Tairiscint i gcomhair rúin - B9-0525/2021Tairiscint i gcomhair rúin
B9-0525/2021

    TAIRISCINT I gCOMHAIR RÚIN maidir leis an staid sa Túinéis

    18.10.2021 - (2021/2903(RSP))

    chun an díospóireacht maidir leis an ráiteas ó Leas-Uachtarán an Choimisiúin / Ardionadaí an Aontais do Ghnóthaí Eachtracha agus don Bheartas Slándála a thabhairt chun deiridh
    de bhun Riail 132(2) de na Rialacha Nós Imeachta

    Frédérique Ries, Olivier Chastel, Nathalie Loiseau, Javier Nart, Jan‑Christoph Oetjen, Nicolae Ştefănuță
    thar ceann an Ghrúpa Renew

    Féach freisin comhthairiscint i gcomhair rúin RC-B9-0523/2021

    Nós Imeachta : 2021/2903(RSP)
    Céimeanna an doiciméid sa chruinniú iomlánach
    An doiciméad roghnaithe :  
    B9-0525/2021
    Téacsanna arna gcur síos :
    B9-0525/2021
    Vótaí :
    Téacsanna arna nglacadh :

    B9‑0525/2021

    Rún ó Pharlaimint na hEorpa maidir leis an staid sa Túinéis

    (2021/2903(RSP))

    Tá Parlaimint na hEorpa,

     ag féachaint do rúin uaithi roimhe seo maidir leis an Túinéis,

     ag féachaint don dearbhú ó Ardionadaí an Aontais do Ghnóthaí Eachtracha agus don Bheartas Slándála thar ceann an Aontais Eorpaigh an 27 Iúil 2021 agus dá ráitis chuig an bpreas i dTúinis an 10 Meán Fómhair 2021,

     ag féachaint don teachtaireacht chomhpháirteach an 9 Feabhra 2021 ón gCoimisiún agus ó Leas-Uachtarán an Choimisiúin/Ardionadaí an Aontais do Ghnóthaí Eachtracha agus don Bheartas Slándála (VP/HR) dar teideal ‘Comhpháirtíocht Athnuaite le Comharsanacht an Deiscirt – Clár Oibre nua don Mheánmhuir’ (JOIN(2021)0002) agus don doiciméad inmheánach oibre comhpháirteach atá i gceangal léi dar teideal ‘Comhpháirtíocht Athnuaite le Comharsanacht an Deiscirt – Plean Eacnamaíoch agus Infheistíochta do Chomharsana an Deiscirt’ (SWD/2021/0023),

     ag féachaint don Chomhaontú Eora-Mheánmhara ó 1998 lena mbunaítear comhlachas idir na Comhphobail Eorpacha agus a mBallstáit, de pháirt amháin, agus Poblacht na Túinéise, den pháirt eile (Comhaontú Comhlachais an AE/na Túinéise)[1],

     ag féachaint do Bhunreacht na Túinéise 2014,

     ag féachaint don Chúnant Idirnáisiúnta ar Chearta Sibhialta agus Polaitiúla ó 1966, a bhfuil an Túinéis ina páirtí ann,

     ag féachaint do Riail 132(2) dá Rialacha Nós Imeachta,

    A. de bhrí gur cliabhán Earrach na nArabach é an Túinéis ó cuireadh an tUachtarán Zine al-Abidine Ben Ali as cumhacht i mí Eanáir 2011; de bhrí, d’ainneoin aistrithe chorraigh, gurb í an Túinéis an t-aon tír sa réigiún ar éirigh léi a bheith ina daonlathas; de bhrí go bhfuil a cuid institiúidí daonlathacha óga leochaileach fós;

    B. de bhrí, mar thoradh ar dhara saorthoghcháin pharlaiminteacha agus uachtaránachta na Túinéise i mí Dheireadh Fómhair agus i mí na Samhna 2019, gur tháinig an tUachtarán Kais Saied i gcumhacht; de bhrí, mar thoradh ar pharlaimint ilroinnte, gur ceapadh triúr cinn rialtais idir na toghcháin sin agus Iúil 2021; de bhrí go gcomhroinneann an tUachtarán agus an Príomh-Aire araon, faoi Bhunreacht 2014, cumhachtaí feidhmiúcháin;

    C. de bhrí go raibh Rialtas Mechichi (2020-2021) freagrach as sáruithe suntasacha ar chearta an duine; de bhrí, de réir Amnesty International, go ndearnadh lucht agóide a chéasadh agus iad i gcoimeád in Eanáir 2021;

    D. de bhrí go bhfuil fadhbanna éillithe sa tír leis na blianta; de bhrí gur dífhostaíodh Imed Boukhris, iar-Uachtarán na Gníomhaireachta Náisiúnta Frith-Éillithe, gan míniú i mí an Mheithimh 2021 agus gur cuireadh mac cleamhnais duine de chomhairleoirí Mechichi, a bhí ina Phríomh-Aire ag an am sin, ina ionad láithreach;

    E. de bhrí go bhfuil líon méadaitheach de mhuintir na Túinéise ag fágáil a dtíre, agus iad ag cur a mbeatha i mbaol uaireanta tríd an Meánmhuir a thrasnú; de bhrí go bhfuil ceann de na rátaí is airde d’imirce daoine oilte i measc na dtíortha Arabacha ag an Túinéis;

    F. de bhrí gur fhulaing an Túinéis an dara ráta is airde ar domhan de bhásanna COVID-19; de bhrí gur tharla go leor agóidí frithrialtais i mí Iúil 2021 chun tacú leis an Uachtarán Kais Saied, ag cur fearg roinnte in iúl i gcoinne an éillithe agus i gcoinne na géarchéime eacnamaíche, sóisialta agus sláinte;

    G. de bhrí gur chinn an tUachtarán Kais Saied, in óráid teilifíse an 25 Iúil 2021, an Príomh-Aire Mechichi agus a rialtas a bhriseadh as a bpost, agus Parlaimint na Túinéise a chur ar fionraí go sealadach ar feadh tréimhse insínte 30 lá agus díolúine a bhaint óna gComhaltaí uile; de bhrí gur chuir an t-arm bac ina dhiaidh sin ar rochtain ar an bparlaimint; de bhrí go ndearnadh roinnt Comhaltaí a chur faoi thriail ó shin i gcúirteanna míleata; de bhrí go luaitear in Airteagal 80 de Bhunreacht na Túinéise nach mór don pharlaimint teacht le chéile go leanúnach le linn na tréimhse éigeandála, agus nach féidir le hUachtarán na Poblachta an pharlaimint a lánscor; de bhrí gur chuir an tUachtarán síneadh, an 24 Lúnasa 2021, le fionraí na parlaiminte ‘go dtí go bhfógrófar a mhalairt’;

    H. de bhrí gur dhún na póilíní oifig Thúinis an chainéil teilifíse Al Jazeera an 26 Iúil 2021; de bhrí, i bhfírinne, áfach go bhfuil cead ag a criú leanúint de bheith ag feidhmiú sa tír;

    I. de bhrí gur cuireadh iallach ar oifigí na Gníomhaireachta Náisiúnta Frith-Éillithe a dhúnadh an 20 Lúnasa 2021 agus nár cuireadh aon chúiseanna ar fáil; de bhrí gur urghabh an Aireacht Gnóthaí Baile sonraí pearsanta na mílte sceithirí;

    J. de bhrí go líomhnaítear go bhfuil na mílte daoine poiblí agus fir ghnó faoi thoirmeasc taistil gan bharántas, agus gur cuireadh na dosaenacha daoine faoi bhraighdeanas baile agus faoi fhaireachas stáit;

    K. de bhrí gur eisigh an tUachtarán, an 22 Meán Fómhair 2021, Foraithne 117 ón Uachtarán inar cuireadh an Bunreacht ar fionraí, cé is moite dá bhrollach agus dá chéad dá chaibidil ar fhorálacha ginearálta, cearta agus saoirsí; de bhrí gur thug an tUachtarán lánchumhacht reachtach dó féin na dlíthe lena rialaítear páirtithe polaitiúla, toghcháin, na breithiúna, ceardchumainn agus comhlachais, saoirse an phreasa agus saoirse faisnéise, eagrúchán na roinne ceartais, fórsaí slándála inmheánaí, cearta agus saoirsí an duine, an cód um stádas pearsanta, na fórsaí slándála inmheánaí, custaim agus buiséad an stáit a mhodhnú le foraithne;

    L. de bhrí nach gceadaíonn Foraithne 117 na hUachtaránachta aon achomharc i gcoinne cinntí uachtaránachta i gcúirt dlí, lena n-áirítear os comhair na Cúirte Riaracháin is airde sa Túinéis agus os comhair Chúirt Achomhairc na Túinéise; de bhrí gur ordaíodh leis an bhforaithne go ndúnfaí an Instance provisoire de contrôle de constitutionnalité des lois (comhlacht sealadach le haghaidh athbhreithniú ar bhunreacht na ndlíthe), a bunaíodh leis an mBunreacht in 2014 go dtí go mbunófaí Cúirt Bhunreachtúil na Túinéise;

    M. de bhrí gur chuir sochaí shibhialta na Túinéise in iúl go poiblí go bhfuil imní mhór uirthi faoi na srianta nua ar chearta agus ar shaoirsí; de bhrí go bhfuil ról bunúsach ag an tsochaí shibhialta, lena n-áirítear ceardchumainn, eagraíochtaí neamhrialtasacha agus páirtithe polaitiúla, maidir le haistriú daonlathach na Túinéise a mhúnlú agus a neartú ó 2011 i leith; de bhrí, in ainneoin maoirseacht shuntasach ó na póilíní, gur tháinig na mílte daoine amach ar na sráideanna i dTúinis an 10 Deireadh Fómhair 2021 chun agóid a dhéanamh in aghaidh gabháil chumhachta an Uachtaráin Kais Saied;

    N. de bhrí gur cheap an tUachtarán Najla Bouden mar Phríomh-Aire an 29 Meán Fómhair 2021; de bhrí gur dhearbhaigh an tUachtarán rialtas nua an 11 Deireadh Fómhair 2021, a bhí comhdhéanta de 25 Comhalta, lena n-áirítear Airí Gnóthaí Baile, Oideachais agus Gnóthaí Eachtracha ó rialtais roimhe sin in 2020 agus 2021;

    O. de bhrí gur chuir AE EUR 2 bhilliún de dheontais dhíreacha ar fáil don Túinéis chun tacú lena haistriú daonlathach, lena n-áirítear EUR 260 milliún in 2020 agus EUR 200 milliún in 2021 (amhail ó mhí an Mheithimh), mar chuid dá chúnamh macrairgeadais don Túinéis;

    1. á chur in iúl gur cúis mhór imní di comhchruinniú na gcumhachtaí reachtacha, feidhmiúcháin agus breithiúnacha i lámha an Uachtaráin Kais Saied; ag tabhairt dá haire go dtéann an leibhéal comhchruinnithe sin i gcoinne phrionsabal daonlathach na seiceálacha agus na gcothromaíochtaí, go háirithe in éagmais aon rialaithe nó in éagmais aon chumais chun achomharc a dhéanamh i gcoinne cinntí;

    2. á iarraidh ar Uachtarán na Túinéise lánurraim a thabhairt do na cearta agus do na saoirsí atá cumhdaithe i mBunreacht 2014 na Túinéise agus gealltanais idirnáisiúnta na Túinéise a chomhlíonadh ina n-iomláine;

    3. á iarraidh ar an Uachtarán, i gcomhréir le hord bunreachtúil na Túinéise, filleadh ar dhaonlathas parlaiminteach iomlán a cheadú;

    4. ag cáineadh na ráiteas gríosaitheach ó roinnt Comhaltaí de Pharlaimint na Túinéise, amhail Rached Khiari, comhbhunaitheoir ghluaiseacht Karama (dínit), a thug údar le dúnmharú an mhúinteora Fhrancaigh Samuel Paty mar gheall ar bhlaisféim;

    5. ag tathant ar an Uachtarán feidhmiú iomlán agus ceart chomhlachtaí neamhspleácha rialála an stáit a cheadú arís, lena n-áirítear an comhlacht sealadach chun athbhreithniú a dhéanamh ar bhunreachtúlacht na ndlíthe agus an tÚdarás Náisiúnta um Fhrith-Éilliú;

    6. ag tathant ar an Uachtarán glacadh le cur chuige cuimsitheach agus rannpháirteach, ina mbeidh ionadaithe na sochaí sibhialta rannpháirteach a luaithe is féidir, sna hathchóirithe bunreachtúla agus reachtacha uile, agus na hathchóirithe sin a bhaint amach a luaithe is féidir; á chur i bhfáth gur cheart an t-eolas is déanaí maidir leis na forbairtí institiúideacha is déanaí sa Túinéis a chur ar fáil don Leas-Uachtarán/Ardionadaí ar bhonn rialta;

    7. á chur i bhfáth a thábhachtaí atá sé téacsanna bunreachtúla agus reachtacha a dhréachtú lena gcuirtear ar a laghad an oiread coimircí ar fáil is atá ag Bunreacht 2014 na Túinéise maidir le seiceálacha agus cothromaíochtaí agus maidir le cearta agus saoirsí bunúsacha a chosaint; ag tabhairt dá haire gur theip ar bhunreachtanna a bhí ann roimhe seo sa Túinéis, agus na prionsabail sin á ráthú go hoifigiúil acu, iad a chosaint go héifeachtach de bharr roinnt dlíthe smachtúla; á iarraidh ar an Aontas agus ar a Bhallstáit a bheith réidh chun cabhrú le hinstitiúidí na Túinéise trí chúnamh teicniúil a thabhairt, arna iarraidh sin d’údaráis na Túinéise;

    8. ag tabhairt dá haire ceapachán Najla Bouden mar chéad Phríomh-Aire na Túinéise ar mná í; ag tabhairt dá haire go bhfuil a cuid cumhachtaí teoranta ag an gcreat atá leagtha amach i bhForaithne 117 an Uachtaráin an 22 Meán Fómhair 2021, lena ndírítear an chumhacht feidhmiúcháin i lámha an Uachtaráin; ag tabhairt dá haire gur ainmníodh rialtas nua an 11 Deireadh Fómhair 2021;

    9. á iarraidh ar an Uachtarán athmhachnamh a dhéanamh ar a sheasamh gan tacú le cearta comhionanna idir mná agus fir, i ngach réimse gan eisceacht; á iarraidh go gcuirfí deireadh le hidirdhealú dlíthiúil in aghaidh na mban i réimsí cearta oidhreachta, cearta coimeádta leanaí, an chirt chun a bheith mar cheann teaghlaigh, an chirt chun saoire thuismitheoireachta, agus cearta saothair, go háirithe i gcás oibrithe tí agus banfheirmeoirí; á chur in iúl gur geal léi dlí 2017 maidir leis an bhforéigean in aghaidh ban agus cailíní a dhíothú, agus á iarraidh go gcuirfí chun feidhme go hiomlán é ar an láthair, lena n-áirítear trí oiliúint a chur ar oifigigh um fhorfheidhmiú an dlí chun tacaíocht éifeachtach a thabhairt d’íospartaigh éignithe agus mí-úsáide; á iarraidh ar AE leanúint de thacaíocht a thabhairt do thearmainn do mhná sa Túinéis, a bhfuil gach ceann acu róphlódaithe;

    10. á chur in iúl gurb oth léi nár éirigh leis an AE, in ainneoin na comhpháirtíochta láidre atá aige leis an Túinéis, tacaíocht níos fearr a thabhairt don tír agus cabhrú léi dea-rialachas agus fás cuimsitheach a bhaint amach ó Earrach na nArabach;

    11. ag athdhearbhú tacaíocht iomlán an Aontais don Túinéis mar phríomh-chomhpháirtí daonlathach sa réigiún;

    12. á iarraidh ar an gCoimisiún agus ar an mBanc Eorpach Infheistíochta leanúint de chúnamh a thabhairt d’údaráis na Túinéise, lena n-áirítear trí chúnamh macra-airgeadais agus tionscnamh COVAX, ar choinníoll go n-urramófar cearta an duine agus prionsabail an daonlathais i gcomhréir le hAirteagal 2 de Chomhaontú Comhlachais AE-na Túinéise; á chur i bhfáth gur céim ríthábhachtach é rialtas cuntasach a bhunú chun an méid sin a bhaint amach;

    13. á iarraidh ar an gCoimisiún an t-idirphlé tríthaobhach idir sochaí shibhialta na Túinéise, údaráis na Túinéise agus an Coimisiún a athsheoladh;

    14. á threorú dá hUachtarán an rún seo a chur ar aghaidh chuig Leas-Uachtarán an Choimisiúin / Ardionadaí an Aontais do Ghnóthaí Eachtracha agus don Bheartas Slándála, chuig an gCoimisiún, chuig parlaimintí na mBallstát, chuig an Rialtas agus chuig Parlaimint na Túinéise.

    An nuashonrú is déanaí: 20 Deireadh Fómhair 2021
    Fógra dlíthiúil - Beartas príobháideachais