ΕΚΘΕΣΗ σχετικά με τον πίνακα αποτελεσμάτων της ΕΕ στον τομέα της δικαιοσύνης 2017

3.5.2018 - (2018/2009(INI))

Επιτροπή Νομικών Θεμάτων
Εισηγήτρια: Jytte Guteland
Συντάκτρια γνωμοδότησης (*): Sylvie Guillaume
(*)  Διαδικασία συνδεδεμένων επιτροπών – Άρθρο 54 του Κανονισμού

Διαδικασία : 2018/2009(INI)
Διαδρομή στην ολομέλεια
Διαδρομή του εγγράφου :  
A8-0161/2018
Κείμενα που κατατέθηκαν :
A8-0161/2018
Κείμενα που εγκρίθηκαν :

ΠΡΟΤΑΣΗ ΨΗΦΙΣΜΑΤΟΣ ΤΟΥ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟΥ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟΥ

σχετικά με τον πίνακα αποτελεσμάτων της ΕΕ στον τομέα της δικαιοσύνης 2017

(2018/2009(INI))

Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο,

–  έχοντας υπόψη τη Συνθήκη για την Ευρωπαϊκή Ένωση, και ιδίως τα άρθρα 2, 6 και 7 αυτής,

–  έχοντας υπόψη τη Συνθήκη για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης, και ιδίως τα άρθρα 70, 85, 86, 258, 259 και 260 αυτής,

–  έχοντας υπόψη τον Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης,

–  έχοντας υπόψη τα σχετικά ψηφίσματά του στους τομείς του κράτους δικαίου και της δικαιοσύνης,

–  έχοντας υπόψη την ανακοίνωση της Επιτροπής προς το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, το Συμβούλιο, την Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα, την Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή και την Επιτροπή των Περιφερειών, της 10ης Απριλίου 2017, με τίτλο «Πίνακας αποτελεσμάτων της ΕΕ στον τομέα της δικαιοσύνης 2017» (COM(2017)0167),

–  έχοντας υπόψη τη μελέτη του Κοινού Κέντρου Ερευνών της Ευρωπαϊκής Επιτροπής του 2017 με τίτλο «The judicial system and economic development across EU Member States» («Το δικαστικό σύστημα και η οικονομική ανάπτυξη στα κράτη μέλη της ΕΕ»)[1],

–  έχοντας υπόψη τη μελέτη του Ινστιτούτου Νομικής Μεταρρύθμισης του 2017 με τίτλο «The Growth of Collective Redress in the EU)» («Η έκταση της συλλογικής προσφυγής στην ΕΕ»)[2],

–  έχοντας υπόψη τα στατιστικά δεδομένα για το φύλο του Ευρωπαϊκού Ινστιτούτου για την Ισότητα των Φύλων (EIGE)[3],

–  έχοντας υπόψη τις εκθέσεις της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για τη Δημοκρατία μέσω της Νομοθεσίας (Επιτροπή της Βενετίας), και ειδικότερα τον κατάλογο ελέγχου για το κράτος δικαίου[4],

–  έχοντας υπόψη το ψήφισμά του της 12ης Μαρτίου 2014 σχετικά με την αξιολόγηση του συστήματος δικαιοσύνης όσον αφορά την ποινική δικαιοσύνη και το κράτος δικαίου[5],

–  έχοντας υπόψη τη συγκριτική μελέτη της Milieu του 2011 με τίτλο «Comparative study on access to justice in gender equality and anti-discrimination law» («Συγκριτική μελέτη σχετικά με την πρόσβαση στη δικαιοσύνη στο πλαίσιο της νομοθεσίας για ισότητα των φύλων και την καταπολέμηση των διακρίσεων»)[6],

–  έχοντας υπόψη τη σύσταση του Συμβουλίου Ασφαλείας για τους δικαστές: ανεξαρτησία, αποτελεσματικότητα και αρμοδιότητες (CM/Rec(2010)12)[7],

–  έχοντας υπόψη τη μελέτη του Θεματικού Τμήματος του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου για τα δικαιώματα των πολιτών και τις συνταγματικές υποθέσεις του 2017 με τίτλο «Mapping the Representation of Women and Men in Legal Professions Across the EU» («Καταγραφή της εκπροσώπησης γυναικών και ανδρών σε νομικά επαγγέλματα στην ΕΕ»)[8],

–  έχοντας υπόψη τις ετήσιες εκθέσεις αξιολόγησης των ευρωπαϊκών δικαστικών συστημάτων που καταρτίζει η Ευρωπαϊκή Επιτροπή για την Αποτελεσματικότητα της Δικαιοσύνης του Συμβουλίου της Ευρώπης (CEPEJ)[9],

–  έχοντας υπόψη το άρθρο 52 του Κανονισμού του,

–  έχοντας υπόψη την έκθεση της Επιτροπής Νομικών Θεμάτων και τη γνωμοδότηση της Επιτροπής Πολιτικών Ελευθεριών, Δικαιοσύνης και Εσωτερικών Υποθέσεων (A8-0161/2018),

Α.  λαμβάνοντας υπόψη ότι η ανεξαρτησία, η αποτελεσματικότητα και η ποιότητα των συστημάτων απονομής της δικαιοσύνης αποτελούν βασικά στοιχεία για την προάσπιση του κράτους δικαίου, του δίκαιου χαρακτήρα των δικαστικών διαδικασιών και της εμπιστοσύνης των πολιτών και των επιχειρήσεων στο νομικό σύστημα και διασφαλίζουν ότι άτομα και επιχειρήσεις μπορούν να ασκούν πλήρως τα δικαιώματά τους· λαμβάνοντας υπόψη ότι ένα αποτελεσματικό σύστημα απονομής δικαιοσύνης προϋποθέτει ανεξαρτησία των δικαστών, στηρίζει την οικονομική ανάπτυξη, προασπίζεται τα θεμελιώδη δικαιώματα και αποτελεί τη βάση για την ορθή εφαρμογή του δικαίου της ΕΕ· λαμβάνοντας υπόψη ότι η δικαιοσύνη αποτελεί αυτοτελή αξία, ιδίως όσον αφορά την πρόσβαση των πολιτών στη δικαιοσύνη και τον σεβασμό του δικαιώματος σε δίκαιη δίκη·

Β.  λαμβάνοντας υπόψη ότι η Επιτροπή δημοσίευσε τον πίνακα αποτελεσμάτων της ΕΕ στον τομέα της δικαιοσύνης 2017, ο οποίος αποτελεί ένα πληροφοριακό, συγκριτικό μη δεσμευτικό εργαλείο για την αξιολόγηση, κατά κύριο λόγο, της αποτελεσματικότητας, της ανεξαρτησίας και της ποιότητας των εθνικών συστημάτων δικαιοσύνης, με στόχο να αναγνωριστούν πιθανές ελλείψεις, ορθές πρακτικές και διαδικασίες και να καθοριστούν καλύτερα οι πολιτικές στον τομέα της δικαιοσύνης, και το οποίο επικεντρώνεται για το σκοπό αυτό στις παραμέτρους των δικαστικών συστημάτων που συμβάλλουν στη βελτίωση του κλίματος για τις επιχειρήσεις, τις επενδύσεις και τους καταναλωτές στην Ένωση·

Γ.  λαμβάνοντας υπόψη ότι η πέμπτη έκδοση του πίνακα αποτελεσμάτων της ΕΕ για τη δικαιοσύνη αναλύει ειδικότερα τα θέματα που αφορούν την πρόσβαση του κοινού σε δικαστικές διαδικασίες, την ανεξαρτησία της δικαιοσύνης όπως την αντιλαμβάνονται οι πολίτες και οι επιχειρήσεις, την τρέχουσα χρήση των τεχνολογιών των πληροφοριών και επικοινωνιών (ΤΠΕ) στα συστήματα δικαιοσύνης, τη λειτουργία των εθνικών συστημάτων απονομής της δικαιοσύνης σε συγκεκριμένους τομείς που σχετίζονται με την ενιαία αγορά και το επιχειρηματικό περιβάλλον, ενώ παράλληλα παρουσιάζει μια πρώτη επισκόπηση της λειτουργίας των εθνικών συστημάτων ποινικής δικαιοσύνης στο πλαίσιο της επιβολής της νομοθεσίας της Ένωσης για την καταπολέμηση της νομιμοποίησης εσόδων από παράνομες δραστηριότητες·

Δ.  λαμβάνοντας υπόψη ότι στον πίνακα αποτελεσμάτων της ΕΕ στον τομέα της δικαιοσύνης 2017 δεν περιλαμβάνεται μια συνολική κατάταξη των εθνικών συστημάτων δικαιοσύνης και στόχος του δεν είναι να δώσει προτεραιότητα σε ένα σύστημα έναντι ενός άλλου·

Ε.  λαμβάνοντας υπόψη, από την άλλη πλευρά, ότι ο πίνακας αποτελεσμάτων στον τομέα της δικαιοσύνης θα πρέπει να αποτελεί χρήσιμο εγχειρίδιο το οποίο παρέχει επισκόπηση των βέλτιστων πρακτικών που χρησιμοποιούνται από τα κράτη μέλη στον τομέα της αστικής, εμπορικής και διοικητικής δικαιοσύνης·

ΣΤ.  λαμβάνοντας υπόψη ότι για ορισμένα κράτη μέλη δεν είναι ακόμη διαθέσιμα πολλά δεδομένα και ότι υπάρχουν διαφορές όσον αφορά την ποσότητα και την ακρίβεια των δεδομένων που παρέχουν ορισμένα κράτη μέλη·

Ζ.  λαμβάνοντας υπόψη ότι ο πίνακας αποτελεσμάτων της ΕΕ στον τομέα της δικαιοσύνης 2017 αφορά κυρίως στην αστική, εμπορική και διοικητική δικαιοσύνη, αλλά παρέχει επίσης μια πρώτη επισκόπηση της λειτουργίας των εθνικών συστημάτων όσον αφορά την εφαρμογή της νομοθεσίας της ΕΕ σχετικά με την καταπολέμηση της νομιμοποίησης εσόδων από παράνομες δραστηριότητες σε ποινικές υποθέσεις·

Η.  λαμβάνοντας υπόψη ότι το μη δεσμευτικό αυτό εγχείρημα έχει το πλεονέκτημα ότι εντοπίζει τόσο τις θετικές όσο και τις αρνητικές τάσεις και ότι παρέχει ένα βήμα για την μάθηση μεταξύ ομοτίμων και την ανταλλαγή βέλτιστων πρακτικών σε ολόκληρη την Ένωση για την προώθηση και διασφάλιση του σεβασμού του κράτους δικαίου·

Θ.  λαμβάνοντας υπόψη ότι η παροχή πληροφοριών σχετικά με το δικαστικό σύστημα με τρόπο φιλικό προς τον χρήστη αποτελεί προϋπόθεση για την πρόσβαση στη δικαιοσύνη·

Ι.  λαμβάνοντας υπόψη ότι τα δικαστικά συστήματα πρέπει να προσαρμοστούν στις νέες προκλήσεις που αντιμετωπίζει η Ευρωπαϊκή Ένωση·

Γενικές παρατηρήσεις

1.   υπενθυμίζει ότι η δικαιοσύνη κατοχυρώνει το κράτος δικαίου στην κοινωνία και διασφαλίζει το δικαίωμα όλων σε δίκαιη δίκη από ανεξάρτητο και αμερόληπτο δικαστήριο· ζητεί από τα κράτη μέλη να διασφαλίζουν ότι οι μεταρρυθμίσεις στον τομέα της δικαιοσύνης προάγουν το κράτος δικαίου και είναι συμβατές με τα ευρωπαϊκά πρότυπα για τη δικαστική ανεξαρτησία· προτρέπει στη συνάρτηση αυτή την Επιτροπή να συνεχίσει να παρακολουθεί τις εθνικές μεταρρυθμίσεις στον τομέα της δικαιοσύνης στο πλαίσιο του Ευρωπαϊκού Εξαμήνου, το οποίο επίσης αντλεί πληροφορίες από τον πίνακα αποτελεσμάτων της ΕΕ στον τομέα της δικαιοσύνης· καλεί επιπλέον την Επιτροπή να αναπτύξει νέα κριτήρια με σκοπό την καλύτερη αξιολόγηση της συμμόρφωσης των συστημάτων απονομής δικαιοσύνης με το κράτος δικαίου, με βάση κυρίως τον κατάλογο ελέγχου του κράτους δικαίου που έχει εκπονήσει η Επιτροπή της Βενετίας·

2.  καλεί την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να συλλέξει ακριβέστερα στοιχεία για τον τρόπο με τον οποίο αντιμετωπίζονται οι παραβιάσεις του κράτους δικαίου και οι απειλές κατά των θεμελιωδών δικαιωμάτων, συμπεριλαμβανομένων της διαφθοράς, των διακρίσεων και της παραβίασης της ιδιωτικής ζωής, της ελευθερίας της σκέψης, της συνείδησης, της θρησκείας, της έκφρασης, του συνέρχεσθαι και του συνεταιρίζεσθαι·

3.  υπενθυμίζει το αίτημα που είχε διατυπώσει στο ψήφισμά του της 25ης Οκτωβρίου 2016 σχετικά με τη θέσπιση ενός μηχανισμού της ΕΕ για τη δημοκρατία, το κράτος δικαίου και τα θεμελιώδη δικαιώματα, και ζητεί εκ νέου από την Επιτροπή να υποβάλει μια πρόταση για τη σύναψη ενός συμφώνου της Ένωσης για τη δημοκρατία, το κράτος δικαίου και τα θεμελιώδη δικαιώματα· καλεί την Επιτροπή να συγκεντρώσει σε δέσμη τις υπάρχουσες εκθέσεις, συμπεριλαμβανομένου του πίνακα αποτελεσμάτων, έως ότου θεσπιστεί το σύμφωνο για τη δημοκρατία, το κράτος δικαίου και τα θεμελιώδη δικαιώματα·

4.  σημειώνει με μεγάλο ενδιαφέρον τον πίνακα αποτελεσμάτων της ΕΕ στον τομέα της δικαιοσύνης 2017 και καλεί την Επιτροπή να προωθήσει περαιτέρω το εγχείρημα αυτό σύμφωνα με τις Συνθήκες και σε διαβούλευση με τα κράτη μέλη·

5.   τονίζει ότι η κατάρτιση πίνακα αποτελεσμάτων στον τομέα της δικαιοσύνης σε ποινικές υποθέσεις θα συμβάλει αποφασιστικά στη δημιουργία, μεταξύ δικαστών και εισαγγελέων, κοινής αντίληψης για τη νομοθεσία της ΕΕ στον τομέα του ποινικού δικαίου ενισχύοντας συνεπώς την αμοιβαία εμπιστοσύνη·

6.  καλεί την Επιτροπή να λάβει υπόψη της την καταπολέμηση της διαφθοράς και εκτιμά πως πρέπει να δοθεί προτεραιότητα στην ένταξη του θέματος αυτού στον πίνακα αποτελεσμάτων·

7.   υποστηρίζει το στόχο της ανταλλαγής αυτής και τονίζει ότι ένα ανεξάρτητο, αποδοτικό και υψηλής ποιότητας δικαστικό σύστημα μπορεί να παρέχει στις επιχειρήσεις κίνητρα για να αναπτυχθούν και να επενδύσουν σε εθνικό και διασυνοριακό επίπεδο και παράλληλα να προστατεύει τα θεμελιώδη δικαιώματα των πολιτών και να κατοχυρώνει τα δικαιώματα των καταναλωτών και των εργαζομένων, αυξάνοντας με αυτό τον τρόπο τη συνεισφορά τους στην οικονομία·

8.  τονίζει τη σημασία μιας συγκριτικής αξιολόγησης των δικαστικών συστημάτων για την αμοιβαία εμπιστοσύνη μεταξύ κρατών, την αποτελεσματική συνεργασία μεταξύ των δικαστικών αρχών καθώς και για την εγκαθίδρυση ενός ενιαίου δικαστικού χώρου και την ανάπτυξη ενός ευρωπαϊκού δικαστικού πολιτισμού· προτρέπει, ως εκ τούτου, την Επιτροπή να συνεχίσει να αναπτύσσει σαφείς δείκτες για την αξιολόγηση, στην πράξη, της τήρησης των αξιών της ΕΕ, όπως το κράτος δικαίου και ο σεβασμός των θεμελιωδών δικαιωμάτων·

9.  πιστεύει ότι η εν λόγω σύγκριση πρέπει να βασίζεται σε αντικειμενικά κριτήρια και στοιχεία τα οποία συλλέγονται, συγκρίνονται και αναλύονται με ακρίβεια, λαμβάνοντας παράλληλα υπόψη τα επιμέρους συνταγματικά και νομικά πλαίσια· τονίζει πόσο σημαντική είναι η διασφάλιση της ίσης μεταχείρισης μεταξύ όλων των κρατών μελών κατά την αμερόληπτη αξιολόγηση των δικαστικών τους συστημάτων·

10.  επιδοκιμάζει τις προσπάθειες της Επιτροπής να αξιολογήσει, για πρώτη φορά, ορισμένες πτυχές της ποινικής δικαιοσύνης στον τομέα της καταπολέμησης της νομιμοποίησης εσόδων από παράνομες δραστηριότητες και συστήνει στην Επιτροπή, ενόψει της έναρξης ισχύος της τέταρτης και, εν συνεχεία, της πέμπτης οδηγίας για την καταπολέμηση της νομιμοποίησης εσόδων από παράνομες δραστηριότητες, να λάβει τα αναγκαία μέτρα για να ενθαρρύνει τα κράτη μέλη να παρέχουν στοιχεία σχετικά με τη διάρκεια των δικαστικών διαδικασιών στον εν λόγω τομέα·

11.   επικροτεί τις προσπάθειες της Επιτροπής να υποβάλει μετρήσιμα δεδομένα και να παράσχει συγκεκριμένα συμπεράσματα σχετικά με τον τρόπο με τον οποίο τα κράτη μέλη έχουν βελτιώσει ή μπορούν ακόμη να βελτιώσουν την ποιότητα και την αποτελεσματικότητα των δικαστικών συστημάτων τους, ιδίως όσον αφορά το καθεστώς και τον διορισμό των δικαστών, την ανεξαρτησία τους και την ισότητα των φύλων· επισημαίνει ότι οι ελλείψεις δεδομένων βαίνουν μειούμενες, κυρίως όσον αφορά τους δείκτες σχετικά με την αποτελεσματικότητα των συστημάτων δικαιοσύνης· εκφράζει ωστόσο τη λύπη του για το γεγονός ότι εξακολουθούν να υφίστανται περιπτώσεις στις οποίες ορισμένα κράτη μέλη δεν έχουν παράσχει στοιχεία για ορισμένες κατηγορίες, αν και τα δεδομένα αυτά μπορούν να παραχθούν ή είναι διαθέσιμα· καλεί, συνεπώς, τα κράτη μέλη να εντείνουν τις προσπάθειές τους για να καταστήσουν τα δεδομένα συγκρίσιμα και να συνεργασθούν πλήρως με την Επιτροπή μέσω της παροχής των αιτούμενων δεδομένων· τονίζει ότι τα κράτη μέλη πρέπει να μειώσουν περαιτέρω τα κενά όσον αφορά την παροχή δεδομένων, προκειμένου να επιτύχουν τις προτεραιότητές τους στον τομέα της αποτελεσματικότητας των δικαστικών συστημάτων· καλεί τα κράτη μέλη να συνεργαστούν στενά με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή για την Αποτελεσματικότητα της Δικαιοσύνης και την Επιτροπή, ιδίως μέσω της άτυπης ομάδας εθνικών εμπειρογνωμόνων από Υπουργεία και αντίστοιχα δικαστικά συστήματα, ώστε να συμπληρωθούν τα έτι υφιστάμενα κενά στα δεδομένα που παρατηρούνται σε ορισμένες κατηγορίες του πίνακα αποτελεσμάτων στον τομέα της δικαιοσύνης·

12.  καλεί τα κράτη μέλη να εξετάσουν τα αποτελέσματα του πίνακα αποτελεσμάτων στον τομέα της δικαιοσύνης για το 2017, να καθορίσουν ποια διδάγματα πρέπει να αντληθούν από αυτά και να εξετάσουν αν επιβάλλεται η λήψη εθνικών μέτρων για τη διόρθωση τυχόν παρατυπιών όσον αφορά την ποιότητα, την αποτελεσματικότητα και την ανεξαρτησία των εθνικών δικαστικών τους συστημάτων·

13.  επισημαίνει ότι πολλά κράτη μέλη συνέχισαν τις προσπάθειές τους για τη βελτίωση της αποτελεσματικότητας των εθνικών τους συστημάτων απονομής δικαιοσύνης μέσω μεταρρυθμίσεων· χαιρετίζει το γεγονός ότι έχει ανακοινωθεί σημαντικός αριθμός νέων μεταρρυθμίσεων για τη δικαστική αρωγή , τις μεθόδους εναλλακτικής επίλυσης διαφορών (ΕΕΔ), την ειδίκευση των δικαστηρίων και τους δικαστικούς χάρτες·

Αποτελεσματικότητα

14.   τονίζει τη σπουδαιότητα της αποτελεσματικής και έγκαιρης διεκπεραίωσης των διαδικασιών σύμφωνα με το άρθρο 6 της Ευρωπαϊκής Σύμβασης των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου και το άρθρο 47 του Χάρτη Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της ΕΕ· υπογραμμίζει εξάλλου τη σημασία της ταχύτητας και της αποτελεσματικότητας των διαδικασιών στους τομείς της προστασίας των καταναλωτών, των δικαιωμάτων διανοητικής ιδιοκτησίας και των δικαιωμάτων προστασίας της ιδιωτικής ζωής· σημειώνει με ανησυχία ότι οι διαδικασίες αυτές εξακολουθούν να είναι υπερβολικά χρονοβόρες σε ορισμένα κράτη μέλη· τονίζει, επιπλέον, ότι η ύπαρξη μεγάλου αριθμού υποθέσεων που εκκρεμούν μπορεί να κλονίσει την εμπιστοσύνη των πολιτών και των επιχειρήσεων στο δικαστικό σύστημα και να υποσκάψει την ασφάλεια δικαίου και φρονεί ότι η εμπιστοσύνη αποτελεί τον ακρογωνιαίο λίθο του σεβασμού του κράτους δικαίου·

15.   προτρέπει τα κράτη μέλη να επενδύουν στη χρήση και τη συνεχή ανάπτυξη των εργαλείων ΤΠΕ στα δικαστικά τους συστήματα, σε μια προσπάθεια να τα καταστήσουν πιο προσβάσιμα, πιο κατανοητά και πιο εύχρηστα για όλους τους πολίτες της ΕΕ, κυρίως για τα άτομα που πάσχουν από κάποιας μορφής αναπηρία και για τις ευπαθείς ομάδες, συμπεριλαμβανομένων των εθνικών μειονοτήτων και/ή των μεταναστών· υπογραμμίζει τα οφέλη που προκύπτουν από τα συστήματα ΤΠΕ για τη διασυνοριακή συνεργασία, αλλά και σε εθνικό επίπεδο, μεταξύ των δικαστικών αρχών των κρατών μελών όσον αφορά τη μείωση του κόστους για όλα τα εμπλεκόμενα μέρη, καθώς και για τη βελτίωση της συνολικής αποτελεσματικότητας και ποιότητας των συστημάτων απονομής δικαιοσύνης, για παράδειγμα μέσω της ηλεκτρονικής υποβολής των αγωγών, της δυνατότητας παρακολούθησης και διεξαγωγής των δικών ηλεκτρονικά και της ηλεκτρονικής επικοινωνίας μεταξύ δικαστηρίων και δικηγόρων· εκφράζει τη λύπη του για το γεγονός ότι το πλήρες δυναμικό των συστημάτων ΤΠΕ δεν έχει ακόμη αναπτυχθεί σε όλη την ΕΕ· εκφράζει την ικανοποίησή του για τη διαφάνεια που επικρατεί στα περισσότερα κράτη μέλη όσον αφορά τη δημοσίευση δικαστικών αποφάσεων· τονίζει ότι η διάθεση πληροφοριών στο διαδίκτυο με τρόπο φιλικό προς τον χρήστη ενισχύει σημαντικά τη δυνατότητα πρόσβασης των πολιτών και των επιχειρήσεων στη δικαιοσύνη· ζητεί από τα κράτη μέλη να μεριμνούν για την ηλεκτρονική δημοσίευση όλων των δικαστικών αποφάσεων, δεδομένου ότι αυτό συμβάλλει στην καλύτερη κατανόηση του δικαστικού συστήματος από τους πολίτες και τις επιχειρήσεις και το καθιστά περισσότερο διαφανές· επισημαίνει εξάλλου ότι αυτό συμβάλλει στην ενότητα της νομολογίας·

16.   τονίζει ότι πρέπει να ενισχυθεί και να διαφοροποιηθεί το εύρος της παρεχόμενης κατάρτισης στους δικαστές, καθώς η κατάρτιση αποτελεί τη βάση για ένα αποδοτικό, ανεξάρτητο και αμερόληπτο σύστημα απονομής δικαιοσύνης· τονίζει ειδικότερα την ανάγκη κατάρτισης όσον αφορά τους ρόλους, τα πρότυπα και τα στερεότυπα για τα φύλα, τη δικαστική δεοντολογία, τις δεξιότητες ΤΠΕ, τη διοίκηση των δικαστηρίων, τη διαμεσολάβηση και την επικοινωνία με τους διαδίκους και τον Τύπο· υπογραμμίζει, επιπλέον, τη σημασία της παροχής επαρκούς κατάρτισης σχετικά με το δίκαιο της ΕΕ και τις διάφορες ευρωπαϊκές δομές συνεργασίας, όπως η Eurojust· επισημαίνει ότι σε συγκεκριμένους τομείς του δικαίου της ΕΕ, όπως είναι η νομοθεσία για τα δικαιώματα δημιουργού και για την προστασία της ιδιωτικής ζωής, ενδέχεται χάριν της ορθής και αποτελεσματικής εφαρμογής της νομοθεσίας να απαιτείται, εκτός από την κατανόηση του νόμου, και η γνώση των τεχνολογικών εξελίξεων· επισημαίνει ότι η εξειδίκευση των δικαστών και των δικαστηρίων φαίνεται να έχει θετική επίπτωση στην αποδοτικότητα και την ποιότητα του συστήματος απονομής δικαιοσύνης· καλεί την Επιτροπή να εξετάσει περαιτέρω το ζήτημα αυτό στη διαδικασία του επόμενου έτους· υπογραμμίζει ότι η συνεχής και συστηματική κατάρτιση των δικαστών και άλλων νομικών εμπειρογνωμόνων είναι αναγκαία προκειμένου να διασφαλίζεται η συνεκτική και υψηλής ποιότητας εφαρμογή και αποτελεσματική επιβολή του δικαίου· καλεί τα κράτη μέλη να επενδύσουν περισσότερο στην ανάπτυξη κύκλων κατάρτισης και συνεχούς επιμόρφωσης των ασκούντων νομικά επαγγέλματα, όπως οι δικαστές, ακόμη και σε σχέση με άλλα κράτη μέλη, με σκοπό την ανταλλαγή εμπειριών και βέλτιστων πρακτικών·

17.  προτρέπει τα κράτη μέλη και τα θεσμικά όργανα της ΕΕ να στηρίξουν την περαιτέρω ανάπτυξη της διαμεσολάβησης σε ενωσιακό επίπεδο· ζητεί από την Επιτροπή να αξιολογεί συστηματικά τον αντίκτυπο της διαμεσολάβησης στα συστήματα απονομής δικαιοσύνης στην ΕΕ·

Ποιότητα

18.   καλεί την Επιτροπή να προσθέσει τις διαδικασίες συλλογικής προσφυγής στην επόμενη ετήσια συγκριτική μελέτη σχετικά με τις παραμέτρους των συστημάτων απονομής δικαιοσύνης που αφορούν την προσβασιμότητα, δεδομένου ότι η πρόσβαση στη δικαιοσύνη και η αποτελεσματική επίλυση διαφορών είναι ύψιστης σημασίας· θεωρεί ότι οι διαδικασίες αυτές αποτελούν σημαντικό εργαλείο για την ενίσχυση της προστασίας των καταναλωτών, του περιβάλλοντος και της υγείας σε όλη την ΕΕ, σε τομείς στους οποίους επηρεάζονται άμεσα πολλοί αιτούντες· φρονεί ότι οι διαδικασίες συλλογικής προσφυγής διευκολύνουν την πρόσβαση των πολιτών στη δικαιοσύνη και σε αποδοτικές διαδικασίες επίλυσης διαφορών και, συνεπώς, εξαλείφουν αδικαιολόγητα εμπόδια, ιδίως για τους πολίτες που διαβιούν κάτω από το όριο της φτώχειας ή που εμπλέκονται σε υποθέσεις με διασυνοριακή διάσταση·

19.  επισημαίνει ότι τα περισσότερα κράτη μέλη υποχρεώνουν τους διαδίκους να καταβάλλουν δικαστικό τέλος για την κίνηση δικαστικής διαδικασίας· επισημαίνει ότι η ύπαρξη δικαστικής αρωγής και το ύψος των δικαστικών εξόδων έχουν σημαντικό αντίκτυπο όσον αφορά την πρόσβαση στη δικαιοσύνη, κάτι που αποτελεί θεμελιώδες δικαίωμα στην ΕΕ, ιδιαίτερα για τους φτωχούς πολίτες και τονίζει ότι με τη δικαστική αρωγή διασφαλίζεται η ισότιμη πρόβαση των ασθενέστερων διαδίκων στη δικαιοσύνη· υπογραμμίζει ότι η δικαστική αρωγή για καταναλωτές που διαβιούν κάτω από το όριο της φτώχειας εξακολουθεί να αποτελεί σημαντικό παράγοντα εξισορρόπησης· επισημαίνει ότι η δυσκολία εξασφάλισης δικαστικής αρωγής μπορεί να λειτουργεί ιδιαιτέρως αποτρεπτικά όταν τα δικαστικά τέλη αντιπροσωπεύουν σημαντικό ποσοστό της αξίας του αντικειμένου της αγωγής· φρονεί ότι η δικαστική αρωγή πρέπει να συνδέεται με το όριο της φτώχειας στα κράτη μέλη· υποστηρίζει ότι τα δικαστικά τέλη εν γένει πρέπει να μειωθούν ακόμη περισσότερο, παραδείγματος χάρη μέσω της χρήσης εθνικών διαδικτυακών πυλών ηλεκτρονικής δικαιοσύνης· καλεί τα κράτη μέλη να βελτιώσουν την χρηστικότητα των πληροφορίων που παρέχονται στο διαδίκτυο, συμπεριλαμβανομένων διαδικτυακών πληροφοριών προσβάσιμων σε άτομα με προβλήματα όρασης, ώστε να διευκολύνονται οι πολίτες να διαπιστώσουν αν δικαιούνται δικαστικής αρωγής·

20.  καλεί την Επιτροπή να θεσπίσει, κατά τη διάρκεια της διαδικασίας του επόμενου έτους, έναν νέο δείκτη σχετικά με την πρόσβαση στη δικαιοσύνη ομάδων ατόμων που ενδεχομένως μειονεκτούν ή υπόκεινται σε διακρίσεις, προκειμένου να διαπιστώσει τυχόν εμπόδια·

21.  τονίζει την ανάγκη να αντιμετωπιστούν οι έτι υφιστάμενες ανισότητες μεταξύ των φύλων και οι σημαντικές αποκλίσεις όσον αφορά την κάλυψη θέσεων δικαστών σε ανώτερα και ανώτατα δικαιοδοτικά όργανα, τόσο σε εθνικό όσο και σε ενωσιακό επίπεδο· σημειώνει με λύπη τις πρόσφατες αρνητικές εξελίξεις όσον αφορά τα ποσοστά γυναικών δικαστικών λειτουργών σε σχέση με τους άνδρες συναδέλφους τους σε ορισμένα κράτη μέλη·

22.   τονίζει ότι πρέπει ακόμη να γίνουν πολλά όσον αφορά την ισότητα των φύλων σε επαγγέλματα του δικαστικού κλάδου σε ολόκληρη την Ευρώπη, ιδίως σε ό,τι αφορά την πρόσβαση στο δικαστικό σώμα, τις στερεότυπες αντιλήψεις για το φύλο, τη διαφάνεια στους διορισμούς, τη συμφιλίωση μεταξύ επαγγελματικών και μη καθηκόντων ή την ύπαρξη πρακτικών καθοδήγησης· υπογραμμίζει τη μεγάλη διαφορά μεταξύ των ποσοστών γυναικών που υπηρετούν σε κατώτερες βαθμίδες του δικαστικού σώματος (συμπεριλαμβανομένων των μη δικαστικών λειτουργών) και σε ανώτερες δικαστικές και εισαγγελικές αρχές· καλεί μετ’ επιτάσεως τα κράτη μέλη να κατευθύνουν ενεργά τις προσπάθειες, ιδίως στον τομέα της ανώτατης εκπαίδευσης, προς τις γυναίκες που ακολουθούν νομικά επαγγέλματα, και να προωθήσουν μια θετική προσέγγιση σχετικά με τις γυναίκες δικαστές·

23.  υπενθυμίζει την κοινή δήλωση του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου του 2015, στην οποία αναφέρεται ότι τα κράτη μέλη πρέπει να εξασφαλίζουν, στο μεγαλύτερο δυνατό βαθμό και λαμβάνοντας υπόψη το στόχο της ισότητας μεταξύ ανδρών και γυναικών που διατυπώνεται στο άρθρο 3 της Συνθήκης για την Ευρωπαϊκή Ένωση, την ίση εκπροσώπηση ανδρών και γυναικών κατά τον ορισμό των υποψηφίων για τις θέσεις των δικαστών στο Γενικό Δικαστήριο του Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης· καλει τα κράτη μέλη να δώσουν το καλό παράδειγμα στο ζήτημα αυτό·

24.  υπογραμμίζει ότι, ενώ πάνω από τα μισά κράτη μέλη αύξησαν τις δαπάνες για το δικαστικό σύστημα ανά κάτοικο το 2015, ο προσδιορισμός των χρηματοδοτικών πόρων εξακολουθεί να βασίζεται, ως επί το πλείστον, σε ανειλημμένες κατά το παρελθόν δαπάνες και όχι στον πραγματικό φόρτο εργασίας ή τον αριθμό των προς εκδίκαση υποθέσεων·

25.  επικροτεί την αυξημένη χρήση των μηχανισμών εναλλακτικής επίλυσης διαφορών στα περισσότερα κράτη μέλη, ιδίως αυτή της ευρωπαϊκής πλατφόρμας ηλεκτρονικής επίλυσης διαφορών για καταναλωτές και εμπόρους·

26.  επισημαίνει την έλλειψη διαθέσιμων δεδομένων στον τομέα των γαμικών διαφορών και των διαφορών γονικής μέριμνας· προτρέπει την Επιτροπή να συμπεριλάβει αντίστοιχα δεδομένα στον πίνακα αποτελεσμάτων της ΕΕ στον τομέα της δικαιοσύνης, εφόσον αυτά διατεθούν από τα κράτη μέλη, πιθανώς ως ενδιάμεσο στόχο ο οποίος θα τεθεί σε εφαρμογή μετά την ολοκλήρωση της αναθεώρησης του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 2201/2003 του Συμβουλίου σχετικά με τη διεθνή δικαιοδοσία και την αναγνώριση και εκτέλεση αποφάσεων σε γαμικές διαφορές και διαφορές γονικής μέριμνας·

Ανεξαρτησία

27.   υπογραμμίζει ότι η ανεξαρτησία, η ποιότητα και η αποτελεσματικότητα αποτελούν θεμελιώδη στοιχεία ενός αποδοτικού συστήματος απονομής δικαιοσύνης, το οποίο έχει με τη σειρά του ζωτική σημασία για το κράτος δικαίου, τον δίκαιο χαρακτήρα των δικαστικών διαδικασιών και την εμπιστοσύνη των πολιτών και των επιχειρήσεων στο νομικό σύστημα· τονίζει εξάλλου ότι η ανεξαρτησία του δικαστικού σώματος αποτελεί εγγενές στοιχείο της δημοκρατίας· πιστεύει ότι ένα ανεξάρτητο δικαστικό σύστημα στηρίζεται, αφενός, στην απουσία παρεμβάσεων ή πιέσεων από κυβέρνηση και πολιτικά πρόσωπα, ή από συγκεκριμένα οικονομικά συμφέροντα και, αφετέρου, σε αποτελεσματικές εγγυήσεις που απορρέουν από το καθεστώς και το λειτούργημα των δικαστών, καθώς και από την οικονομική τους κατάσταση· τονίζει ότι πρέπει να διασφαλίζεται επαρκής αυτονομία ώστε να προστατεύονται οι εισαγγελικές αρχές από αθέμιτες πολιτικές επιρροές· καλεί συνεπώς την Επιτροπή να συμπεριλάβει, στον πίνακα αποτελεσμάτων, ένα κεφάλαιο αφιερωμένο στο καθεστώς και την αυτονομία των εισαγγελικών λειτουργών· καλεί επιπλέον την Επιτροπή να συνεχίσει να αξιολογεί τις νομικές εγγυήσεις για την ανεξαρτησία της δικαιοσύνης, μεταξύ άλλων σε συνεργασία με τα δίκτυα των ανώτατων δικαστηρίων και των δικαστικών συμβουλίων·

28.  τονίζει τη σημασία της ύπαρξης ολοκληρωμένων και αμερόληπτων μηχανισμών, απαλλαγμένων δηλαδή από αυθαίρετες αποφάσεις της εκτελεστικής εξουσίας, για το διορισμό, την αξιολόγηση, τη μετάθεση ή την παύση των δικαστών·

º

º  º

29.  αναθέτει στον Πρόεδρό του να διαβιβάσει το παρόν ψήφισμα στο Συμβούλιο και στην Επιτροπή.

ΑΙΤΙΟΛΟΓΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ

Η παρούσα έκθεση ιδίας πρωτοβουλίας αποτελεί απάντηση στον πίνακα αποτελεσμάτων της ΕΕ στον τομέα της δικαιοσύνης που δημοσίευσε η Ευρωπαϊκή Επιτροπή.

Στην Ένωση, η επιβολή του νόμου εκ μέρους των δικαστηρίων εξακολουθεί σε μεγάλο βαθμό να αποτελεί αντικείμενο ρύθμισης από εθνικούς δικονομικούς κανόνες και πρακτικές. Τα εθνικά δικαστήρια είναι ωστόσο και δικαστήρια της Ένωσης. Κατά συνέπεια, στις διαδικασίες που εφαρμόζονται ενώπιόν τους, πρέπει να διασφαλίζεται η αμεροληψία, η δικαιοσύνη και η αποτελεσματικότητα, καθώς και ουσιαστική εφαρμογή του ενωσιακού δικαίου.

Το δικαίωμα πραγματικής προσφυγής και αμερόληπτου δικαστηρίου, όπως κατοχυρώνεται στο άρθρο 47 του Χάρτη και στο άρθρο 6 της ΕΣΔΑ, αποτελεί μία από τις θεμελιώδεις εγγυήσεις για τον σεβασμό του κράτους δικαίου και της δημοκρατίας.

Μολονότι τα κράτη μέλη είναι συμβαλλόμενα μέρη της Ευρωπαϊκής Σύμβασης για την Προάσπιση των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου και των Θεμελιωδών Ελευθεριών (ΕΣΔΑ), η εμπειρία καταδεικνύει ότι το γεγονός αυτό από μόνο του δεν διασφαλίζει πάντα επαρκή βαθμό εμπιστοσύνης στα συστήματα απονομής δικαιοσύνης των άλλων κρατών μελών. Ο βαθμός της αμοιβαίας εμπιστοσύνης εξαρτάται εν πολλοίς από μια σειρά παραμέτρων, οι οποίες περιλαμβάνουν, μεταξύ άλλων, μηχανισμούς προστασίας των δικαιωμάτων του ενάγοντα ή του εναγομένου, διασφαλίζοντας παράλληλα την πρόσβαση σε δικαστήρια και στη δικαιοσύνη.

Σημαντικό και επίκαιρο παράδειγμα της σημασίας αυτών των παραμέτρων αποτελούν οι υποθέσεις διακρίσεων εις βάρος των ΛΟΑΔΜ. Όπως ισχύει κατά κανόνα και σε άλλες μορφές διακρίσεων (βάσει φύλου, θρησκείας, κ.λπ.), η αποτελεσματικότητα του ευρωπαϊκού νομικού πλαισίου – μεταξύ άλλων το άρθρο 21 του Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της ΕΕ σχετικά με την καταπολέμηση των διακρίσεων – εξαρτάται από τη δυνατότητα πρόσβασης των θυμάτων στη δικαιοσύνη. Η δυνατότητα αυτή προϋποθέτει, μεταξύ άλλων, αποτελεσματικές και έγκαιρες διαδικασίες, εύλογο κόστος νομικής εκπροσώπησης και δικαστική εμπειρία σχετικά με την αντιμετώπιση παρόμοιων περιπτώσεων (π.χ. σχετικά με την πρακτική εφαρμογή μέτρων όπως η αντιστροφή του βάρους της απόδειξης). Από τη σχετική βιβλιογραφία προκύπτει ότι οι παράγοντες αυτοί δεν έχουν μέχρι σήμερα υλοποιηθεί πλήρως. Από την άποψη αυτή, θα ήταν χρήσιμο να παρέχουν τα κράτη μέλη συγκεκριμένα στοιχεία σχετικά με μέτρα ή πολιτικές – που είτε σχεδιάζονται ή εφαρμόζονται ήδη – με στόχο την καλύτερη αντιμετώπιση των εν λόγω εμποδίων. Για παράδειγμα, θα μπορούσαν να παρέχουν πληροφορίες σχετικά με το εάν η εθνική τους νομοθεσία προβλέπει προθεσμίες (και ποιες) για την έκδοση μιας δικαστικής απόφασης και, εάν ναι, κατά πόσο οι προθεσμίες αυτές ποικίλλουν ανάλογα με τις επίδικες υποθέσεις και κατά πόσον αυτές έχουν ή μη τηρηθεί, λόγω υπερβολικού φόρτου εργασίας, έλλειψης απαιτούμενων πόρων, κ.λπ.[1].

Κατόπιν τούτου, η εισηγήτρια επικροτεί το στόχο της διασφάλισης αποτελεσματικών, ανεξάρτητων και υψηλής ποιότητας δικαστικών συστημάτων στα κράτη μέλη. Αυτό θα συμβάλει επίσης στην οικονομική ανάπτυξη και τη μεγαλύτερη προστασία των καταναλωτών . Προκειμένου να προβεί σε μια πιο διεξοδική αξιολόγηση, η εισηγήτρια έχει, ωστόσο, επιλέξει να κάνει χρήση και άλλων πηγών ενημέρωσης εκτός από τον πίνακα αποτελεσμάτων, όπως πληροφορίες από το Ινστιτούτο Νομικών Μεταρρυθμίσεων, το Ευρωπαϊκό Ινστιτούτο για την Ισότητα των Φύλων (EIGE), το Συμβούλιο της Ευρώπης, και ένα από τα θεματικά τμήματα του Κοινοβουλίου κ.λπ.

Πράγματι, η βελτίωση της αποδοτικότητας των δικαστηρίων μπορεί να οδηγήσει σε μεγαλύτερο ρυθμό ανάπτυξης της οικονομίας, δεδομένου ότι η αντίληψη των επιχειρήσεων περί ανεξαρτησίας της δικαιοσύνης, μπορεί να συμβάλει στην αύξηση της παραγωγικότητας. Όταν τα δικαστικά συστήματα εγγυώνται την πραγμάτωση των δικαιωμάτων, οι πιστωτές είναι πιθανότερο να δανείζουν, οι εταιρείες δεν υιοθετούν καιροσκοπική συμπεριφορά, το κόστος των συναλλαγών μειώνεται και οι καινοτόμες επιχειρήσεις είναι πιθανότερο να πραγματοποιούν επενδύσεις[2].

Ως εκ τούτου, θα πρέπει να υπογραμμιστεί ότι απαιτείται περαιτέρω βελτίωση όσον αφορά την ηλεκτρονική παροχή πληροφοριών σχετικά με τα εθνικά συστήματα δικαιοσύνης, ιδίως μέσω ιστοσελίδων οι οποίες είναι προσβάσιμες στα άτομα με προβλήματα όρασης ή που παρέχουν διαδραστικά εργαλεία, ώστε οι πολίτες να μπορούν να διαπιστώσουν κατά πόσον δικαιούνται δικαστικής αρωγής. Επίσης, η ηλεκτρονική διαθεσιμότητα δικαστικών αποφάσεων σε αστικές/εμπορικές και διοικητικές υποθέσεις θα μπορούσε να βελτιωθεί σε όλους τους βαθμούς δικαιοδοσίας.

Επιπλέον, θα πρέπει να σημειωθεί ότι η αρνητική τάση που εκδηλώνεται σήμερα σε ορισμένα κράτη μέλη, όσον αφορά την ισότιμη εκπροσώπηση ανδρών και γυναικών δικαστών στα ανώτερα/ανώτατα δικαστήρια, δεν παρατηρείται μόνο σε εθνικό επίπεδο. Σύμφωνα με πλέον πρόσφατα δεδομένα που έχουν συγκεντρωθεί από το Ευρωπαϊκό Ινστιτούτο για την Ισότητα των Φύλων, το ποσοστό των γυναικών που είναι πρόεδροι και μέλη Ευρωπαϊκών Δικαστηρίων, και συγκεκριμένα του Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης, ανέρχεται σε 19,2% σε σύγκριση με το 80,8% για τους άνδρες. Ωστόσο, η έλλειψη ισορροπίας μεταξύ ανδρών και γυναικών μπορεί επίσης να παρατηρηθεί σε νομικά επαγγέλματα διαφορετικά από εκείνα του δικαστή. Διαπιστώνεται συνεπώς μείωση του συνολικού ποσοστού των γυναικών μεταξύ των επαγγελματιών σε επίπεδο δικαστηρίων. Το γεγονός αυτό, καθώς και η σημαντική διαφορά μεταξύ των ποσοστών γυναικών που υπηρετούν σε κατώτερες βαθμίδες του δικαστικού σώματος (περιλαμβανομένων των θέσεων μη δικαστών) και γυναικών που στελεχώνουν ανώτερες θέσεις δικαστικών και εισαγγελικών λειτουργών, μπορεί να εξηγηθεί, μεταξύ άλλων, από την έλλειψη πρακτικών καθοδήγησης, διαφανών διαδικασιών διορισμού, υποστηρικτικών δικτύων ή προβολής του ρόλου γυναικών που κατέχουν τις πιο υψηλές θέσεις στο δικαστικό σώμα[3].

Όσον αφορά τη δικαστική ανεξαρτησία, η εισηγήτρια εκφράζει την ικανοποίησή της για την πέμπτη έρευνα του Παγκόσμιου Οικονομικού Φόρουμ, από την οποία προκύπτει ότι η αντίληψη των επιχειρήσεων περί ανεξαρτησίας βελτιώθηκε ή παρέμεινε σταθερή σε περισσότερα από τα δύο τρίτα των κρατών μελών με χαμηλό επίπεδο αντίληψης περί ανεξαρτησίας. Θεωρεί, ωστόσο, ότι η ύπαρξη περισσότερων εγγυήσεων καθαυτή δεν διασφαλίζει την αποτελεσματικότητα του συστήματος δικαιοσύνης και ότι η εφαρμογή πολιτικών και πρακτικών για την προώθηση της ακεραιότητας και την καταπολέμηση της διαφθοράς εντός του δικαστικού σώματος αποτελεί επίσης ουσιώδες στοιχείο για τη διασφάλιση της ανεξαρτησίας της δικαιοσύνης. Η ανάγκη για τέτοιες πολιτικές και πρακτικές φαίνεται καθαρά από τις πρόσφατες ανησυχητικές εξελίξεις που έχουν σημειωθεί σε ορισμένα κράτη μέλη και εξακολουθεί συνεπώς να έχει κατεπείγοντα χαρακτήρα.

Ως εκ τούτου, η ύπαρξη ολοκληρωμένης και αμερόληπτης διαδικασίας διορισμού δικαστών, από την εξέταση της υποψηφιότητας έως το διορισμό τους, ούτως ώστε να αποφεύγεται όσο το δυνατόν περισσότερο η διακριτική ευχέρεια στη λήψη των αποφάσεων, και η τελική απόφαση να στηρίζεται σε συγκεκριμένους και αντικειμενικούς παράγοντες φαίνεται να αποτελεί την καλύτερη μέθοδο. Επιπλέον είναι επιβεβλημένη η παροχή ισχυρών εγγυήσεων σε περιπτώσεις μη διορισμού, όπως η υποχρέωση αιτιολόγησης και δυνατότητα δικαστικού ελέγχου. Προς την ίδια κατεύθυνση ζωτική σημασία έχει ένα σύστημα για την αξιολόγηση των δικαστών βάσει αντικειμενικών κριτηρίων καθώς και για την επανεξέταση από ανεξάρτητη επιτροπή των αποφάσεων για τη μετάθεση ή την παύση δικαστών[4].

Όσον αφορά στην κατάρτιση των δικαστών, και παρά τη σημαντική πρόοδο που έχει σημειωθεί στον εν λόγω τομέα, εξακολουθούν να απαιτούνται προσπάθειες για τη διαφοροποίηση του εύρους της προτεινόμενης κατάρτισης. Σε ορισμένα κράτη μέλη δεν προβλέπεται συνεχής κατάρτιση σε δικαστικές δεξιότητες, σε δεξιότητες ΤΠ, στη διοίκηση των δικαστηρίων και στη δικαστική δεοντολογία. Επιπλέον, σε ορισμένα κράτη μέλη δεν παρέχεται κατάρτιση σε θέματα επικοινωνίας με τους διαδίκους και τον Τύπο. Περαιτέρω κατάρτιση πρέπει να προσφέρεται σε ό,τι αφορά την ισόρροπη εκπροσώπηση των φύλων στο επαγγελματικό περιβάλλον και στο χειρισμό υποθέσεων που αφορούν άσκηση βίας λόγω φύλου.

Τέλος, και προκειμένου να διασφαλιστεί η πλήρης και ακριβής αξιολόγηση της τρέχουσας κατάστασης, είναι ιδιαιτέρως σημαντικό να αντιμετωπιστεί το ζήτημα της έλλειψης δεδομένων. Αν και χάρη στην απρόσκοπτη συνεργασία των κρατών μελών, της δικαιοσύνης και άλλων ενδιαφερόμενων φορέων, και λόγω της ανάπτυξης νέων δεικτών, όπως «η προοπτική τελικών χρηστών», η απουσία δεδομένων φαίνεται να αντιμετωπίζεται, εξακολουθεί να υπάρχει μία πλειάδα μη διαθέσιμων στοιχείων και μεγάλη απόκλιση όσον αφορά την έκταση και την ακρίβεια των δεδομένων που παρέχουν τα κράτη μέλη.

  • [1]  Βλέπε «Joint Contribution on the Commission’s Monitoring of the implementation of the Gender Goods and Services Directive and the Gender ‘Recast’ Directive in EU Member States» («Κοινή συνεισφορά στον έλεγχο από την Επιτροπή της εφαρμογής της οδηγίας για την ίση μεταχείριση των δύο φύλων στην πρόσβαση σε αγαθά και υπηρεσίες και της οδηγίας «αναδιατύπωση» για την ισότητα των φύλων στα κράτη μέλη της ΕΕ») (ILGA, 2011) και «Comparative Study on access to justice in gender equality and anti-discrimination law» («Συγκριτική μελέτη σχετικά με την πρόσβαση στη δικαιοσύνη στο πλαίσιο της νομοθεσίας για την ισότητα των φύλων και την καταπολέμηση των διακρίσεων») (2011, Milieu).
  • [2]  Βλέπε «The judicial system and economic development across EU Member States» («Δικαστικό σύστημα και οικονομική ανάπτυξη στα κράτη μέλη της ΕΕ») (Ευρωπαϊκή Επιτροπή, 2017).
  • [3]  Βλέπε Βάση στατιστικών δεδομένων για την ισότητα των φύλων του Ευρωπαϊκού Ινστιτούτου για την Ισότητα των Φύλων και τη μελέτη με τίτλο «Mapping the Representation of Women and Men in Legal Professions Across the EU» («Καταγραφή της εκπροσώπησης των γυναικών και των ανδρών σε νομικά επαγγέλματα στην ΕΕ») (Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, 2017).
  • [4]  Βλέπε CM/Rec(2010)12.

ΓΝΩΜΟΔΟΤΗΣΗ της Επιτροπής Πολιτικών Ελευθεριών, Δικαιοσύνης και Εσωτερικών Υποθέσεων (16.4.2018)

προς την Επιτροπή Νομικών Θεμάτων

Πίνακας αποτελεσμάτων της ΕΕ στον τομέα της δικαιοσύνης 2017
(2018/2009(INI))

Συντάκτρια γνωμοδότησης (*): Sylvie Guillaume

(*)  Συνδεδεμένη επιτροπή – άρθρο 54 του Κανονισμού

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Η Επιτροπή Πολιτικών Ελευθεριών, Δικαιοσύνης και Εσωτερικών Υποθέσεων καλεί την Επιτροπή Νομικών Θεμάτων, που είναι αρμόδια επί της ουσίας, να συμπεριλάβει στην πρόταση ψηφίσματός της τις ακόλουθες προτάσεις:

–  έχοντας υπόψη τη Συνθήκη για την Ευρωπαϊκή Ένωση, και ιδίως τα άρθρα 2, 6 και 7 αυτής,

–  έχοντας υπόψη τη Συνθήκη για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης, και ιδίως τα άρθρα 70, 85, 86, 258, 259 και 260 αυτής,

–  έχοντας υπόψη τον Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης,

–  έχοντας υπόψη τις δραστηριότητες και τις εκθέσεις της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για τη Δημοκρατία μέσω του Δικαίου (Επιτροπή της Βενετίας), ιδίως τον κατάλογο των κριτηρίων του κράτους δικαίου (CDL-AD(2016)007-e),

–  έχοντας υπόψη τα σχετικά ψηφίσματά στους τομείς του κράτους δικαίου και της δικαιοσύνης,

Α.  λαμβάνοντας υπόψη τη δικαιοσύνη ως αυτοτελή αξία και ως βασικό στοιχείο του κράτους δικαίου, ιδίως σε ό,τι αφορά τους όρους πρόσβασης των πολιτών στη δικαιοσύνη και το σεβασμό των κανόνων της δίκαιης δίκης·

Β.  λαμβάνοντας υπόψη ότι η διαφύλαξη του κράτους δικαίου και η προάσπιση των θεμελιωδών δικαιωμάτων, όπως και τα αποτελεσματικά συστήματα ανεξάρτητης δικαιοσύνης, παίζουν κεντρικό ρόλο για τη δημιουργία ενός θετικού πολιτικού περιβάλλοντος, την αποκατάσταση της εμπιστοσύνης του κοινού προς τους θεσμούς, την υποστήριξη της εφαρμογής του δικαίου της ΕΕ, τη στήριξη της βιώσιμης οικονομικής μεγέθυνσης και την προσφορά μεγαλύτερης νομικής και κανονιστικής προβλεψιμότητας·

Γ.  λαμβάνοντας υπόψη ότι η σημερινή συγκυρία θέτει νέα προβλήματα στα ευρωπαϊκά δικαστικά συστήματα, που θα πρέπει να σταθούν στο ύψος τους·

1.  καλεί την Επιτροπή να συνεχίσει την προώθηση του πίνακα αποτελεσμάτων —ώστε αυτός να καταστεί χρήσιμο εργαλείο στη διάθεση των ενδιαφερομένων φορέων, βελτιώνοντας την αποτελεσματικότητα και την ποιότητα των ευρωπαϊκών δικαστικών συστημάτων— σε συμφωνία με τις Συνθήκες και σε συνεννόηση με τα κράτη μέλη·

2.  καλεί την Επιτροπή να θέσει σε εφαρμογή ένα πίνακα αποτελεσμάτων για την ποινική δικαιοσύνη, αλλά και για το τεκμήριο αθωότητας και άλλες πτυχές του δικαιώματος σε δίκαιη δίκη, που συνδέονται στενά με το σεβασμό του κράτους δικαίου, ώστε να καταλήγει σε μια σφαιρική εικόνα της δικαιοσύνης στην Ευρωπαϊκή Ένωση, συμβάλλοντας έτσι στην κοινή κατανόηση των διαφορετικών ευρωπαϊκών δικαστικών συστημάτων και στην ενίσχυση του ευρωπαϊκού χώρου δικαιοσύνης· καλεί την Επιτροπή να συμπεριλάβει στον πίνακα αποτελεσμάτων τις ανά χώρα συστάσεις της για τη βελτίωση των εθνικών συστημάτων δικαιοσύνης·

3.  τονίζει ότι αυξάνεται συνεχώς η σημασία των διαδικασιών συλλογικής προσφυγής για τη διευκόλυνση της πρόσβασης στη δικαιοσύνη και την αποτελεσματική επίλυση των διαφορών· καλεί την Επιτροπή να εξετάσει αυτές τις διαδικασίες στις επόμενες συγκριτικές μελέτες σχετικά με τους παράγοντες που προσδιορίζουν την προσβασιμότητα των συστημάτων απονομής δικαιοσύνης·

4.  χαιρετίζει τις προσπάθειες της Επιτροπής να αξιολογήσει για πρώτη φορά ορισμένες πτυχές της ποινικής δικαιοσύνης στον τομέα του αγώνα κατά της νομιμοποίησης εσόδων από παράνομες δραστηριότητες, και συστήνει στην Επιτροπή να εκδώσει τα αναγκαία μέτρα για να ενθαρρύνει τα κράτη μέλη να παρέχουν στοιχεία σχετικά με τη διάρκεια των δικαστικών διαδικασιών στον συγκεκριμένο τομέα, ενόψει της έναρξης ισχύος της τέταρτης και, αργότερα, της πέμπτης οδηγίας για την καταπολέμηση της νομιμοποίησης εσόδων από παράνομες δραστηριότητες·

5.  ζητεί από την Επιτροπή να εξετάσει τη δυνατότητα να συμπεριλάβει στους επόμενους πίνακες αποτελεσμάτων στον τομέα της δικαιοσύνης και πληροφορίες για την πρόσβαση στη δικαιοσύνη ομάδων που θα μπορούσαν να μειονεκτούν λόγω αναπηρίας, φύλου, γενετήσιου προσανατολισμού κ.λπ., προκειμένου να εντοπιστούν πιθανά εμπόδια·

6.  υπογραμμίζει ότι η νομική συνδρομή για καταναλωτές που διαβιούν κάτω από το όριο της φτώχειας εξακολουθεί να αποτελεί σημαντικό παράγοντα εξισορρόπησης· επισημαίνει τον σημαντικό ρόλο της νομικής συνδρομής ως στοιχείο που διασφαλίζει ότι και τα πιο αδύναμα μέρη δύνανται να έχουν πρόσβαση στη δικαιοσύνη·

7.  τονίζει τα οφέλη που τα συστήματα ΤΠΕ προσφέρουν σε όλους τους ενδιαφερόμενους φορείς που εμπλέκονται στη βελτίωση της γενικής αποτελεσματικότητας και ποιότητας των συστημάτων απονομής δικαιοσύνης, και καλεί τα κράτη μέλη και τους ευρωπαϊκούς θεσμούς να ενθαρρύνουν τη συνεχή ανάπτυξη αυτών των εργαλείων· καλεί την Επιτροπή να παράσχει περισσότερες πληροφορίες για τη χρήση αυτών των νέων τεχνολογιών στα συστήματα δικαιοσύνης των κρατών μελών και να τα καταστήσει πιο προσβάσιμοι σε όλους τους πολίτες της ΕΕ, συμπεριλαμβανομένων των ατόμων με αναπηρία και άλλων ευάλωτων κατηγοριών·

8.  καλεί την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να συλλέξει ακριβέστερα στοιχεία για τον τρόπο με τον οποίο διεκπεραιώνονται οι παραβιάσεις του κράτους δικαίου και οι απειλές κατά των θεμελιωδών δικαιωμάτων, συμπεριλαμβανομένων της διαφθοράς, των διακρίσεων και της παραβίασης του ιδιωτικού απορρήτου, της ελευθερίας της σκέψης, της συνείδησης, της θρησκείας, της έκφρασης, του συνέρχεσθαι και του συνεταιρίζεσθαι·

9.  καλεί την Επιτροπή να αναπτύξει περαιτέρω τη μεθοδολογία της, ακόμη και μέσω περισσότερων ποιοτικών αναλύσεων, και να χρησιμοποιεί όσες συμπληρωματικές πηγές πληροφοριών μπορεί να λάβει από την κοινωνία των πολιτών, τον ιδιωτικό τομέα, τους πανεπιστημιακούς εμπειρογνώμονες και τους διεθνείς οργανισμούς· καλεί τα κράτη μέλη και την Επιτροπή να συνεργαστούν ενεργά για τη μείωση του χάσματος δεδομένων και για τη συλλογή ακριβών, αξιόπιστων και συγκρίσιμων πληροφοριών, για την κατάρτιση του πίνακα αποτελεσμάτων·

10.  καλεί τα κράτη μέλη και τα ευρωπαϊκά θεσμικά όργανα να λάβουν κατάλληλα μέτρα για την εφαρμογή αποτελεσματικών και έγκαιρων διαδικασιών, ώστε να βελτιωθεί η δικαστική προστασία οποιουδήποτε προσώπου που επιζητεί να διασφαλίσει τα δικαιώματά του·

11.  καλεί την Επιτροπή να καταρτίσει νέα κριτήρια με σκοπό μια καλύτερη αξιολόγηση της συμμόρφωσης των δικαστικών συστημάτων με το κράτος δικαίου, βάσει κυρίως του καταλόγου κριτηρίων κράτους δικαίου που έχει εκπονήσει η Επιτροπή της Βενετίας·

12.  καλεί τα κράτη μέλη και τα ευρωπαϊκά θεσμικά όργανα να ενισχύσουν την ανεξαρτησία της δικαιοσύνης στην ΕΕ, ειδικά σε ό,τι αφορά τις εγγυήσεις που παρέχει το καθεστώς των δικαστών και εισαγγελέων, και προτρέπει την Επιτροπή να συμπεριλάβει στον πίνακα αποτελεσμάτων περισσότερες πληροφορίες για αυτά τα θέματα·

13.  καλεί την Επιτροπή να συμπεριλάβει, στο τμήμα εκείνο του πίνακα αποτελεσμάτων που αφορά την ανεξαρτησία της δικαιοσύνης, ένα κεφάλαιο αφιερωμένο στο καθεστώς των εισαγγελέων και την αυτονομία τους·

14.  υπενθυμίζει την έκκληση που είχε κάνει με το ψήφισμά του της 25ης Οκτωβρίου 2016 σχετικά με τη θέσπιση ενός μηχανισμού της ΕΕ για τη δημοκρατία, το κράτος δικαίου και τα θεμελιώδη δικαιώματα[1], και επαναλαμβάνει το αίτημά του προς την Επιτροπή να υποβάλει αυτή μια πρόταση για τη σύναψη ενός Συμφώνου της Ένωσης για τη Δημοκρατία, το Κράτος Δικαίου και τα Θεμελιώδη Δικαιώματα (Σύμφωνο ΔΚΘ/DRF)· καλεί την Επιτροπή να συγκεντρώσει σε δέσμη τις υπάρχουσες εκθέσεις, συμπεριλαμβανομένου του πίνακα αποτελεσμάτων, μέχρις ότου θεσπιστεί το Σύμφωνο ΔΚΘ/DRF·

15.  τονίζει την ανάγκη διόρθωσης των ανισοτήτων μεταξύ των φύλων και του χάσματος στα ποσοστά ανδρών και γυναικών στο δικαστικό προσωπικό και ειδικά στους δικαστές· τονίζει ότι οι μελλοντικοί πίνακες αποτελεσμάτων θα πρέπει να περιλαμβάνουν πληροφορίες για το εν λόγω προσωπικό, την κατάρτισή του εν όψει της πρόσληψής του, και την κατανομή ανά φύλο·

16.  καλεί την Επιτροπή να λάβει υπόψη τον αγώνα κατά της διαφθοράς και εκτιμά πως η συμπερίληψη αυτού του θέματος στον πίνακα αποτελεσμάτων αποτελεί προτεραιότητα.

ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΗΝ ΕΓΚΡΙΣΗ ΣΤΗ ΓΝΩΜΟΔΟΤΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ

Ημερομηνία έγκρισης

12.4.2018

 

 

 

Αποτέλεσμα της τελικής ψηφοφορίας

+:

–:

0:

37

7

0

Βουλευτές παρόντες κατά την τελική ψηφοφορία

Asim Ademov, Daniel Dalton, Rachida Dati, Tanja Fajon, Laura Ferrara, Ana Gomes, Nathalie Griesbeck, Sylvie Guillaume, Jussi Halla-aho, Monika Hohlmeier, Filiz Hyusmenova, Sophia in ‘t Veld, Dietmar Köster, Monica Macovei, Roberta Metsola, Péter Niedermüller, Ivari Padar, Helga Stevens, Traian Ungureanu, Bodil Valero, Kristina Winberg, Tomáš Zdechovský, Auke Zijlstra

Αναπληρωτές παρόντες κατά την τελική ψηφοφορία

Gérard Deprez, Iratxe García Pérez, Maria Grapini, Anna Hedh, Marek Jurek, Jean Lambert, Gilles Lebreton, Andrejs Mamikins, Angelika Mlinar, Emilian Pavel, Alyn Smith, Barbara Spinelli

Αναπληρωτές (άρθρο 200 παρ. 2) παρόντες κατά την τελική ψηφοφορία

Pervenche Berès, Lynn Boylan, Matt Carthy, Κωνσταντίνα Κούνεβα, Marijana Petir, Julia Pitera, Evelyn Regner, Monika Smolková, Julie Ward

ΤΕΛΙΚΗ ΨΗΦΟΦΟΡΙΑ ΜΕ ΟΝΟΜΑΣΤΙΚΗ ΚΛΗΣΗ ΣΤΗ ΓΝΩΜΟΔΟΤΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ

37

+

ALDE

Gérard Deprez, Nathalie Griesbeck, Filiz Hyusmenova, Sophia in ‘t Veld, Angelika Mlinar

ECR

Helga Stevens

EFDD

Laura Ferrara

GUE/NGL

Lynn Boylan, Matt Carthy, Κωνσταντίνα Κούνεβα, Barbara Spinelli

PPE

Asim Ademov, Rachida Dati, Monika Hohlmeier, Roberta Metsola, Marijana Petir, Julia Pitera, Traian Ungureanu, Tomáš Zdechovský

S&D

Pervenche Berès, Tanja Fajon, Iratxe García Pérez, Ana Gomes, Maria Grapini, Sylvie Guillaume, Anna Hedh, Dietmar Köster, Andrejs Mamikins, Péter Niedermüller, Ivari Padar, Emilian Pavel, Evelyn Regner, Monika Smolková, Julie Ward

VERTS/ALE

Jean Lambert, Alyn Smith, Bodil Valero

7

-

ECR

Daniel Dalton, Jussi Halla-aho, Marek Jurek, Monica Macovei

EFDD

Kristina Winberg

ENF

Gilles Lebreton, Auke Zijlstra

0

0

 

 

Υπόμνημα των χρησιμοποιούμενων συμβόλων:

+  :  υπέρ

-  :  κατά

0  :  αποχή

ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΗΝ ΕΓΚΡΙΣΗΣΤΗΝ ΑΡΜΟΔΙΑ ΕΠΙ ΤΗΣ ΟΥΣΙΑΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗ

Ημερομηνία έγκρισης

24.4.2018

 

 

 

Αποτέλεσμα της τελικής ψηφοφορίας

+:

–:

0:

19

0

4

Βουλευτές παρόντες κατά την τελική ψηφοφορία

Max Andersson, Joëlle Bergeron, Marie-Christine Boutonnet, Jean-Marie Cavada, Mady Delvaux, Enrico Gasbarra, Lidia Joanna Geringer de Oedenberg, Heidi Hautala, Sylvia-Yvonne Kaufmann, Gilles Lebreton, António Marinho e Pinto, Emil Radev, Evelyn Regner, Pavel Svoboda, József Szájer, Axel Voss, Francis Zammit Dimech, Tadeusz Zwiefka, Κώστας Χρυσόγονος

Αναπληρωτές παρόντες κατά την τελική ψηφοφορία

Luis de Grandes Pascual, Angel Dzhambazki, Jytte Guteland, Kosma Złotowski

ΤΕΛΙΚΗ ΨΗΦΟΦΟΡΙΑ ΜΕ ΟΝΟΜΑΣΤΙΚΗ ΚΛΗΣΗΣΤΗΝ ΑΡΜΟΔΙΑ ΕΠΙ ΤΗΣ ΟΥΣΙΑΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗ

19

+

ALDE

Jean-Marie Cavada, António Marinho e Pinto

EFDD

Joëlle Bergeron

GUE/NGL

Κώστας Χρυσόγονος

PPE

Luis de Grandes Pascual, Emil Radev, Pavel Svoboda, József Szájer, Axel Voss, Francis Zammit Dimech, Tadeusz Zwiefka

S&D

Mady Delvaux, Enrico Gasbarra, Lidia Joanna Geringer de Oedenberg, Jytte Guteland, Sylvia-Yvonne Kaufmann, Evelyn Regner

VERTS/ALE

Max Andersson, Heidi Hautala

0

-

 

 

4

0

ECR

Angel Dzhambazki, Kosma Złotowski

ENF

Marie-Christine Boutonnet, Gilles Lebreton

Υπόμνημα των χρησιμοποιούμενων συμβόλων:

+  :  υπέρ

-  :  κατά

0  :  αποχή