SPRAWOZDANIE w sprawie wdrażania środków włączenia społecznego w programie Erasmus+ w latach 2014–2020

    23.5.2022 - (2021/2009(INI))

    Komisja Kultury i Edukacji
    Sprawozdawczyni: Laurence Farreng
    PR_INI_ImplReport

    Procedura : 2021/2009(INI)
    Przebieg prac nad dokumentem podczas sesji
    Dokument w ramach procedury :  
    A9-0158/2022
    Teksty złożone :
    A9-0158/2022
    Teksty przyjęte :

    UZASADNIENIE – STRESZCZENIE FAKTÓW I USTALENIA

    1. Wprowadzenie

    Sprawozdanie z wdrażania środków włączenia społecznego w programie Erasmus+ w latach 2014–2020 ma na celu ocenę i podsumowanie realizacji środków włączenia społecznego w programie Erasmus+ w latach 2014–2020, aby wskazać dobre praktyki i ułatwić sprostanie wyzwaniom w nowej edycji programu Erasmus+ w latach 2021–2027.

    Program Erasmus+ w latach 2014–2020 był kontynuacją programu „Uczenie się przez całe życie” (2007–2013) i jako program parasolowy obejmował szereg odrębnych programów, mianowicie:

    - program „Uczenie się przez całe życie”:

     „Erasmus” dla sektora szkolnictwa wyższego,

     Leonardo da Vinci – kształcenie i szkolenie zawodowe,

     „Comenius” dla sektora kształcenia szkolnego,

     program „Grundtvig” dla sektora uczenia się dorosłych,

     nagroda im. Jeana Monneta za promowanie integracji europejskiej;

    - pięć programów współpracy międzynarodowej: Erasmus Mundus, Tempus, Alfa, Edulink oraz dwustronne programy współpracy w obszarze szkolnictwa wyższego (z Kanadą, Stanami Zjednoczonymi, Australią, Japonią, Nową Zelandią i Koreą Południową);

    - program „Młodzież w działaniu”.

    W 2014 r. w ramach programu Erasmus+ wprowadzono strategię na rzecz włączenia społecznego i różnorodności w obszarze działań na rzecz młodzieży, której celem jest zwiększenie liczby i jakości projektów dotyczących włączenia i różnorodności oraz wspieranie projektów z udziałem uczestników, w tym ludzi młodych, o mniejszych szansach niż ich rówieśnicy.

    Sprawozdawczyni zgromadziła informacje i sporządziła niniejsze sprawozdanie z wdrożenia po szeroko zakrojonych konsultacjach z zainteresowanymi stronami i agencjami narodowymi oraz na podstawie następujących źródeł pisemnych:

    - badanie opracowane przez Biuro Analiz Parlamentu Europejskiego (EPRS) opublikowane we wrześniu 2021 r. pt. „Inclusion measures within the Erasmus+ programme 2014–2020” [Środki włączenia społecznego w programie Erasmus+ w latach 2014–2020].

    - dwa badania ankietowe:

     pierwszą z ankiet rozesłano do 42 agencji narodowych w państwach uczestniczących w programie Erasmus+ w latach 2014–2020. 26 zakończonych badań zostało odesłanych z 17 państw uczestniczących. Większość agencji narodowych, które wzięły udział w badaniu, zajmuje się edukacją szkolną, kształceniem i szkoleniem zawodowym, szkolnictwem wyższym, edukacją dorosłych i młodzieży. Kilka z nich pracuje wyłącznie z młodzieżą, a kilka innych zajmuje się wszystkimi pozostałymi dziedzinami z wyłączeniem młodzieży. Jedna z irlandzkich agencji narodowych, która udzieliła odpowiedzi, prowadzi działalność jedynie w obszarze szkolnictwa wyższego.

     drugą ankietę rozesłano do różnych zainteresowanych stron w państwach uczestniczących w programie Erasmus+ w latach 2014–2020. Wpłynęło 10 wypełnionych ankiet. Niektóre z nich obejmowały bardzo szeroki zakres, podczas gdy w innych skupiono się na konkretnych kategoriach osób uczących się o mniejszych szansach.

    Oprócz ankiety skierowanej do zainteresowanych stron w lutym 2022 r. zorganizowano spotkanie kontrsprawozdawców z zainteresowanymi stronami, podczas którego zainteresowane strony ze stowarzyszeń lokalnych, organizacji ogólnoeuropejskich i agencji narodowych omówiły wdrażanie środków włączenia społecznego w ramach programów Erasmus+.

    W niniejszym sprawozdaniu z wdrożenia omówiona zostanie rola agencji narodowych we wspieraniu wdrażania środków włączenia społecznego, a także dodatkowe wsparcie udzielane przez centra zasobów SALTO (Support, Advanced Learning and Training Opportunities for Youth), w szczególności centrum zasobów SALTO odpowiedzialne za włączenie społeczne i różnorodność, oraz kluczowe zainteresowane strony działające na rzecz osób pochodzących ze środowisk w niekorzystnej sytuacji lub o specjalnych potrzebach. Na podstawie wyników badania EPRS, odpowiedzi na ankiety i spotkania kontrsprawozdawców z zainteresowanymi stronami, w pierwszej części niniejszego sprawozdania omówione zostaną następujące kwestie:

    - definicja osób uczących się o mniejszych szansach i o specjalnych potrzebach,

    - strategia informacyjna wdrożona przez agencje narodowe i zainteresowane strony, a także wsparcie informacyjne zapewnione przez Komisję i SALTO,

    - sukcesy, niedociągnięcia i rozpoznane przeszkody we wdrażaniu środków włączenia społecznego,

    - rola specjalistów ds. włączenia społecznego.

    2. Definicja osób uczących się o mniejszych szansach i o specjalnych potrzebach

    2.1. Szeroka definicja

    Zarówno w badaniu, jak i w ankietach przyjęto tę samą definicję uczestników o mniejszych szansach i o specjalnych potrzebach, opartą na „Strategii na rzecz włączenia społecznego i różnorodności w ramach programu Erasmus+” wdrożonej przez Komisję Europejską w 2014 r., obejmującą następujące kategorie:

    - niepełnosprawność (tj. uczestnicy o specjalnych potrzebach): młodzi ludzie z niepełnosprawnością umysłową (intelektualną, poznawczą, uczenia się), fizyczną, w zakresie zmysłów lub inną

    - problemy zdrowotne: młodzi ludzie z przewlekłymi problemami zdrowotnymi, poważnymi chorobami lub problemami ze zdrowiem psychicznym itp.

    - trudności w nauce: młodzież z trudnościami w nauce, osoby przedwcześnie kończące naukę, osoby o niższych kwalifikacjach, młodzież osiągająca słabe wyniki w nauce itp.

    - różnice kulturowe: imigranci, uchodźcy lub dzieci z rodzin imigrantów lub uchodźców, młodzi ludzie należący do mniejszości narodowych lub etnicznych, młodzi ludzie mający trudności z adaptacją językową i integracją kulturową itp.

    - bariery ekonomiczne: młodzi ludzie o niskim standardzie życia, niskich dochodach, uzależnieni od systemu opieki społecznej, młodzi ludzie długotrwale bezrobotni lub ubodzy, młodzi ludzie bezdomni, zadłużeni lub mający problemy finansowe itp.

    - bariery społeczne: młodzi ludzie narażeni na dyskryminację ze względu na płeć, wiek, pochodzenie etniczne, religię, orientację seksualną, niepełnosprawność itp., młodzi ludzie o ograniczonych umiejętnościach społecznych lub przejawiający zachowania antyspołeczne lub ryzykowne, młodzi ludzie w niepewnej sytuacji życiowej, (byli) przestępcy, (byli) narkomani lub alkoholicy, młodzi i/lub samotni rodzice, sieroty itp.

    - bariery geograficzne: młodzież z obszarów oddalonych lub wiejskich, młodzież zamieszkująca małe wyspy lub regiony peryferyjne, młodzież ze stref problemowych w miastach, młodzież z obszarów o słabiej rozwiniętej sieci usług (ograniczony transport publiczny, słaba infrastruktura).

    Jedyna różnica w porównaniu z badaniem polega na tym, że w ankietach wykorzystano powyższe kategorie w odniesieniu do wszystkich uczących się, a nie tylko do młodzieży.

    Z badania wynika, że większość agencji narodowych stosowała wyżej wymienione kategorie, co potwierdzają wyniki ankiety rozesłanej do agencji narodowych w styczniu 2022 r. Większość agencji narodowych preferuje szeroką definicję i interpretację dotyczącą grupy osób uczących się o specjalnych potrzebach lub mniejszych szansach. Odpowiedzi zainteresowanych stron na pytania zawarte w ankiecie były zasadniczo podobne

    2.2. Dodatkowe uwagi dotyczące osób uczących się o mniejszych szansach

    W badaniu PE uwzględniono dodatkowe cechy uczniów znajdujących się w niekorzystnej sytuacji, a mianowicie brak umiejętności cyfrowych (44 % populacji europejskiej w 2020 r. w wieku 16–74 lat), przedwczesne zakończenie nauki (9,9 % populacji europejskiej w 2020 r. w wieku 18–24 lat) oraz niski poziom umiejętności u osób preferujących cele krótkoterminowe.[1]

    Ponadto w badaniu postulowano zwrócenie większej uwagi na osoby starsze, uczestników z niepełnosprawnością umysłową oraz chore osoby bezrobotne.

    2.3. Najliczniej i najsłabiej reprezentowane grupy osób uczących się o mniejszych szansach

    Wyniki ankiety przeprowadzonej w 2022 r. wykazały, że agencje narodowe, które wzięły w niej udział, w największym stopniu nawiązywały kontakty z uczestnikami z niepełnosprawnościami, dotkniętymi trudnościami w nauce i barierami ekonomicznymi, a w najmniejszym stopniu z uczestnikami, których dotyczyły bariery geograficzne, problemy zdrowotne i bariery społeczne. Ponadto większość agencji narodowych wskazała, że ich działania obejmowały w największym stopniu uczestników z niepełnosprawnościami i borykających się z barierami ekonomicznymi, zaś w najmniejszym stopniu uczestników z barierami geograficznymi. Zainteresowane strony wskazywały, że ich praca dotyczyła głównie osób zmagających się z barierami ekonomicznymi, przy czym istotną rolę odgrywały również bariery społeczne. Bariery zdrowotne wskazywano najrzadziej.

    2.4. Problem związany z identyfikacją uczestników

    Kilka agencji narodowych zwróciło uwagę na problem w obszarze identyfikacji. Odnotowano szereg niezarejestrowanych osób o mniejszych szansach, w przypadku których beneficjenci mogli mieć trudności ze wskazaniem ich jako takie w sprawozdaniach. Podobnie niektórzy uczestnicy mogą nie identyfikować się jako osoby o mniejszych szansach lub osoby o mniejszych szansach i mogą być przekonane, że program Erasmus+ nie jest przeznaczony dla nich, co może świadczyć o tym, że niektóre grupy same wykluczają się z programu ex ante.

    3. Działania informacyjne skierowane do osób uczących się o mniejszych szansach i o specjalnych potrzebach

    3.1. Działania informacyjne

    Agencje narodowe współpracują najczęściej z organizacjami, lokalnymi stowarzyszeniami i strukturami prowadzącymi działalność w obszarach związanych z włączeniem społecznym osób o mniejszych szansach, aby dotrzeć do potencjalnych uczestników z tych środowisk. Współpraca z tymi organizacjami i lokalnymi stowarzyszeniami ma pozytywny wpływ na możliwości agencji narodowych w zakresie informowania wszystkich o programie Erasmus+. Inne metody rozpowszechniania informacji obejmują media społecznościowe, strony internetowe, spotkania indywidualne, wydarzenia, relacje bezpośrednie, osoby będące wzorami do naśladowania, platformę Eurodesk i ambasadorów programu eTwinning. Należy jednak zauważyć, że zasoby i publikacje zawierające informacje o wsparciu dla osób o mniejszych szansach w odpowiednich językach lub formatach nie są powszechnie wykorzystywane. W ramach realizacji strategii informacyjnych organizowane są także wydarzenia skierowane do konkretnych grup (wraz z dostosowanym do potrzeb wsparciem w zakresie uczestnictwa w takich wydarzeniach), grupy fokusowe i spotkania z koordynatorami projektów.

    Agencje narodowe opracowały rozmaite materiały informacyjne, aby promować programy Erasmus+ wśród osób uczących się o mniejszych szansach i o specjalnych potrzebach. Materiały te obejmują ulotki, nagrania wideo, treści w mediach społecznościowych, historie doświadczeń z projektów realizowanych z młodzieżą o mniejszych szansach, różnorodne publikacje dla różnych grup docelowych dotyczące wielu aspektów programu i możliwości finansowania, biuletyny, broszury, artykuły, webinaria, materiały edukacyjne, materiały warsztatowe itp.

    Zainteresowane strony w znacznym stopniu angażują się we współpracę z placówkami drugiego i trzeciego stopnia. Na przykład często udzielana odpowiedź dotyczyła współpracy z domami kultury, a niektóre zainteresowane strony wymieniały współpracę z organizacjami społeczeństwa obywatelskiego i grupami młodzieżowymi. Jako przydatne w identyfikowaniu poszczególnych osób wymieniano także przekazywanie informacji ustnie. Z drugiej strony praca z ośrodkami dla bezrobotnych była wymieniana rzadziej niż inne możliwości.

    Zainteresowane strony wyraźnie podkreślały znaczenie bezpośrednich spotkań, coachingu i warsztatów. Dużą wagę przykładały także do wydarzeń tematycznych i relacji bezpośrednich. Wiele zainteresowanych stron wymieniało wizyty i ośrodki doradcze. Podobnie jak w przypadku agencji narodowych korzystanie z zasobów takich jak publikacje cieszyło się mniejszą popularnością. Niektóre spośród zainteresowanych stron wskazywały również na dostosowane do potrzeb wersje pilotażowe kursów.

    3.2. Wsparcie komunikacji ze strony Komisji i SALTO

    Centrum zasobów na rzecz włączenia społecznego i różnorodności SALTO zapewnia agencjom narodowym różne rodzaje wsparcia, takie jak szkolenia z zakresu włączenia społecznego, szkolenia i narzędzia pracy z młodzieżą, informacje o włączeniu społecznym i możliwościach realizacji projektów, praktyczne publikacje oraz nawiązywanie kontaktów między zainteresowanymi stronami w celu ułatwienia realizacji projektów na rzecz włączenia społecznego.

    Komisja i centrum zasobów SALTO udzielały ponadto agencjom narodowym wsparcia w realizacji ich działań informacyjnych w różnych formach, takich jak ulotki, filmy wideo, książka kucharska z „przepisami na włączenie społeczne” przygotowana przez centra zasobów SALTO, podcasty, wytyczne, informatory na temat programu Erasmus+ lub ukierunkowane publikacje. Jedna z agencji narodowych z zadowoleniem przyjęła tłumaczenie materiałów, które uznała za przydatne. Inna agencja zauważyła jednak, że nie posiada wiedzy o istnieniu wielu dostępnych materiałów.

    Dodatkowe wsparcie Komisji i SALTO dla działań informacyjnych obejmowało podręczniki i przewodniki, fora z udziałem przedstawicieli agencji narodowych i seminaria. Wydaje się, że mimo iż oferowano szkolenia w zakresie działań informacyjnych, większość agencji narodowych nie wzięła w nich udziału. Trzy agencje wspomniały jednak o szkoleniach w zakresie współpracy transnarodowej w obszarze strategii włączenia społecznego.

    Jednym z narzędzi oferowanych przez centrum zasobów SALTO jest zestaw narzędzi SALTO, udostępniany agencjom narodowym jako forma wymiany przydatnych narzędzi szkoleniowych oraz pomoc w projektowaniu narzędzi szkoleniowych i narzędzi pracy z młodzieżą w ramach projektów na rzecz włączenia społecznego. Agencje narodowe wniosły jednak niewielki wkład w ten zestaw narzędzi.

    Należy zaznaczyć, że centrum zasobów SALTO na rzecz włączenia społecznego i różnorodności, a tym samym komunikacja opracowana w celu wspierania agencji narodowych, dotyczyły wyłącznie tej części programu, która poświęcona była działaniom na rzecz ludzi młodych. Kilka spośród ankietowanych agencji narodowych stwierdziło, że z niecierpliwością oczekuje utworzenia centrum zasobów SALTO na rzecz włączenia społecznego i różnorodności, obejmującego wszystkie dziedziny i wszystkie grupy wiekowe.

    3.3. Współpraca agencji narodowych z zainteresowanymi stronami

    Osiemdziesiąt procent respondentów ankiety rozesłanej do agencji narodowych odpowiedziało, że w latach 2014–2020 współpracowało z lokalnymi stowarzyszeniami i innymi podmiotami społeczeństwa obywatelskiego. Spośród 21 respondentów, 10 opracowało strategię nawiązania kontaktu z osobami o mniejszych szansach wspólnie z lokalnymi stowarzyszeniami. Osiemdziesiąt procent respondentów również samodzielnie dotarło do lokalnych stowarzyszeń, a sześćdziesiąt pięć procent stwierdziło, że to lokalne stowarzyszenia się z nimi kontaktowały.

    Według wyników badania z 2022 r. najważniejszymi zainteresowanymi stronami, z którymi współpracują agencje narodowe, są organizacje pozarządowe z grup docelowych, osoby kontaktowe ze szkół średnich oraz inne agencje narodowe zajmujące się tymi samymi grupami docelowymi. Wśród najrzadziej wymienianych możliwości znalazły się: sekcja młodzieżowa partii politycznej, organizacje sportowe i urzędy pracy. Organizacje pozarządowe dodatkowo uwzględniły inne zainteresowane strony, które nie zostały wymienione w sugestiach, takie jak:

    - instytucje szkolnictwa wyższego za pośrednictwem ich biur ds. programu Erasmus+;

    - szkoły specjalne;

    - organizacje eksperckie, np. w dziedzinie wolontariatu osób z niepełnosprawnościami lub w kontekście pracy z uchodźcami (w ramach dwóch projektów współpracy z agencjami narodowymi);

    - organizacje parasolowe zajmujące się społeczną pracą z młodzieżą;

    - władze lokalne, regionalne i narodowe odpowiedzialne za oświatę;

    - pracownicy ds. relacji międzynarodowych i doradcy ds. studiów w szkołach wyższych;

    - ośrodek wsparcia dla uczniów o specjalnych potrzebach.

    3.4. Współpraca zainteresowanych stron z agencjami narodowymi

    Osiemdziesiąt procent zainteresowanych stron, które wzięły udział w ankiecie, stwierdziło, że kontaktowało się z agencjami narodowymi, co potwierdza informacje przekazane przez agencje narodowe. Jednak większość z nich udzieliła negatywnej odpowiedzi na pytanie, czy otrzymała od agencji narodowej wsparcie w zakresie promowania programu Erasmus+: Pięciu spośród dziesięciu respondentów udzieliło odpowiedzi negatywnej, czterech – pozytywnej, a jeden nie udzielił żadnej odpowiedzi.

    Jeśli chodzi o te podmioty, które otrzymały wsparcie, to na ogół polegało ono na szerszej wymianie wiedzy i przekazaniu wiedzy specjalistycznej. Dwie zainteresowane strony otrzymały finansowanie/szkolenia. Żadna nie wskazała opcji dotyczącej zwiększenia liczby pracowników. Była to jedna z krytycznych uwag wymienionych przez zainteresowane strony w innych sekcjach i dlatego można ją uznać za obszar wymagający poprawy.

    Choć istnieją jednoznaczne dowody potwierdzające podejmowanie działań informacyjnych, w zaleceniach z badania EPRS uwzględniono opracowanie instrumentu pozwalającego monitorować, czy informacje faktycznie docierają do osób uczących się o specjalnych potrzebach i mniejszych szansach.

     

    4. Wyniki: Sukcesy, niedociągnięcia i rozpoznane przeszkody

    4.1 Liczba uczestników o mniejszych szansach lub o specjalnych potrzebach

    Jak już wspomniano, liczba uczestników o mniejszych szansach lub o specjalnych potrzebach nie jest znana, ponieważ nie zostali oni zarejestrowani. Z tego względu agencje narodowe, które odpowiedziały na ankietę wysłaną w lutym 2022 r., zapytane o konkretne dane, zaznaczyły, że ich odpowiedzi są przybliżone. Niemniej jednak wyraźnie widać, że odsetek uczestników jest różny w poszczególnych krajach i wynosi od 1 % do około 40 %.

    Zainteresowane strony udzieliły bardzo różnych odpowiedzi: od ponad 1200 uczestników skierowanych do uczestnictwa w programie i ponad 1300 osób uczestniczących w programie bezpośrednio w rezultacie działań danej organizacji do 50 uczestników skierowanych i 35 osób uczestniczących. Tak duża rozbieżność odzwierciedla wielkość i możliwości zainteresowanych stron, ale świadczy również o tym, że program może być wykorzystywany w odniesieniu do grup zróżnicowanych pod względem liczby uczestników.

    Jeśli chodzi o sukcesy, to na pytanie, w jakim stopniu uczestnictwo w programie Erasmus+ pomogło uczącym się osobom o mniejszych szansach zwiększyć ich szanse edukacyjne, wszystkie zainteresowane strony udzieliły odpowiedzi pozytywnych, w zakresie od „umiarkowanie” do „zdecydowanie tak”. Fakt ten oraz liczba uczestników z organizacji zainteresowanych stron po raz kolejny wskazują na pozytywny wpływ programu.

    4.2 Zrealizowane działania: sukcesy i niedociągnięcia

    W latach 2014–2020 agencje narodowe opracowały strategie mające na celu poprawę włączenia społecznego osób o mniejszych szansach. Agencje narodowe pozytywnie oceniały skutki zrealizowanych działań. Opinia ta, ale także przykłady działań, świadczą o tym, że w latach 2014–2020 agencje narodowe z powodzeniem prowadziły działania na rzecz włączenia społecznego. Niemniej jednak agencje narodowe zauważyły, że niewystarczające zasoby ludzkie i finansowe mogą utrudnić pomyślną realizację działań. Podkreśliły one również potrzebę lepszej współpracy między Komisją a agencjami narodowymi w celu poprawy komponentu włączenia społecznego we wszystkich działaniach w ramach programu Erasmus+ oraz potrzebę ustanowienia stałej wymiany między Komisją, agencjami narodowymi i zainteresowanymi stronami z odpowiednich dziedzin/ekspertami ds. włączenia społecznego w programie.

    Warto również zauważyć, że agencje narodowe nie tylko opracowują strategie informacyjne umożliwiające uczestnictwo osób o mniejszych szansach w programie Erasmus+, ale także działają na rzecz zwiększenia liczby projektów wspierających włączenie społeczne finansowanych z programu Erasmus+. 11 045 projektów finansowanych z programu Erasmus+ w latach 2014–2020 zawierało element włączenia społecznego.[2]

    W badaniu EPRS przeanalizowano czynniki, które mogą przyczynić się do skutecznego zwiększenia możliwości uczenia się osób o mniejszych szansach. Czynniki te obejmują otaczające środowisko, ocenę dotychczasowych kompetencji edukacyjnych, obecność opiekuna oferującego indywidualne doradztwo przez cały czas trwania projektu, samodzielnie określone cele edukacyjne oraz zdolność do wykorzystania nabytych kompetencji w nowym kontekście po powrocie.

    4.3. Bariery dla uczestnictwa osób uczących się o mniejszych szansach i o specjalnych potrzebach

    W badaniu EPRS zidentyfikowano szereg barier, które uniemożliwiały uczestnictwo w programie niektórym osobom uczącym się o mniejszych szansach i tym o specjalnych potrzebach. Są to między innymi bariery językowe, finansowe, psychologiczne i administracyjne, przy czym problemem okazał się także brak wiedzy o programie.

    Bariery administracyjne to kwestia wskazywana wielokrotnie, wymieniana zarówno przez agencje narodowe, jak i przez zainteresowane strony; w szczególności dotyczą one trudności związanych z narzędziami informatycznymi i procedurą składania wniosków. W przypadku osób o mniejszych szansach, które chciałyby wziąć udział w programie, stanowią one dodatkowe utrudnienie. Bariery te można przezwyciężyć, upraszczając procesy i platformy lub zapewniając uczestnikom i stowarzyszeniom łatwy dostęp do systemu wsparcia.

    Zainteresowane strony wskazywały, że głównym problemem związanym z przyciąganiem większej liczby osób uczących się o mniejszych szansach jest brak personelu. Na problem ten wskazało ponad 80 % respondentów ankiety przeprowadzonej w 2022 r. Jako inne istotne czynniki wskazano brak środków finansowych i obciążenia administracyjne. Wszystkie te czynniki są ze sobą powiązane i wymagają dokładnej analizy.

    5. Praca specjalistów ds. włączenia społecznego

    5.1 Rola, zadania i obciążenie pracą, utrudnienia

    Większość agencji narodowych powołała specjalistów ds. włączenia społecznego lub zespół ds. włączenia społecznego w celu nadzorowania działań agencji narodowych na rzecz włączenia społecznego i różnorodności.

    Ankieta rozesłana w 2022 r. do agencji narodowych była skierowana przede wszystkim do specjalistów ds. włączenia społecznego lub członków personelu ds. włączenia społecznego. 22 spośród 26 respondentów wskazało, że są specjalistami ds. włączenia społecznego. Wśród pozostałych respondentów znaleźli się: jeden koordynator ds. współpracy transnarodowej, jeden ekspert ds. mobilności młodzieży, jeden kierownik zespołu oraz jeden tymczasowy administrator ds. horyzontalnych priorytetów europejskich.

    Specjalista ds. włączenia społecznego kieruje wieloma zadaniami, w tym promowaniem środków włączenia społecznego w ramach programu Erasmus+ i identyfikowaniem grup docelowych. W odpowiedzi na pytanie o to, jakie zadania nadzorują specjaliści ds. włączenia społecznego, agencje narodowe najczęściej wskazywały następujące opcje:

    - upowszechnianie świadomości, że włączenie społeczne ma dla działalności agencji narodowej znaczenie priorytetowe;

    - sesje szkoleniowe dla organizacji;

    - gromadzenie danych dla Komisji Europejskiej;

    - nawiązywanie kontaktów ze specjalistami ds. włączenia społecznego w innych agencjach narodowych.

    Liczba specjalistów ds. włączenia społecznego w poszczególnych agencjach narodowych różniła się w poszczególnych krajach uczestniczących, przy czym w odniesieniu do programu Erasmus+ w latach 2014–2020 wynosiła od 0 do 5. Zdaniem agencji narodowych liczba specjalistów ds. włączenia społecznego była niewystarczająca w stosunku do obciążenia pracą. Ponadto specjaliści ds. włączenia społecznego często pełnili inne funkcje, w tym, między innymi: specjalistów ds. projektów, administratora programu, pracowników ds. monitorowania. Agencje narodowe wskazywały również, że zadania z zakresu włączenia społecznego są w większości przydzielane zespołowi zarządzającemu.

    Jako jeden z głównych problemów często wymieniano brak czasu na realizację działań z zakresu włączenia społecznego, spowodowany brakiem personelu lub liczbą wymaganych procedur. Personel zajmujący się kwestiami włączenia społecznego i różnorodności często realizował także inne zadania, które uznawano za pilniejsze, przez co pozostawało niewiele czasu na opracowywanie działań na rzecz włączenia społecznego. Agencje narodowe zarekomendowały, aby co najmniej jedna osoba była w pełni zaangażowana we wdrażanie środków włączenia społecznego.

    5.2. Wsparcie ze strony Komisji i SALTO

    Centrum zasobów na rzecz włączenia społecznego i różnorodności SALTO oferowało specjalistom ds. włączenia społecznego możliwość uczestnictwa w sesjach szkoleniowych, seminariach i grupach wsparcia koleżeńskiego. Wydaje się, że te ostatnie stanowiły formę wsparcia najbardziej popularną wśród specjalistów ds. włączenia społecznego. Na ogół były one organizowane jako dni poświęcone konkretnym zagadnieniom związanym z włączeniem społecznym, a ich celem była grupowa refleksja nad wspólnymi wyzwaniami i wypracowanie wspólnych rozwiązań. Jeśli chodzi o sesje szkoleniowe, mogły one dotyczyć jednego obszaru, np. szkoleń z zakresu działań informacyjnych, wdrażania środków włączenia społecznego, wspierania liderów projektów lub opracowywania strategii krajowych.

    Szkolenia oferowano w różnych formach, takich jak warsztaty, fora, konferencje i seminaria.

    Szkolenia dotyczyły jednakże wyłącznie młodzieży, co ograniczało liczbę agencji narodowych i osób zajmujących się włączeniem społecznym, które mogły w nich uczestniczyć.

    6. Podsumowanie

    Ogólnie rzecz biorąc, można stwierdzić, że chociaż kwestie włączenia społecznego zasadniczo zyskały na znaczeniu w programie Erasmus+ w latach 2014–2020 i zostały potraktowane w sposób bardziej kompleksowy i ukierunkowany niż w uprzednio realizowanych programach, w dalszym ciągu obserwowano poważne wyzwania i niedociągnięcia. Potwierdza to potrzebę wyciągnięcia wniosków i zwrócenia większej uwagi na środki i działania na rzecz włączenia społecznego w ramach nowego programu Erasmus+ w latach 2021–2027, w którego podstawie prawnej wspieranie włączenia społecznego zostało wyraźnie określone jako jeden z jego kluczowych celów.

     


     

    PROJEKT REZOLUCJI PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO

    w sprawie wdrażania środków włączenia społecznego w programie Erasmus+ w latach 2014–2020

    (2021/2009(INI))

    Parlament Europejski,

     uwzględniając art. 6, 10, 165 i 166 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej,

     uwzględniając rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1288/2013 z dnia 11 grudnia 2013 r. ustanawiające „Erasmus+ ”: unijny program na rzecz kształcenia, szkolenia, młodzieży i sportu oraz uchylające decyzje nr 1719/2006/WE, 1720/2006/WE i 1298/2008/WE[3],

     uwzględniając rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2021/817 z dnia 20 maja 2021 r. ustanawiające „Erasmus+”: unijny program na rzecz kształcenia i szkolenia, młodzieży i sportu oraz uchylającego rozporządzenie (UE) nr 1288/2013[4],

     uwzględniając sprawozdanie Komisji z 31 stycznia 2018 r. pt. „ Ocena śródokresowa programu Erasmus+ (2014–2020) ” (COM(2018)0050),

     uwzględniając komunikat Komisji z 14 listopada 2017 r. zatytułowany „Wzmocnienie tożsamości europejskiej dzięki edukacji i kulturze – Wkład Komisji Europejskiej w spotkanie przywódców w Göteborgu w dniu 17 listopada 2017 r.” (COM(2017)0673),

     uwzględniając międzyinstytucjonalną proklamację Europejskiego filaru praw socjalnych[5],

     uwzględniając komunikat Komisji z 12 listopada 2020 r. pt. „Unia równości: strategia na rzecz równości osób LGBTIQ na lata 2020–2025” (COM(2020)0698), która opiera się na konkluzjach Rady z dnia 16 czerwca 2016 r. w sprawie równości osób LGBTI,

     uwzględniając komunikat Komisji z 18 września 2020 r. pt. „Unia równości – unijny plan działania przeciwko rasizmowi na lata 2020–2025 (COM(2020)0565), którego celem jest aktualizacja dyrektywy Rady 2000/43/WE z dnia 29 czerwca 2000 r. wprowadzającej w życie zasady równego traktowania osób bez względu na pochodzenie rasowe lub etniczne[6] (dyrektywa w sprawie równości rasowej),

     uwzględniając swoją rezolucję z 15 września 2020 r. w sprawie skutecznych środków ekologizacji programów Erasmus+ i Kreatywna Europa oraz Europejskiego Korpusu Solidarności[7],

     uwzględniając art. 54 Regulaminu oraz art. 1 ust. 1 lit. e) i załącznik 3 do decyzji Konferencji Przewodniczących z 12 grudnia 2002 r. dotyczącej procedury udzielania zgody na sporządzenie sprawozdań z własnej inicjatywy,

     uwzględniając opinię przedstawioną przez Komisję Petycji,

     uwzględniając sprawozdanie Komisji Kultury i Edukacji (A9-0158/2022),

    A. mając na uwadze, że mobilność jest niezwykle ważnym elementem cyfrowego uczenia się i uczenia się opartego na kontakcie bezpośrednim; mając na uwadze, że zapewnianie wszystkim równych szans sprzyjających włączeniu społecznemu jest i musi pozostać nieodłącznym elementem podstawowych wartości Unii Europejskiej, a także że osoby ze wszystkich środowisk i warstw społecznych muszą mieć możliwość pełnego i równego korzystania z programu Erasmus+; mając na uwadze, że program Erasmus+ przynosi korzyści nie tylko jego uczestnikom, lecz także wszystkim społecznościom i społeczeństwom, a także wdraża cel zrównoważonego rozwoju ONZ nr 4; mając na uwadze, że prowadzi to do powstania bardziej demokratycznych, silniejszych, spójniejszych i odporniejszych społeczeństw;

    B. mając na uwadze, że rozporządzenie w sprawie programu Erasmus+ w latach 2014–2020 kładzie szczególny nacisk na promowanie włączenia społecznego i na uczestnictwo osób o specjalnych potrzebach lub o mniejszych szansach, zgodnie z definicją zawartą w „Strategii na rzecz włączenia społecznego i różnorodności Erasmus+”, obejmującą osoby z niepełnosprawnościami, problemami zdrowotnymi, trudnościami w nauce, doświadczające różnic kulturowych oraz borykające się z barierami ekonomicznymi, geograficznymi i społecznymi; mając na uwadze, że obecny program Erasmus+ (2021–2027) jest również ściśle powiązany z transformacją ekologiczną i cyfrową;

    C. mając na uwadze, że pandemia COVID-19 wywarła poważny wpływ na cały sektor edukacji, jeszcze bardziej pogłębiając istniejące nierówności w dostępie do edukacji i uwypuklając potrzebę utrzymania środków włączenia społecznego w ramach programu Erasmus+ oraz wprowadzenia wszelkich niezbędnych usprawnień;

    D. mając na uwadze, że na szczeblu europejskim nie ustanowiono zharmonizowanej i obowiązkowej strategii na rzecz włączenia społecznego dla programu Erasmus+ na lata 2014–2020 oraz mając na uwadze, że brak takiej strategii ograniczył skuteczność środków włączenia społecznego w ramach programu;

    E. mając na uwadze, że mobilność fizyczna umożliwia głębsze poznanie innych kultur i optymalną interakcję z nimi, oraz mając na uwadze, że wirtualne kontakty i uczenie się stanowią cenne uzupełnienie mobilności fizycznej, ale nie zapewniają takiej samej jakości doświadczeń ani takich samych korzyści;

    F. mając na uwadze, że pandemia przyspieszyła transformację cyfrową i uwydatniła znaczenie posiadania dobrych umiejętności cyfrowych; podkreśla, że Erasmus+ może znacząco przyczynić się do podnoszenia i zmiany kwalifikacji cyfrowych;

    G. mając na uwadze, że doświadczenie w zakresie mobilności oferowane w ramach programu Erasmus+ może znacząco zmienić życie uczestników i mieć pozytywny wpływ na ich umiejętności komunikacyjne, pewność siebie, otwartość, krytyczne myślenie, rozwój osobisty i zawodowy, szanse na zatrudnienie i dobrostan, a także pomóc im zrozumieć korzyści płynące ze zjednoczonej Europy poprzez zapewnienie możliwości uczenia się sprzyjającego włączeniu społecznemu, które wzbogaci ich życie i pozwowi doświadczyć dziedzictwa językowego i kulturowego Europy, a zarazem zdobyć wiedzę przydatną przez całe życie;

    H. mając na uwadze, że w ocenie śródokresowej programu Erasmus+ w latach 2014–2020 opublikowanej przez Komisję w 2018 r. podkreślono konieczność dotarcia do większej liczby osób o mniejszych szansach i mniejszych organizacji we wszystkich regionach;

    1. z zadowoleniem odnotowuje ogólnie pozytywne postrzeganie rozwoju środków włączenia społecznego w okresie programowania Erasmus+ na lata 2014–2020;

    2. podkreśla, że Erasmus+ powinien wspierać plany umiędzynarodowienia zainteresowanych stron i uczestników programu, aby pomóc w pokonywaniu fizycznych, psychicznych, społecznych, społeczno-ekonomicznych, językowych, cyfrowych i innych przeszkód utrudniających mobilność edukacyjną, a także projekty europejskie, które zapewniają jasne i szczegółowe informacje oraz wysokiej jakości wsparcie uczestnikom należącym do grup niedostatecznie reprezentowanych lub mających szczególne potrzeby;

    3. podkreśla kluczową potrzebę dostosowanego do potrzeb finansowania i stypendiów, takich jak płatności zaliczkowe, dopłaty uzupełniające, płatności zaliczkowe i płatności ryczałtowe, aby zwiększyć udział osób o mniejszych szansach lub pochodzących ze środowisk defaworyzowanych, ponieważ bariery finansowe pozostają jedną z największych przeszkód w uczestnictwie w programie Erasmus+; podkreśla w związku z tym potrzebę stosowania elastycznych przepisów w celu zapewnienia wystarczających środków finansowych na pokrycie potrzeb takich osób, w szczególności kosztów utrzymania;

    4. wzywa Komisję, by dalej rozwijała instrumenty finansowania programu Erasmus+ i tworzyła synergie z innymi programami;

    5. podkreśla, że kwota przyznana w ramach stypendiów na rzecz mobilności jest w niektórych przypadkach nadal niewystarczająca, co może przyczynić się do wykluczenia społecznego studentów i rodzin których nie stać na mobilność; wzywa do zwiększenia budżetu na 2023 r. przeznaczonego na pełne wdrożenie środków włączenia społecznego w ramach programu Erasmus+ i Europejskiego Korpusu Solidarności;

    6. wzywa Komisję do zapewnienia właściwego i pełnego funkcjonowania istniejących narzędzi cyfrowych oraz do natychmiastowego rozwiązania poważnych i utrzymujących się problemów związanych z narzędziami informatycznymi wykorzystywanymi w programie Erasmus+, które znacznie utrudniają uczestnictwo nie tylko mniejszych organizacji, osób o mniejszych szansach, starszych uczestników i pracowników pomagających w formalnościach administracyjnych, lecz także wszystkich rodzajów beneficjentów; wzywa Komisję do ułatwienia procesu tworzenia nowych narzędzi informatycznych i udostępnienia go wszystkim grupom oraz do przetestowania tych narzędzi na wystarczająco dużą skalę przed ich wdrożeniem;

    7. zauważa, że bariery administracyjne uniemożliwiają wielu potencjalnym osobom uczącym się uczestnictwo w programie; wzywa Komisję do ograniczenia biurokracji i uproszczenia procedur dostępu do finansowania, aby usprawnić ten proces, ułatwić jego zrozumienie i dostępność; podkreśla, że obciążenie administracyjne stanowi przeszkodę w dostępie dla wszystkich i ma największy wpływ na osoby o mniejszych szansach lub o specjalnych potrzebach; podkreśla, że ważne jest zapewnienie procedur składania wniosków we wszystkich językach europejskich;

    8. wyraża uznanie dla roli nauczycieli, osób pracujących z młodzieżą i pracowników socjalnych, organizacji społeczeństwa obywatelskiego, stowarzyszeń i pracowników dydaktycznych jako siły napędowej uczestniczących instytucji w podnoszeniu świadomości na temat programu poprzez informowanie przyszłych osób uczących się, wspieranie ich i identyfikowanie osób o mniejszych szansach; zauważa, że bez nich większość uczestników, zwłaszcza tych o mniejszych szansach, nie byłaby w stanie uczestniczyć w programie; wzywa Komisję, państwa członkowskie i agencje narodowe, aby doceniały i uznawały pracę tych osób, często wolontariuszy, i wspierały je poprzez ułatwianie im mobilności, a także by zapewniały im odpowiednie finansowanie i wsparcie na pomoc uczestnikom o mniejszych szansach i oferowanie im specjalnych szkoleń przystosowanych do ich potrzeb; zwraca uwagę na znaczenie aktualizacji różnych narzędzi wykorzystywanych przez tych pracowników w celu znalezienia potencjalnych uczestników i lepszego dostosowania doświadczeń w ramach programu Erasmus+ w celu zaspokojenia potrzeb każdego uczestnika;

    9. podkreśla znaczenie zapewnienia nauczycielom odpowiednich szkoleń i wsparcia w zakresie skutecznego zmagania się z wyzwaniami i wykorzystywania możliwości oraz promowania wymiany dobrych praktyk w tej dziedzinie;

    10. zachęca państwa członkowskie i agencje narodowe do ułatwiania organizacji większej liczby seminariów szkoleniowych dla pracowników programu Erasmus+ w celu realizacji projektów, opracowania metod partycypacyjnych i rozważenia nowych sposobów dotarcia do przyszłych beneficjentów programu;

    11. podkreśla, że Komisja, państwa członkowskie i agencje narodowe powinny zapewnić lepsze wsparcie organizacjom oddolnym we wszystkich sektorach, w tym organizacjom lokalnym i mniejszym, zwłaszcza w regionach najbardziej oddalonych, na wyspach i na obszarach oddalonych, trudno dostępnych, górskich i wiejskich, oraz zapewnić sprawiedliwy podział środków i projektów w każdym państwie członkowskim;

    12. podkreśla, że oprócz dalszych szkoleń i wiedzy fachowej ważne jest zapewnienie pracownikom odpowiedniego wsparcia finansowego i materialnego, tak aby mogli oni komunikować się z uczestnikami, ich rodzinami i beneficjentami, poprawiać dostęp do projektów oraz zwiększać ich skuteczność i wpływ, przy jednoczesnym zapewnieniu sprawnego przebiegu mobilności i projektów; zauważa, że agencje narodowe państw członkowskich mogą wnieść znaczący wkład poprzez określenie potrzeb organizacji i instytucji w tej dziedzinie oraz zapewnienie niezbędnego wsparcia;

    13. zauważa pozytywny wpływ krótkoterminowej mobilności uczniów na pokonywanie barier psychicznych i psychospołecznych oraz zwraca się do Komisji i agencji narodowych o wspieranie projektów w zakresie mobilności, skierowanych do dzieci i młodzieży;

    14. wzywa Komisję i państwa członkowskie do organizowania ukierunkowanych kampanii informacyjnych, zarówno w internecie, jak i poza nim, we współpracy z mediami i platformami mediów społecznościowych, w publicznych placówkach edukacyjnych i przestrzeniach edukacyjnych, takich jak biblioteki, szkoły i uniwersytety, w celu dotarcia do większej liczby obywateli i zwiększenia ich świadomości na temat korzyści płynących z programu Erasmus+;

    15. zwraca się do wszystkich agencji narodowych o wyznaczenie specjalnych urzędników ds. włączenia społecznego i różnorodności, aby dotrzeć bezpośrednio do osób uczących się o specjalnych potrzebach lub mniejszych szansach; w związku z tym wzywa organizacje wybrane do realizacji działań w ramach programu Erasmus+ do wyznaczenia specjalnych osób kontaktowych dla osób o mniejszych szansach oraz przypomina, że informacje na temat usług wsparcia świadczonych na rzecz osób o specjalnych potrzebach muszą być jasne, aktualne, kompletne i łatwo dostępne;

    16. wzywa Komisję do poprawy wytycznych dotyczących polityki krajowej, tak by umożliwić udział osób uczących się, które borykają się z problemami zdrowotnymi, doświadczają różnic kulturowych oraz barier ekonomicznych, geograficznych i społecznych, a także do kontrolowania wdrażania tych wytycznych i składania sprawozdań na ten temat;

    17. popiera wszystkie unijne inicjatywy, które ułatwiają mobilność studentów, takie jak aplikacja Erasmus+ na telefony komórkowe, „Erasmus bez dokumentacji papierowej” czy europejska legitymacja studencka; wzywa Komisję do zbadania możliwości ściślejszego powiązania programów Erasmus+ z innymi programami oraz do promowania współpracy międzysektorowej, w tym programu Interrail, by lepiej realizować zasadę włączenia społecznego i równości, a tym samym poprawić dostęp do lepszych i bardziej ekologicznych możliwości w zakresie mobilności, zwłaszcza dla osób o mniejszych szansach; wzywa Komisję do uczynienia inicjatywy DiscoverEU bardziej sprzyjającą włączeniu społecznemu, umożliwiając udział większej liczby osób;

    18. podkreśla, że szczególną uwagę należy zwrócić na umiejętności językowe, zwłaszcza w przypadku uczestników o mniejszych szansach; w związku z tym apeluje o ukierunkowane i dostosowane do poszczególnych grup wsparcie na naukę języków przed okresem mobilności oraz podkreśla, że wsparcie to nie powinno ograniczać się do kursów internetowych;

    19. uznaje istotną rolę centrów zasobów SALTO (ang. Support, Advanced Learning and Training Opportunities for Youth) na rzecz włączenia społecznego i różnorodności we wdrażaniu środków włączenia społecznego w ramach ścieżki „Młodzież” programu Erasmus+ i zauważa, że należy uważnie monitorować proces uwzględniania strategii włączenia społecznego w ścieżce „Kształcenie i szkolenie” w bieżącym okresie programowania z uwagi na odmienne grupy docelowe; zwraca uwagę na konieczność zacieśnienia współpracy pomiędzy agencjami narodowymi i agencjami zatrudnienia oraz innymi zainteresowanymi stronami zaangażowanymi w edukację dorosłych, aby ułatwić objęcie uczących się dorosłych programem Erasmus+ w latach 2021–2027;

    20. ubolewa nad brakiem wiarygodnych danych – zarówno ilościowych, jak i jakościowych – dotyczących udziału osób o mniejszych szansach w programie Erasmus+, ponieważ takie dane mogłyby zostać wykorzystane do określenia, do których grup należy ukierunkować środki włączenia społecznego; podkreśla potrzebę opracowania systemów oceny w celu tworzenia jasnych statystyk i właściwej oceny innych trudnych kwestii w celu stworzenia narzędzia administracyjnego i zarządzania na potrzeby środków włączenia społecznego, z wykorzystaniem metod, które zapewniają pełne poszanowanie przepisów dotyczących prywatności i ochrony danych i nie stwarzają niepotrzebnych obciążeń administracyjnych dla organizacji i uczestników; potwierdza potrzebę zwiększenia zdolności personelu w zakresie wskaźników i systemów monitorowania włączenia społecznego;

    21. podkreśla, że w obecnym okresie programowania należy sfinansować więcej ogólnounijnych badań nad włączeniem społecznym, aby ocenić wpływ środków podejmowanych przez agencje narodowe i zainteresowane strony na udział organizacji i osób o mniejszych szansach; podkreśla znaczenie prowadzenia rejestrów i statystyk, które powinny stanowić podstawę konsultacji w sprawie przyszłych programów;

    22. prosi o uwzględnienie szczególnych potrzeb osób z niepełnosprawnościami w celu ułatwienia im uczestnictwa w programie w drodze oferowania im mobilności hybrydowej poprzez przygotowanie do okresu mobilności, umożliwienie korzystania z pomocy osoby towarzyszącej oraz zapewnienie odpowiedniego i dostępnego zakwaterowania i specjalistycznych usług wsparcia w zależności od ich potrzeb; podkreśla potrzebę gromadzenia informacji zwrotnych od osób z niepełnosprawnościami po upływie okresu mobilności w celu zwiększenia uczestnictwa przyszłych beneficjentów; podkreśla, że trzeba zapewnić osobom z niepełnosprawnościami szczególne wsparcie, wytyczne i narzędzia, które umożliwią im rejestrację i uczestnictwo w programie Erasmus+; przypomina, że osoby towarzyszące powinny również mieć dostęp do funduszy i stypendiów, aby móc uczestniczyć w programie mobilności;

    23. podkreśla znaczenie programu Erasmus+ dla propagowania wartości takich jak tolerancja i różnorodność; wzywa Komisję do stworzenia synergii między unijnym planem działania przeciwko rasizmowi a programem Erasmus+ w celu zaspokojenia konkretnych potrzeb i zwalczania wszelkich form rasizmu;

    24. z zadowoleniem przyjmuje rozwój projektów Erasmus+ związanych z poprawą równouprawnienia płci i udziału kobiet we wszystkich obszarach edukacji, w szczególności w dziedzinie nauk przyrodniczych, technologii, inżynierii, sztuki i matematyki (STEAM), oraz wzywa Komisję i państwa członkowskie do dalszego eksponowania równouprawnienia płci w ich strategiach politycznych i działaniach;

    25. z zadowoleniem przyjmuje projekty mające na celu informowanie i podnoszenie świadomości na temat różnorodności seksualnej oraz zachęcanie do poszanowania osób LGBTIQ+, a także wzywa Komisję do ustanowienia rzeczywistych powiązań między unijną strategią na rzecz równości osób LGBTIQ a programem Erasmus+;

    26. podkreśla, że konieczne są ukierunkowane rozwiązania i oparte na potrzebach podejście do możliwości mobilności związanej z uczeniem się dla osób pochodzących ze zmarginalizowanych grup, aby zwiększyć ich udział w programie i zapewnić im odpowiednie wsparcie, pamiętając, że bariery finansowe i instytucjonalne są nadal jedną z głównych przeszkód w uczestnictwie takich osób w programie;

    27. wzywa Komisję i państwa członkowskie do dopilnowania, aby wszystkie odpowiednie informacje dotyczące programu Erasmus+ były dostępne dla osób z niepełnosprawnościami we wszystkich językach europejskich, w szczególności za pomocą dostosowanych i pozbawionych barier narzędzi internetowych; przypomina, że procesy planowania i oceny powinny być pozbawione barier; z zadowoleniem przyjmuje wprowadzenie „Dni Erasmusa” i podkreśla rolę sieci dotychczasowych uczestników i absolwentów programu Erasmus+ w jego upowszechnianiu i działaniu w charakterze potencjalnego pojedynczego punktu kontaktowego dla wszystkich przyszłych osób uczących się;

    28. zwraca się do państw członkowskich o dokonanie oceny ich istniejących strategii politycznych oraz o przyjęcie ukierunkowanych programów i działań na rzecz osób uczących się w każdym wieku i ze wszystkich środowisk o mniejszych szansach i specjalnych potrzebach w celu zwiększenia ich uczestnictwa w programie Erasmus+, w szczególności w odniesieniu do mobilności, oraz o wspieranie wymiany dobrych praktyk w tej dziedzinie; zauważa, że agencje narodowe i organizacje wolontariackie odgrywają ważną rolę w ułatwianiu tego procesu;

    29. podkreśla pozytywny wpływ programu Erasmus+ w państwach trzecich jako czynnika w procesie integracji europejskiej i zwiększenia widoczności UE; podkreśla potrzebę poprawy partnerstw i zwiększenia sprzyjającego włączeniu społecznemu charakteru projektów w ramach programu Erasmus+ w krajach stowarzyszonych i innych kwalifikujących się krajach, w szczególności na Bałkanach Zachodnich oraz w krajach należących do wschodniego i południowego sąsiedztwa; wzywa Komisję do usprawnienia konsultacji międzynarodowych – zarówno w formie zdalnej, jak i przy fizycznym udziale – między agencjami narodowymi państw członkowskich a agencjami narodowymi uczestniczących krajów w celu wymiany dobrych praktyk; zauważa, że przyczyni się to do dalszego zacieśnienia współpracy między agencjami narodowymi i pomoże im we wdrażaniu nowych rozwiązań i pomysłów oraz wykorzystaniu doświadczeń zdobytych na miejscu, co zwiększy liczbę uczestników programu Erasmus+;

    30. podkreśla potrzebę zapewnienia większej elastyczności programu Erasmus+ w przypadku kryzysu, co obserwowano od czasu wybuchu wojny w Ukrainie; z zadowoleniem przyjmuje zapowiedziane przez Komisję środki mające na celu umożliwienie ukraińskim studentom i pracownikom sektora edukacji dotkniętym wojną kontynuowanie nauki i działalności zawodowej w Ukrainie i w każdym z państw członkowskich; wzywa do udzielenia większej pomocy ukraińskim studentom oraz dodatkowego wsparcia dla ukraińskich instytucji szkolnictwa wyższego i społeczności akademickiej;

    31. ubolewa nad decyzją rządu Zjednoczonego Królestwa o nieuczestniczeniu w programie Erasmus+ w obecnym okresie programowania w następstwie wystąpienia tego kraju z Unii Europejskiej, co oznacza utratę szans dla młodych ludzi zarówno w UE, jak i w Zjednoczonym Królestwie;

    32. podkreśla znaczenie wspierania mobilności osób korzystających z kształcenia i szkolenia zawodowego (VET) celem dotarcia do młodych ludzi ze wszystkich środowisk, i z zadowoleniem odnotowuje zwiększenie możliwości ich długoterminowej mobilności w okresie programowania 2014–2020;

    33. wzywa Komisję i państwa członkowskie, aby wykorzystały Europejski Rok Młodzieży i związane z nim wydarzenia do skutecznego promowania możliwości oferowanych przez program Erasmus+, w szczególności dla osób o mniejszych szansach i osób ze środowisk defaworyzowanych, w celu zapewnienia skutecznego oddziaływania Europejskiego Roku Młodzieży, w szczególności w odniesieniu do warunków życia młodych ludzi, ich możliwości kształcenia i uczestnictwa w życiu demokratycznym; ubolewa, że budżet przeznaczony na Europejski Rok Młodzieży jest niewystarczający, aby zaspokoić potrzeby związane z tą inicjatywą;

    34. przypomina o pierwszorzędnym znaczeniu zapewnienia automatycznego uznawania kwalifikacji i okresów nauki w kontekście europejskiego obszaru edukacji jako dodatkowego narzędzia osiągnięcia pełnej skuteczności środków włączenia społecznego w ramach programu Erasmus+ i Europejskiego Korpusu Solidarności;

    35. jest zadowolony z niedawno przyjętych przez Komisję ram na lata 2021–2027 dotyczących środków mających na celu większe uwzględnianie różnorodności i włączenia społecznego w obecnych programach Erasmus+ i Europejski Korpus Solidarności oraz wzywa Komisję do ścisłego monitorowania przyszłego wdrażania tych ram na szczeblu krajowym, jak również do corocznego informowania Parlamentu; podkreśla, że pełne wdrożenie specjalnych ram dotyczących środków włączenia społecznego może być użytecznym doświadczeniem i służyć jako wzór dla innych programów UE, które mają bezpośredni wpływ na życie obywateli, takich jak program „Kreatywna Europa” oraz program „Obywatele, Równość, Prawa i Wartości”;

    36. zobowiązuje swoją przewodniczącą do przekazania niniejszej rezolucji Radzie i Komisji.

     

     

     


    OPINIA KOMISJI PETYCJI (8.2.2022)

    dla Komisji Kultury i Edukacji

    w sprawie wdrażania środków włączenia społecznego w programie Erasmus+ w latach 2014–2020

    (2021/2009(INI))

    Sprawozdawca komisji opiniodawczej: Jordi Cañas

     

    WSKAZÓWKI

    Komisja Petycji zwraca się do Komisji Kultury i Edukacji, jako komisji przedmiotowo właściwej, o uwzględnienie w końcowym tekście projektu rezolucji następujących wskazówek:

    1. podkreśla potrzebę zadbania o to, by włączenie, różnorodność, równość szans i dostępność leżały u podstaw wdrażania programu Erasmus+, jednego z dotychczas najbardziej udanych programów UE; podkreśla, że zapewnienie wszystkim równych szans jest i musi pozostać nieodłącznym elementem podstawowych wartości UE; podkreśla potrzebę dalszego doprecyzowania i rozszerzenia zakresu definicji i interpretacji osób uczących się o specjalnych potrzebach lub mniejszych szansach[8] we wszystkich państwach członkowskich, aby definicja ta obejmowała m.in. osoby starsze; podkreśla trudności w dostępie do wiarygodnych danych na temat profili beneficjentów programu oraz w monitorowaniu takich danych; w związku z tym uważa, że należy opracować instrument monitorowania, czy i w jaki sposób program dociera do uczestników z grup szczególnie wrażliwych i defaworyzowanych, aby nikogo nie pozostawiać samemu sobie[9];

    2. przypomina, że w niektórych petycjach do Parlamentu poruszono kwestię przeszkód administracyjnych, które studenci programu Erasmus+ muszą pokonać po przybyciu do państwa przyjmującego[10]; podkreśla, że Erasmus+ powinien wspierać plany umiędzynarodowienia zainteresowanych stron i uczestników programu, które usuwają bariery fizyczne, psychologiczne, społeczne, społeczno-ekonomiczne i językowe oraz inne przeszkody dla mobilności edukacyjnej i które oferują jasne i szczegółowe informacje oraz wsparcie jakościowe, w tym lepszy mentoring, uczestnikom z grup niedostatecznie reprezentowanych lub mających szczególne potrzeby przed pobytem za granicą, w jego trakcie i po jego zakończeniu; popiera unijne inicjatywy mające na celu ułatwienie mobilności studentów, takie jak aplikacja Erasmus+ na telefony komórkowe, „Erasmus bez dokumentacji papierowej” czy europejska legitymacja studencka, które dają większą elastyczność w realizacji procedur administracyjnych i zapewniają wszystkim studentom jednakowe usługi; podkreśla znaczenie roli byłych uczestników programu Erasmus+ i sieci absolwentów w promowaniu programu wśród ogółu społeczeństwa;

    3. zwraca uwagę na niedobory zasobów i niedobór personelu w agencjach krajowych programu Erasmus+ oraz niewystarczające wysiłki na rzecz usunięcia barier administracyjnych dla mobilności w ramach programu na lata 2014–2020; podkreśla, że agencje krajowe odgrywają kluczową rolę w zapewnianiu, by projekty były jak najbardziej integracyjne i zróżnicowane; uważa zatem, że wszystkie agencje krajowe powinny organizować ukierunkowane kampanie informacyjne i wyznaczyć urzędnika ds. włączenia społecznego i różnorodności, który dotarłby do osób uczących się o specjalnych potrzebach lub mniejszych szansach, aby podnieść poziom ich świadomości i wiedzy na temat istniejących możliwości i sposobów uzyskania do nich dostępu oraz udzielał uczącym się porad dotyczących ewentualnych trudności, jakie mogą napotkać podczas realizacji programu Erasmus+, takich jak opóźnienia w zwrocie kosztów[11] lub wszelkie przeszkody spowodowane czynnikami zewnętrznymi i nieprzewidzianymi, takimi jak kryzys związany z COVID-19[12]; podkreśla, że​kluczowym elementem pomocy w usuwaniu barier uniemożliwiających pełne uczestnictwo w programie jest wspierające podejście do beneficjentów o specjalnych potrzebach lub mniejszych szansach;

    4. uważa, że program Erasmus+ powinien zachęcać zainteresowane strony do dzielenia się wiedzą fachową na szczeblu instytucjonalnym, uczenia się od siebie nawzajem, nawiązywania kontaktów, budowania zdolności administracyjnych oraz tworzenia innowacyjnych narzędzi pedagogicznych w celu wspierania różnorodności i włączenia uczestników o szczególnych potrzebach lub mniejszych szansach; w związku z tym z zadowoleniem przyjmuje konkretne wysiłki na rzecz wspierania współpracy między różnymi zainteresowanymi stronami oraz opracowania i wdrożenia integracyjnych strategii politycznych mających na celu objęcie edukacją osób mniej uprzywilejowanych ze względów ekonomicznych, społecznych, kulturowych i zdrowotnych oraz związanych z niepełnosprawnością i czynnikami geograficznymi; podkreśla sprawczą rolę nauczycieli i instytucji edukacyjnych w szerzeniu wiedzy na temat programu oraz w udzielaniu informacji i wsparcia przyszłym studentom;

    5. ubolewa, że pandemia COVID-19 spowodowała szereg negatywnych skutków[13] w edukacji oraz we wdrażaniu programu Erasmus+; w tym kontekście podkreśla, że chociaż program Erasmus+ na lata 2014–2020 oceniono jako bardziej spójny, skuteczny i lepiej dostosowany do pojawiających się potrzeb, nadal istnieje silna potrzeba, aby obecny program był bardziej włączający i mógł dotrzeć do większej liczby osób ze słabszych i defaworyzowanych grup społecznych oraz ułatwić uczestnictwo mniejszym organizacjom; apeluje zatem do Komisji, by kontynuowała starania o zapewnienie bardziej włączającego charakteru programu Erasmus+, o poszerzenie zakresu geograficznego programu i o odpowiednie wsparcie finansowe;

    6. uważa, że ryzyko stygmatyzacji w kraju zamieszkania uczestników może zniechęcić ich do samookreślenia się jako osoby znajdujące się w niekorzystnej sytuacji, co może utrudnić ich mobilność, gromadzenie wiarygodnych danych przez władze i monitorowanie ich uczestnictwa w programie Erasmus+[14]; apeluje o ogólnounijne uznawanie statusu niepełnosprawności i zachęca instytucje przyjmujące do zagwarantowania uczestnikom programu Erasmus+ takich samych racjonalnych usprawnień i udogodnień jak instytucje macierzyste; uważa, że należy uwzględnić szczególne potrzeby osób z niepełnosprawnościami, aby ułatwić im uczestnictwo w programie, przez zapewnienie im odpowiednio dostosowanego i przystępnego zakwaterowania oraz specjalnego wsparcia w zależności od potrzeb przed wyjazdem oraz w trakcie pobytu;

    7. przypomina państwom członkowskim o zasadach procesu bolońskiego oraz zasadach i wytycznych mających na celu wzmocnienie społecznego wymiaru szkolnictwa wyższego w europejskim obszarze szkolnictwa wyższego, w których wzywa się do opracowania krajowych strategii i planów zwiększenia integracji;

    8. podkreśla znaczenie zintegrowanego i spójnego podejścia do włączenia społecznego w różnych programach UE na rzecz młodzieży i edukacji, w tym w Europejskim Korpusie Solidarności i EFS+, oraz oczekuje wprowadzenia takiego podejścia; z zadowoleniem przyjmuje propozycję Komisji, aby rok 2022 ogłoszono Europejskim Rokiem Młodzieży, i uważa, że propozycja ta jest okazją do opracowania takiego zintegrowanego podejścia; wzywa Komisję do dokładnego zbadania możliwości połączenia programów Erasmus+ i Interrail[15], a tym samym do wspierania studentów, zwłaszcza w szkolnictwie wyższym, w celu zwiększenia równości i włączenia społecznego przy uwzględnieniu aktualnych dochodów beneficjentów; wzywa Komisję do rozwijania powiązań między programem Erasmus+ a odpowiednimi strategiami politycznymi opracowanymi na szczeblu międzynarodowym w odniesieniu do osób uczących się o specjalnych potrzebach lub mniejszych szansach; podkreśla, że można dążyć do ewentualnych dostosowań z celami zrównoważonego rozwoju oraz priorytetami i polityką UNESCO;

    9. podkreśla, że należy w dalszym ciągu stymulować kształtowanie krajowej polityki dotyczącej osób uczących się o specjalnych potrzebach lub mniejszych szansach; wzywa państwa członkowskie do wspierania projektów Erasmus+ w celu przyciągnięcia do swoich krajów uczestników z niepełnosprawnościami i osób uczących się z grup szczególnie wrażliwych i defaworyzowanych; apeluje do państw członkowskich o promowanie i pokazywanie w jak najlepszym świetle projektów w zakresie indywidualnej mobilności oraz doświadczeń osób z niepełnosprawnościami;

    10. apeluje do Komisji i państw członkowskich, aby za pośrednictwem programu Erasmus+ zintensyfikowały wysiłki na rzecz wspierania dostępu kobiet do studiów z dziedziny matematyki, informatyki, nauk przyrodniczych i technologii oraz promowały postępy kobiet w tych obszarach;

    11. z zadowoleniem przyjmuje wprowadzenie „Dni Erasmusa”, które umożliwiają lepszą komunikację z szerokim gronem odbiorców, nawiązywanie kontaktów między osobami wyjeżdżającymi w to samo miejsce, nieformalne dzielenie się informacjami oraz promowanie korzyści płynących z mobilności; uważa, że aby program bardziej sprzyjał włączeniu społecznemu, należy zapewnić odpowiednie i łatwo dostępne informacje oraz wykorzystywać różnorodne metody komunikacji, takie jak portale społecznościowe czy lokalne wydarzenia, we współpracy ze strukturami lokalnymi i wyspecjalizowanymi stowarzyszeniami; apeluje do Komisji i państw członkowskich o dopilnowanie, by wszystkie odpowiednie informacje dotyczące programu Erasmus+ były dostępne dla osób niepełnosprawnych; wzywa Komisję i państwa członkowskie, by poprawiły widoczność uczestników o specjalnych potrzebach lub mniejszych szansach z myślą o promowaniu różnorodności i włączenia społecznego;

    12. wzywa Komisję i państwa członkowskie do należytego zajęcia się problemem braku znajomości programu Erasmus+, kwestią barier informacyjnych, przeszkód w procesie składania wniosków, trudności z zakwaterowaniem, odpowiednich usług wsparcia za granicą oraz wyzwań związanych z przenoszeniem grantów, z którymi borykają się osoby niepełnosprawne, ich opiekunowie i inni uczestnicy z grup szczególnie wrażliwych i defaworyzowanych; wzywa Komisję i państwa członkowskie do monitorowania, czy dociera się do osób uczących się z tych grup;

    13. w związku z tym wyraża zadowolenie z niedawnego przyjęcia przez Komisję ram środków na lata 2021–2027, których celem jest zwiększenie różnorodności i włączenia do obecnego programu Erasmus+ i Europejskiego Korpusu Solidarności; wzywa Komisję do ścisłego monitorowania przyszłego wdrażania tych ram na szczeblu krajowym.


    INFORMACJE O PRZYJĘCIU PRZEZ KOMISJĘ OPINIODAWCZĄ

    Data przyjęcia

    27.1.2022

     

     

     

    Wynik głosowania końcowego

    +:

    –:

    0:

    28

    5

    1

    Posłowie obecni podczas głosowania końcowego

    Alex Agius Saliba, Andris Ameriks, Marc Angel, Margrete Auken, Alexander Bernhuber, Markus Buchheit, Ryszard Czarnecki, Tamás Deutsch, Francesca Donato, Eleonora Evi, Agnès Evren, Gheorghe Falcă, Emmanouil Fragkos, Malte Gallée, Gianna Gancia, Alexis Georgoulis, Peter Jahr, Radan Kanev, Stelios Kympouropoulos, Cristina Maestre Martín De Almagro, Dolors Montserrat, Ulrike Müller, Emil Radev, Sira Rego, Alfred Sant, Massimiliano Smeriglio, Yana Toom, Loránt Vincze, Michal Wiezik, Tatjana Ždanoka, Kosma Złotowski

    Zastępcy obecni podczas głosowania końcowego

    Demetris Papadakis, Ramona Strugariu, Marie-Pierre Vedrenne

     


    GŁOSOWANIE KOŃCOWE W FORMIE GŁOSOWANIA IMIENNEGO
    W KOMISJI OPINIODAWCZEJ

    28

    +

    NI

    Francesca Donato

    PPE

    Alexander Bernhuber, Agnès Evren, Gheorghe Falcă, Peter Jahr, Radan Kanev, Stelios Kympouropoulos, Dolors Montserrat, Emil Radev, Loránt Vincze

    Renew

    Ulrike Müller, Ramona Strugariu, Yana Toom, Marie-Pierre Vedrenne, Michal Wiezik

    S&D

    Alex Agius Saliba, Andris Ameriks, Marc Angel, Cristina Maestre Martín De Almagro, Demetris Papadakis, Alfred Sant, Massimiliano Smeriglio

    The Left

    Alexis Georgoulis, Sira Rego

    Verts/ALE

    Margrete Auken, Eleonora Evi, Malte Gallée, Tatjana Ždanoka

     

    5

    -

    ECR

    Ryszard Czarnecki, Emmanouil Fragkos, Kosma Złotowski

    ID

    Markus Buchheit, Gianna Gancia

     

    1

    0

    NI

    Tamás Deutsch

     

    Objaśnienie używanych znaków:

    + : za

    - : przeciw

    0 : wstrzymało się

     

     


     

    INFORMACJE O PRZYJĘCIU PRZEZ KOMISJĘ PRZEDMIOTOWO WŁAŚCIWĄ

    Data przyjęcia

    17.5.2022

     

     

     

    Wynik głosowania końcowego

    +:

    –:

    0:

    26

    2

    2

    Posłowie obecni podczas głosowania końcowego

    Asim Ademov, Christine Anderson, Andrea Bocskor, Ilana Cicurel, Gianantonio Da Re, Laurence Farreng, Tomasz Frankowski, Alexis Georgoulis, Catherine Griset, Sylvie Guillaume, Hannes Heide, Irena Joveva, Petra Kammerevert, Niyazi Kizilyürek, Dace Melbārde, Victor Negrescu, Peter Pollák, Diana Riba i Giner, Marcos Ros Sempere, Monica Semedo, Andrey Slabakov, Massimiliano Smeriglio, Michaela Šojdrová, Sabine Verheyen, Maria Walsh, Theodoros Zagorakis, Milan Zver

    Zastępcy obecni podczas głosowania końcowego

    Elżbieta Kruk, Domènec Ruiz Devesa, Viola Von Cramon-Taubadel

     

     

     


    GŁOSOWANIE KOŃCOWE W FORMIE GŁOSOWANIA IMIENNEGO W KOMISJI PRZEDMIOTOWO WŁAŚCIWEJ

     

    26

    +

    ECR

    Dace Melbārde

    ID

    Gianantonio Da Re

    NI

    Andrea Bocskor

    PPE

    Asim Ademov, Tomasz Frankowski, Peter Pollák, Michaela Šojdrová, Sabine Verheyen, Maria Walsh, Theodoros Zagorakis, Milan Zver

    Renew

    Ilana Cicurel, Laurence Farreng, Irena Joveva, Monica Semedo

    S&D

    Sylvie Guillaume, Hannes Heide, Petra Kammerevert, Victor Negrescu, Marcos Ros Sempere, Domènec Ruiz Devesa, Massimiliano Smeriglio

    The Left

    Alexis Georgoulis, Niyazi Kizilyürek

    Verts/ALE

    Diana Riba i Giner, Viola Von Cramon-Taubadel

     

    2

    -

    ECR

    Elżbieta Kruk, Andrey Slabakov

     

    2

    0

    ID

    Christine Anderson, Catherine Griset

     

     

    Objaśnienie używanych znaków:

    + : za

    - : przeciw

    0 : wstrzymało się

     

     

    Ostatnia aktualizacja: 9 czerwca 2022
    Informacja prawna - Polityka ochrony prywatności