PROJEKT REZOLUCJI w sprawie programu inwigilacji Agencji Bezpieczeństwa Narodowego USA, służb i programów wywiadowczych w różnych państwach członkowskich oraz ich wpływu na prywatność obywateli UE
1.7.2013 - (2013/2682(RSP))
zgodnie z art. 110 ust. 2 Regulaminu
Marie-Christine Vergiat, Cornelia Ernst, Kyriacos Triantaphyllides, Takis Hadjigeorgiou, Mikael Gustafsson, Willy Meyer, Nikolaos Chountis, Patrick Le Hyaric, Alda Sousa, Marisa Matias w imieniu grupy GUE/NGL
B7‑0341/2013
Rezolucja Parlamentu Europejskiego w sprawie programu inwigilacji Agencji Bezpieczeństwa Narodowego USA, służb i programów wywiadowczych w różnych państwach członkowskich oraz ich wpływu na prywatność obywateli UE
Parlament Europejski,
– uwzględniając europejską konwencję praw człowieka, w szczególności jej art. 7 i 8, oraz Kartę praw podstawowych Unii Europejskiej, w szczególności jej art. 48 i 52,
– uwzględniając porozumienie między Unią Europejską a Stanami Zjednoczonymi Ameryki o wzajemnej pomocy prawnej[1],
– uwzględniając Konwencję o cyberprzestępczości (CETS nr 185),
– uwzględniając Międzynarodowy pakt praw obywatelskich i politycznych, w szczególności jego art. 17 dotyczący ingerencji w życie prywatne, rodzinne, dom czy osobistą korespondencję,
– uwzględniając Konwencję wiedeńską o stosunkach dyplomatycznych, w szczególności jej art. 24 i 27 dotyczące nietykalności dokumentów i korespondencji dyplomatycznej,
– uwzględniając umowę o bezpiecznym transferze danych osobowych (tzw. Safe Harbour Agreement) zawartą między UE a USA, w szczególności jej art. 3, a także listę stron tej umowy,
– uwzględniając swą rezolucję z dnia 5 września 2001 r. w sprawie istnienia globalnego systemu przechwytywania prywatnych i handlowych wiadomości (system podsłuchu Echelon)[2] oraz odnośne sprawozdanie tymczasowej komisji ds. system podsłuchu Echelon (A5-0264/2001),
– uwzględniając debatę z udziałem komisarz V. Reding z dnia 15 lutego 2012 r. na temat prawodawstwa państw trzecich i unijnych przepisów w zakresie ochrony danych (PV 15/02/2012 – 19),
– uwzględniając dyrektywę 2002/58/WE dotyczącą prywatności i łączności elektronicznej,
– uwzględniając pakiet dotyczący ochrony danych, na który składają się wnioski COM(2012)0011 i COM(2012)0010,
– uwzględniając trwające negocjacje w sprawie umowy między UE a USA dotyczącej ochrony danych osobowych wymienianych do celów egzekwowania prawa,
– uwzględniając komunikat Komisji w sprawie wykorzystania potencjału chmury obliczeniowej w Europie (COM(2012)0529),
– uwzględniając umowę UE-USA w sprawie programu śledzenia środków finansowych należących do terrorystów (TFTP) oraz porozumienie UE-USA w sprawie rejestrów nazwisk pasażerów (PNR),
– uwzględniając art. 110 ust. 2 Regulaminu,
A. mając na uwadze, że w następstwie wycieku informacji ujawnionych przez byłego pracownika NSA Edwarda Snowdena, obecnie ubiegającego się o azyl polityczny, gazety na całym świecie opublikowały doniesienia o istnieniu amerykańskiego programu (zwanego PRISM), który miałby prowadzić na szeroką skalę inwigilację wiadomości i połączeń nie-Amerykanów, a więc również obywateli europejskich;
B. mając na uwadze pismo komisarz V. Reding przesłane do prokuratora generalnego USA Erica Holdera, w którym wyraziła zaniepokojenie strony europejskiej i zwróciła się o udzielenie wyjaśnień w sprawie programu PRISM i innych takich programów, które obejmują gromadzenie danych i wyszukiwanie, a także w sprawie przepisów, na mocy których takie programy mogą być dozwolone;
C. mając na uwadze, że według wspomnianych przecieków państwa członkowskie UE miałyby współpracować z prowadzonym przez USA programem PRISM lub też opracowywać podobne programy wywiadowcze, jak projekt „Tempora” prowadzony przez Centralę Łączności Rządowej Wielkiej Brytanii (GCHQ); mając na uwadze, że doniesienia prasowe ujawniły, iż GCHQ założyła podsłuchy na podwodnych kablach światłowodowych, aby uzyskać dostęp do rozmów telefonicznych i przesyłu danych internetowych w ramach programu pod kryptonimem TEMPORA, w oparciu o cz. 8 ust. 4 ustawy regulującej uprawnienia dochodzeniowe, która zezwala ministrowi spraw zagranicznych Wielkiej Brytanii wydawać świadectwo upoważniające do przechwytywania na szeroką skalę kategorii materiałów odnoszących się do terroryzmu lub przestępczości zorganizowanej; mając na uwadze, że istnieją dowody wskazujące na to, że USA angażowała się w szpiegowanie dyplomatów ze Stałych Przedstawicielstw państw członkowskich, jak również urzędników instytucji UE; przypomina w tym kontekście o podsłuchu założonym przez brytyjskie służby bezpieczeństwa w biurze jednego posła do PE;
D. mając na uwadze, że masowe gromadzenie i przechowywanie danych osobowych jest same w sobie sprzeczne z zasadami proporcjonalności i konieczności EKPC, według którego jakiekolwiek ograniczenie praw podstawowych w demokratycznym społeczeństwie musi być proporcjonalne i konieczne;
E. mając na uwadze art. 48 karty, który podkreśla domniemanie niewinności, a także mając na uwadze, że wobec braku oficjalnego oskarżenia lub zarzutów, prewencyjny nadzór lub inwigilacja niosą ze sobą duże ryzyko pogwałcenia zasady domniemania niewinności, kiedy prowadzone są na szeroką skalę i nie opierają się na jakichkolwiek uprzednich przesłankach o popełnieniu czynów karalnych;
F. mając na uwadze, że art.52 karty stanowi: „Wszelkie ograniczenia w korzystaniu z praw i wolności uznanych w niniejszej Karcie muszą być przewidziane ustawą i szanować istotę tych praw i wolności. Z zastrzeżeniem zasady proporcjonalności, ograniczenia mogą być wprowadzone wyłącznie wtedy, gdy są konieczne i rzeczywiście odpowiadają celom interesu ogólnego uznawanym przez Unię lub potrzebom ochrony praw i wolności innych osób”;
G. mając na uwadze, że Europejski Trybunał Praw Człowieka słusznie ostrzegł, iż system tajnej inwigilacji dla ochrony bezpieczeństwa narodowego może zagrozić demokracji lub nawet zniszczyć ją pod pozorem jej ochrony, jak również że samo istnienie przepisów pozwalających na utworzenie systemu tajnego monitorowania komunikacji pociąga za sobą ryzyko inwigilacji wszystkich osób, do których zastosowanie mają takie przepisy;
H. mając na uwadze, że na mocy umowy w sprawie ochrony danych państwa członkowskie i Komisja zobowiązane są do zagwarantowania bezpieczeństwa i integralności danych osobowych; mając na uwadze, że na mocy art. 3 umowy Komisja ma obowiązek wycofać się z niej lub ją zawiesić w sytuacji, gdyby któreś z jej postanowień nie było przestrzegane;
I. mając na uwadze, że pakiet dotyczący ochrony danych jest obecnie omawiany przez dwóch współprawodawców;
J. mając na uwadze poważne wątpliwości co do gotowości niektórych państw członkowskich, zwłaszcza Wielkiej Brytanii, zaangażowania się w konstruktywny sposób w dyrektywę w sprawie ochrony danych w sektorze egzekwowania prawa, której celem jest poprawa norm w zakresie ochrony danych na polu współpracy policji i wymiaru sprawiedliwości;
K. mając na uwadze, że projekt rozporządzenia w sprawie ochrony danych, który komisarz ds. sprawiedliwości Viviane Reding przedstawiła innym komisarzom w listopadzie 2011 r., zawierał przepis, który warunkował ujawnianie danych o użytkownikach organom krajów trzecich istnieniem podstawy prawnej, takiej jak porozumienie w sprawie wzajemnej pomocy prawnej i upoważnienie wydane przez właściwy organ ochrony danych;
L. mając na uwadze silne lobbowanie ze strony USA, które mogło doprowadzić do uzyskania usunięcia tych zapisów z ostatecznego projektu Komisji;
M. mając na uwadze, że państwa członkowskie są zobowiązane do przestrzegania podstawowych wartości zapisanych w art. 2 TUE i w Karcie praw podstawowych, jak również praw do prywatności i ochrony danych, jak określono w Karcie praw podstawowych;
N. mając na uwadze, że Parlament odrzucił wniosek Komisji dotyczący utworzenia europejskiego systemu PNR z uwagi na istnienie poważnych wątpliwości co do legalności, konieczności i proporcjonalności takiego systemu;
O. mając na uwadze, że trybunały konstytucyjne zakwestionowały dyrektywę w sprawie zatrzymywania danych i jest ona obecnie przedmiotem pytania prejudycjalnego skierowanego do Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości z powodu wątpliwości związanych z proporcjonalnością i koniecznością;
P. mając na uwadze, że Parlament Europejski debatuje obecnie nad nowym rozporządzeniem w sprawie Europolu;
1. jest głęboko zszokowany rewelacjami o istnieniu programu PRISM, ponieważ – jeśli dotychczas dostępne informacje zostaną potwierdzone – oznaczałoby to pogwałcenie podstawowych praw obywateli USA do prywatności i ochrony danych oraz złamanie kluczowych zasad konieczności i proporcjonalności;
2. jest zdania, że istnieją uzasadnione podstawy, żeby sądzić, iż rozmowy Parlamentu Europejskiego, jego posłów i personelu były przechwytywane przez program TEMPORA w sposób naruszający zobowiązania Wielkiej Brytanii w dziedzinie praw człowieka; zwraca się w związku z tym do Wydziału Prawnego o zbadanie możliwości wszczęcia przez Parlament Europejski działań prawnych przeciwko rządowi Wielkiej Brytanii, w tym za pośrednictwem Europejskiego Trybunału Praw Człowieka;
3. apeluje o natychmiastowe zawieszenie negocjacji na rzecz zawarcia transatlantyckiego partnerstwa w zakresie handlu i inwestycji z USA; wzywa Komisję do zawieszenia wszelkich dalszych negocjacji w sprawie umowy o wolnym handlu z USA lub jej wdrożenia dopóki Parlament nie uzyska pełni informacji o tej sprawie, dopóki umowa EU-USA o ochronie danych nie zostanie zadowalająco zawarta oraz nie zostaną przedstawione rzeczywiste gwarancje, że faktycznie zaprzestano nielegalnej inwigilacji przedsiębiorstw, obywateli, instytucji i przedstawicielstw dyplomatycznych UE;
4. przypomina o zasadzie domniemania niewinności, która stanowi podwalinę praworządności w demokratycznych społeczeństwach; wyraża zdecydowany sprzeciw wobec nagminnego sięgania po środki tak zwanego „prewencyjnego pilnowania porządku”, które przeczy domniemaniu niewinności i traktuje każdego jako potencjalnego przestępcę;
5. jest głęboko zaniepokojony, że obszary polityki UE i państw członkowskich w coraz większym stopniu zdominowała kwestia bezpieczeństwa, co radykalnie narusza podstawowe prawa i swobody obywateli i mieszkańców UE; kategorycznie przeciwstawia się powodowanemu strachem podejściu, zgodnie z którym coraz większe bezpieczeństwo miałoby automatycznie doprowadzić do powstania obszaru wolności i sprawiedliwości
6. domaga się, by władze UE poinformowały swych partnerów unijnych, zarówno na szczeblu UE, jak i państw członkowskich, o zasięgu programu PRISM, istnieniu innych podobnych programów oraz stopniu zaangażowania państw członkowskich UE; wzywa również państwa członkowskie do ujawnienia, czy obecnie działają lub opracowywane są inne podobne programy;
7. przypomina o ograniczeniach, jakie narzuca orzecznictwo ETPC dotyczące inwigilowania obywateli przez państwo, mianowicie, że w społeczeństwie demokratycznym wszelka ingerencja w podstawowe prawo obywateli do prywatności musi być proporcjonalna i konieczna, zezwala się na nią jedynie w granicach dopuszczalnych przez prawo i musi być ona osadzona w odpowiednim nadzorze demokratycznym i sądowym,
8. przypomina o zasadzie proporcjonalności przewidzianej w – podpisanej przez USA –Konwencji o cyberprzestępczości, której art. 15 stanowi o obowiązku poszanowania zasady proporcjonalności przy wdrażaniu środków zmierzających do osiągnięcia bezpieczeństwa cybernetycznego;
9. ponownie potwierdza prawo obywateli do bycia poinformowanym o istnieniu przepisów lub inicjatyw, z którymi wiąże się ryzyko ograniczenia ich podstawowych praw i swobód, i apeluje, by pociągać do odpowiedzialności tych, które je wdrożyli;
10. wzywa Komisję do przyspieszenia prac nad dyrektywą w sprawie ochrony danych, czyli instrumentem, który jest absolutnie konieczny do zagwarantowania praworządności i ochrony praw obywateli w obszarze egzekwowania prawa;
11. wzywa współustawodawców unijnych, by zamiast przyjmowania fragmentaryczne podejście, które grozi stworzeniem nierealistycznego gąszczu norm i zasad, przyjęli przekrojowe podejście do wniosków ustawodawczych dotyczących polityki ochrony porządku publicznego obejmujących gromadzenie i przechowywanie danych osobowych, w szczególności do wniosków dotyczących unijnego PNR i Europolu;
12. apeluje o sformalizowanie stanowiska Parlamentu sprzeciwiającego się przyjmowaniu dalszych środków w sprawie ochrony porządku publicznego z wykorzystaniem gromadzenia i przechowywania danych do czasu uzgodnienia dyrektywy w sprawie ochrony danych;
13. przypomina w tym kontekście o umowie TFTP, która, zgodnie ze sprawozdaniami z oceny przeprowadzonymi przez wspólny organ nadzorczy Europolu (JSB), umożliwia przekazanie ogromnej ilości danych osobowych, z dużym prawdopodobieństwem zostanie podważona przez trybunały konstytucyjne pod zarzutem niezgodności z kryteriami proporcjonalności EKPC;
14. podkreśla, że przedsiębiorstwa oferujące usługi obywatelom UE zobowiązane są przestrzegać prawa UE, zwłaszcza przepisów o ochronie danych, i sprzeciwia się pomysłowi samoregulacji, gdy chodzi o prawa podstawowe;
15. ubolewa nad tym, że Komisja zrezygnowała z dawnego art. 42 w wersji projektu rozporządzenia w sprawie ochrony danych, który wyciekł; wzywa Komisję do wyjaśnienia powodów tej decyzji; apeluje do Rady, by przyjęła podejście Parlamentu i przywróciła ten zapis;
16. podkreśla, że przedsiębiorstwa zapewniające usługi obywatelom i mieszkańcom UE, a które podlegają jurysdykcji kraju trzeciego, powinny w jasny i widoczny sposób ostrzegać tych użytkowników o możliwości przetwarzania ich danych osobowych przez organy ścigania i wywiadu w oparciu o tajne rozkazy lub nakazy sądowe;
17. uznaje inicjatywy tych przedsiębiorstw prowadzących działalność przez internet, które same z siebie zaangażowały się w ujawnianie organów publicznych zabiegających o dane użytkowników i uzyskujących do nich dostęp; nalega, by wszystkie inne przedsiębiorstwa niezwłocznie uczyniły podobnie;
18. podkreśla zapotrzebowanie na procedury pozwalające informatorom donoszenie o tajnych programach inwigilacji bez ponoszenia konsekwencji prawnych; apeluje do państw członkowskich, by działając w skoordynowany sposób z ESDZ udzieliły azylu politycznego Edwardowi Snowdenowi, który odważył się ujawnić informację o tak rozległym i systematycznym łamaniu praw podstawowych, i by szybko rozpatrzyły jego wniosek;
19. wzywa UE do przedyskutowania z amerykańskimi odpowiednikami kwestii stosowania przepisów o ochronie danych w stosunkach dwustronnych i, w tym kontekście, do zapewnienia poszanowania praw podstawowych i prawa do prywatności oraz ochrony danych przez dwie strony; wzywa Komisję do użycia wszystkich dostępnych instrumentów negocjacyjnych, aby z całą pewnością osiągnięto ten cel;
20. krytykuje systematyczne nadużywanie koncepcji „bezpieczeństwa narodowego” na przykrycie interesów gospodarczych lub politycznych podmiotów u władzy; potępia posługiwanie się tym niezdefiniowanym sformułowaniem, by uzasadnić szpiegowanie obywateli i dyplomatów UE;
21. podkreśla konieczność ustanowienia europejskiego odpowiednika mieszanych, parlamentarno-sądowniczych komisji kontrolno-śledczej ds. służb wywiadowczych, jakie obecnie działają w niektórych państwach członkowskich;
22. zobowiązuje swą Komisję Wolności Obywatelskich, Sprawiedliwości i Spraw Wewnętrznych do przeprowadzenia dogłębnego dochodzenia w tej sprawie i przedstawienia do końca roku na posiedzeniu plenarnym sprawozdania na ten temat podstawy i oceny możliwości stworzenia komisji kontrolno-śledczej na poziomie UE, która analizowałaby współpracę agencji wywiadowczych państw członkowskich i wykorzystania danych osobowych obywatelu UE;
23. zobowiązuje swojego przewodniczącego do przekazania niniejszej rezolucji Radzie, Komisji, Radzie Europy, parlamentom państw członkowskich, prezydentowi Stanów Zjednoczonych Ameryki, Senatowi i Izbie Reprezentantów USA, amerykańskiemu Sekretarzowi ds. Bezpieczeństwa Wewnętrznego i Sekretarzowi ds. Sprawiedliwości.