SPRAWOZDANIE w sprawie prac Wspólnego Zgromadzenia Parlamentarnego AKP-UE w 2011 r.

16.10.2012 - (2012/2048(INI))

Komisja Rozwoju
Sprawozdawca: Norbert Neuser

Procedura : 2012/2048(INI)
Przebieg prac nad dokumentem podczas sesji
Dokument w ramach procedury :  
A7-0328/2012
Teksty złożone :
A7-0328/2012
Debaty :
Teksty przyjęte :

PROJEKT REZOLUCJI PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO

w sprawie prac Wspólnego Zgromadzenia Parlamentarnego AKP-UE w 2011 r.

(2012/2048(INI))

Parlament Europejski,

–   uwzględniając Umowę o partnerstwie między członkami grupy państw Afryki, Karaibów i Pacyfiku (AKP) z jednej strony a Wspólnotą Europejską i jej państwami członkowskimi z drugiej strony, podpisaną w Kotonu w dniu 23 czerwca 2000 r. (umowę o partnerstwie z Kotonu)[1], zmienioną w Luksemburgu w dniu 25 czerwca 2005 r. oraz w Wagadugu w dniu 22 czerwca 2010 r.[2],

–   uwzględniając regulamin Wspólnego Zgromadzenia Parlamentarnego AKP-UE, przyjęty w dniu 3 kwietnia 2003 r.[3], ostatnio zmieniony w Budapeszcie (Węgry) w dniu 18 maja 2011 r.[4],

–   uwzględniając rozporządzenie (WE) nr 1905/2006 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 18 grudnia 2006 r. ustanawiające instrument finansowania współpracy na rzecz rozwoju[5],

–   uwzględniając deklarację z Kigali (Ruanda) w sprawie umów o partnerstwie gospodarczym (EPA) sprzyjających rozwojowi, przyjętą przez WZP w dniu 22 listopada 2007 r.[6],

–   uwzględniając deklarację w sprawie drugiego przeglądu umowy o partnerstwie z Kotonu, przyjętą przez WZP w dniu 3 grudnia 2009 r. w Luandzie (Angola)[7],

–   uwzględniając komunikat przyjęty w dniu 29 kwietnia 2011 r. w Jaunde (Kamerun) na regionalnym posiedzeniu WZP dla Afryki Centralnej[8],

–   uwzględniając rezolucje przyjęte przez WZP w Budapeszcie (maj 2011 r.): w sprawie przewrotów demokratycznych w Afryce Północnej i na Bliskim Wschodzie: konsekwencje dla krajów AKP, Europy i świata; w sprawie sytuacji w Wybrzeżu Kości Słoniowej; w sprawie wyzwań dla demokracji w przyszłości i poszanowania porządku konstytucyjnego w państwach AKP i UE; w sprawie wsparcia budżetowego jako sposobu udzielania oficjalnej pomocy rozwojowej (ODA) w krajach AKP; w sprawie zanieczyszczenia wody,

–   uwzględniając deklaracje przyjęte przez WZP w Budapeszcie (maj 2011 r.): w sprawie 4. forum wysokiego szczebla na temat skuteczności pomocy w Pusanie (Korea Południowa) w 2011 roku; w sprawie zjednoczenia na rzecz powszechnego dostępu w związku ze spotkaniem na wysokim szczeblu w sprawie AIDS, które odbyło się w czerwcu 2011 r.[9],

–   uwzględniając rezolucje przyjęte przez WZP w Lomé (listopad 2011 r.) w następujących sprawach: wpływ Traktatu z Lizbony na partnerstwo AKP-UE; wpływ zadłużenia na finansowanie rozwoju w krajach AKP; włączenie społeczne osób niepełnosprawnych w krajach rozwijających się; kryzys żywnościowy w Rogu Afryki, a zwłaszcza w Somalii; wpływ Arabskiej Wiosny Ludów na sąsiednie kraje leżące w Afryce Subsaharyjskiej[10],

–   uwzględniając art. 48 Regulaminu PE,

–   uwzględniając sprawozdanie Komisji Rozwoju (A7-0328/2012),

A. mając na uwadze, że wysoka przedstawiciel/ wiceprzewodnicząca zapewniła, że Rada UE powinna być reprezentowana na szczeblu ministerialnym na sesjach Zgromadzenia, i sprecyzowała, że fakt, iż nie była reprezentowana na 20. sesji w Kinszasie w 2010 r., stanowił wyjątek; mając na uwadze, że Rada UE była reprezentowana na szczeblu ministerialnym na obu sesjach w 2011 r.;

B.  mając na uwadze, że WZP AKP-UE jest największym organem parlamentarnym gromadzącym zarówno kraje Północy, jak i Południa;

C. mając na uwadze wspaniały wkład prezydencji węgierskiej oraz rozmaitych władz lokalnych w organizację i treść 21. sesji w Budapeszcie;

D. mając na uwadze, że w 2011 r. zorganizowano dwie misje informacyjne: do Timoru Wschodniego oraz na 4. forum wysokiego szczebla na temat skuteczności pomocy w Pusanie (Korea Południowa);

E.  mając na uwadze, że przegląd umowy o partnerstwie z Kotonu w 2010 r. był znakomitą okazją do wzmocnienia roli WZP i jego wymiaru regionalnego, a także do zwiększenia kontroli parlamentarnej w regionach i państwach AKP; mając na uwadze, że ratyfikacja przeglądu umowy nie została zakończona do końca 2011 r.;

F. mając na uwadze, że zgodnie z umową z Kotonu dialog polityczny w ramach art. 8 jest prowadzony z udziałem WZP;

G. mając na uwadze, że posiedzenie regionalne WZP, które odbyło się Kamerunie w 2011 r., okazało się dużym sukcesem i doprowadziło do przyjęcia wyżej wspomnianego komunikatu z Jaunde, w którym zwrócono uwagę w szczególności na oburzenie parlamentarzystów wzrostem przemocy seksualnej, ryzyko banalizacji i powszechną bezkarność;

H. mając na uwadze, że w wyniku przyjęcia przez Parlament Europejski nowych przepisów regulujących podróże asystentów parlamentarnych asystenci nie mogą towarzyszyć posłom w delegacji;

1.  z zadowoleniem przyjmuje fakt, że WZP w 2011 r. nadal zapewniało ramy otwartego, demokratycznego i pogłębionego dialogu pomiędzy UE a państwami AKP na temat umowy o partnerstwie z Kotonu i jej stosowania, w tym umów o partnerstwie gospodarczym;

2.  podkreśla wartość dodaną odbywania posiedzeń WZP w państwach członkowskich UE zgodnie z zasadą rotacji oraz uważa, że należy utrzymać tę zasadę także w przyszłości, jak miało to miejsce od 2003 r.;

3.  gratuluje prezydencji węgierskiej aktywnego wkładu w 21. sesję, zwłaszcza w warsztaty;

4.  podkreśla konieczność poświęcania większej uwagi wynikom WZP AKP-UE i zapewnienia spójności między rezolucjami wydawanymi przez to zgromadzenie i rezolucjami PE; jest zaniepokojony spadkiem udziału posłów do PE zwłaszcza w posiedzeniach komisji WZP oraz domaga się większego zaangażowania posłów do PE na jego posiedzeniach i w jego działalności; wzywa do większej elastyczności w dopuszczaniu asystentów parlamentarnych do udziału w posiedzeniach WZP, by podnieść jakość pracy ich posłów;

5.  przypomina deklarację wysokiej przedstawiciel/ wiceprzewodniczącej, iż Rada UE powinna być reprezentowana na szczeblu ministerialnym na sesjach Zgromadzenia; z zadowoleniem przyjmuje przywrócenie udziału Rady UE w sesjach WZP w 2011 r. oraz że wysoka przedstawiciel sprawiła, iż doprecyzowano rolę Rady UE; wzywa do jaśniejszego podziału odpowiedzialności między ESDZ i Komisją w zakresie stosowania umowy o partnerstwie z Kotonu;

6.  podkreśla kluczową rolę parlamentów państw AKP, władz lokalnych i podmiotów niepaństwowych w opracowywaniu i monitorowaniu krajowych i regionalnych dokumentów strategicznych oraz w wykorzystaniu środków z Europejskiego Funduszu Rozwoju (EFR), oraz wzywa Komisję i rządy krajów AKP, by zapewniły udział tych podmiotów; podkreśla również potrzebę ścisłego nadzoru parlamentarnego podczas negocjowania i zawierania EPA;

7.  wyraża zaniepokojenie cięciami budżetowymi w państwach członkowskich, które dotykają wydatków na politykę rozwoju; wzywa WZP, by nadal naciskało na państwa członkowskie UE, aby te osiągnęły cel 0,7% DNB do 2015 r.; zwraca się do parlamentarzystów WZP, aby dokładniej rozważyli kierowanie środków tam, gdzie okazują się one najbardziej potrzebne do ograniczenia ubóstwa, a także zróżnicowane podejście do trybów udzielania pomocy;

8.  przypomina o potrzebie włączenia parlamentów w proces demokratyczny i w krajowe strategie rozwoju; podkreśla ich zasadniczą rolę we wprowadzaniu, kontynuowaniu i kontrolowaniu strategii politycznych w zakresie rozwoju; wzywa Komisję do dostarczania parlamentom państw AKP wszelkich dostępnych informacji oraz do wspomagania ich w sprawowaniu kontroli demokratycznej, w szczególności przez budowanie potencjału;

9.  podkreśla konieczność utrzymania wolności i niezależności środków przekazu, co jest elementem o podstawowym znaczeniu dla zapewnienia pluralizmu i udziału w życiu politycznym przedstawicieli opozycji demokratycznej i mniejszości;

10. wzywa UE i kraje AKP, by zachęcały obywateli, zwłaszcza kobiety, do udziału w projektach rozwojowych, jako że zaangażowanie społeczeństwa ma zasadnicze znaczenie, skoro mamy dokonać postępów; uznaje zdolności kobiet do rozwiązywania problemów i konfliktów oraz nalega, aby Komisja i WZP częściej włączały kobiety do grup zadaniowych i roboczych, oraz podkreśla w tym względzie wartościowy wkład Forum Kobiet;

11. wzywa parlamenty do sprawowania ścisłej kontroli parlamentarnej w zakresie EFR; podkreśla uprzywilejowaną pozycję WZP w tej debacie i wzywa je oraz parlamenty państw AKP do aktywnego w niej uczestniczenia, zwłaszcza w ramach ratyfikacji zmienionej umowy o partnerstwie z Kotonu;

12. wzywa Komisję Europejską do przekazywania WZP aktualnych informacji o stanie zaawansowania ratyfikacji umowy o partnerstwie z Kotonu, zmienionej w Wagadugu w dniu 22 czerwca 2010 r.;

13. przypomina, że zgodnie z umową o partnerstwie z Kotonu dialog polityczny na mocy art. 8 jest prowadzony z udziałem WZP oraz że w związku z tym WZP powinno być należycie informowane i angażowane;

14. przypomina o znaczeniu wzmocnionego, faktycznego i bardziej kompleksowego dialogu politycznego na temat praw człowieka, obejmującego kwestię braku dyskryminacji ze względu na płeć, pochodzenie rasowe lub etniczne, religię lub przekonania, niepełnosprawność, wiek lub orientację seksualną;

15. z zadowoleniem zauważa coraz bardziej parlamentarny – i tym samym polityczny – charakter WZP, a także wzrost zaangażowania jego członków i poprawę jakości debat, co przyczynia się znacząco do wzmocnienia partnerstwa AKP-UE;

16. wyraża zaniepokojenie wzrostem przemocy i dyskryminacji wobec osób homoseksualnych w niektórych krajach, zwraca się do WZP, aby zajęło się tą sytuacją w ramach swoich obrad;

17. zwraca uwagę, że rozpoczęła się już dyskusja o przyszłości grupy AKP po 2020 r., oraz podkreśla, że WZP będzie musiało w tej dyskusji odegrać istotną rolę; w związku z tym podkreśla, że należy wyjaśnić przyszłe zadania i stosunki różnych grup (AKP, UE, kraje najsłabiej rozwinięte, G-77, grupy regionalne); podkreśla potrzebę kompleksowego, wspólnego nadzoru parlamentarnego, niezależnie od ostatecznego wyniku dyskusji;

18. podkreśla znaczenie, jakie WZP przywiązuje do przejrzystości w korzystaniu z zasobów naturalnych i handlu nimi, oraz zaznacza, że WZP będzie nadal nalegało na przyjęcie odpowiednich przepisów prawa w tej sprawie;

19. wzywa WZP, by nadal monitorowało sytuację w Afryce Północnej i krajach AKP pogrążonych w kryzysie oraz by zwracało szczególną uwagę na sytuacje niestabilności państwa;

20. wzywa WZP do dalszego organizowania własnych misji obserwacji wyborów na takich samych zasadach, na jakich odbyła się udana misja do Burundi w 2010 r., przy jednoczesnym staraniu, by odzwierciedlały one podwójną legitymację WZP, a także przy zapewnieniu niezależności jego misji wyborczych i w ścisłej koordynacji z regionalnymi organami obserwacyjnymi;

21. z zadowoleniem przyjmuje fakt, że w 2011 r. miało miejsce kolejne posiedzenie regionalne przewidziane w umowie o partnerstwie z Kotonu i w Regulaminie WZP; uważa, że posiedzenia te umożliwiają faktyczną wymianę poglądów na temat zagadnień dotyczących regionu, w tym zapobiegania konfliktom i ich rozwiązywania, spójności regionalnej oraz negocjacji dotyczących EPA; wyraża uznanie dla organizatorów udanych posiedzeń w Kamerunie;

22. z zadowoleniem przyjmuje zakończenie prac grupy roboczej ds. metod pracy oraz przyjęcie w Budapeszcie pierwszego pakietu poprawek do regulaminu, a także wzywa Prezydium WZP, aby wdrożyło jej pozostałe zalecenia, tak by zwiększyć skuteczność i oddziaływanie polityczne WZP zarówno w stosowaniu umowy o partnerstwie z Kotonu, jak i na arenie międzynardowej;

23. podkreśla, jak ważne są organizowane podczas sesji WZP wizyty w terenie, które są uzupełnieniem dyskusji prowadzonych w czasie sesji;

24. zwraca się do WZP do dalszej refleksji nad kosztem organizacji jego posiedzeń;

25. wyraża zadowolenie z uczestnictwa przedstawicieli Parlamentu Europejskiego i Wspólnego Zgromadzenia Parlamentarnego w nieformalnym posiedzeniu Rady Ministrów ds. współpracy na rzecz rozwoju zorganizowanym przez polską prezydencję Rady Unii Europejskiej w Sopocie w dniach 14 i 15 lipca 2011 r. i wzywa przyszłe prezydencje Rady Unii Europejskiej, by czyniły to samo;

26. zobowiązuje przewodniczącego do przekazania niniejszej rezolucji Radzie, Komisji, Radzie AKP, wiceprzewodniczącej Komisji/wysokiej przedstawiciel Unii ds. zagranicznych i polityki bezpieczeństwa, Prezydium WZP oraz rządom i parlamentom Węgier i Togo.

  • [1]  Dz.U. L 317 z 15.12.2000, s. 3.
  • [2]  Dz.U. L 287 z 4.11.2010, s. 3.
  • [3]  Dz.U. C 231 z 26.9.2003, s. 68.
  • [4]  DV\875101.
  • [5]  Dz.U. L 378 z 27.12.2006, s. 41.
  • [6]  Dz.U. C 58 z 1.3.2008, s. 44.
  • [7]  Dz.U. C 68 z 18.3.2010, s. 43.
  • [8]  APP 100.945.
  • [9]  Dz.U. C 327 z 10.11.2011, s. 42.
  • [10]  Dz.U. C 145 z 23.5.2012, s. 21.

UZASADNIENIE

W 2011 r. odbyły się dwa posiedzenia Wspólnego Zgromadzenia Parlamentarnego. sesja odbyła się w Budapeszcie (Węgry) w dniach 16-18 maja, zaś 22. sesja w Lomé (Togo) w dniach 21-23 listopada. Przyjęto dziesięć rezolucji i dwie deklaracje. W tym samym roku odbyło się również jedno posiedzenie regionalne – w Jaunde (Kamerun).

W czasie prac WZP odwiedził członek Komisji odpowiedzialny za rozwój – Andris Piebalgs. Kolejni współprzewodniczący Rady AKP-UE wzięli również udział w obu posiedzeniach.

W pracach Zgromadzenia uczestniczyli również:

prezydent Węgier Pál Schmitt, przewidniczący Zgromadzenia Narodowego Togo El-Hadj Bonfoh Abass, prezydent Nigru Mahamadou Issoufou oraz prezydent Togo Faure Gnassingbé.

Prezydium WZP zdołało zorganizować dwie misje rozpoznawcze – jedną w Timorze Wschodnim, zaś drugą wysłało na IV Forum Wysokiego Szczebla nt. Skuteczności Pomocy w Pusanie (Korea Południowa) – jednak postanowiło, że za wcześnie na wysłanie misji na Fidżi, jak to pierwotnie zakładano. Misja w Timorze Wschodnim zajęła kilka dni, przy czym jej uczestnicy spotkali się z wszystkimi głównymi władzami i zobowiązali się do wsparcia procesu wyborczego w tym kraju, który zostanie przywrócony w 2012 r.

Inaczej niż zwykle, oba posiedzenia plenarne WZP w 2011 r. trwały trzy dni, a nie cztery, co pozwoliło na duże oszczędności na noclegach i innych powiązanych wydatkach.

Stałe komisje parlamentarne

Komisje stałe zebrały się czterokrotnie: dwukrotnie w czasie trwania sesji (w Budapeszcie i w Lomé) oraz dwukrotnie (w Brukseli) między sesjami. Działalność komisji polega przede wszystkim na sporządzaniu sprawozdań, przyjmowanych następnie na sesjach plenarnych (ogółem sześć sprawozdań rocznie).

Ponadto komisje odpowiadają za nadawanie dalszego biegu rezolucjom poprzez przesłuchiwanie urzędników Komisji odpowiedzialnych za dane dziedziny. Stwarza to okazję do pogłębionego dialogu na temat działań podejmowanych w związku z przyjętymi rezolucjami, na co przeznaczana jest dostateczna ilość czasu.

Udział posłów do PE w posiedzeniach WZP nadal spadał, co sprawiło, że członkowie z krajów AKP wzywali do zmiany kalendarza posiedzeń, tak by nie kolidował on z innymi obowiązkami w PE.

sesja w Budapeszcie (Węgry)

sesja Wspólnego Zgromadzenia Parlamentarnego miała miejsce w dniach 16-18 maja 2010 r. w Budapeszcie (Węgry – państwo sprawujące prezydencję Rady UE).

Poza trzema sprawozdaniami komisji stałych – w sprawie demokracji i porządku konstytucyjnego, wsparcia budżetowego i zanieczyszczenia wody – WZP przyjęło rezolucje w sprawie przewrotów demokratycznych w Afryce Północnej i na Bliskim Wschodzie oraz w sprawie sytuacji na Wybrzeżu Kości Słoniowej. Przyjęto również dwie deklaracje o skuteczności pomocy i AIDS, a także tymczasowe poprawki do regulaminu WZP. Wszystkie warsztaty na temat zmian klimatu i rolnictwa, nauczania kierowanego i innowacji na rzecz rozwoju przyciągnęły dużą liczbę uczestników i spotkały się z żywym zainteresowaniem.

sesja w Lomé (Togo)

sesja Wspólnego Zgromadzenia Parlamentarnego miała miejsce w dniach 21-23 listopada w Lomé (Togo).

Zgromadzenie przyjęło trzy rezolucje zawarte w sprawozdaniach sporządzonych przez komisje stałe: w sprawie traktatu lizbońskiego, w sprawie zadłużenia i w sprawie osób niepełnosprawnych. Na posiedzeniu przyjęto również rezolucje w sprawie kryzysu żywnościowego w Rogu Afryki i w sprawie wpływu Arabskiej Wiosny na sąsiednie kraje leżące w Afryce Subsaharyjskiej. Współprzewodniczący ogłosili także dwie deklaracje: w sprawie praw człowieka w Erytrei i w sprawie sytuacji w zakresie bezpieczeństwa w Somalii.

Warsztaty na temat energii, malaria i bezrobocia wśród młodzieży w Togo były dobrą okazją do gruntownego przedyskutowania istotnych zagadnień regionalnych.

Misje informacyjne i badawcze

W 2011 r. Zgromadzenie zorganizowało dwie misje informacyjne: do Timoru Wschodniego oraz na 4. forum wysokiego szczebla na temat skuteczności pomocy w Pusanie (Korea Południowa); Misja do Timoru Wschodniego, zorganizowana w ostatniej chwili, borykała się z trudnościami logistycznymi wynikającymi z braku regularnych połączeń lotniczych i niewielkiej liczby miejsc hotelowych, a mimo to zdołała w zadowalający sposób wykonać swoją pracę. Posłowie zdołali spotkać się z prezydentem, przedstawicielami rządu, posłami do parlamentu, miejscowymi przedstawicielami organów międzynarodowych i społeczeństwem obywatelskim. Misja zobowiązała się do wsparcia kraju w dalszym rozwoju demokracji w związku z wyborami zaplanowanymi na 2012 r.

Perspektywy rozwoju

Wspólne Zgromadzenie Parlamentarne, z racji jakości swoich prac, zdołało zdobyć pozycję niezastąpionego podmiotu we współpracy pomiędzy Północą a Południem.

Zgromadzenie odegrało i wciąż odgrywa kluczową rolę w monitorowaniu negocjacji dotyczących umów o partnerstwie gospodarczym (EPA). Przesłuchania głównych negocjatorów obu stron, spotkania z podmiotami gospodarczymi i przedstawicielami społeczeństwa obywatelskiego – zarówno w ramach formalnych posiedzeń, jak i wydarzeń towarzyszących – oraz dialog pomiędzy posłami do PE a posłami z krajów Południa sprzyjały przejrzystości procesu i skuteczniejszemu uwzględnianiu kwestii lokalnych. Bez względu na wynik negocjacji działalność Zgromadzenia miała niewątpliwy wpływ na ten proces.

W 2010 r. Komisja Europejska i państwa AKP prowadziły negocjacje w sprawie drugiego przeglądu umowy o partnerstwie z Kotonu. W 2011 r. rozpoczął się proces ratyfikacji, który wszakże do tej pory się nie zakończył. Przegląd przewiduje zwiększoną rolę WZP w kontroli innych instytucji, jak również regionalizację grupy AKP w wyniku procesu zawierania EPA. WZP powinno bardzo uważnie śledzić bieg wydarzeń, by zapewnić sobie przetrwanie i dalszy rozwój instytucjonalny aż do wygaśnięcia umowy z Kotonu w 2020 r. Komisja Rozwoju również ściśle współuczestniczy w ratyfikacji nowelizacji w procedurze zgody Parlamentu Europejskiego, a ponadto można zakładać, że proces ten zostanie zakończony w 2012 r., mimo spornych punktów w sprawie umów o partnerstwie gospodarczym i niedyskryminacji ze względu na orientację seksualną.

Wejście w życie traktatu lizbońskiego i ustanowienie Europejskiej Służby Działań Zewnętrznych wywarły wpływ na stosunki pomiędzy WZP i innymi instytucjami; zakłada się, że obecność Rady UE na obu posiedzeniach w 2011 r. dała sygnał, że stosunki między prezydencją Rady i ESDZ zostały teraz należycie ustalone oraz że oba organy zdołają współpracować z WZP, podobnie jak Komisja czyniła to w przeszłości.

Wreszcie w 2011 r. grupa robocza ds. metod pracy WZP, którą powołano w celu wzmocnienia politycznej roli WZP oraz poprawy jego skuteczności, zakończyła swe prace, co pozwoliło na przyjęcie w Budapeszcie pierwszego pakietu poprawek do regulaminu. Wprawdzie pozostałych kwestii nie zdołano rozwiązać na 22. posiedzeniu, to jednak należy się spodziewać, że przedstawione na nim propozycje dalszych zmian w regulaminie można będzie przyjąć jeszcze w 2012 r.

WYNIK GŁOSOWANIA KOŃCOWEGO W KOMISJI

Data przyjęcia

9.10.2012

 

 

 

Wynik głosowania końcowego

+:

–:

0:

21

0

0

Posłowie obecni podczas głosowania końcowego

Thijs Berman, Ricardo Cortés Lastra, Corina Creţu, Leonidas Donskis, Catherine Grèze, Eva Joly, Filip Kaczmarek, Miguel Angel Martínez Martínez, Gay Mitchell, Norbert Neuser, Bill Newton Dunn, Maurice Ponga, Jean Roatta, Michèle Striffler, Alf Svensson, Eleni Theocharous, Patrice Tirolien, Ivo Vajgl, Anna Záborská, Iva Zanicchi

Zastępca(y) obecny(i) podczas głosowania końcowego

Cristian Dan Preda