PROJEKT REZOLUCJI w sprawie wyzwań stojących przed Republiką Mołdawii
12.4.2023 - (2023/2595(RSP))
zgodnie z art. 132 ust. 2 Regulaminu
Andrzej Halicki, Siegfried Mureşan, Michael Gahler, Rasa Juknevičienė, Željana Zovko, David McAllister, Andrius Kubilius, Isabel Wiseler‑Lima, Traian Băsescu, Vladimír Bilčík, Ioan‑Rareş Bogdan, Daniel Buda, Cristian‑Silviu Buşoi, Gheorghe Falcă, Sandra Kalniete, Arba Kokalari, Andrey Kovatchev, David Lega, Miriam Lexmann, Antonio López‑Istúriz White, Marian‑Jean Marinescu, Dan‑Ştefan Motreanu, Gheorghe‑Vlad Nistor, Radosław Sikorski, Eugen Tomac
w imieniu grupy EPL
Patrz też projekt wspólnej rezolucji RC-B9-0198/2023
B9‑0198/2023
Rezolucja Parlamentu Europejskiego w sprawie wyzwań stojących przed Republiką Mołdawii
Parlament Europejski,
– uwzględniając poprzednie rezolucje w sprawie Mołdawii,
– uwzględniając Układ o stowarzyszeniu między Unią Europejską i Europejską Wspólnotą Energii Atomowej oraz ich państwami członkowskimi, z jednej strony, a Republiką Mołdawii, z drugiej strony[1], który obejmuje pogłębioną i kompleksową strefę wolnego handlu i w pełni wszedł w życie z dniem 1 lipca 2016 r.,
– uwzględniając wniosek Republiki Mołdawii o członkostwo w UE, złożony 3 marca 2022 r.,
– uwzględniając sprawozdanie analityczne Komisji sporządzone po komunikacie Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady Europejskiej i Rady – opinię Komisji w sprawie wniosku Republiki Mołdawii o członkostwo w Unii Europejskiej z 1 lutego 2023 r. (SWD(2023)0032),
– uwzględniając sprawozdanie z realizacji układu o stowarzyszeniu z Republiką Mołdawii z dnia 6 lutego 2023 r. (SWD(2023)0041),
– uwzględniając konkluzje Rady Europejskiej z 25 marca 2022 r.,
– uwzględniając końcowe oświadczenie i zalecenia 13. Komisji Parlamentarnej Stowarzyszenia UE–Mołdawia z 23 marca 2023 r.;
– uwzględniając art. 132 ust. 2 Regulaminu,
A. mając na uwadze, że Republika Mołdawii w sposób nieproporcjonalny odczuła skutki rosyjskiej wojny napastniczej przeciwko Ukrainie, głównie z powodu napływu ponad 700 000 uchodźców od początku inwazji – z czego prawie 107 000 pozostało w Mołdawii – co stanowi najwyższą liczbę na mieszkańca ze wszystkich krajów, które przyjęły uchodźców z Ukrainy, ale również z powodu utraty powiązań handlowych, a także rosnących cen energii i transportu;
B. mając na uwadze, że 3 marca 2022 r. Republika Mołdawii złożyła wniosek o przystąpienie do UE, co świadczy o długotrwałej determinacji władz mołdawskich i dużej części społeczeństwa w dążeniu do integracji europejskiej Mołdawii;
C. mając na uwadze, że 1 lutego 2023 r. Komisja opublikowała sprawozdanie analityczne w sprawie dostosowania prawa Mołdawii do dorobku prawnego UE, w którym to sprawozdaniu oceniła ogólną zdolność tego kraju do wypełnienia zobowiązań wynikających z członkostwa;
D. mając na uwadze, że 6 lutego 2023 r. opublikowano sprawozdanie z realizacji układu o stowarzyszeniu z Republiką Mołdawii, w którym to sprawozdaniu przeprowadzono przegląd realizacji reform w ramach układu o stowarzyszeniu UE–Mołdawia od października 2021 r.;
E. mając na uwadze, że 1 czerwca 2023 r. Mołdawia będzie gospodarzem kolejnego szczytu Europejskiej Wspólnoty Politycznej w Kiszyniowie, dowodząc tym samym swojego ambitnego i stanowczo proeuropejskiego stanowiska w polityce zagranicznej;
F. mając na uwadze, że Republika Mołdawii przezwyciężyła poważne blokady logistyczne na swojej granicy z Ukrainą przez rozmieszczenie dodatkowego wyspecjalizowanego personelu straży granicznej;
G. mając na uwadze, że misja pomocy granicznej UE (EUBAM) wspiera wysiłki Mołdawii i Ukrainy na rzecz skutecznego zarządzania ich wspólną granicą;
1. z zadowoleniem przyjmuje potępienie przez Mołdawię rosyjskiej wojny napastniczej przeciwko Ukrainie; z zadowoleniem przyjmuje zobowiązanie rządu do przyjęcia unijnych środków ograniczających wobec Rosji; wyraża uznanie dla niesłabnącej solidarności Mołdawii z ukraińskimi uchodźcami i jej niedawnej decyzji o przyznaniu im tymczasowej ochrony zgodnie z odpowiednim prawodawstwem UE; wzywa Komisję do dalszego udzielania jakże potrzebnego wsparcia humanitarnego, aby zmniejszyć obciążenie państwa mołdawskiego;
2. stanowczo potępia powtarzające się naruszenia przestrzeni powietrznej Mołdawii przez rosyjskie pociski rakietowe, powtarzane przez Rosję groźby inwazji na Mołdawię, rosyjskie plany obalenia demokratycznie wybranego rządu i parlamentu Mołdawii, a także zaciekłą wojnę hybrydową prowadzoną przez Rosję za pomocą szantażu energetycznego, kampanii dezinformacyjnych – takich jak obwinianie władz krajowych o światowy kryzys energetyczny, z którym borykają się obywatele, lub wysyłanie wiadomości do funkcjonariuszy organów ścigania z prośbą o niesłuchanie dowódców i niewykonywanie rozkazów – zakłóceń w łańcuchu dostaw żywności, prób werbowania przez grupę Wagnera obywateli Republiki Mołdawii, w szczególności z Naddniestrza i Gagauzji, powtarzających się protestów aranżowanych przez wspieraną przez Kreml partię Șor i finansowanych z nielegalnych środków oraz prób wzniecenia masowych zamieszek w celu zmiany porządku politycznego i drogi ku europejskiej integracji Mołdawii;
3. z zadowoleniem przyjmuje propozycję prezydencji szwedzkiej dotyczącą utworzenia cywilnej misji wspólnej polityki zagranicznej i bezpieczeństwa dla Mołdawii, aby wesprzeć ją w przeciwdziałaniu zagrożeniom cyberbezpieczeństwa i zagrożeniom hybrydowym oraz dezinformacji; wzywa Europejską Służbę Działań Zewnętrznych do sfinalizowania planu zarządzania kryzysowego dla Mołdawii i apeluje do państw członkowskich o jednogłośne i szybkie zatwierdzenie misji, aby umożliwić jej sprawne rozmieszczenie;
4. podkreśla rolę Republiki Mołdawii jako regionalnego gwaranta bezpieczeństwa, zwłaszcza od momentu rozpoczęcia na pełną skalę rosyjskiej inwazji na Ukrainę; z zadowoleniem przyjmuje znaczne zwiększenie wsparcia dla Mołdawii w 2022 r. z Europejskiego Instrumentu na rzecz Pokoju (EPF) na potrzeby wspierania modernizacji mołdawskich sił zbrojnych; wzywa państwa członkowskie do szybkiego uzgodnienia wsparcia budżetowego w ramach EPF na rok 2023 w celu zwiększenia zdolności obronnych Mołdawii, w szczególności jej zdolności obrony powietrznej i nadzoru powietrznego, oraz pomocy temu krajowi w stawieniu czoła zwiększonym wyzwaniom w dziedzinie bezpieczeństwa;
5. zachęca Mołdawię do podejmowania starań na rzecz zwalczania zorganizowanej i poważnej przestępczości międzynarodowej i transgranicznej; wzywa Komisję do zwiększenia pomocy dla mołdawskich organów ścigania w celu zapobiegania wyżej wymienionym rodzajom przestępstw; z zadowoleniem przyjmuje zacieśnienie przez Mołdawię współpracy z Agencją Unii Europejskiej ds. Współpracy Organów Ścigania (Europol), Agencją Unii Europejskiej ds. Szkolenia w Dziedzinie Ścigania (CEPOL) oraz Fronteksem, które oznacza, że stała się ona gwarantem bezpieczeństwa: własnego i UE; zwraca się do Komisji i Rady o zwiększenie zdolności, które te instytucje udostępniają w Mołdawii; z zadowoleniem przyjmuje ścisłą współpracę między UE a Mołdawią w ramach unijnej platformy wsparcia bezpieczeństwa wewnętrznego i zarządzania granicami w Mołdawii; w związku z tym apeluje o wzmocnienie unijnej platformy wsparcia, w tym przez utworzenie i utrzymanie punktów kontaktowych w odpowiednich instytucjach UE oraz zapewnienie dodatkowej unijnej pomocy finansowej na działalność operacyjną platformy;
6. podkreśla znaczenie całościowego podejścia do bezpieczeństwa i wzywa Komisję i Radę do wspierania Republiki Mołdawii w dalszym opracowywaniu instrumentów i mechanizmów służących wspólnym ocenom, ocenom ryzyka oraz dzieleniu się doświadczeniami i wiedzą;
7. ponownie wyraża poparcie dla rozwiązania konfliktu naddniestrzańskiego w sposób kompleksowy i pokojowy, oparty na suwerenności i integralności terytorialnej Mołdawii ze specjalnym statusem dla regionu Naddniestrza; zachęca do podejmowania wszelkich środków budowy zaufania, aby zwiększyć zaufanie między Kiszyniowem a Tyraspolem oraz uniknąć destabilizacji;
8. potępia nieustający szantaż energetyczny ze strony Rosji, który wywołał najpoważniejszy kryzys energetyczny w historii Mołdawii i był próbą destabilizacji kraju; wyraża uznanie dla rządu mołdawskiego za skuteczne opanowanie kryzysu i wysiłki na rzecz zwiększenia bezpieczeństwa energetycznego przez dywersyfikację źródeł dostaw, ograniczenie zużycia, umowę „gaz za energię elektryczną” z Tyraspolem, zakup energii na rynku europejskim oraz rozwój infrastruktury wzajemnych połączeń (np. linie energetyczne wysokiego napięcia the Isaccea–Vulcăneşti i Suczawa–Bielce); wyraża uznanie dla ochrony, jaką Mołdawia zapewnia swoim obywatelom przez plan rekompensat dla najbardziej wrażliwych grup za pomocą funduszu wrażliwości energetycznej;
9. wzywa Komisję do wsparcia rozwoju i rozbudowy potencjału i infrastruktury portu w Giurgiulești, jako częściowego rozwiązania problemów z regionalnym bezpieczeństwem żywnościowym oraz w celu wywarcia pozytywnego regionalnego wpływu na gospodarkę;
10. z zadowoleniem przyjmuje fakt, że w ciągu ostatniego roku doszło do zacieśnienia stosunków między UE a Mołdawią; wyraża uznanie dla znacznych wysiłków Mołdawii na rzecz realizacji dziewięciu kroków określonych w opinii Komisji jako niezbędne w postępach na drodze do przyszłego członkostwa w UE;
11. apeluje o rozpoczęcie negocjacji akcesyjnych z Mołdawią do końca 2023 r. po wdrożeniu dziewięciu zaleceń zawartych w opinii Komisji; uważa, że członkostwo Mołdawii w UE stanowi geostrategiczną inwestycję w zjednoczoną i silną Europę i jest równoznaczne z wykazaniem się zdolnością do bycia liderem, determinacją i dalekowzrocznością; w związku z tym wzywa Komisję do dalszego udzielania strategicznej pomocy Republice Mołdawii;
12. popiera apele o innowacyjne, uzupełniające i elastyczne współdziałanie między wdrażaniem układu o stowarzyszeniu a procesem negocjacji akcesyjnych, co pozwoli na stopniową integrację Mołdawii zarówno z jednolitym rynkiem UE, jak i z odpowiednimi programami sektorowymi, w tym umożliwi dostęp do funduszy UE w odpowiednich obszarach;
13. uznaje znaczenie kompleksowego pakietu wsparcia UE, z którego od października 2021 r. uruchomiono ponad 1,09 mld EUR w postaci pożyczek i dotacji na potrzeby wzmocnienia odporności Mołdawii, w tym wsparcia budżetowego, pomocy makrofinansowej, pomocy humanitarnej i pomocy w ramach Unijnego Mechanizmu Ochrony Ludności; wzywa Komisję do szybkiego wypłacenia pozostałej części bieżącej pomocy makrofinansowej dla Republiki Mołdawii w wysokości 150 mln EUR oraz 105 mln EUR wsparcia budżetowego zapowiedzianego w listopadzie 2022 r.; z zadowoleniem przyjmuje dodatkowe zwiększenie pomocy makrofinansowej o 145 mln EUR zaproponowane przez Komisję 24 stycznia 2023 r.; apeluje o szybkie przyjęcie wniosku, aby umożliwić wypłatę tych środków w ciągu 2023 r.;
14. wzywa Komisję do niezwłocznego przygotowania pakietu wsparcia dla Mołdawii, o który Rada Europejska zwróciła się 23 marca 2023 r., aby wzmocnić odporność, bezpieczeństwo, gospodarkę i dostawy energii tego kraju w obliczu destabilizujących działań podmiotów zewnętrznych oraz wesprzeć go na drodze do przystąpienia do UE;
15. z zadowoleniem przyjmuje tymczasowe środki liberalizacji mające na celu wsparcie gospodarki Mołdawii przez przyznanie rocznych bezcłowych kontyngentów taryfowych z myślą o przezwyciężeniu utraty rynków eksportowych; wzywa Komisję do rozpatrzenia wniosku Mołdawii o stałą liberalizację kontyngentów taryfowych w celu zapewnienia przewidywalności i zdobycia zaufania inwestorów;
16. z zadowoleniem przyjmuje przystąpienie Mołdawii do Program UE dla zdrowia; wzywa Komisję do zaoferowania dodatkowego wsparcia dla Mołdawii pozwalającego uruchomić i wdrożyć Program UE dla zdrowia;
17. wzywa Komisję do włączenia Mołdawii do unijnych instrumentów, agencji i programów, takich jak: instrument „Łącząc Europę”, Program na rzecz jednolitego rynku, program „Cyfrowa Europa”, Unijny Mechanizm Ochrony Ludności, Europejska Agencja Środowiska, Organ Europejskich Regulatorów Łączności Elektronicznej (BEREC), unijny mechanizm wspólnego udzielania zamówień na medyczne środki przeciwdziałania, DiscoverEU oraz program Unii Europejskiej na rzecz zatrudnienia i innowacji społecznych;
18. wzywa instytucje UE i państwa członkowskie UE, aby zapewniły wdrożenie krótko- i długoterminowych rozwiązań w zakresie obniżania i znoszenia opłat roamingowych między Mołdawią a UE, takich jak ujednolicenie taryf za usługi głosowe w roamingu między operatorami na zasadzie wzajemności, dobrowolne umowy między operatorami europejskimi i mołdawskimi oraz zmiana załącznika do układu o stowarzyszeniu w sprawie harmonizacji przepisów UE na potrzeby rozszerzenia na Republikę Mołdawii systemu korzystania z telefonu za granicą tak jak w kraju;
19. zachęca Komisję do oddelegowania urzędników UE do mołdawskich ministerstw w celu przeprowadzenia szkoleń i wymiany najlepszych praktyk; z zadowoleniem przyjmuje decyzję Dyrekcji Generalnej ds. Polityki Sąsiedztwa i Negocjacji w sprawie Rozszerzenia o zwiększeniu liczby pracowników zajmujących się sprawami Mołdawii i apeluje o utworzenie specjalnej jednostki ds. Mołdawii;
20. podkreśla znaczenie jak najszybszego zapewnienia Mołdawii dostępu do przedakcesyjnych instrumentów finansowych UE; wzywa Komisję do jak najszybszego przedstawienia wniosku dotyczącego zmiany rozporządzenia z 2021 r. ustanawiającego Instrument Pomocy Przedakcesyjnej (IPA III), które powinno obejmować zwiększenie całkowitego budżetu IPA III;
21. z zadowoleniem przyjmuje przedłużenie umowy między UE a Mołdawią w sprawie liberalizacji drogowego transportu towarowego do 30 czerwca 2024 r., co pozwoli Mołdawii na pełne wykorzystanie alternatywnych szlaków eksportowych i tym samym będzie wsparciem dla jej gospodarki; z zadowoleniem przyjmuje zaangażowanie Mołdawii w prace Wspólnoty Transportowej i zachęca do dalszej współpracy, by utorować drogę do pełnego członkostwa Mołdawii w Traktacie o Wspólnocie Transportowej, a także do utworzenia przedstawicielstwa Wspólnoty Transportowej w Kiszyniowie; wzywa sekretariat Wspólnoty Transportowej do wsparcia opracowania planu działania na rzecz transpozycji dorobku prawnego UE w dziedzinie transportu na grunt ustawodawstwa krajowego;
22. pochwala zdecydowane kroki poczynione przez rząd w celu poprawy funkcjonowania sądownictwa, w tym postępy osiągnięte w procedurze weryfikacji wstępnej nowych członków Najwyższej Rady Sądownictwa i Najwyższej Rady Prokuratorów; podkreśla jednak, że zgodnie z zaleceniami Komisji Weneckiej należy zapewnić przejrzystość, uczciwość i rozliczalność w sektorze wymiaru sprawiedliwości; przypomina o znaczeniu jakości i zrównoważonego charakteru reform;
23. z zadowoleniem przyjmuje działania podjęte w celu zwalczania korupcji, takie jak wdrożenie przepisów dotyczących procesów in absentia; wzywa władze Mołdawii do znacznego zwiększenia wysiłków i działań na rzecz zapewnienia wiarygodnych wyników w zakresie ścigania i skazywania winnych; wzywa do zacieśnienia współpracy między państwami członkowskimi UE a władzami mołdawskimi przy dochodzeniu dotyczącym oszustw bankowych w 2014 r., w szczególności przy zapewnieniu odzyskania skradzionych aktywów i ściganiu osób odpowiedzialnych;
24. z zadowoleniem przyjmuje postępy w ściganiu szeregu głośnych spraw korupcyjnych oraz w sprawach związanych z oszustwem bankowym o wartości 1 mld USD; w tym kontekście odnotowuje decyzję Stanów Zjednoczonych Ameryki i Zjednoczonego Królestwa o objęciu sankcjami dwóch zbiegłych oligarchów oraz większej grupy osób i podmiotów za ich udział w korupcji i powiązanych z Kremlem działaniach mających na celu ingerencję w demokratyczne wybory w Mołdawii;
25. wzywa instytucje UE i państwa członkowskie do szybkiego stworzenia odrębnego systemu sankcji wobec osób z Mołdawii, o których wiadomo, że skorumpowały instytucje polityczne i gospodarcze, aby ograniczyć siłę finansową tych osób i ich zdolność do destabilizacji;
26. z zadowoleniem przyjmuje zobowiązanie Mołdawii do zwiększenia starań na rzecz spełnienia wymogu deoligarchizacji zawartego w opinii Komisji; z zadowoleniem przyjmuje projekt ustawy o deoligarchizacji, przepisy dotyczące własności mediów oraz przyjęcie nowej strategii zarządzania mieniem państwowym, przedsiębiorstwami państwowymi i podmiotami z kapitałem państwowym w latach 2022–2030; wzywa jednak władze do uwzględnienia zaleceń Komisji Weneckiej dotyczących przyjęcia systemowego podejścia mającego na celu wzmocnienie instytucji i ustawodawstwa dotyczącego zapobiegania monopolom, polityki konkurencji, partii politycznych, wyborów, opodatkowania oraz zwalczania korupcji i prania pieniędzy; wzywa Komisję do wyjaśnienia procesu deoligarchizacji, który w dziewięciu zaleceniach opisuje się jako „wyeliminowanie nadmiernego wpływu partykularnych interesów na życie gospodarcze, polityczne i publiczne”;
27. zobowiązuje swoją przewodniczącą do przekazania niniejszej rezolucji wiceprzewodniczącemu Komisji / wysokiemu przedstawicielowi Unii do spraw zagranicznych i polityki bezpieczeństwa, Radzie, Komisji, rządom i parlamentom państw członkowskich, Radzie Europy, Organizacji Bezpieczeństwa i Współpracy w Europie, a także prezydent, rządowi i parlamentowi Republiki Mołdawii.
- [1] Dz.U. L 260 z 30.8.2014, s. 4.