Procedura : 2012/2135(INI)
Przebieg prac nad dokumentem podczas sesji
Dokument w ramach procedury : A7-0423/2012

Teksty złożone :

A7-0423/2012

Debaty :

PV 14/01/2013 - 26
CRE 14/01/2013 - 26

Głosowanie :

PV 15/01/2013 - 9.7
CRE 15/01/2013 - 9.7
Wyjaśnienia do głosowania

Teksty przyjęte :

P7_TA(2013)0007

SPRAWOZDANIE     
PDF 218kWORD 206k
14.12.2012
PE 494.609v03-00 A7-0423/2012

w sprawie wymiaru rozwojowego praw własności intelektualnej w dziedzinie zasobów genetycznych: wpływ na walkę z ubóstwem w krajach rozwijających się

(2012/2135(INI))

Komisja Rozwoju

Sprawozdawczyni: Catherine Grèze

PROJEKT REZOLUCJI PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO
 UZASADNIENIE
 OPINIA Komisji Handlu Międzynarodowego
 OPINIA Komisji Prawnej
 WYNIK GŁOSOWANIA KOŃCOWEGO W KOMISJI

PROJEKT REZOLUCJI PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO

w sprawie wymiaru rozwojowego praw własności intelektualnej w dziedzinie zasobów genetycznych: wpływ na walkę z ubóstwem w krajach rozwijających się

(2012/2135(INI))

Parlament Europejski,

- uwzględniając Konwencję o różnorodności biologicznej z 1992 r.,

- uwzględniając protokół do Konwencji o różnorodności biologicznej z Nagoi z 2010 r. o dostępie do zasobów genetycznych oraz sprawiedliwym i równym podziale korzyści wynikających z wykorzystania tych zasobów,

- uwzględniając Międzynarodowy traktat o zasobach genetycznych roślin dla wyżywienia i rolnictwa z 2001 r.,

- uwzględniając Traktat o współpracy patentowej z 2002 r.,

- uwzględniając Deklarację praw ludów tubylczych Organizacji Narodów Zjednoczonych przyjętą przez Zgromadzenie Ogólne w dniu 13 września 2007 r.,

- uwzględniając Konwencję MOP o ludach tubylczych i plemiennych z 1989 r. (nr 169),

- uwzględniając Międzynarodową konwencję o ochronie nowych odmian roślin w brzmieniu zmienionym w Genewie w dniu 19 marca 1991 r.,

- uwzględniając Porozumienie WTO w sprawie handlowych aspektów praw własności intelektualnej z 1995 r.,

- uwzględniając Międzynarodowy traktat o zasobach genetycznych roślin dla wyżywienia i rolnictwa z 2002 r. oraz ramy prawne WHO dotyczące wirusów grypy z 2011 r.,

- uwzględniając dyrektywę 98/44/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 6 lipca 1998 r. w sprawie ochrony prawnej wynalazków biotechnologicznych(1),

- uwzględniając swoją rezolucję z dnia 7 października 2010 r. w sprawie strategicznych celów UE na 10. posiedzenie Konferencji Stron Konwencji o różnorodności biologicznej, które odbędzie się w dniach 18–29 października 2010 r. w Nagoi (Japonia)(2),

- uwzględniając komunikat Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów pt. „Nasze ubezpieczenie na życie i nasz kapitał naturalny – unijna strategia ochrony różnorodności biologicznej na okres do 2020 r.” (COM(2011)0244),

- uwzględniając działalność i sprawozdania Międzyrządowego Komitetu ds. Własności Intelektualnej i Zasobów Genetycznych, Tradycyjnej Wiedzy i Tradycji Ludowej należącego do Światowej Organizacji Własności Intelektualnej,

- uwzględniając sprawozdanie z posiedzenia grupy ekspertów technicznych i prawnych ds. tradycyjnej wiedzy związanej z zasobami genetycznymi w kontekście międzynarodowego systemu dostępu i podziału korzyści, UNEP/CBD/WG-ABS/8/2, 2009 r.,

- uwzględniając ekspertyzę zamówioną przez Komisję Rozwoju Parlamentu pt. „Prawa własności intelektualnej w dziedzinie zasobów genetycznych a walka z ubóstwem”, 2011 r.,

- uwzględniając konwencję ramsarską o obszarach wodno-błotnych z 1971 r.,

- uwzględniając Konwencję o międzynarodowym handlu dzikimi zwierzętami i roślinami gatunków zagrożonych wyginięciem (CITES) z 1973 r.;

- uwzględniając art. 48 Regulaminu,

- uwzględniając sprawozdanie Komisji Rozwoju oraz opinie Komisji Handlu Międzynarodowego i Komisji Prawnej (A7–0423/2012),

A. mając na uwadze, że przetrwanie i dobrobyt 70% ubogiej ludności świata zamieszkującej obszary wiejskie i miejskie zależą bezpośrednio od różnorodności biologicznej;

B.  mając na uwadze, że Konwencja o różnorodności biologicznej ma głównie na celu wspieranie ochrony i zrównoważonej eksploatacji różnorodności biologicznej oraz eliminowanie przeszkód w jej wykorzystywaniu;

C. mając na uwadze, że dostawcy zasobów genetycznych i posiadacze związanej z nimi tradycyjnej wiedzy często pochodzą z krajów rozwijających się obfitujących w różnorodność biologiczną;

D. mając na uwadze, że przepisy krajowe dotyczące dostępu i podziału korzyści przyjęte w związku z Konwencją o różnorodności biologicznej pojawiły się w odpowiedzi na takie praktyki, jak poszukiwania biologiczne do celów przemysłowych i piractwo biologiczne;

E.  mając na uwadze, że wspólna definicja piractwa biologicznego stwierdza, że to praktyka przemysłowa polegająca na prywatyzowaniu i patentowaniu tradycyjnej wiedzy lub zasobów genetycznych ludów tubylczych bez zgody czy rekompensaty dla krajów pochodzenia;

F.  mając na uwadze, że Konwencja o różnorodności biologicznej i jej protokół z Nagoi nakłada na prowadzących poszukiwania biologiczne wymóg uzyskania „uprzedniej świadomej zgody” i wynegocjowania „wzajemnie uzgodnionych warunków” z krajami pochodzenia, społecznościami lokalnymi lub ludami tubylczymi w odniesieniu do tradycyjnej wiedzy związanej z zasobami genetycznymi oraz podziału korzyści płynących z poszukiwań biologicznych z tymi krajami lub społecznościami;

G. mając na uwadze, że kształtujący się system dostępu i podziału korzyści przewidziany w Konwencji o różnorodności biologicznej funkcjonuje jako uzupełnienie względem działalności WTO i handlowych aspektów praw własności intelektualnej, Światowej Organizacji Własności Intelektualnej, Organizacji Narodów Zjednoczonych ds. Wyżywienia i Rolnictwa (FAO), Międzynarodowego Związku Ochrony Nowych Odmian Roślin i Światowej Organizacji Zdrowia (WHO);

H. mając na uwadze, że zarządzanie dostępem i podziałem korzyści zostało również ujęte w licznych instrumentach z zakresu praw człowieka, w tym w Powszechnej deklaracji praw człowieka z 1948 r., Międzynarodowym pakcie praw obywatelskich i politycznych z 1966 r., oraz Międzynarodowym pakcie praw gospodarczych, społecznych i kulturalnych z 1966 r.;

I.   mając na uwadze, że na mocy art. 27 ust. 3 lit. b) porozumienia TRIPS WTO rządy uprawnione są do wyłączenia ze zdolności patentowej roślin, zwierząt i zasadniczo biologicznych procesów, podczas gdy zdolność patentową mają drobnoustroje oraz procesy niebiologiczne i mikrobiologiczne;

J.   mając na uwadze, że różnorodność biologiczna warunkuje szeroką gamę usług ekosystemowych, m.in. w zakresie lokalnej wody, wyżywienia, środków umożliwiających bytowanie oraz regulacji klimatu; oraz mając na uwadze, że wraz z degradacją środowiska pojawiają się nowe trudności w zachowaniu i zrównoważonym użytkowaniu rozmaitych gatunków oraz zasobów genetycznych, stanowiącym podstawę bezpieczeństwa żywnościowego oraz zrównoważonego rozwoju w dziedzinie rolnictwa;

K. mając na uwadze, że Międzynarodowy traktat o zasobach genetycznych roślin dla wyżywienia i rolnictwa, negocjowany w ramach mandatu Organizacji Narodów Zjednoczonych ds. Wyżywienia i Rolnictwa (FAO), ma służyć zachowaniu i zrównoważonemu użytkowaniu zasobów genetycznych roślin dla wyżywienia i rolnictwa oraz uczciwemu i równemu podziałowi korzyści z ich użytkowania, z poszanowaniem Konwencji o różnorodności biologicznej;

L.  mając na uwadze, że członkowie OECD w dużym stopniu opierają się na zasobach genetycznych z zagranicy, zwłaszcza w przypadku roślin uprawnych, wskutek czego współpraca międzynarodowa w zakresie ochrony i zrównoważonej eksploatacji zasobów genetycznych nabiera zasadniczego znaczenia;

M. mając na uwadze, że według szacunkowych danych trzy czwarte ludności na świecie korzysta z naturalnych, tradycyjnych produktów leczniczych, a blisko połowa leków syntetycznych jest pochodzenia naturalnego;

N. mając na uwadze, że do zagadnienia tradycyjnej wiedzy odnosi się kilka konwencji i umów międzynarodowych, w tym Konwencja o różnorodności biologicznej, Międzynarodowy traktat o zasobach genetycznych roślin dla wyżywienia i rolnictwa, Deklaracja praw ludów tubylczych, Konwencja UNESCO w sprawie ochrony niematerialnego dziedzictwa kulturowego;

O. mając na uwadze, że art. 8 lit. j) Konwencji o różnorodności biologicznej zobowiązuje strony do poszanowania, ochrony i utrzymania tradycyjnej wiedzy oraz „zachęca do równego podziału korzyści płynących z wykorzystania tej wiedzy”;

P.  mając na uwadze, że w Deklaracji praw ludów tubylczych ONZ z 2007 r. potwierdza się ich prawo do utrzymania, kontroli, ochrony i rozwoju swojej tradycyjnej wiedzy;

Q. mając na uwadze, że Zgromadzenie Ogólne WIPO poleciło konferencji międzyrządowej opracować międzynarodowy instrument służący ochronie zasobów genetycznych, tradycyjnej wiedzy i folkloru;

I.   Różnorodność genetyczna a MCR

1.  przypomina o istnieniu bezpośredniego związku pomiędzy ochroną różnorodności biologicznej a osiągnięciem MCR, w szczególności MCR1 dotyczącego eliminacji skrajnego ubóstwa i głodu: podkreśla znaczenie zdrowej różnorodności biologicznej i zdrowych ekosystemów dla rolnictwa, leśnictwa i rybołówstwa w perspektywie zrównoważonego rozwoju;

2.  podkreśla, że Konwencja o różnorodności biologicznej znacząco różni się od innych międzynarodowych traktatów dotyczących ochrony środowiska z racji umieszczenia na pierwszym planie kwestii uczciwości, równości i sprawiedliwości w ochronie i eksploatacji różnorodności biologicznej;

3.  zaznacza, że choć brakuje powszechnie akceptowanej definicji terminu „piractwo biologiczne” to może ono odnosić się do sprzeniewierzenia lub niedozwolonego czerpania zysków z wykorzystywania tradycyjnej wiedzy i zasobów genetycznych oraz podkreśla, że konieczne jest prowadzenie dalszych prac mających na celu wyjaśnienie i ujednolicenie terminologii prawnej w dziedzinie praw własności intelektualnej dotyczącej zasobów genetycznych, w szczególności z myślą o zdefiniowaniu terminu „piractwo biologiczne” w oparciu o opinie autorytetów w tej dziedzinie;

4.  podkreśla, jakie wyzwania dla krajów rozwijających się wynikają z praw własności intelektualnej w dziedzinie zasobów genetycznych i tradycyjnej wiedzy pod względem dostępu do produktów leczniczych, produkcji leków generycznych i dostępu rolników do materiału siewnego; podkreśla zatem, że polityka handlowa UE związana z prawem własności intelektualnej musi współgrać z celem, jakim jest zapisana w Traktacie UE spójność polityki na rzecz rozwoju;

5.  przypomina, że Konwencja o różnorodności biologicznej i protokół z Nagoi stanowią główne ramy zarządzania dostępem i podziałem korzyści; zauważa, że zarządzanie prawami własności intelektualnej, zasobami genetycznymi i walką z ubóstwem dotyczy również WTO, FAO, WHO i WIPO, co stwarza problem w związku z koniecznością zapewnienia spójności w ich podejściu do systemu wynikającego z Konwencji o różnorodności biologicznej; domaga się, aby instytucje międzynarodowe wspierały – nie zaś osłabiały – system wynikający z Konwencji o różnorodności biologicznej;

6.  ponownie podkreśla uznanie dla epokowych osiągnięć w dziedzinie międzynarodowej ochrony praw ludności tubylczej w odniesieniu do ich zasobów genetycznych i innych zasobów oraz do związanej z tym tradycyjnej wiedzy, gwarantowanej na mocy Deklaracji praw ludów tubylczych ONZ, Konwencji MOP nr 169, art. 8 lit. j) Konwencji o różnorodności biologicznej i protokołu z Nagoi do tej konwencji; wyraża zaniepokojenie erozją genetyczną będącą wynikiem prawie całkowitego zdominowania rynku przez nasiona produkowane przemysłowo, tzn. nasiona chronione prawami ochrony własności intelektualnej, ze szkodą dla tradycyjnych odmian nasion.

Rolnictwo i opieka zdrowotna

7.  przypomina o zapotrzebowaniu na rozmaite zasoby genetyczne dla wyżywienia i rolnictwa w celu poprawy świadczenia usług ekosystemowych; zwraca uwagę, że użytkowanie zasobów genetycznych dla wyżywienia i rolnictwa ma podstawowe znaczenie dla bezpieczeństwa żywnościowego, zrównoważonego rozwoju w dziedzinie rolnictwa i ochrony środowiska oraz walki ze zmianą klimatu;

8.  zaznacza, że osiągniecie MCR1 zależy miedzy innymi od tego, jak zarządzamy ekosystemami rolnymi; podkreśla w tym kontekście, że dla ograniczenia negatywnego wpływu, jaki rolnictwo może wywierać na środowisko wymagana jest szeroka różnorodność genetyczna upraw zapewniająca lepsze świadczenie usług ekosystemowych, a zarazem różnorodność upraw pozwala na zróżnicowanie diety oraz dochodów, w szczególności rolnikom ubogim i małorolnym; podkreśla również, że różnorodność genetyczna upraw wpływa na ich odporność na zmiany klimatu;

9.  przypomina, że dzikie odmiany roślin uprawnych, które mają znaczenie dla bezpieczeństwa żywnościowego państw członkowskich UE, występują w dużej mierze w krajach rozwijających się; apeluje do UE o to, aby w granicach wyznaczonych Konwencją o ochronie nowych odmian roślin nie udzieliła poparcia dla wprowadzenia przepisów, które mogą utrudnić rolnikom wykorzystywanie pozyskiwanego materiału siewnego, gdyż stanowiłoby to naruszenie prawa do pożywienia w krajach rozwijających się;

10. przypomina, że „wyjątek dla rolnika” przewidziany w Międzynarodowej konwencji o ochronie nowych odmian roślin jest ważny w szczególności dla krajów rozwijających się, jako że pozwala rolnikom zachować materiał siewny pochodzący z różnych odmian w celu ponownego zasiewu na zwykłe cele żywnościowe (wzmacniając tym samym bezpieczeństwo żywnościowe); ubolewa jednak, że choć w interesie państw rozwijających się leży utrzymanie i rozszerzenie wyjątków od praw hodowcy, to na skutek kolejnych nowelizacji Międzynarodowej konwencji o ochronie nowych odmian roślin zostały osłabione prawa rolników;

11. zauważa, że FAO odgrywa wiodącą rolę w rozwoju wyspecjalizowanych systemów dostępu i podziału korzyści odnoszących się do żywności i rolnictwa; wzywa UE do poparcia starań państw rozwijających się o zapewnienie odpowiednich podziałów korzyści w ramach ewentualnych nowych mechanizmów/instrumentów sektorowych w ramach FAO oraz zapewnienie spójności i poprawy synergii z Konwencją o różnorodności biologicznej wraz z protokołem z Nagoi;

12. przypomina, że zasoby genetyczne, między innymi w postaci ziołolecznictwa, w znaczący sposób przyczyniają się do badań i rozwoju w dziedzinie farmaceutyki oraz do dostępu do leków; ponownie potwierdza, że prawa własności intelektualnej nie powinny jednak utrudniać dostępu do niedrogich produktów leczniczych mieszkańcom takich krajów, zwłaszcza gdy chodzi o prawa własności intelektualnej związane z zasobami genetycznymi pochodzącymi z krajów rozwijających się;

13. wzywa UE do powstrzymania się od wymuszania przyjmowania przez kraje rozwijające się, w szczególności kraje najsłabiej rozwinięte, w ramach porozumień dwustronnych zaawansowanych norm własności intelektualnej np. w zakresie materiału siewnego i produktów leczniczych, zgodnie z unijną zasadą spójności polityki na rzecz rozwoju;

14. podkreśla, że walka z piractwem biologicznym wymaga wdrożenia i udoskonalenia dotychczasowych ustaleń dotyczących wielostronnego dostępu i podziału korzyści w dziedzinie rolnictwa i opieki zdrowotnej, takich jak Międzynarodowy traktat o zasobach genetycznych roślin dla wyżywienia i rolnictwa, np. poprzez rozważenie nowych sposobów pozyskania zasobów na fundusz podziału korzyści, lub międzyrządowe posiedzenie WHO w sprawie przygotowań do pandemii grypy;

15. jest zdania, że zawierane w przyszłości umowy dwu- i wielostronne mające na celu harmonizację, w szczególności umowy dotyczące zakresu wyjątków i ograniczeń praw patentowych, wymagać będą uważnej analizy z punktu widzenia rozwoju, z myślą o osiągnięciu światowej równowagi w kwestii zdrowia publicznego w duchu realizacji ust. 6 dauhańskiej deklaracji w sprawie porozumienia TRIPS, zabezpieczenia wiedzy lokalnej oraz zagwarantowania hodowcom roślin dostępu do nasion;

II. Prawa społeczności tubylczych i lokalnych w zakresie tradycyjnej wiedzy

16. zauważa, że tradycyjna wiedza oznacza wiedzę posiadaną przez szczególne społeczności tubylcze i lokalne wspólną dla wielu grup społecznych w danym regionie lub kraju; podkreśla, że do tradycyjnej wiedzy należą „wartości niematerialne” oraz że sprawą nadrzędnej wagi jest w istocie zachowanie dziedzictwa kulturowego we wszystkich jego formach wyrazu, w tym wartości społecznych, religijnych, kulturowych i krajobrazowych;

17. wskazuje, że trzy czwarte ludności świata korzysta z naturalnych, tradycyjnych leków pochodzenia roślinnego; uważa zatem, że piractwo biologiczne dowodzi konieczności ochrony tradycyjnej wiedzy, zwłaszcza gdy odnosi się ona do zasobów genetycznych mających wartość ekonomiczną dla przemysłu;

18. kładzie nacisk na niebezpieczeństwo oceny tradycyjnej wiedzy wyłącznie z materialnego punktu widzenia; wskazuje, że obowiązujące ramy prawa własności intelektualnej nie zaspokajają potrzeb tak niejednorodnej grupy, jaką są posiadacze tradycyjnej wiedzy; podkreśla więc konieczność wypracowania swego rodzaju międzynarodowego systemu prawa własności intelektualnej, który chroni różnorodność interesów społeczności lokalnych i odzwierciedla prawo zwyczajowe itp.;

19. zauważa z niepokojem, że posiadacze tradycyjnej wiedzy doświadczają pewnych trudności w sferze monitorowania i egzekwowania, tj. określenia, czy doszło do naruszeń oraz podejmowania środków zaradczych na czas; w tym kontekście ubolewa nad tym, że tradycyjnej wiedzy związanej z zasobami genetycznymi nie obejmują żadne środki monitorowania przewidziane w protokole z Nagoi, ponieważ brak obowiązku ujawniania organom kontroli informacji o wykorzystywanej tradycyjnej wiedzy, a uznane na szczeblu międzynarodowym świadectwo zgodności nie obejmuje tradycyjnej wiedzy związanej z zasobami genetycznymi, co ogranicza możliwość tropienia piractwa biologicznego mającego związek z taką tradycyjną wiedzą; jest zdania, że przy wdrażaniu protokołu z Nagoi UE powinna objąć tradycyjną wiedzę co najmniej takim samym poziomem ochrony co zasoby genetyczne;

20. podkreśla, że unormowania przyjmowane w celu ochrony zasobów genetycznych i powiązanej tradycyjnej wiedzy muszą odpowiadać zobowiązaniom międzynarodowym podjętym w zakresie propagowania i poszanowania praw ludów tubylczych, zawartym w Deklaracji praw ludów tubylczych ONZ z 2007 r., oraz Konwencji MOP dotyczącej ludności tubylczej i plemiennej z 1989 r. (konwencji nr 169);

21. uznaje potencjalną rolę własności intelektualnej i systemu patentowego w promowaniu innowacji, transferu i upowszechniania technologii z korzyścią dla zainteresowanych podmiotów, dostawców, posiadaczy i użytkowników zasobów genetycznych, ich pochodnych oraz związanej z tym tradycyjnej wiedzy w sposób sprzyjający osiągnięciu dobrobytu i rozwoju, zwracając jednocześnie uwagę na konieczność zapobiegania negatywnemu wpływowi prawa własności intelektualnej i systemu patentowego na wykorzystywanie przez ludy tubylcze i lokalne społeczności tradycyjnej wiedzy, ich praw, praktyk i systemu wiedzy, a także na ich możliwości w zakresie wykorzystywania, pogłębiania i zdobywania wiedzy dotyczącej zasobów genetycznych; wskazuje, że w pewnych okolicznościach ludy tubylcze lub lokalne społeczności mogą uznać umowy między stronami jako bardziej realny sposób na podział korzyści i ochronę ich interesów, przy jednoczesnej ochronie środowiska i zapobieganiu szkodom społecznym i ekonomicznym, np. za pomocą klauzul ochronnych;

III. Walka z piractwem biologicznym – droga naprzód

22. wskazuje, że za źródło piractwa biologicznego można uznać brak krajowych przepisów i mechanizmów egzekwowania w krajach rozwijających się oraz brak mechanizmu zgodności w krajach rozwiniętych, przy zapewnieniu, że zasoby genetyczne zostały pozyskane za uprzednią świadomą zgodą i zgodnie z wzajemnie uzgodnionymi warunkami, z poszanowaniem ustawodawstwa krajów będących dostawcami w dziedzinie dostępu i podziału korzyści; w tym kontekście z zadowoleniem przyjmuje projekt rozporządzenia przedłożony przez Komisję, którego celem jest wykonanie protokołu z Nagoi o dostępie do zasobów genetycznych oraz podziale korzyści; równocześnie podkreśla wagę zapewnienia skutecznych środków zaskarżenia w razie sporu oraz dostępu do innych środków prawnych;

23. przypomina, że skuteczne wykonanie protokołu zależy od działań podejmowanych zarówno w krajach rozwijających się, jak i krajach rozwiniętych; zauważa, że opracowanie ustawodawstwa krajowego w dziedzinie dostępu i podziału korzyści w krajach rozwijających się warunkuje spełnienie przez kraje będące użytkownikami wymogów w zakresie uzyskania uprzedniej świadomej zgody; zwraca jednak uwagę, że zobowiązanie to jest prawdziwym wyzwaniem i wiąże się z koniecznością rozbudowania na dużą skalę potencjału prawnego i instytucjonalnego;

24. podkreśla, że cele Konwencji o różnorodności biologicznej zostaną osiągnięte wyłącznie pod warunkiem zapewnienia uczciwego i równego podziału korzyści; apeluje do UE i jej państw członkowskich o wezwanie do sprawnej ratyfikacji protokołu z Nagoi w celu wyeliminowania piractwa biologicznego oraz zwiększenia uczciwości i równości w wymianie zasobów genetycznych; podkreśla rolę unijnej współpracy na rzecz rozwoju w udzielaniu pomocy krajom rozwijającym się w budowaniu potencjału prawnego i instytucjonalnego w zakresie dostępu i podziału korzyści; uważa, że krajom rozwijającym się należy udzielić wsparcia w tworzeniu baz danych tradycyjnej wiedzy oraz w zrozumieniu systemów zgłoszeń patentowych;

25. opierając się o swą niedawną rezolucję w sprawie patentowania procesów o charakterze czysto biologicznym(3) powtarza, że ekstensywna ochrona patentowa w dziedzinie hodowli może utrudnić innowacje i postęp, a także wywrzeć niekorzystny wpływ na małych i średnich hodowców poprzez uniemożliwianie im dostępu do zasobów genetycznych;

Skuteczniejsze wymogi w zakresie baz danych i zgłoszeń dotyczących zasobów genetycznych i tradycyjnej wiedzy

26. zwraca uwagę na wniosek krajów rozwijających się o wiążące przepisy zobowiązujące składających wnioski patentowe do: a) ujawnienia źródła i pochodzenia zasobów genetycznych i związanej z nimi tradycyjnej wiedzy wykorzystanych w wynalazkach, b) udokumentowania uprzedniej świadomej zgody właściwych organów państwa będącego dostawcą i c) udokumentowania uczciwego i równego podziału korzyści poświadczonego w międzynarodowym świadectwie pochodzenia;

27. ubolewa nad brakiem jasnych danych statystycznych o piractwie biologicznym i sprzeniewierzeniach oraz wzywa UE do przeprowadzenia większej ilości badań naukowych i ujawniania informacji w tej dziedzinie w celu zaradzenia takiej sytuacji; podkreśla również, że potrzebne są dokładniejsze dane o liczbie i treści umów w sprawie dostępu i podziału korzyści: uważa, że można je zbierać poprzez powiadomienia oraz system bazy danych w ramach systemu wymiany informacji o różnorodności biologicznej przewidzianego w Konwencji o różnorodności biologicznej;

28. uważa, że wiążący instrument stanowi najpewniejszy sposób na wdrożenie środków dotyczących różnorodności biologicznej w ramach systemu prawa własności intelektualnej przez państwa będące użytkownikami; apeluje o podjęcie takich działań, aby uzyskiwanie patentów zależało od spełnienia obowiązkowego wymogu ujawniania pochodzenia wszelkich zasobów genetycznych lub wszelkiej tradycyjnej wiedzy we wnioskach patentowych; podkreśla, że w takim zgłoszeniu należałoby udokumentować, że dane zasoby genetyczne lub daną tradycyjną wiedzę pozyskano zgodnie z obowiązującymi przepisami (tj. za uprzednią świadomą zgodą i w poszanowaniu wzajemnie uzgodnionych warunków);

29. podkreśla, że międzynarodowy instrument zawierający wymogi dotyczące ujawniania danych i baz danych w celu ochrony zasobów genetycznych nie zastępuje mechanizmu skutecznego dostępu i podziału korzyści na szczeblu krajowym;

30. jest zdania, że bezpośrednie powiadamianie przez użytkowników przedsiębiorstw wykorzystujących zasoby genetyczne lub powiązaną tradycyjną wiedzę, wykorzystanie certyfikatów zgodności oraz możliwości dochodzenia roszczeń w ramach jurysdykcji krajowej i poza nią również może skutecznie przyczynić się do zmniejszenia liczby potencjalnych przypadków piractwa biologicznego;

31. jest zdania, że przejrzysty i spójny system praw własności przyczyniłby się do generowania wiedzy oraz jej rozpowszechniania w krajach rozwijających się, z korzyścią dla przedsiębiorczości, badań naukowych, edukacji oraz likwidacji ubóstwa na szczeblu lokalnym;

W kierunku spójnego globalnego systemu zarządzania

32. domaga się, aby porozumienie TRIPS WTO było zgodne z protokołem z Nagoi do Konwencji o różnorodności biologicznej, w związku z czym za konieczne uważa wprowadzenie obowiązkowych wymogów ujawniania pochodzenia zasobów genetycznych w postępowaniach patentowych, a w konsekwencji umożliwienie kontroli, czy zostały legalnie pozyskane za uprzednią świadomą zgodą i zgodnie z wzajemnie uzgodnionymi warunkami;

33. podkreśla, że takie wymogi można by wprowadzić w drodze poprawki do porozumienia TRIPS WTO lub za pośrednictwem WIPO, w kontekście trwających dyskusji dotyczących utworzenia nowych międzynarodowych instrumentów prawnych służących do skutecznej ochrony zasobów genetycznych, tradycyjnej wiedzy oraz folkloru; w szczególności apeluje do UE o wsparcie – w duchu spójności polityki na rzecz rozwoju – wniosku krajów rozwijających się o zmianę porozumienia TRIPS WTO polegającą na umieszczeniu w nim nowego artykułu o numerze 29a dotyczącego ujawniania pochodzenia zasobów genetycznych i/lub związanej z nimi tradycyjnej wiedzy zgodnie z protokołem z Nagoi; z zadowoleniem przyjmuje, jako pierwszy krok, fakt że wniosek UE w sprawie rozporządzenia o dostępie do zasobów genetycznych oraz podziale korzyści przewiduje obowiązkowy wymóg ujawniania pochodzenia wszelkich zasobów genetycznych i wszelkiej związanej z nimi tradycyjnej wiedzy;

34. wzywa Komisję do zalecenia negocjatorom w ramach WIPO IGC i przeglądu TRIPS, aby uznali protokół z Nagoi jako punkt wyjścia i skoncentrowali się na negocjacjach służących zapewnieniu zgodności ram prawnych CBD(4) i jej protokołu z Nagoi, WIPO, TRIPS, ITPGRFA(5) i UPOV(6), a także UNCLOS(7) w odniesieniu do morskich zasobów genetycznych; zauważa, że w porozumieniu TRIPS przejściowo wykluczono kraje najsłabiej rozwinięte(8); podkreśla, iż to podejście nie powinno ulec zmianie w odniesieniu do wszelkich rewizji, które mogą wyniknąć z procesu wdrażania CBD i protokołu z Nagoi;

35. z zadowoleniem przyjmuje inicjatywy oferujące alternatywę w stosunku do organów zajmujących się wyłącznie handlem, takie jak światowy instrument ds. informacji o różnorodności biologicznej, wspierający bezpłatny i otwarty dostęp do informacji dotyczących różnorodności biologicznej w drodze międzynarodowej współpracy między rządami, organizacjami oraz innymi podmiotami;

36. odnotowuje pracę międzyrządowej komisji ds. własności intelektualnej i zasobów genetycznych Światowej Organizacji Własności Intelektualnej (WIPO) oraz zachęca do wprowadzenia podobnych środków i stosowania spójnych definicji na szczeblu UE;

37. zobowiązuje przewodniczącego do przekazania niniejszej rezolucji Radzie i Komisji.

(1)

Dz.U. L 213 z 30.7.1998, s. 13.

(2)

Dz.U. C 371E z 20.12.2011, s. 14.

(3)

Rezolucja Parlamentu Europejskiego z dnia 10 maja 2012 r. w sprawie patentowania procesów o charakterze czysto biologicznym, P7_TA(2012)0202

(4)

Konwencja o różnorodności biologicznej

(5)

Międzynarodowy traktat o zasobach genetycznych roślin dla żywności i rolnictwa

(6)

Międzynarodowy Związek Ochrony Nowych Odmian Roślin

(7)

Konwencja Narodów Zjednoczonych o prawie morza

(8)

Art. 66 ust.1, TRIPS; decyzja Rady w sprawie TRIPS z dnia 29 listopada 2005 r.


UZASADNIENIE

Wstęp

Ochrona i zachowanie różnorodności genetycznej to jedno z najważniejszych działań, jakich wymaga osiągnięcie milenijnych celów rozwoju. Zasoby genetyczne mają szczególnie duże znaczenie dla zrównoważonego rolnictwa i bezpieczeństwa żywnościowego. Ponadto różnorodność genetyczna należy do najistotniejszych warunków przetrwania gatunków i odporności ekosystemu. Tym samym utrata różnorodności genetycznej następująca w związku z procesem niszczenia różnorodności biologicznej stanowi wielkie wyzwanie dla ludzkości.

Utrata różnorodności genetycznej następuje w niepokojąco szybkim tempie pomimo jej ogromnego znaczenia dla przetrwania gatunku ludzkiego. Niszczenie różnorodności stawia nowe wyzwania zarówno przed posiadaczami, jak i przed użytkownikami zasobów genetycznych, przy czym do tych pierwszych zaliczają się najczęściej obfitujące w różnorodność biologiczną kraje rozwijające się, a do tych drugich – zwykle kraje rozwinięte.

W tym kontekście piractwo biologiczne stało się poważnym problemem dla krajów rozwijających się. Pomimo braku ogólnej definicji terminu „piractwo biologiczne” mowa zazwyczaj o sytuacji, w której zasoby biologiczne pozyskuje się od społeczności lokalnych lub ludów tubylczych, a następnie zabezpiecza patentami, ale osiągnięte tym sposobem korzyści nie przypadają w udziale społecznościom, w obrębie których powstały dane zasoby oraz które ujawniły ich właściwości i z nich korzystały.

Choć brak jasnych danych statystycznych o piractwie biologicznym i sprzeniewierzeniach, znamienne przypadki z ostatnich 20 lat, takie jak fasola żółta enola, hoodia, rooibos, miodla pospolita itp., ukazują z innej perspektywy wyzwanie, z jakim należy się zmierzyć, jeśli chodzi o bezprawne wykorzystywanie zasobów genetycznych i tradycyjnej wiedzy w krajach rozwijających się. Przeciwdziałanie piractwu biologicznemu stanowi więc poważne wyzwanie dla UE, zważywszy że takie praktyki stoją w sprzeczności z zobowiązaniami UE do eliminacji ubóstwa i ochrony różnorodności biologicznej oraz zasadą spójności polityki na rzecz rozwoju zapisaną w art. 208 Traktatu z Lizbony.

Brak równowagi pomiędzy dostawcami a użytkownikami zasobów genetycznych sprawił, że na szczeblu międzynarodowym zwrócono również uwagę na kwestię dostępu do zasobów genetycznych i podziału płynących z nich korzyści. W tym kontekście szczególną rolę odgrywa Konwencja o różnorodności biologicznej (1992 r.). Choć to jeden z najważniejszych traktatów regulujących ochronę i eksploatację różnorodności biologicznej na szczeblu międzynarodowym, konwencja znacząco różni się od innych międzynarodowych traktatów dotyczących ochrony środowiska. Na pierwszy plan wysunięto kwestie uczciwości, równości i sprawiedliwości.

Dokładnie rzecz ujmując, jednym z głównych wymogów ram prawnych w zakresie dostępu i podziału korzyści ustanowionych Konwencją o różnorodności biologicznej i protokołem z Nagoi jest obowiązek udzielania korzyści w zamian za dostęp do zasobów genetycznych i tradycyjnej wiedzy oraz uzyskiwania uprzedniej świadomej zgody na taki dostęp. Dodatkowo istnieje również obowiązek wynegocjowania wzajemnie uzgodnionych warunków podziału korzyści.

W związku z powyższym sprawozdawczyni apeluje o szybką ratyfikację protokołu z Nagoi będącego ważnym narzędziem do wyeliminowania piractwa biologicznego oraz przywrócenia uczciwości i równości w wymianie zasobów genetycznych. Wdrożenie protokołu wymaga jednak podjęcia niezbędnych działań zarówno przez kraje rozwijające się, jak i przez kraje rozwinięte. O ile wiele krajów rozwijających się nie zdołało lub nie było w stanie wprowadzić stosownych ram prawnych dotyczących dostępu i podziału korzyści, o tyle krajom rozwiniętym nie udało się zapewnić skutecznych mechanizmów zgodności umożliwiających egzekwowanie uczciwego i równego podziału korzyści w razie wykorzystywania przez podmioty prywatne na swoim terytorium zasobów genetycznych pozyskanych w krajach obfitujących w różnorodność biologiczną.

Tytułem podsumowania protokół wymaga ustanowienia lub dalszego udoskonalenia szczegółowych przepisów krajowych dotyczących dostępu i podziału korzyści w krajach rozwijających się, co warunkuje spełnienie przez kraje będące użytkownikami obowiązkowych wymogów w zakresie uprzedniej świadomej zgody. Biorąc pod uwagę obecny brak przepisów dotyczących dostępu i podziału korzyści w wielu krajach rozwijających się, zobowiązanie to jest prawdziwym wyzwaniem i wiąże się z koniecznością rozbudowania na dużą skalę potencjału prawno-instytucjonalnego. W związku z tym pomoc rozwojowa UE powinna służyć jako narzędzie do udzielania pomocy krajom rozwijającym się w budowaniu potencjału prawnego i instytucjonalnego w zakresie dostępu i podziału korzyści. W kwestii zgodności UE i jej państwa członkowskie muszą ustanowić skuteczne środki zapewniające pozyskiwanie zasobów genetycznych za uprzednią świadomą zgodą i w poszanowaniu wzajemnie uzgodnionych warunków oraz w zgodzie z przepisami krajowymi w zakresie dostępu i podziału korzyści obowiązującymi w państwach będących dostawcami. Zapewnienie środków zaskarżenia na wypadek sporów i innych środków prawnych wymagać również będzie zmian dostosowawczych w krajowych systemach prawnych w UE.

Niemniej skuteczne przeciwdziałanie piractwu biologicznemu wiąże się z koniecznością rozwiązania następujących problemów:

1) Rolnictwo i opieka zdrowotna

Użytkowanie rozmaitych zasobów genetycznych dla wyżywienia i rolnictwa ma podstawowe znaczenie dla bezpieczeństwa żywnościowego, zrównoważonego rozwoju w dziedzinie rolnictwa i ochrony środowiska oraz walki ze zmianą klimatu.

Większość krajów rozwijających się uznaje na razie prawa drobnych rolników do zachowywania materiału siewnego i jego wymiany. W tym kontekście sprawozdawczyni wyraża szczególne zaniepokojenie skutkami Międzynarodowej konwencji o ochronie nowych odmian roślin z 1991 r. dla bezpieczeństwa żywnościowego w krajach rozwijających się, gdyż konwencja ta dalece ogranicza możliwość ustalania przez państwa odstępstw od praw hodowców roślin na rzecz prawa rolników do ponownego wykorzystywania pozyskiwanego materiału siewnego i jego wymiany.

Sprawozdawczyni za niezbędne uważa zabezpieczenie prawa rolników do korzystania z pozyskiwanego materiału siewnego jako istotnego aspektu prawa do pożywienia.

Ponadto zasoby genetyczne z krajów obfitujących w różnorodność biologiczną wnoszą duży wkład w badania i rozwój przemysłu farmaceutycznego. Niestety dowiedziono, że prawa własności intelektualnej stwarzają spory problem pod względem dostępu do produktów leczniczych w ubogich krajach. Prawa własności intelektualnej nie powinny jednak utrudniać dostępu do niedrogich produktów leczniczych mieszkańcom takich krajów, zwłaszcza gdy chodzi o prawa własności intelektualnej związane z zasobami genetycznymi pochodzącymi z krajów rozwijających się. Podobnie konieczne jest także zapewnienie odpowiedniego podziału korzyści z użytkowania w celach farmaceutycznych/leczniczych i wprowadzania do obrotu zasobów genetycznych pozyskiwanych na terytorium takich krajów.

2) Prawa społeczności tubylczych i lokalnych a tradycyjna wiedza

Umożliwienie posiadaczom tradycyjnej wiedzy jej utrzymania, kontroli i ochrony stanowi warunek nie tylko ich przetrwania pod względem ekonomicznym i kulturowym, lecz także zachowania różnorodności biologicznej, z której korzyść czerpie cały świat.

W sytuacji gdy tradycyjna wiedza jest źródłem dużego zysku w przemyśle, w tym farmaceutycznym, kosmetycznym i w rolnictwie, ochrona tradycyjnej wiedzy społeczności tubylczych i lokalnych stanowi poważne wyzwanie w związku z koniecznością przeciwdziałania piractwu biologicznemu związanemu z poszukiwaniami biologicznymi do celów przemysłowych.

Choć ochroną tradycyjnej wiedzy zajęto się ogólnie w kontekście praw człowieka, praw tubylczych i ochrony różnorodności biologicznej, sprawozdawczyni uważa, że na międzynarodowym szczeblu instytucjonalnym konieczne są pewne ulepszenia, aby zapobiec piractwu biologicznemu związanemu z bezprawnym wykorzystywaniem tradycyjnej wiedzy. Nawet jeśli cele dotyczące ochrony i praw człowieka umieszczono w niektórych międzynarodowych instrumentach z zakresu ochrony środowiska i praw człowieka, instrumenty te w dużej mierze nie są wiążące, a w praktyce nie towarzyszy im mechanizm egzekwowania charakterystyczny dla międzynarodowych porozumień dotyczących własności intelektualnej, szczególnie Porozumienia w sprawie handlowych aspektów praw własności intelektualnej (TRIPS).

Konkretnie rzecz ujmując, choć w ostatnich kilku latach stopniowo uznawano prawa społeczności tubylczych i lokalnych na szczeblu międzynarodowym, umożliwienie skutecznego egzekwowania takich praw wymaga jeszcze dużego wysiłku. Jedyną prawnie wiążącą międzynarodową konwencją dotyczącą praw tubylczych jest Konwencja MOP nr 169 o ludach tubylczych i plemiennych z 1989 r. W Deklaracji praw ludów tubylczych ONZ z 2007 r. zajęto się obszernie prawami tubylczymi i zwrócono uwagę na podstawowe znaczenie prawa ludów tubylczych do samostanowienia – zasługuje to na uznanie, ale deklaracja nie jest wiążącym instrumentem. Konwencja o różnorodności biologicznej jako wiążący międzynarodowy traktat zawiera jednak w art. 8 lit. j) zapis zobowiązujący państwa do ochrony tradycyjnej wiedzy posiadanej przez społeczności tubylcze i lokalne. Poza tym przepisy dotyczące tradycyjnej wiedzy udoskonalono dalej w protokole z Nagoi z 2010 r. do Konwencji o różnorodności biologicznej.

W tym kontekście w protokole ustanowiono/potwierdzono podobne wymogi co do uprzedniej świadomej zgody lokalnych społeczności tubylczych i wzajemnie uzgodnionych warunków zapewniających uczciwy podział korzyści, w tym środki na wypadek braku zgodności oraz możliwość korzystania ze środków zaskarżenia i innych środków prawnych. Wymogi odnoszące się do tradycyjnej wiedzy sformułowano jednak w mniej wiążący sposób niż te dotyczące zasobów genetycznych. Mówiąc dokładnie, tradycyjnej wiedzy związanej z zasobami genetycznymi nie obejmują środki monitorowania przewidziane w protokole: brak obowiązku ujawniania organom kontroli informacji o wykorzystywanej tradycyjnej wiedzy, a uznane na szczeblu międzynarodowym świadectwo zgodności nie obejmuje tradycyjnej wiedzy związanej z zasobami genetycznymi, co ogranicza możliwość tropienia piractwa biologicznego mającego związek z taką tradycyjną wiedzą.

Ze względu na różne tego rodzaju niedoskonałości sprawozdawczyni za konieczne uważa objęcie tradycyjnej wiedzy takim samym poziomem ochrony co zasoby genetyczne oraz wypracowanie swego rodzaju prawnie wiążącego międzynarodowego systemu prawa własności intelektualnej, który odzwierciedla m.in. różnorodność interesów społeczności lokalnych, a także prawo zwyczajowe. Dodatkowo wymaga to dostosowania porozumienia TRIPS WTO i systemu WIPO do wymogów Konwencji o różnorodności biologicznej i protokołu z Nagoi.

3) W kierunku spójnego globalnego systemu zarządzania

Konwencja o różnorodności biologicznej i protokół z Nagoi stanowią główną międzynarodową płaszczyznę rozmów na temat zarządzania dostępem i podziałem korzyści z zasobów genetycznych. Niemniej to, że kwestia zarządzania prawami własności intelektualnej, zasobami genetycznymi i walką z ubóstwem dotyczy też różnych instytucji międzynarodowych, takich jak WTO, FAO, WHO i WIPO, rodzi trudność w związku z koniecznością zapewnienia spójności i wzajemnej pomocy pomiędzy nimi.

W tym kontekście przeszkodą są różnice pomiędzy porozumieniem TRIPS WTO a Konwencją o różnorodności biologicznej pod względem dostępu i podziału korzyści. W Konwencji o różnorodności biologicznej ukierunkowanej na zrównoważony rozwój przewidziano uczciwy i równy podział korzyści wśród dostawców i użytkowników zasobów genetycznych. Z kolei celem porozumienia TRIPS WTO jest wzmocnienie praw własności intelektualnej, w tym w odniesieniu do biotechnologii. Na poziomie wykonawczym oba traktaty wysyłają tym samym sprzeczne sygnały. Oprócz tego w odróżnieniu od Konwencji o różnorodności biologicznej porozumienie TRIPS WTO opiera się na potężnym mechanizmie rozstrzygania sporów WTO. Ogólnie rzecz biorąc, jako że Konwencja o różnorodności biologicznej i protokół z Nagoi są dużo słabsze niż porozumienia TRIPS czy TRIPS Plus WTO, wciąż istnieje poczucie braku równowagi w zakresie egzekwowania kar i ich skuteczności.

Zgodnie z zasadą spójności polityki na rzecz rozwoju sprawozdawczyni domaga się, aby instytucje międzynarodowe wspierały – nie zaś osłabiały – system wynikający z Konwencji o różnorodności biologicznej i protokołu z Nagoi. W tym kontekście należy pamiętać, że kraje rozwijające się (będące dostawcami) systematycznie wnioskowały o wiążące przepisy zobowiązujące składających wnioski patentowe do ujawnienia źródła i pochodzenia zasobów genetycznych i tradycyjnej wiedzy wykorzystanych w wynalazku, udokumentowania uprzedniej świadomej zgody właściwych organów państwa będącego dostawcą oraz udokumentowania uczciwego i równego podziału korzyści poświadczonego w międzynarodowym świadectwie pochodzenia. Realizacja takich postulatów w ramach Konwencji o różnorodności biologicznej wymagałaby zmian dostosowawczych w porozumieniu TRIPS WTO.

Od 2008 r. UE zasadniczo zgadza się na wprowadzenie wymogu ujawniania pochodzenia w porozumieniu TRIPS WTO w zamian za większą ochronę oznaczeń geograficznych. W następstwie protokołu z Nagoi niektóre kraje wschodzące i rozwijające się wystąpiły z wnioskiem o zmianę porozumienia TRIPS WTO polegającą na umieszczeniu w nim nowego artykułu o numerze 29a dotyczącego ujawniania pochodzenia zasobów genetycznych lub związanej z nimi tradycyjnej wiedzy zgodnie z protokołem z Nagoi.

Sprawozdawczyni jest zdania, że zachodzi konieczność wprowadzenia obowiązkowego wymogu ujawniania takich informacji w ramach porozumienia TRIPS WTO. Równolegle szczególną uwagę należy zwrócić na rozwój dwustronnych porozumień handlowych, które mogą jeszcze bardziej zagrozić interesom krajów rozwijających się, a to z uwagi na realizację tzw. porozumień TRIPS Plus dotyczących praw własności intelektualnej. Należy dopilnować, aby UE nie wymuszała przyjęcia przez kraje rozwijające się, w szczególności kraje najsłabiej rozwinięte, w ramach porozumień dwustronnych zaawansowanych norm własności intelektualnej w zakresie rolnictwa (materiału siewnego) i opieki zdrowotnej (produktów leczniczych).


OPINIA Komisji Handlu Międzynarodowego (27.11.2012)

dla Komisji Rozwoju

w sprawie wymiaru rozwojowego praw własności intelektualnej w dziedzinie zasobów genetycznych: wpływu na walkę z ubóstwem w krajach rozwijających się

(2012/2135 (INI))

Sprawozdawca komisji opiniodawczej: Helmut Scholz

WSKAZÓWKI

Komisja Handlu Międzynarodowego zwraca się do Komisji Rozwoju, właściwej dla tej sprawy, o uwzględnienie w końcowym tekście projektu rezolucji następujących wskazówek:

1.  uważa, że sprawiedliwy i równy podział korzyści wynikających z wykorzystania zasobów genetycznych stanowi zasadniczy cel; podkreśla konieczność zapewnienia przejrzystości i pewności prawnej dostawcom zasobów, wynalazcom i inwestorom; uważa, że wśród instytucji międzynarodowych regulujących kwestie handlowe i inne z nimi związane konieczne jest osiągnięcie powszechnego konsensusu co do prawnego znaczenia terminu „piractwo biologiczne”; ubolewa nad powolnym przebiegiem obecnych negocjacji w ramach WIPO IGC(1), a także przeglądu TRIPS(2) w odniesieniu do art. 27 ust. 3 lit. b);

2.  wzywa UE i państwa członkowskie do ratyfikowania Protokołu o dostępie do zasobów genetycznych oraz sprawiedliwym i równym podziale korzyści wynikających z wykorzystania tych zasobów (protokół z Nagoi); zwraca się do Komisji o przedstawienie projektu rozporządzenia w sprawie wdrożenia protokołu z Nagoi; wzywa Komisję do zalecenia negocjatorom w ramach WIPO IGC i przeglądu TRIPS, aby uznali protokół z Nagoi jako punkt wyjścia i skoncentrowali się na negocjacjach służących zapewnieniu zgodności ram prawnych CBD(3) i jej protokołu z Nagoi, WIPO, TRIPS, ITPGRFA(4) i UPOV(5), a także UNCLOS(6) w odniesieniu do morskich zasobów genetycznych; zauważa, że w porozumieniu TRIPS przejściowo wykluczono kraje najsłabiej rozwinięte(7); podkreśla, iż to podejście nie powinno ulec zmianie w odniesieniu do wszelkich rewizji, które mogą wyniknąć z procesu wdrażania CBD i protokołu z Nagoi;

3.  zgadza się ze stanowiskiem zainteresowanych podmiotów, że międzynarodowy system handlu oparty na zasadach wymaga zapobiegania bezprawnemu udzielaniu ochrony patentowej, co z kolei wymaga przepisów dotyczących ujawniania źródła i pochodzenia zasobów genetycznych w postępowaniach patentowych; domaga się, aby porozumienie TRIPS WTO było zgodne z protokołem z Nagoi do Konwencji o różnorodności biologicznej;

4.  z zadowoleniem przyjmuje inicjatywy oferujące alternatywę w stosunku do organów zajmujących się wyłącznie handlem, takie jak światowy instrument ds. informacji o różnorodności biologicznej, wspierający bezpłatny i otwarty dostęp do informacji dotyczących różnorodności biologicznej w drodze międzynarodowej współpracy między rządami, organizacjami oraz innymi podmiotami;

5.  uznaje potencjalną rolę własności intelektualnej i systemu patentowego w promowaniu innowacji, transferu i upowszechniania technologii z korzyścią dla zainteresowanych podmiotów, dostawców, posiadaczy i użytkowników zasobów genetycznych, ich pochodnych oraz związanej z tym tradycyjnej wiedzy w sposób sprzyjający osiągnięciu dobrobytu i rozwoju, zwracając jednocześnie uwagę na konieczność zapobiegania negatywnemu wpływowi prawa własności intelektualnej i systemu patentowego na wykorzystywanie przez ludy tubylcze i lokalne społeczności tradycyjnej wiedzy, ich praw, praktyk i systemu wiedzy, a także na ich możliwości w zakresie wykorzystywania, pogłębiania i zdobywania wiedzy dotyczącej zasobów genetycznych; nawiązując do swej niedawnej rezolucji w sprawie patentowania procesów o charakterze czysto biologicznym(8) ponownie stwierdza, że zbyt szeroko zakrojona ochrona patentowa, zwłaszcza w zakresie hodowli, może utrudnić innowacje i postęp, a także wywrzeć niekorzystny wpływ na małych i średnich hodowców poprzez blokowanie im dostępu do zwierzęcych i roślinnych zasobów genetycznych; wskazuje, że w pewnych okolicznościach ludy tubylcze lub lokalne społeczności mogą uznać umowy między stronami jako bardziej realny sposób na podział korzyści i ochronę ich interesów, przy jednoczesnej ochronie środowiska i zapobieganiu szkodom społecznym i ekonomicznym, np. za pomocą klauzul ochronnych;

6.  ponownie podkreśla uznanie dla epokowych osiągnięć w dziedzinie międzynarodowej ochrony praw ludności tubylczej w odniesieniu do ich zasobów genetycznych i innych zasobów oraz do związanej z tym tradycyjnej wiedzy, gwarantowanej na mocy Deklaracji praw ludów tubylczych ONZ, Konwencji MOP nr 169, art. 8j Konwencji o różnorodności biologicznej i protokołu z Nagoi do tej konwencji; wyraża zaniepokojenie erozją genetyczną będącą wynikiem prawie całkowitego zdominowania rynku przez nasiona produkowane przemysłowo, tzn. nasiona chronione prawami ochrony własności intelektualnej, ze szkodą dla tradycyjnych odmian nasion.

WYNIK GŁOSOWANIA KOŃCOWEGO W KOMISJI

Data przyjęcia

27.11.2012

 

 

 

Wynik głosowania końcowego

+:

–:

0:

13

0

12

Posłowie obecni podczas głosowania końcowego

Laima Liucija Andrikienė, Daniel Caspary, María Auxiliadora Correa Zamora, Christofer Fjellner, Metin Kazak, Franziska Keller, Bernd Lange, Paul Murphy, Cristiana Muscardini, Helmut Scholz, Peter Šťastný, Gianluca Susta, Henri Weber, Jan Zahradil

Zastępca(y) obecny(i) podczas głosowania końcowego

Josefa Andrés Barea, George Sabin Cutaş, Mário David, Elisabeth Köstinger, Marietje Schaake, Inese Vaidere

Zastępca(y) (art. 187 ust. 2) obecny(i) podczas głosowania końcowego

Isabelle Durant, Francisco José Millán Mon, José Ignacio Salafranca Sánchez-Neyra, Ivo Strejček, Renate Weber

(1)

Międzyrządowy Komitet ds. Własności Intelektualnej i Zasobów Genetycznych, Tradycyjnej Wiedzy i Tradycji Ludowej należący do Światowej Organizacji Własności Intelektualnej

(2)

Porozumienie w sprawie handlowych aspektów praw własności intelektualnej

(3)

Konwencja o różnorodności biologicznej

(4)

Międzynarodowy traktat o zasobach genetycznych roślin dla żywności i rolnictwa

(5)

Międzynarodowy Związek Ochrony Nowych Odmian Roślin

(6)

Konwencja Narodów Zjednoczonych o prawie morza

(7)

Art. 66 ust.1, TRIPS; decyzja Rady w sprawie TRIPS z dnia 29 listopada 2005 r.

(8)

Rezolucja Parlamentu Europejskiego z dnia 10 maja 2012 r. w sprawie patentowania procesów o charakterze czysto biologicznym, P7_TA(2012)0202


OPINIA Komisji Prawnej (6.11.2012)

dla Komisji Rozwoju

w sprawie wymiaru rozwojowego praw własności intelektualnej w dziedzinie zasobów genetycznych: wpływu na walkę z ubóstwem w krajach rozwijających się

(2012/2135 (INI))

Sprawozdawczyni komisji opiniodawczej: Françoise Castex

ZWIĘZŁE UZASADNIENIE

Sprawozdanie Komisji Rozwoju ma na celu zastanowienie się nad wpływem praw własności intelektualnej na zasoby genetyczne z myślą o prawach człowieka oraz zagwarantowaniu podaży żywności na świecie głównie w oparciu o Porozumienie o handlowych aspektach praw własności intelektualnej (TRIPS) oraz Konwencję o różnorodności biologicznej oraz protokół z Nagoi do tej konwencji o dostępie do zasobów genetycznych oraz sprawiedliwym i równym podziale korzyści wynikających z wykorzystania tych zasobów. Główną kwestią poruszoną w tym względzie jest biopiractwo, które może polegać na nielegalnym pozyskiwaniu zasobów genetycznych, np. z roślin posiadających właściwości lecznicze, bądź na ochronie patentowej wynalazków opartych na tych zasobach lub na tradycyjnej wiedzy ludności rdzennej bez zaoferowania tej ludności wynagrodzenia.

Sprawozdawczyni z zadowoleniem przyjmuje refleksję na ten temat, która jest w interesie krajów rozwijających się i która ma na celu ograniczenie ubóstwa. Podkreśla ona jednak, że wprowadzenie w praktyce jakichkolwiek zasad walki z biopiractwem wiąże się z trudnościami natury prawnej, których nie da się w łatwy sposób rozwiązać, nie rozważywszy wspomnianych powyżej obowiązujących ram prawnych oraz nie dokonawszy ich właściwej interpretacji.

Konieczne jest wyjaśnienie i ujednolicenie terminologii prawnej w dziedzinie praw własności intelektualnej dotyczącej zasobów genetycznych, w tym terminu „biopiractwo”. Każda definicja tego terminu musi opierać się na solidnych podstawach, wymagających ustalenia faktów oraz ekstensywnych badań. Społeczność międzynarodowa powinna również zdefiniować sui generis systemy ochrony roślin obowiązujące na szczeblu międzynarodowym w przypadkach, w których nie ma zastosowania ochrona patentowa.

Ponadto ważne jest zabezpieczenie interesów małych i średnich hodowców, z uwzględnieniem faktu, że ekstensywna ochrona patentowa w dziedzinie hodowli może utrudnić innowacje i postęp, a także wywrzeć niekorzystny wpływ na tych hodowców wskutek uniemożliwiania im dostępu do zwierzęcych i roślinnych zasobów genetycznych.

WSKAZÓWKI

Komisja Prawna zwraca się do Komisji Rozwoju, właściwej dla tej sprawy, o uwzględnienie w końcowym tekście projektu rezolucji następujących wskazówek:

1.  jest zdania, że przejrzysty i spójny system praw własności przyczyniłby się do generowania wiedzy oraz jej rozpowszechniania w krajach rozwijających się, z korzyścią dla przedsiębiorczości, badań naukowych, edukacji oraz likwidacji ubóstwa na szczeblu lokalnym;

2.  podkreśla, że konieczne jest prowadzenie dalszych prac mających na celu wyjaśnienie i skonsolidowanie terminologii prawnej w dziedzinie praw własności intelektualnej dotyczącej zasobów genetycznych, w szczególności z myślą o zdefiniowaniu terminu „biopiractwo” w oparciu o opinie autorytetów w tej dziedzinie;

3.  jest zdania, że zawierane w przyszłości umowy dwu- i wielostronne mające na celu harmonizację, w szczególności umowy dotyczące zakresu wyjątków i ograniczeń praw patentowych, wymagać będą uważnej analizy z punktu widzenia rozwoju, z myślą o osiągnięciu światowej równowagi w kwestii zdrowia publicznego w duchu realizacji ust. 6 dauhańskiej deklaracji w sprawie porozumienia TRIPS, zabezpieczenia wiedzy lokalnej oraz zagwarantowania hodowcom roślin dostępu do nasion;

4.  odnotowuje pracę międzyrządowej komisji ds. własności intelektualnej i zasobów genetycznych Światowej Organizacji Własności Intelektualnej (WIPO) oraz zachęca do wprowadzenia podobnych środków i stosowania spójnych definicji na szczeblu UE;

5.  opierając się o swą niedawną rezolucję w sprawie patentowania procesów o charakterze czysto biologicznym(1) powtarza, że ekstensywna ochrona patentowa w dziedzinie hodowli może utrudnić innowacje i postęp, a także wywrzeć niekorzystny wpływ na małych i średnich hodowców poprzez uniemożliwianie im dostępu do zasobów genetycznych;

6.  wzywa społeczność międzynarodową do uwzględnienia faktu, że Międzynarodowy Związek Ochrony Nowych Odmian Roślin jest obowiązującym już systemem sui generis ochrony gatunków roślin w przypadkach, w których nie ma zastosowania ochrona patentowa; sugeruje zastanowienie się nad podstawowymi wymogami dla skutecznych modeli sui generis;

7.  jest zdania, że należy poddać badaniom naukowym i ogólnie rozpowszechniać lokalną wiedzę o tradycyjnych metodach eksploatacji zasobów wodnych, zaś technologie objęte patentami w krajach rozwijających się powinny ułatwiać innowacje w dostępie do wody i kanalizacji.

WYNIK GŁOSOWANIA KOŃCOWEGO W KOMISJI

Data przyjęcia

6.11.2012

 

 

 

Wynik głosowania końcowego

+:

–:

0:

23

0

0

Posłowie obecni podczas głosowania końcowego

Raffaele Baldassarre, Luigi Berlinguer, Françoise Castex, Christian Engström, Marielle Gallo, Giuseppe Gargani, Lidia Joanna Geringer de Oedenberg, Sajjad Karim, Antonio López-Istúriz White, Antonio Masip Hidalgo, Jiří Maštálka, Alajos Mészáros, Evelyn Regner, Francesco Enrico Speroni, Rebecca Taylor, Alexandra Thein, Rainer Wieland, Cecilia Wikström, Zbigniew Ziobro, Tadeusz Zwiefka

Zastępca(y) obecny(i) podczas głosowania końcowego

Eva Lichtenberger, Angelika Niebler, József Szájer, Axel Voss

Zastępca(y) (art. 187 ust. 2) obecny(i) podczas głosowania końcowego

Sylvie Guillaume

(1)

Rezolucja Parlamentu Europejskiego z dnia 10 maja 2012 r. w sprawie patentowania procesów o charakterze czysto biologicznym, P7_TA(2012)0202.


WYNIK GŁOSOWANIA KOŃCOWEGO W KOMISJI

Data przyjęcia

6.12.2012

 

 

 

Wynik głosowania końcowego

+:

–:

0:

20

3

1

Posłowie obecni podczas głosowania końcowego

Thijs Berman, Michael Cashman, Ricardo Cortés Lastra, Nirj Deva, Leonidas Donskis, Charles Goerens, Catherine Grèze, Eva Joly, Filip Kaczmarek, Miguel Angel Martínez Martínez, Gay Mitchell, Norbert Neuser, Bill Newton Dunn, Birgit Schnieber-Jastram, Michèle Striffler, Alf Svensson, Keith Taylor, Patrice Tirolien, Ivo Vajgl, Daniël van der Stoep, Anna Záborská, Iva Zanicchi

Zastępca(y) obecny(i) podczas głosowania końcowego

Cristian Dan Preda

Zastępca(y) (art. 187 ust. 2) obecny(i) podczas głosowania końcowego

Helmut Scholz

Informacja prawna - Polityka ochrony prywatności