Procedure : 2012/2318(INI)
Stadium plenaire behandeling
Documentencyclus : A7-0220/2013

Ingediende teksten :

A7-0220/2013

Debatten :

PV 11/09/2013 - 13
CRE 11/09/2013 - 13

Stemmingen :

PV 12/09/2013 - 13.13
Stemverklaringen

Aangenomen teksten :

P7_TA(2013)0380

VERSLAG     
PDF 204kWORD 139k
12.6.2013
PE 504.129v02-00 A7-0220/2013

over de maritieme dimensie van het gemeenschappelijk veiligheids- en defensiebeleid

2012/2318(INI)

Commissie buitenlandse zaken

Rapporteur: Ana Gomes

PR_INI_art121

ONTWERPRESOLUTIE VAN HET EUROPEES PARLEMENT
 MINDERHEIDSSTANDPUNT
 UITSLAG VAN DE EINDSTEMMING IN DE COMMISSIE

ONTWERPRESOLUTIE VAN HET EUROPEES PARLEMENT

over de maritieme dimensie van het gemeenschappelijk veiligheids- en defensiebeleid

(2012/2318(INI))

Het Europees Parlement,

–   gezien titel V van het Verdrag betreffende de Europese Unie (VEU), en met name de artikelen 42, 43 en 45,

–   gezien artikel 222 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie (VWEU),

–   gezien artikel 194 van het VWEU,

–   gezien de Europese veiligheidsstrategie (EVS) getiteld "Een veilig Europa in een betere wereld", die op 12 december 2003 door de Europese Raad is aangenomen, en gezien het verslag over de tenuitvoerlegging van de EVS getiteld "Veiligheid in een veranderende wereld", dat op 11-12 december 2008 door de Europese Raad is aangenomen,

–   gezien het Europees geïntegreerd maritiem beleid van 2007 (COM(2007)0575) en het voortgangsverslag van 2012 (COM(2012)0491),

–   gezien de verklaring van de Europese ministers die belast zijn met het geïntegreerd maritiem beleid en de Europese Commissie van 7 oktober 2012 over een mariene en maritieme agenda voor groei en werkgelegenheid, de "Verklaring van Limassol",

–   gezien de conclusies van de Raad over de maritieme veiligheidsstrategie van 26 april 2010,

–   gezien zijn resolutie van 15 januari 2013 over een EU-strategie voor de Hoorn van Afrika(1),

–   gezien het Handvest van de Verenigde Naties en het Verdrag van de Verenigde Naties inzake het recht van de zee (United Nations Convention on the Law of the Sea, UNCLOS) van 10 december 1982,

–   gezien het gezamenlijk voorstel voor een Besluit van de Raad inzake de regelingen voor de toepassing van de solidariteitsclausule van de Unie van 21 december 2012(2),

–   gezien het Groenboek van de Commissie van 7 juni 2006 getiteld "Naar een toekomstig maritiem beleid voor de Unie: Een Europese visie op de oceanen en zeeën" (COM(2006)0275),

–   gezien zijn resolutie van 20 januari 2011 over een duurzaam EU-beleid voor het hoge noorden(3) en de gezamenlijke mededeling aan het Europees Parlement en de Raad van 26 juni 2012 over de ontwikkeling van een EU-beleid ten opzichte van het Noordpoolgebied: vooruitgang sedert 2008 en volgende stappen(4),

–   gezien de Gedragscode van 2012 van het Europees Defensieagentschap (EDA) inzake bundelen en delen,

–   gezien de door de NAVO op 18 maart 2011 aangenomen maritieme strategie voor de Alliantie,

–   gezien het Gemeenschappelijk Optreden van de Raad van 2008 inzake de militaire operatie van de Europese Unie teneinde bij te dragen tot het ontmoedigen, het voorkomen en bestrijden van piraterij en gewapende overvallen voor de Somalische kust (Atalanta)(5),

–   gezien het Besluit van de Raad van 2012 betreffende de missie van de Europese Unie voor de opbouw van regionale maritieme capaciteit in de Hoorn van Afrika (EUCAP Nestor)(6),

–   gezien zijn resolutie van 23 november 2010 over civiel-militaire samenwerking en de ontwikkeling van civiel-militaire capaciteiten(7),

–   gezien de conclusies van de Raad over de Hoorn van Afrika van 14 november 2011 en met name het strategische kader in de bijlage bij die conclusies,

–   gezien zijn resolutie van 22 november 2012 over de uitvoering van het gemeenschappelijk veiligheids- en defensiebeleid(8),

–   gezien zijn resolutie van 14 maart 2013(9) over de betrekkingen tussen de EU en China,

–   gezien zijn resoluties van 23 oktober 2008 over zeepiraterij(10) en van 10 mei 2012 over piraterij op zee(11),

–   gezien artikel 48 van zijn Reglement,

–   gezien het verslag van de Commissie buitenlandse zaken (A7-0220/2013),

A. overwegende dat de EU-lidstaten goed zijn voor meer dan 90 000 km kust grenzend aan twee oceanen en vier zeeën en ze daarnaast eveneens over overzeese gebieden en nationale veiligheidsinstallaties in andere oceanen beschikken; overwegende dat de EU-lidstaten instaan voor de controle, beveiliging en veiligheid van de Europese kustwateren, territoriale wateren, exclusieve economische zones (EEZ), het Europees continentaal plat, alsook de Europese maritieme infrastructuur en mariene hulpbronnen; overwegende dat de lidstaten de voornaamste verschaffer van veiligheid moeten zijn voor zeevarenden op schepen die onder hun vlag varen en dat zij bescherming moeten bieden aan hun burgers; overwegende dat het onvermogen van lidstaten om hun maritieme ruimte te controleren gevolgen heeft tot ver buiten hun kustgebieden en maritieme zones;

B.  overwegende dat de maritieme grenzen van de lidstaten de buitengrenzen van de Europese Unie vormen;

C. overwegende dat maritieme ruimten open, uitgestrekt en onbegrensd zijn, en uitsluitend worden afgebakend door juridische maritieme grenzen; overwegende dat het moeilijk is toezicht te houden op maritieme ruimten, des te meer daar het internationaal maritieme recht in de eerste plaats tot doel heeft de handel te faciliteren en het vrije verkeer te waarborgen;

D. overwegende dat 90% van de buitenlandse handel van de EU en 40% van de binnenlandse handel over zee wordt vervoerd; overwegende dat de EU de voornaamste speler in de zeescheepvaart ter wereld is, waarbij Europese reders 30% van de vaartuigen en 35% van de wereldwijde scheepstonnage in handen hebben – onder andere 55% van de containerschepen en 35% van de tankschepen, hetgeen overeenkomt met 42% van de waarde van de wereldwijde handel over zee; overwegende dat de EU-lidstaten samen 's werelds grootste EEZ vormen (ongeveer 25 miljoen vierkante meter);

E.  overwegende dat een Europese maritieme strategie in de allereerste plaats moet bijdragen aan de basisbeginselen die zijn vastgelegd in artikel 21 VWEU zoals democratie, de rechtsstaat, de universaliteit en ondeelbaarheid van de mensenrechten en de fundamentele vrijheden, de eerbiediging van de menselijke waardigheid, de beginselen van gelijkheid en solidariteit, alsook de naleving van de beginselen van het Handvest van de Verenigde Naties en het internationaal recht; overwegende dat de lidstaten de plicht hebben te trachten het internationaal recht, en met name het UNCLOS, af te dwingen en te versterken, alsook om de doorstroming op de zeerouten en het behoud van de gemeenschappelijke natuurlijke rijkdommen en van handels- en milieubelangen te waarborgen;

F.  overwegende dat het belang van wereldwijde maritieme stromen voor de Unie als gevolg van de economische groei, de globalisering en groeiende mondiale onderlinge afhankelijkheid exponentieel is toegenomen; overwegende dat het geostrategische maritieme evenwicht snel verandert en dat opkomende machten technologieën en -strategieën toepassen voor het weigeren van toegang – waarbij zij de toegang voor Amerika en Europa aan banden leggen – om zichzelf zo op de kaart van regionale en wereldwijde maritieme gebieden te zetten; overwegende dat een meer ingewikkelde en verspreide maritieme veiligheidsomgeving waarin internationale verdragen los en wisselend worden toegepast, een belemmering vormt voor doeltreffend multilateralisme en internationale samenwerking op het gebied van de scheepvaartregulering; overwegende dat het in het belang van de EU is om niet alleen de maritieme veiligheid van de wateren voor de eigen kusten te waarborgen, maar tevens van de oceanen en zeeën wereldwijd;

G. overwegende dat verschillende factoren zoals armoede, gebrekkige ontwikkeling, zwak staatstoezicht, slechte wetshandhaving en de kwetsbaarheid van zeerouten de verspreiding van uiteenlopende soorten bedreigingen voor de maritieme veiligheid in de hand werken; overwegende dat deze bedreigingen kunnen worden veroorzaakt door zowel staten die er belang bij hebben de maritieme verkeersstromen te verstoren als door de illegale activiteiten van niet-overheidsactoren, zoals transnationale misdaden (bijv. wapen- of drugssmokkel), internationaal terrorisme of piraterij, die de zwakten van een gefragmenteerd lokaal, regionaal en mondiaal zeebeheerssysteem uitbuiten; overwegende dat het aantal legale en illegale activiteiten op zee en de complexiteit ervan zijn toegenomen als gevolg van deze verveelvoudiging van op zee aanwezige actoren, en dat het daardoor steeds moeilijker is om legale activiteiten te onderscheiden van illegale activiteiten; overwegende dat dit druk legt op de EU om te investeren in een alomvattende aanpak waarmee het hoofd kan worden geboden aan complexe transnationale uitdagingen die geen enkele lidstaat alleen aankan;

H. overwegende dat de mondiale visie op marinecapaciteit en machtsprojectie snel verandert en dat opkomende en gevestigde machten de UNCLOS-beginselen steeds meer betwisten en steeds minder bereid zijn zich te onderwerpen aan internationale arbitrage en reglementering; overwegende dat meer bepaald China zijn parelsnoerbeleid voortzet en tracht zijn aanwezigheid op zee om uiteenlopende uitgesproken en onuitgesproken redenen – gaande van de beveiliging van handels- en energieroutes tot de controle op mariene hulpbronnen en essentiële maritieme infrastructuur – te verhogen en uit te breiden, en het daarmee in botsing komt met de maritieme belangen van nagenoeg al zijn buurlanden in de Zuid- en de Oost-Chinese Zee;

I.   overwegende dat de EU en alle lidstaten partij zijn bij UNCLOS en het verdrag daardoor deel uitmaakt van het acquis communautaire;

J.   overwegende dat de EU als mondiale speler veiligheidsuitdagingen en mogelijke autonome antwoorden daarop in overweging moet nemen, met name wat betreft de nabije gebieden rond de Middellandse Zee, de Hoorn van Afrika en de westelijke Atlantische Oceaan tot de Stille Oceaan, via het oosten en het westen en van het Noordpoolgebied tot het Zuidpoolgebied;

K. overwegende dat er steeds meer illegale maritieme niet-overheidsactoren opkomen en dat die een bedreiging vormen voor cruciale zeeroutes en -infrastructuur en de zwakten van landen en hun rechtsgebieden uitbuiten;

L.  overwegende dat de strijd tegen dergelijke niet-conventionele bedreigingen vaak in een uitdagende en gevaarlijke omgeving plaatsvindt, wat om zowel civiele als militaire middelen vraagt; overwegende dat het GVDB, dat zowel een civiele als een militaire vleugel omvat, een geschikt kader is voor het tegengaan van ernstige bedreigingen op zee en aan de kust;

M. overwegende dat de EU de wereldwijde maritieme veiligheid niet in haar eentje kan waarborgen; overwegende dat de EU sterke partnerschappen dient aan te gaan met derde landen en regionale organisaties, in het bijzonder in afgelegen gebieden, zoals Azië, waar de EU moeilijker eigen middelen kan inzetten;

N. overwegende dat de Europese veiligheidsstrategie geen specifieke verwijzing naar de maritieme dimensie bevat (met uitzondering van piraterij, die als een bedreiging voor de EU wordt aangemerkt); overwegende dat het Europees geïntegreerd maritiem beleid weliswaar op maritieme kwesties is gericht, maar nauwelijks ingaat op de veiligheidsdimensie, en dat een gebied dat steeds meer een bron van zorgen van de EU is, zo buiten beschouwing wordt gelaten; overwegende dat de EU-aanpak van de maritieme beveiliging moet worden herzien, in het bijzonder door een Europese maritieme veiligheidsstrategie op poten te zetten waarin duidelijk wordt hoe het geïntegreerd maritiem beleid zou moeten bijdragen aan de tenuitvoerlegging van de Europese veiligheidsstrategie; overwegende dat deze Europese maritieme veiligheidsstrategie (EMVS) de veiligheidsbelangen van de EU en de strategische doelstellingen op dat vlak moet definiëren alsook een uiteenzetting moet geven van de doelstellingen, risico's, beschikbare en benodigde interventiemiddelen en mogelijke terreinen;

O. overwegende dat de EMVS noodzakelijk is voor een globale benadering van de belangen, risico's en kansen van de Unie op zee, inclusief de bescherming van Europese burgers en hun bezittingen; overwegende dat deze strategie, die Europese waarden en beginselen moet bevorderen, vooruitziend en proactief moet zijn, alle relevante instellingen en civiele en militaire spelers moet mobiliseren, en vooral moet benadrukken dat de EU-lidstaten het zich niet langer kunnen veroorloven om marinecapaciteit te ontwikkelen en te onderhouden met het loutere doel deze uitsluitend in te zetten voor potentieel hoogintensieve operaties;

P.  overwegende dat conflicten en instabiliteit van invloed zijn op het belang van de EU bij open maritieme stromen en veilige toegang, en om meer inzicht vragen in het verband tussen menselijke veiligheid, staatsbestuur en ontwikkeling; overwegende dat de EU-strategie voor de Hoorn van Afrika daarom als voorbeeld moet dienen voor een integrale aanpak waarbij gebruik wordt gemaakt van de politieke, diplomatieke, sociale en economische instrumenten van de EU; overwegende dat deze integrale aanpak de kern moet vormen van de EMVS en dat er coördinatie nodig is tussen de verschillende EU-initiatieven, -agentschappen en ‑instrumenten, om de onderliggende oorzaken van instabiliteit aan te pakken, conflicten te helpen oplossen, vrede te versterken en bijstand te verlenen op het gebied van staatsopbouw, bestuur en ontwikkeling; overwegende dat deze coördinatie onder meer moet zijn gericht op een hervorming van de beveiligingssector, de continuïteit van de energievoorziening, de beveiliging van zee- en andere handel en vervoer, de bescherming van de visserij en het milieu en de effecten van de klimaatverandering;

Algemene opmerkingen over de toekomstige Europese maritieme veiligheidsstrategie

1.  is sterk van mening dat de EU vitaal belang heeft bij een veilige, open en schone maritieme omgeving waarin de vrije doorgang van handel en personen en het vreedzaam, legaal, billijk en duurzaam gebruik van de rijkdommen van de oceanen mogelijk is; gelooft dat maritieme stromen de levenslijn van de Europese handel vormen en kanalen van de Europese welvaart en invloed zijn; is van oordeel dat de EU en de lidstaten verantwoordelijk zijn voor de veiligheid van de Europese burgers en de bevordering van de beginselen van artikel 21 VWEU, en dat zowel het civiele als militaire institutioneel kader van de EU daarom verder moet worden ontwikkeld om te voorzien in de doelstellingen, middelen en capaciteiten die nodig zijn om deze taak te vervullen;

2.  herinnert de lidstaten eraan dat de EU alleen in een geest van engagement, wederzijds begrip en werkelijke solidariteit erin kan slagen haar rol zoals omschreven in het Verdrag van Lissabon te vervullen en haar ambitie als verschaffer van mondiale veiligheid waar te maken; herinnert er in dit verband aan dat door artikel 42, lid 7, VEU ("clausule inzake wederzijdse defensie"), artikel 222 VWEU ("solidariteitsclausule"), en artikel 42, lid 6, VEU ("permanente gestructureerde samenwerking") die door het Verdrag van Lissabon werden ingevoerd, wordt voorzien in het institutioneel kader voor de daadwerkelijke solidariteit tussen alle lidstaten op het vlak van veiligheid en defensie van de Unie; herinnert eraan dat deze instrumenten nog moeten worden ingevoerd; looft met name de Commissie en de Europese Dienst voor extern optreden (EDEO) voor het gezamenlijk voorstel voor een Besluit inzake de regelingen voor de toepassing van de solidariteitsclausule van de Unie en nodigt hen uit na te gaan wat dit inhoudt als de clausule wordt geactiveerd om uitdagingen op zee of met betrekking tot maritieme capaciteit of infrastructuur aan te pakken; dringt er bij de Raad op aan dit voorstel spoedig goed te keuren;

3.  benadrukt dat het UNCLOS het juridisch kader biedt voor alle soorten activiteiten op zee en dat het een leidraad kan vormen voor een vreedzame beslechting van maritieme geschillen; verzoekt om die reden de EU en haar lidstaten zich in te zetten voor de universaliteit van dit verdrag en zich hard te maken voor de noodzakelijke uniforme en consistente uitvoering van de bepalingen daarvan;

4.  erkent dat de EU reeds over een aantal van de noodzakelijke middelen en instrumenten beschikt om de wereldwijde uitdagingen inzake maritieme veiligheid aan te gaan en in de behoefte aan een veilige en stabiele omgeving te voorzien, via de EDEO en de Commissie, de financiële instrumenten, ontwikkelingssamenwerking, humanitaire steun, crisisbeheer, handelssamenwerking en andere toepasselijke instrumenten voor optreden; merkt evenwel op dat het leeuwendeel van de technische en materiële activa in handen is van de lidstaten en dat hun bereidheid tot nadere samenwerking van cruciaal belang is voor de toekomst van de Europees maritieme veiligheid;

5.  merkt echter op dat er behoefte is aan een Europese maritieme veiligheidsstrategie om te zorgen voor een geïntegreerde en alomvattende aanpak, die met name gericht is op bedreigingen, risico's, uitdagingen en kansen op zee; wijst erop dat met de EMVS, die op Europese waarden en beginselen is gebaseerd, synergieën en gemeenschappelijke antwoorden moeten worden ontwikkeld waarbij alle toepasselijke instellingen en actoren worden gemobiliseerd, zowel civiele als militaire; meent dat in de EMVS alle mogelijke bedreigingen moeten worden geïdentificeerd, van de conventionele bedreigingen van de veiligheid tot de bedreigingen door natuurrampen en klimaatverandering, van bedreigingen met betrekking tot de bescherming van vitale mariene hulpbronnen tot bedreigingen die de veiligheid van maritieme infrastructuur en handelsstromen treffen; is van oordeel dat hierin eveneens de specifieke middelen en capaciteiten moeten worden geïdentificeerd die noodzakelijk zijn om alle uitdagingen aan te pakken, onder andere inlichtingen, observatie en patrouilles, opsporing en redding, zeetransport, de evacuatie van de EU-burgers en personen van een andere nationaliteit uit crisiszones, de handhaving van embargo's en bijstand aan elke missie en operatie binnen het kader van het GVDB;

6.  nodigt de hoge vertegenwoordiger, de Commissie en de Raad uit een EMVS uit te werken die gericht is op de verbinding en coördinatie tussen alle Europese actoren en lidstaten die van belang zijn voor de maritieme beveiliging; dringt er dan ook bij de Commissie en de vicevoorzitter van de Commissie/hoge vertegenwoordiger van de Unie voor buitenlandse zaken en veiligheidsbeleid (HV/VV) op aan een oplossing te vinden voor de tekortkomingen van het geïntegreerd maritiem beleid van 2007 – dat geen veiligheidsdimensie omvat – en voor de beperkingen van de Europese veiligheidsstrategie, waarin niet wordt ingegaan op de bedreigingen en risico's voor de maritieme veiligheid; is van oordeel dat het niveau van de ambitie, middelen en capaciteiten van de EMVS moet worden vastgelegd in de Europese veiligheidsstrategie en het geïntegreerd maritiem beleid en moet worden geleid door de noodzaak op te treden als een verschaffer van mondiale veiligheid om wereldwijd te zorgen voor vrije maritieme stromen en toegang tot de open zee; onderstreept dat het reguleren van maritieme veiligheid op de korte, middellange en lange termijn van invloed zal zijn op bijna alle overige componenten van de Europese veiligheid en welvaart;

7.  verzoekt de lidstaten om met het oog op de vaststelling en ontwikkeling van nieuwe capaciteiten actief met de EDEO en de Commissie samen te werken en ze nauwgezet te ondersteunen bij de uitwerking van de nieuwe EMVS, met het oog op een efficiënt gebruik van hun uiteenlopende activa en op de vaststelling en creatie van nieuwe capaciteiten via bundeling en deling ; is voorts van mening dat de nieuwe strategie ook gemeenschappelijke bilaterale of multilaterale initiatieven tot oprichting van strijdmachten moet omvatten, zoals de Frans-Britse verklaring van 2 november 2010;

8.  onderstreept dat een geïntegreerde maritieme aanpak als deze, waarin militaire en civiele instrumenten worden gecombineerd en interne en externe veiligheidsaspecten worden opgenomen, in sommige lidstaten al op nationaal niveau vorm krijgt en ook bilateraal wordt toegepast tussen bepaalde lidstaten, en daarom op EU-niveau moet worden versterkt; benadrukt de rol die scheepvaartlanden kunnen en moeten spelen om een positieve regionale maritieme integratie te bevorderen; benadrukt dat initiatieven voor een regionale maritieme integratie tot het bundelen en delen van cruciale marinecapaciteit kunnen en moeten leiden om aan de capaciteitsbehoeften van de EU te voldoen;

Mogelijke risico's

9.  onderkent dat het toenemende zeeverkeer en de ontwikkeling van activiteiten offshore en aan de kust een uitdaging vormen voor de maritieme veiligheid, omdat er daardoor steeds moeilijker een onderscheid kan worden gemaakt tussen legale en illegale activiteiten op zee;

10. merkt op dat de EU blootstaat aan conventionele veiligheidsbedreigingen en dat met name sinds de opkomst van nieuwe zeemachten een grotere kans bestaat op conflicten tussen staten over het eigendom van maritieme gebieden (geschillen over rechtsbevoegdheid, territoriale aanspraken, verkennings- en exploitatievergunningen in diepzeezones); merkt bovendien op dat ontwikkelingslanden hun maritieme capaciteiten hebben uitgebouwd (marines, onderzeeërs) en tegelijkertijd vaak internationale maritieme rechtsbeginselen ter discussie stellen;

11. waarschuwt voor de onwettige ontginning van belangrijke natuurlijke hulpbronnen en mineralen in wateren van de EU-lidstaten of naburige zeeën; merkt op dat de ongecontroleerde wedloop om mariene, natuurlijke en minerale hulpbronnen schadelijke gevolgen kan hebben voor het mariene ecosysteem, en dat activiteiten op zee daardoor grotere milieueffecten hebben; herinnert eraan dat de exploitatie van mariene hulpbronnen ook kan leiden tot een onwenselijke militarisering van maritieme zones; onderstreept echter het recht van elke lidstaat om zijn mariene natuurlijke hulpbronnen te verkennen en te exploiteren op een wijze die in overeenstemming is met het internationaal recht en de milieuwetgeving;

12. merkt op dat de EU sterke partnerschappen met derde landen en regionale organisaties moet opbouwen om de veiligheid en stabiliteit van de handel en de exploitatie van hulpbronnen veilig te stellen; wijst op het feit dat de EU dankzij een sterke maritieme dimensie van het GVDB waar nodig als een doeltreffende internationale bemiddelaar zou kunnen optreden;

13. waarschuwt voor het feit dat een van de grootste dreigingen voor de maritieme veiligheid van deze tijd uitgaat van staten die niet willen samenwerken met de internationale gemeenschap en de internationale verdragen en normen niet willen naleven en tegelijkertijd dusdanig gelegen zijn en over dusdanige technologische en militaire capaciteiten beschikken dat zij handelsroutes kunnen blokkeren; is van mening dat de EDEO en de VV/HV alle diplomatieke middelen moeten inzetten om deze staten tot dialoog en samenwerking te bewegen;

14. merkt op dat hoewel militaire confrontaties tussen staten niet geheel kunnen worden uitgesloten, de directe en indirecte veiligheidsrisico's voor de EU vooral afkomstig zijn van niet-conventionele bedreigingen die voortvloeien uit de moeizame handhaving van de wetgeving in zee- en kustgebieden en meer in het algemeen uit het falen of de zwakte van de overheid of het ontbreken van overheidscontrole;

15. merkt op dat de wereldwijde opkomst van terrorisme op zee een van de grootste bedreigingen vormt voor de maritieme veiligheid van de EU en dat deze vorm van terrorisme een rechtstreekse bedreiging vormt voor civiele en militaire vaartuigen, havenfaciliteiten en energie-installaties van de EU, en de zee hierbij wordt benut voor aanvallen op en infiltratie van doelen op het land; merkt op dat deze actoren in contact zijn met transnationale georganiseerde criminele netwerken die betrokken zijn bij illegale activiteiten op zee, zoals smokkel, mensenhandel, illegale immigratie en de handel in drugs en wapens, waaronder handvuurwapens, lichte wapens en componenten voor massavernietigingswapens; benadrukt dat illegale activiteiten de politieke en humanitaire crises verergeren, de sociale en economische ontwikkeling, de democratie en de rechtsstaat belemmeren en ontbering, migratie, ontheemding in eigen land en enorm menselijk leed veroorzaken;

16. maakt zich zorgen over het toenemend aantal bewijzen dat terroristische netwerken en niet-overheidsactoren verfijnde maritieme capaciteiten – waaronder onderzeese capaciteiten – en radar- en detectietechnologieën verwerven, toegang hebben tot logistieke gegevens van de internationale scheepvaartsector, en in staat zijn om zeemijnen te leggen en geïmproviseerde explosieven in zee te plaatsen, wat hun risicopotentieel en kansen om aan controles te ontkomen aanzienlijk verhoogt, en wat duidt op een uitbreiding van hun activiteiten in de nabijheid van Europa, meer bepaald aan beide zijden van de zuidelijke Atlantische Oceaan;

17. is van mening dat het voortduren van bevroren conflicten in de nabijheid van verschillende maritieme gebieden, zoals de zuidelijke Kaukasus, de zuidoostelijke Middellandse Zee of de Zee van Japan, een van de belangrijkste bronnen van instabiliteit wereldwijd vormt, die transport- en energieroutes in gevaar brengt, wapenhandel bevordert en de activiteiten van niet-overheidsactoren, zoals criminele netwerken en terroristische cellen, gemakkelijker maakt;

18. blijft bezorgd over de piraterij aan de oostelijke en westelijke kust van Afrika; wijst erop dat aanvallen van piraten – in de vorm van gewapende overvallen, kidnapping van schepen en hun bemanning en afpersing – de vrije toegang tot en het vrije verkeer in deze zeeën ernstig belemmeren en daarom een aanzienlijke bedreiging voor de internationale handel en de maritieme veiligheid vormen; merkt op dat piraterij voornamelijk voortkomt uit gebrekkig bestuur en beperkte ontwikkeling in de betrokken kuststaten; hoopt dat de EU zal voortbouwen op de resultaten van de GVDB-operatie EUNAVFOR Atalanta en ook elders GVDB-operaties start om piraterij te bestrijden;

19. waarschuwt voor de problemen die piraterij, internationaal terrorisme en georganiseerde misdaad in het algemeen opwerpen voor de veiligheid van de zeevaart via vitale doorvoerknelpunten; benadrukt dat sommige van de belangrijkste waterwegen voor de mondiale energievoorziening, gelegen zijn in of toegankelijk zijn via enkele van de meest instabiele maritieme zones, zoals het Suezkanaal, de Straat van Hormuz en de Straat van Malakka;

20. merkt op dat de bestrijding van niet-conventionele activiteiten moet zijn gebaseerd op het hele instrumentarium van het GVDB, met inbegrip van militaire middelen, aangezien interventies vaak plaatsvinden in moeilijk toegankelijke landschappen waar spelers over een heel scala aan gevaarlijke wapens beschikken; stelt dat, op basis van het model van het EU-optreden in de Hoorn van Afrika, waar de operatie EUNAVFOR Atalanta en de operatie EUCAP Nestor worden uitgevoerd, GVDB-operaties moeten worden ondersteund door andere externe EU-instrumenten om de achterliggende sociale, economische en politieke oorzaken van de crisis aan te pakken en te zorgen voor een duurzame veiligheidssituatie in de betrokken regio's;

21. merkt op dat de illegale immigratie waarschijnlijk druk zal blijven uitoefenen op de zeegrenzen van de EU, vooral in het licht van de politieke en economische ontwikkelingen in de zuidelijke buurlanden en het vooruitzicht van voortdurende instabiliteit in Noord-Afrika, de Sahel, de Hoorn van Afrika en Afrika bezuiden de Sahara; herinnert er echter aan dat migratie niet als een bedreiging van de veiligheid mag worden beschouwd, maar eerder als een menselijk fenomeen dat een degelijke beheersstrategie behoeft waarbij regionaal, politiek en diplomatiek samenwerkings- en ontwikkelingsbeleid en investeringen in regionale partnerschappen worden gecombineerd; vestigt de aandacht op het feit dat voor deze inspanning maritieme capaciteiten en kustwachtactiviteiten moeten worden ontwikkeld om te kunnen patrouilleren en migranten aan boord van illegale schepen te kunnen redden;

22. erkent dat de toename van het verkeer op zee waarschijnlijk de kans op rampen als olieverlies en andere milieuvervuilende incidenten, zoals het dumpen van giftig afval en het illegaal bunkeren van olie, verhoogt; benadrukt dat de EU een strategie moet blijven ontwikkelen waarbij wordt voortgebouwd op vroegere ervaringen met ernstige milieurampen op zee door ervoor te zorgen dat alle actoren, organen en agentschappen van de EU samen met de autoriteiten van de lidstaten op een gecoördineerde manier tussenbeide komen, om zo in een geest van solidariteit en doeltreffender optreden de gepaste synergieën te creëren;

Kritieke maritieme zones

Het Middellandse Zeegebied

23. onderstreept dat de Middellandse Zee een waaier aan uitdagingen vormt die de stabiliteit en rechtstreekse belangen van de EU kunnen bedreigen, in het bijzonder gezien de politieke onrust en sociale en economische tegenspoed die in sommige kustlanden waarschijnlijk zullen aanhouden; merkt op dat daardoor bevorderde illegale activiteiten, zoals terrorisme en alle soorten illegale handel, gevolgen hebben voor de maritieme veiligheid van de EU, inclusief voor de continuïteit van de energievoorziening aan het zuiden; gelooft dat dringend moet worden geïnvesteerd in maritieme regionale samenwerking en dat hierbij sprake moet zijn van Europese en regionale samenwerking, inlichtingen, observatie, patrouilles en activiteiten van de kustwacht, die allen gepaste middelen van machtsprojectie van de marine vereisen;

24. benadrukt dat in het Middellandse Zeegebied een aantal regionale conflicten aan de gang is, waaronder geschillen over zeegrenzen, en dringt er daarom bij de EU op aan zich toe te leggen op het vermijden van een verdere escalatie van conflicten rond de Middellandse Zee, die zal leiden tot een vergroting van de bestaande bedreigingen, zoals de nasleep van de burgeroorlog in Syrië en het effect daarvan op de maritieme zone van dat land en van de buurlanden, de politieke instabiliteit en het ontbreken van bestuurscapaciteiten in Libië, Egypte en Tunesië en het domino-effect in buurlanden Marokko en Algerije, die nog steeds zijn verwikkeld in een conflict over de Westelijke Sahara en rechtstreeks worden getroffen door de escalatie van het conflict in Mali en de Sahelregio; wijst voorts op het gevaar van het onderlinge verband tussen de crises in het Middellandse Zeegebied en de instabiliteit en conflicten in het Midden-Oosten, de Sahel, de Hoorn van Afrika, West-Afrika en Afrika bezuiden de Sahara;

25. merkt op dat de recente ontdekking van aardgas in de oostelijke Middellandse Zee tot een nieuw geopolitiek milieu heeft geleid en de kans op geschillen aanzienlijk heeft vergroot, hetgeen rechtstreeks van invloed is op de rechtmatige belangen en soevereine rechten van de EU-lidstaten; spreekt zijn zorgen uit over het feit dat Turkije, Rusland, de VS en Israël de aanwezigheid van hun zeemacht in het Middellandse Zeegebied hebben uitgebreid; neemt voorts kennis van de gevolgen van de onopgeloste geschillen met Turkije in de Egeïsche Zee en de escalatie van spanningen vanwege de voorgenomen ontginning van Griekse en Cypriotische koolwaterstofserves voor de kust; dringt er daarom bij de EU op aan haar standpunt te handhaven ter voorkoming van conflicten over natuurlijke hulpbronnen in de Middellandse Zee en van daaruit voortvloeiende bedreigingen van de veiligheid voor de EU-lidstaten in de regio, die uiteindelijk de EU in haar geheel kunnen treffen;

De Oostzee

26. merkt op dat de Oostzee met uitzondering van de Russische zeegebieden een binnenzee van de EU en een cruciale scheepvaartroute voor verscheidene kuststaten is; merkt op dat de stabiliteit van het Oostzeegebied en het functioneren van de scheepvaart afhankelijk zijn van de manier waarop de politieke belangen van zowel de individuele EU-lidstaten als tussen de EU en Rusland met elkaar in overeenstemming worden gebracht; merkt op dat de politieke stabiliteit van de Oostzee verband houdt met zaken als de bescherming van de positie van taalminderheden in kuststaten, energietransporten, het drukke koopvaardijverkeer, mogelijke ongelukken met olietankers, en de vervuiling van visbestanden en het milieu; merkt op dat de maritieme veiligheid in de Oostzee zich voor aanvullende uitdagingen ziet gesteld door de chemische wapens op de zeebodem die daar na het einde van de Tweede Wereldoorlog zijn gedumpt, de in onbruik geraakte kerncentrales langs de kust, mogelijke terroristische aanvallen op energieleveringen, en mogelijke illegale wapenleveringen via havens in de Oostzee;

Het Zwarte Zeegebied

27. is van mening dat de Zwarte Zee vandaag op geostrategisch vlak een van de belangrijkste aan de EU grenzende maritieme regio's is, met name wat betreft de energiezekerheid van de EU en de diversificatie van haar energievoorziening; merkt op dat de regio een groot potentieel herbergt voor risico's op de middellange en lange termijn, gezien de strategische ligging als belangrijke transportroute voor goederen en energie, de nabijheid van onstabiele regio's met slepende conflicten, zoals de betwiste gebieden Abchazië en Zuid-Ossetië, en het daaraan gerelateerde conflict tussen Moskou en Tbilisi; onderstreept dat de Unie een strategisch belang heeft bij het voorkomen van escalatie van langdurige regionale conflicten en bij het vinden van duurzame oplossingen daarvoor, aangezien de energiezekerheid van verschillende EU-lidstaten sterk afhankelijk is van de veiligheid van gas- en olieroutes door en langs de Zwarte Zee; wijst erop dat de Unie in dit verband, wanneer nodig, misschien Europese marinemiddelen moet mobiliseren;

28. herinnert aan zijn resolutie van 20 januari 2011 over een EU-strategie voor het Zwarte Zeegebied(12) en herhaalt dat de EU een actievere rol moet spelen bij het vormgeven van een veilige Zwarte Zeeregio; verzoekt de Commissie en de EDEO nogmaals een strategie voor het Zwarte Zeegebied te ontwerpen waarmee de problemen op het vlak van maritieme beveiliging en veiligheid doeltreffend kunnen worden aangepakt;

29. benadrukt dat er behoefte is aan een intensievere dialoog met strategische partners over preventie en oplossing van conflicten, maar onderstreept ook hoe belangrijk regionale multilaterale initiatieven zijn, zoals het initiatief "Synergie voor het Zwarte Zeegebied", ter bestrijding van dreigingen zoals criminele netwerken die betrokken zijn bij mensen-, wapen- en drugshandel of illegale visserij en aantasting van het milieu;

De Atlantische Oceaan en West-Afrika

30. merkt op dat de Atlantische Oceaan de levenslijn van Europa voor handel is; maakt zich er zorgen over dat de Atlantische Oceaan, en met name het Caribisch gebied, wordt gebruikt als doorvoerroute voor drugs uit Zuid-Amerika; is bezorgd over het feit dat de ontwikkeling van economische activiteiten in de komende decennia, met name na de verbreding van het Panamakanaal, een toename van de criminele activiteiten in het gebied in de hand kan werken;

31. gelooft dat sommige van de meest wezenlijke, ophanden zijnde bedreigingen voor Europa momenteel van de West-Afrikaanse kust komen, en meer bepaald van de Golf van Guinee; is zeer bezorgd dat zich aan de West-Afrikaanse kust ernstige uitdagingen ontwikkelen met betrekking tot criminele activiteiten en de handel in drugs, mensen en wapens; wijst erop dat de landen aan de Golf van Guinee tegelijkertijd steeds meer het actieterrein worden van terroristische netwerken, zoals Boko Haram in Nigeria, die acties uitvoert die een weerslag hebben in de buurlanden en die verbonden zijn met netwerken met een mondiaal bereik, zoals Al-Qaida in de islamitische Maghreb, wat duidelijk wordt aangetoond door de crisis in Mali;

32. neemt er met bezorgdheid kennis van dat de politieke instabiliteit in de landen aan de Golf van Guinee voortduurt en dat enkelen daarvan als falende staat kunnen worden beschouwd, zoals bijvoorbeeld geldt voor Guinee-Bissau, dat een draaischijf is geworden voor de drugshandel van Latijns-Amerika naar Europa;

33. merkt op dat de regio eveneens een belangrijke energieleverancier is, aangezien 13% van de olie- en 6% van de gasinvoer van de EU momenteel afkomstig zijn uit de landen aan de Golf van Guinee, en 5,8% van de totale olie-invoer van de EU afkomstig is uit Nigeria; verwacht dat het belang van de regio toeneemt als gevolg van de recente ontdekkingen van olie- en gasreserves voor de kust; is daarom bezorgd dat de concurrentie voor de natuurlijke hulpbronnen voor de kust bijkomende conflicten en criminele activiteiten met zich meebrengt;

34. wijst erop dat de instabiliteit, het terrorisme en de criminaliteit voor de West-Afrikaanse kust nauw verband houden met de instabiliteit in de Sahelregio als geheel; dringt er daarom bij de EU op aan in het kader van de civiele GVDB-missie EUCAP SAHEL Niger de inspanningen ter bestrijding van het terrorisme in de Sahelregio in een regionale en alomvattende strategie te verwerken om de bedreigingen op zee voor de West-Afrikaanse kust, en in het bijzonder in de Golf van Guinee, tegen te gaan; verzoekt de EU in dit verband te zorgen voor de coördinatie tussen de twee GVDB-missies in de regio – EUCAP SAHEL Niger en EUTM Mali – en tussen de inspanningen op het vasteland en op zee om terrorisme en andere vormen van georganiseerde misdaad in de regio te bestrijden;

35. is verheugd over de aankondiging van de Commissie over het programma voor kritieke maritieme routes in de Golf van Guinee (Critical Maritime Routes in the Gulf of Guinea Programme, CRIMGO), dat erop is gericht de veiligheid in de wateren van de Golf van Guinee te verbeteren door de kustwachters op te leiden en een netwerk op te richten voor de uitwisseling van informatie tussen de autoriteiten van de zeven kuststaten van West-Afrika, dat door het stabiliteitsinstrument moet worden gefinancierd; dringt erop aan dat het CRIMGO-programma voor de West-Afrikaanse kust snel ten uitvoer wordt gebracht; pleit eveneens voor de oprichting van specifieke samenwerkingsregelingen om te zorgen voor aansluiting van dit door de Commissie gefinancierde programma op de GVDB-missies, EUCAP SAHEL Niger en EUTM Mali, waarvan de activiteiten onlosmakelijk zijn verbonden met de oorzaken van de instabiliteit in de Golf van Guinee;

36. benadrukt dat de doeltreffendheid van de EU-activiteiten in de Golf van Guinee moet worden verhoogd; stelt voor specifieke synergieën te creëren met het oog op een toegevoegde waarde door de combinatie van bestaande EU-instrumenten en -structuren zoals het Europees Agentschap voor maritieme veiligheid (European Maritime Safety Agency, EMSA);

37. verzoekt de HV/VV om installaties op strategische locaties van de EU-lidstaten en de ACS-partners – zoals de luchtmachtbasis van Lajes op de Azoren, Portugal, en de Kaapverdische eilanden – in kaart te brengen, met het oog op het gebruik daarvan voor de ontwikkeling van specifieke zee- en luchtmachtoperaties om de verspreiding van massavernietigingswapens, terrorisme, piraterij en georganiseerde misdaad in de Golf van Guinee en het ruimere gebied van de zuidelijke Atlantische Oceaan tegen te gaan, in het kader van een driehoekspartnerschap op grond van trans-Atlantische samenwerking met de VS, Canada, Brazilië en andere Latijns-Amerikaanse landen en samenwerking tussen de EU en de Afrikaanse Unie;

De Golf van Aden en de westelijke Indische Oceaan

38. wijst erop dat de Golf van Aden als gevolg van de piraterij tegenwoordig een van de gevaarlijkste maritieme zones ter wereld is; brengt in herinnering dat piraterij een speciale vorm van georganiseerde misdaad is die vraagt om een bijzondere alomvattende aanpak waarbij rekening wordt gehouden met het oorzakelijk verband tussen piraterij en sociaal, politiek en economisch bestuur, zoals met name blijkt uit de situatie in de Hoorn van Afrika en Somalië; merkt op dat de opsporing van geldstromen van betaald losgeld, de ontmanteling van criminele netwerken en de vervolging van de daders eveneens cruciale onderdelen zijn van de strijd tegen de piraterij en alleen mogelijk zijn door de voordelen van de samenwerking tussen de autoriteiten van de lidstaten, Europol en Interpol te benutten; merkt op dat hierbij sprake is van een concreet verband tussen het externe veiligheidsbeleid en de interne handhaving van de wet;

39. is verheugd over de ontplooiing van de civiele GVDB-missie EUCAP NESTOR die erop is gericht de maritieme capaciteiten in de Hoorn van Afrika en de westelijke Indische Oceaan te versterken en een meer duurzame en lokale bijdrage te leveren voor het bereiken van de doelstellingen van de operatie EU NAVFOR Atalanta;

40. vestigt de aandacht op de recente, hopelijk duurzame successen van EU NAVFOR Atalanta in de beperking van het aantal aanvallen door piraten in de westelijke Indische Oceaan en de verhoging van de geloofwaardigheid van het GVDB; merkt op dat Atalanta de eerste GVDB-operatie op zee is en dat deze als voorbeeld moet dienen voor de verdere ontwikkeling en uitvoering van de maritieme dimensie van het GVDB, waarbij een balans moet worden opgemaakt van de successen en tekortkomingen van het GVDB en de lessen die eruit zijn getrokken; is ingenomen met de positieve rol die de EU met EUNAVFOR Atalanta speelt in het SHADE-mechanisme (Shared Awareness and De-confliction) voor een betere coördinatie tussen de multinationale, nationale en regionale zeemachten die in het gebied actief zijn, en met name met betrekking tot de NAVO-operatie Ocean Shield; is ook verheugd over de goede samenwerking tussen EU-agentschappen – zoals het EU-satellietcentrum SatCen en het EMSA – en derden, in het bijzonder op het vlak van de interpretatie van satellietbeelden van vaartuigen, ook al zijn er geen formele regelingen om deze samenwerking te ondersteunen; roept de EU op de band tussen de bestaande EU-instrumenten en -organen – bijvoorbeeld tussen Atalanta, het EMSA en het SatCen – te formaliseren, om zo een duplicatie van taken, hulpbronnen en deskundigheid te voorkomen en de duidelijke operationele voordelen van deze synergieën te benutten;

41. benadrukt dat het concept van een alomvattende aanpak – dat in dit specifieke geval voortkomt uit de strategische kaderstrategie voor de Hoorn van Afrika – naast politiek engagement en ontwikkelingsbeleid vanzelfsprekend is bij de combinatie van de drie lopende GVDB-missies in de regio (EU NAVFOR Atalanta, de opleidingsmissie in Somalië en EUCAP Nestor); verheugt zich over het activeren van het operatiecentrum van de EU, dat bedoeld is om de coördinatie en de synergieën tussen deze missies te versterken, wat een belangrijke stap vormt in de ontwikkeling van het GVDB; wijst erop dat dit voorbeeld van complementariteit en coördinatie als inspiratiebron moet dienen voor andere, soortgelijke acties waarbij GVDB-missies en -operaties worden ingezet als antwoord op een veelzijdig probleem; merkt op dat de oprichting van een permanente militaire structuur voor planning en uitvoering de integratie van een zeemachtcomponent in GVDB-missies en -operaties alleen verder kan verbeteren;

42. erkent de door de scheepvaartmaatschappijen aangebrachte beschermingsmaatregelen aan boord van de schepen; steunt de recente oproepen vanuit de maritieme sector om regelgeving uit te werken voor particuliere maritieme beveiligingsbedrijven, en herhaalt zijn verzoek aan de Internationale Maritieme Organisatie, de vlaggenstaten en de maritieme sector samen te werken aan een gedragscode voor duidelijke, samenhangende en afdwingbare internationaal overeengekomen normen voor de inzet van gewapend beveiligingspersoneel met een privécontract aan boord van schepen; verzoekt particuliere maritieme beveiligingsbedrijven die richtsnoeren strikt na te leven;

Het Noordpoolgebied

43. benadrukt dat de openstelling van de zeedoorgangen in het Noordpoolgebied een rechtstreeks gevolg is van de klimaatverandering en onderstreept dat de EU zich eerst en vooral moet inzetten voor het behoud en de instandhouding van de regio en zijn bijzonder kwetsbare natuurlijke rijkdommen, en er tegelijkertijd op moet toezien dat de hulpbronnen van het Noordpoolgebied met respect voor de lokale bevolking worden geëxploiteerd; beklemtoont het belang van algemene stabiliteit en vrede in de regio; benadrukt daarom de noodzaak van een gemeenschappelijk, gecoördineerd EU-beleid voor het Noordpoolgebied, waarin de prioriteiten, potentiële uitdagingen en strategie van de EU duidelijk zijn omschreven; benadrukt dat de kustlijn van de Unie in het Noordpoolgebied verder zou worden uitgebreid door een toekomstige toetreding tot de EU van IJsland, wat samen met de Deense, Finse en Zweedse belangen in het Noordpoolgebied de behoefte aan een nauwer gecoördineerd Noordpoolbeleid op EU-niveau benadrukt; is in dit verband verheugd over de mededeling van de Commissie "Ontwikkeling van een EU-beleid ten opzichte van het Noordpoolgebied: vooruitgang sedert 2008 en volgende stappen", en herhaalt dat er een beleidsdialoog moet worden gevoerd met alle partners in de regio, met inbegrip van Rusland;

44. benadrukt het belang van de nieuwe handelsroutes via zeedoorgangen in het Noordpoolgebied, onder meer voor de economieën van de EU en haar lidstaten; onderstreept dat de EU en haar lidstaten de vrijheid van scheepvaart en het recht op vrije vaart over de internationale waterwegen actief in stand moeten houden; benadrukt dat de bestaande slepende territoriale geschillen tussen Noordpoollanden vreedzaam moeten worden opgelost en meent dat de EU meer betrokken moet zijn in de regio en moet nagaan welke instrumenten en capaciteiten nodig zijn als antwoord op een conflict in de regio; benadrukt dat de militarisering van het Noordpoolgebied in elk geval moet worden voorkomen; roept de Commissie op voorstellen te doen voor manieren waarop het Galileoproject het Noordpoolbeleid kan ondersteunen en kan worden ontwikkeld om een veiligere navigatie op de Noordelijke IJszee mogelijk te maken, en zo te investeren in de veiligheid en de toegankelijkheid van met name de Noordoostroute;

De Stille Oceaan

45. onderstreept het mondiale belang van de Stille Oceaan, en met name van de Zuid-Chinese Zee, waarover een derde van de totale wereldhandel wordt vervoerd; maakt zich zorgen over de toenemende spanning en verzoekt alle betrokken partijen met klem af te zien van unilaterale politieke en militaire acties, de toon te matigen en hun botsende territoriale claims in de Zuid-Chinese Zee op te lossen via internationale arbitrage overeenkomstig het internationaal recht, in het bijzonder het UNCLOS, met het oog op het waarborgen van de regionale stabiliteit en de vrije en veilige navigatie in de Zuid-Chinese Zee;

46. is van mening dat de weg naar een mogelijke vreedzame oplossing van de spanningen in gebieden van de Stille Oceaan en de Zuid-Chinese Zee kan bestaan in onderhandelingen en de gezamenlijke tenuitvoerlegging van gedragscodes voor de vreedzame exploitatie van de maritieme gebieden in kwestie, met inbegrip van de creatie van veilige handelsroutes en visserijquota of de toewijzing van gebieden waar naar natuurlijke hulpbronnen mag worden gezocht;

47. roept de HV/VV op de risico's voor de vrede en veiligheid te identificeren als de spanning in de Oost- en de Zuid-Chinese Zee stijgt of er een gewapend conflict uitbreekt;

48. merkt op dat bepaalde landen – met name Australië – politiek reeds bijzonder actief zijn in de Stille Oceaan en dat de EU moet vertrouwen op bilaterale en multilaterale samenwerking voor de beveiliging van en de veiligheid in de regio;

49. benadrukt hoe belangrijk de verbreding van het Panamakanaal – die in 2014 moet worden voltooid – is voor de verandering van het geostrategische maritieme evenwicht en de uitzonderlijke mogelijkheden die de EU en de lidstaten hierdoor zullen krijgen; waarschuwt dat de scheeps- en haveninfrastructuur van de lidstaten moet worden voorbereid om de voorspelbare toename van maritieme handelsstromen op te vangen en de daaruit voortvloeiende veiligheidsrisico's aan te pakken, die onder andere voortkomen uit bijkomende druk op het milieu en uit criminele activiteiten; benadrukt dat deze verbinding tussen de Stille en de Atlantische Oceaan een belangrijke alternatieve vervoersroute kan worden tussen Azië en Europa via het westen;

Bestaande instrumenten en ontwikkeling van de capaciteiten

50. is er sterk van overtuigd dat de financiële en economische crisis als een kans moet worden beschouwd om het initiatief voor bundelen en delen toe te passen bij de schepping van maritieme capaciteiten op een werkelijk Europese wijze, met name door de vruchten te plukken van het initiatief LeaderSHIP 2020 en door netwerken te bevorderen tussen spelers op het gebied van de scheepsbouw en -reparatie en de aanverwante sectoren, wat kan bijdragen aan het behoud van geloofwaardige militaire capaciteiten en de enige manier is om ervoor te zorgen dat Europa de mondiale veiligheidsuitdagingen voor zijn wateren en zijn marinecapaciteit op mondiaal niveau aankan;

51. betreurt het echter dat de EU-lidstaten als antwoord op de financiële crisis en de vertraging van de economie zware besparingen hebben doorgevoerd in de nationale defensiebegroting en dat deze besparingen, die veelal niet zijn gecoördineerd op EU-niveau en waarbij geen rekening wordt gehouden met de Europese veiligheidsstrategie, serieuze gevolgen kunnen hebben voor het vermogen en de paraatheid van de EU om maritieme en andere veiligheidsuitdagingen het hoofd te bieden en internationale verplichtingen na te komen, alsook de rol van de EU als verschaffer van mondiale veiligheid kunnen belemmeren;

52. benadrukt dat het door de EU tot prioriteit gemaakte bundelen en delen om meer coördinatie, slimmere defensie-uitgaven en grotere schaalvoordelen tussen de lidstaten te krijgen, nog geen resultaten heeft opgeleverd, ook niet op het vlak van maritieme veiligheidscapaciteiten;

53. looft het werk van het EDA dat de basis heeft gelegd voor het bundelen en delen door de vereisten en projecten op het gebied van de opleiding en de logistiek van de marines te harmoniseren; is verheugd over de studie van 2012 van Wise Pens over de maritieme vereisten en capaciteiten; dringt er, gezien het mandaat en de deskundigheid van het EDA, bij de lidstaten op aan het agentschap om advies en technische bijstand te vragen wanneer op de defensiebegroting moet worden bespaard om te voorkomen dat de ontwikkeling van strategische capaciteiten in de EU in gevaar wordt gebracht; overwegende dat de EU hiaten en tekortkomingen op een gecoördineerde manier moet aanpakken; spoort de lidstaten aan met het EDA samen te werken om vast te stellen aan welke capaciteiten behoefte is, met name wat betreft civiele en militaire capaciteiten en capaciteiten voor tweeërlei gebruik op maritiem gebied; verzoekt de HV/VV met klem om met behulp van het EDA en het DG Maritieme Zaken en Visserij alle maritieme en marinecapaciteit te identificeren die aan de maritieme capaciteiten en vereisten van 2012 voldoen en die de EU-lidstaten dreigen te verliezen ten gevolge van financiële en economische beperkingen, en manieren te zoeken om deze te behouden en in dienst te stellen van het geïntegreerd maritiem beleid van de EU en de toekomstige EMVS;

54. herinnert eraan dat capaciteiten voor tweeërlei gebruik noodzakelijk zijn voor de tenuitvoerlegging van het GVDB, gezien de complexe veiligheidsuitdagingen in de wereld van vandaag; benadrukt dat de huidige crises in de Sahel en de Hoorn van Afrika opnieuw aantonen dat er behoefte is aan een alomvattende aanpak waarmee enerzijds het hele gamma civiele en militaire maatregelen en anderzijds de uitrusting en capaciteiten voor tweeërlei gebruik worden ingezet, met inbegrip van de Europese marinecapaciteiten en civiele en militaire scheepsbouwcapaciteiten om de veiligheid en veerkracht van de schepen te waarborgen; nodigt de lidstaten uit samen te werken met de desbetreffende EU-organen en -agentschappen, meer bepaald de Commissie, het EDA en het Europees Ruimteagentschap (ESA), om EU-financiering te vinden voor de ontwikkeling van capaciteiten voor tweeërlei gebruik; meent dat op deze manier capaciteitshiaten op nationaal, regionaal en EU-niveau kunnen worden opgevuld; herinnert aan het potentieel voor tweeërlei gebruik van het Galileoprogramma en de waarde ervan voor de tenuitvoerlegging en doeltreffendheid van GVDB-operaties, in het bijzonder op maritiem vlak; onderstreept echter dat op het vlak van capaciteitsontwikkeling prioriteit moet worden gegeven aan meer transparantie, efficiëntie en multilaterale benaderingen;

55. brengt in herinnering dat er wat defensie betreft behoefte is aan de consolidatie van een door de EU gefinancierde technologische basis binnen het EU-kader, die ook de capaciteiten op het gebied van de scheepsbouw en de productie van marine-uitrusting omvat; herinnert er in het licht van de huidige economische en financiële crisis aan dat het opstarten van en de steun voor een bekwame, in de eigen behoefte voorzienende Europese defensie-industrie zorgen voor de schepping van banen en groei; roept op tot een meer kwalitatieve dialoog met industriële belanghebbenden, aangezien de ontwikkeling van zeemachtcapaciteiten een engagement van vele jaren inhoudt; benadrukt dat de EU-lidstaten en de industrie de normen moeten rationaliseren en harmoniseren om te zorgen voor Europese operationele verenigbaarheid op het vlak van maritieme en zeemachtcapaciteiten, inclusief van communicatiesystemen en -technologie;

56. gelooft dat het netwerk voor maritiem toezicht van het EDA (MARSUR) een dergelijke innovatie vormt die een meerwaarde inhoudt voor de ontwikkeling van de maritieme dimensie van het GVDB; dringt er sterk op aan dat gepaste samenwerkingsgebieden tussen MARSUR en andere EU-projecten worden vastgelegd met het oog op de ontwikkeling van projecten voor maritiem toezicht, zoals Copernicus, het Europees programma voor observatie van de aarde (het vroegere GMES, wereldwijde monitoring voor milieu en veiligheid), projecten voor mariene en veiligheidsdiensten of de werkzaamheden van het EMSA op het vlak van maritiem toezicht;

57. is van mening dat het door het EMSA, het ESA en het Copernicusprogramma ontwikkelde werk verder kan dienen voor de tenuitvoerlegging van de maritieme dimensie van het GVDB en formeel daartoe moet worden benut; benadrukt dat zij dankzij hun deskundigheid uitstekend zijn geplaatst om diensten en steun te verlenen aan lopende GVDB-missies op het vlak van observatie, patrouilleactiviteiten of de verzameling, bestudering en verspreiding van satellietinformatie, in navolging van het weliswaar informeel ontwikkelde partnerschap tussen het EMSA en de operatie EU NAVFOR Atalanta;

58. pleit voor de instelling van de functie van een werkelijk Europese kustwacht – voortbouwend op de ervaring die reeds is opgedaan door Frontex en het Europees Patrouillenetwerk, waaraan verschillende overheidsinstanties en -entiteiten capaciteiten verstrekken – die moet optreden binnen de kaders van de uit de samenwerking op het gebied van justitie en binnenlandse zaken voortvloeiende jurisprudentie, en die gericht moet zijn op de bescherming van de EU-grenzen, Europese burgers en mensen die gevaar lopen in de kustwateren van de Unie;

59. looft het in het kader van de ontwikkeling van de gemeenschappelijke gegevensuitwisselingsstructuur (Common Information Sharing Environment, CISE) gedane werk om een doeltreffende Europese capaciteit voor maritiem toezicht te bewerkstelligen; roept daarom de EU op aanzienlijk te investeren in de verdere ontwikkeling van het CISE-kader, gebruikmakend van de ervaring die is opgedaan tijdens projecten als Marsuno, BlueMassMed en Eurosur, om maritieme uitdagingen in de wateren van de EU-lidstaten of in de nabijheid van de EU te kunnen opsporen en monitoren en er goed voorbereid op te kunnen reageren;

60. roept op tot meer strategische coördinatie tussen de EU en de NAVO op het gebied van maritieme veiligheid, aangezien de lidstaten van de twee organisaties maar één zeemacht hebben; is van mening dat de toekomstige maritieme veiligheidsstrategie van de EU onafhankelijk moet zijn van de strategie van de Alliantie, maar deze moet aanvullen, om zo veel mogelijk van de bovenvermelde uitdagingen aan te pakken en een optimaal gebruik van de beperkte maritieme vermogens te garanderen; verheugt zich over de positieve resultaten als gevolg van de gezamenlijke locatie van de operationele hoofdkwartieren van de twee organisaties in Northwood; is van mening dat de EU haar aandacht moet richten op de duidelijke meerwaarde van haar alomvattende aanpak van veelzijdige uitdagingen, zoals zij die heeft laten zien bij de diplomatieke, financiële en juridische follow-up van de doeltreffende bestrijding van piraterij door Atalanta; roept op tot verdere verbeteringen in de informatie-uitwisseling tussen de NAVO en de EU, evenals tot een intensievere coördinatie met andere internationale actoren;

61. betreurt het dat nog altijd sprake is van duplicatie, overlapping, verspilling van middelen en een terreinoorlog tussen EU-organen en -agentschappen die werkzaam zijn op het vlak van maritieme veiligheid; spoort de EU aan te blijven zoeken naar manieren waarop zij de administratieve en financiële last van de nodeloze overlapping van functies, deskundigheid, uitrusting en hulpbronnen tussen verschillende EU-organen en -actoren kan verminderen, wat de HV/VV zal helpen haar coördinerende functie uit te oefenen;

62. vraagt in dit verband dat de coördinatie- en verbindingsinspanningen worden samengebracht in de maritieme veiligheidsstrategie van de EU, die duidelijke richtsnoeren moet bevatten voor de specifieke samenwerking tussen de bevoegde directoraten-generaal van de Commissie, inclusief Maritieme Zaken en Visserij, Binnenlandse Zaken, Justitie, Ondernemingen en Industrie, Mobiliteit en Vervoer, Belastingen en Douane-unie, Onderzoek en Innovatie, Ontwikkeling en Samenwerking en de Europese Dienst voor extern optreden en de dienst Instrumenten buitenlands beleid; merkt op dat dit eveneens dient te worden gedaan voor de samenwerking tussen de agentschappen EDA, EMSA, SatCen, Europol, Frontex, de Militaire Staf van de EU, het directoraat Crisisbeheersing en Planning, het EU-Centrum voor de analyse van inlichtingen en de desbetreffende autoriteiten in de lidstaten;

63. verheugt zich over de activiteiten van de aanvoerders van Europese zeemachten (Chiefs of European Navies, CHENS) om het begrip tussen Europese zeemachten te bevorderen en kwesties van gemeenschappelijk belang te onderzoeken; wenst dat de resultaten van de jaarlijkse vergaderingen van de CHENS en de gespecialiseerde werkgroepen de maritieme veiligheidsstrategie van de EU en de uitvoering ervan op GVDB-niveau ondersteunen, om een verdere samenwerking te bevorderen en voor een geïntegreerde en doeltreffende aanpak te zorgen;

64. nodigt de Raad Defensie uit in december 2013 een maritieme veiligheidsstrategie van de EU aan te nemen waarin met de in dit verslag geuite opvattingen van het Europees Parlement rekening wordt gehouden; herinnert de lidstaten eraan dat de wereld van vandaag en met name de bijbehorende uitdagingen en bedreigingen vragen om een consistent, coherent en krachtig optreden om de 500 miljoen EU-burgers te beschermen; brengt in herinnering dat deze uitdagingen ook een buitenlands beleid van de EU vereisen dat is gebaseerd op de behoefte aan en de bevordering van vrede en veiligheid wereldwijd;

65. verzoekt zijn Voorzitter deze resolutie te doen toekomen aan de voorzitter van de Europese Raad, de vicevoorzitter van de Commissie/hoge vertegenwoordiger van de Unie voor buitenlandse zaken en veiligheidsbeleid, de Raad, de Commissie, de parlementen van de lidstaten, de secretaris-generaal van de NAVO en de voorzitter van de Parlementaire Vergadering van de NAVO.

(1)

Aangenomen teksten P7_TA(2013)0006.

(2)

JOIN/2012/039 final – 2012/0370 (NLE).

(3)

Aangenomen teksten P7_TA(2011)0024.

(4)

JOIN(2012)19 final.

(5)

PB L 301 van 12.11.2008, blz. 33.

(6)

PB L 187 van 17.7.2012, blz. 40.

(7)

Aangenomen teksten P7_TA(2010)0419.

(8)

Aangenomen teksten P7_TA(2012)0455.

(9)

Aangenomen teksten P7_TA(2013)0097.

(10)

PB C 15 E van 21.1.2010, blz. 61.

(11)

Aangenomen teksten P7_TA(2012)0203.

(12)

Aangenomen teksten P7_TA(2011)0025.


MINDERHEIDSSTANDPUNT

over de maritieme dimensie van het gemeenschappelijk veiligheids- en defensiebeleid

2012/2318(INI) Het Europees Parlement,

Commissie buitenlandse zaken, rapporteur: Ana Gomes

Minderheidsstandpunt, ingediend door Sabine Lösing en Willy Meyer, GUE/NGL-Fractie

In het verslag wordt de inzet van militaire middelen bevorderd om het gebruik van mariene en maritieme hulpbronnen en de Europese macht op zee veilig te stellen; het is een pleidooi voor civiel-militaire samenwerking, waarbij militaire en veiligheidsinstrumenten en de militarisatie van de zeeën en internationale wateren worden gecombineerd.

De ondertekenaars van het minderheidsstandpunt tekenen bezwaar aan tegen het verslag, omdat hierin:

- de Atalantamissie ook naar voren wordt geschoven als basis voor verdere ontwikkeling van een maritieme dimensie van het GVDB;

- wordt voorgestaan de militaire aanwezigheid op zee te verhogen en uit te breiden, om handels- en energieroutes veilig te stellen met het oog op het beheer van mariene hulpbronnen en kritieke infrastructuur, wat een geostrategische benadering van de zeeën inhoudt;

- de clausule inzake wederzijdse defensie en de solidariteitsclausule (art. 42, lid 7, VEU en art. 222 VWEU) worden ondersteund; bezuinigingen op nationale defensiebegrotingen worden betreurd en wordt gepleit voor de bijkomende toepassing van EU-MIC voor scheepsbouw en scheepsuitrusting;

- wordt aangedrongen op militaire maritieme beveiliging via Galileo;

- wordt verzocht om een geïntegreerde maritieme benadering, waarbij civiele en militaire instrumenten worden samengevoegd en waarmee zowel de interne als de externe veiligheid worden beoogd;

De ondertekenaars van het minderheidsstandpunt eisen:

- demilitarisatie van de zeeën, een kernwapenvrije Middellandse Zee en een radicale ontwapening op mondiaal en EU-niveau; een eerlijk, vreedzaam en duurzaam/milieuvriendelijk gebruik van de mariene hulpbronnen;

- heroriëntering van de militaire uitgaven naar civiele doeleinden,

- een strikte eerbiediging van het Handvest van de Verenigde Naties en het internationale recht bij alle activiteiten;

- een civiele EU, louter civiele en vreedzame benaderingen van en oplossingen voor conflicten, alsook het scheiden van civiele en militaire acties; de aanpak van de onderliggende oorzaken van conflicten zoals armoede of illegale exploitatie van hulpbronnen;

-    een strikte scheiding van de EU en de NAVO.


UITSLAG VAN DE EINDSTEMMING IN DE COMMISSIE

Datum goedkeuring

30.5.2013

 

 

 

Uitslag eindstemming

+:

–:

0:

33

11

1

Bij de eindstemming aanwezige leden

Elmar Brok, Jerzy Buzek, Arnaud Danjean, Susy De Martini, Mark Demesmaeker, Michael Gahler, Marietta Giannakou, Ana Gomes, Takis Hadjigeorgiou, Anna Ibrisagic, Liisa Jaakonsaari, Anneli Jäätteenmäki, Tunne Kelam, Nicole Kiil-Nielsen, Maria Eleni Koppa, Andrey Kovatchev, Wolfgang Kreissl-Dörfler, Eduard Kukan, Alexander Graf Lambsdorff, Vytautas Landsbergis, Krzysztof Lisek, Ulrike Lunacek, Francisco José Millán Mon, María Muñiz De Urquiza, Annemie Neyts-Uyttebroeck, Raimon Obiols, Ria Oomen-Ruijten, Justas Vincas Paleckis, Mirosław Piotrowski, Hans-Gert Pöttering, Cristian Dan Preda, Nikolaos Salavrakos, Werner Schulz, Laurence J.A.J. Stassen, Charles Tannock, Eleni Theocharous, Inese Vaidere, Sir Graham Watson, Boris Zala

Bij de eindstemming aanwezige vaste plaatsvervanger(s)

Marije Cornelissen, Véronique De Keyser, Andrew Duff, Miroslav Ouzký, Jean Roatta, Marietje Schaake

Juridische mededeling - Privacybeleid