PROJEKT REZOLUCJI w sprawie trzydziestolecia kryteriów kopenhaskich: nowy impuls dla polityki rozszerzenia UE
8.12.2023 - (2023/2987(RSP))
zgodnie z art. 132 ust. 2 Regulaminu
Stelios Kouloglou
w imieniu grupy The Left
B9‑0506/2023
Rezolucja Parlamentu Europejskiego w sprawie trzydziestolecia kryteriów kopenhaskich: nowy impuls dla polityki rozszerzenia UE
Parlament Europejski,
– uwzględniając art. 48 Traktatu o Unii Europejskiej (TUE),
– uwzględniając kryteria kopenhaskie, o których mowa przede wszystkim w art. 49 TUE,
– uwzględniając Traktat o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (TFUE),
– uwzględniając Kartę praw podstawowych Unii Europejskiej,
– uwzględniając europejską konwencję praw człowieka (EKPC),
– uwzględniając pakiet rozszerzeniowy Komisji z 12 października 2022 r.,
– uwzględniając pakiet rozszerzeniowy Komisji z 8 listopada 2023 r.,
– uwzględniając opinię Europejskiego Komitetu Regionów z 5–6 lipca 2022 r. w sprawie pakietu rozszerzeniowego Komisji,
– uwzględniając oświadczenie przewodniczącego Europejskiego Komitetu Regionów z 8 listopada 2023 r. w sprawie pakietu rozszerzeniowego Komisji,
– uwzględniając art. 132 ust. 2 Regulaminu,
A. mając na uwadze, że art. 49 TUE zezwala każdemu państwu europejskiemu, które szanuje wartości UE i zobowiązuje się je wspierać, złożyć wniosek o członkostwo w Unii; mając na uwadze, że o wniosku tym informuje się Parlament i parlamenty narodowe oraz kieruje się go do Rady, która stanowi jednomyślnie po zasięgnięciu opinii Komisji oraz po otrzymaniu zgody Parlamentu Europejskiego;
B. mając na uwadze, że kryteria kopenhaskie to zbiór warunków, które kraje kandydujące muszą spełnić, aby zakwalifikować się do członkostwa w UE; mając na uwadze, że kryteria te pozwalają zagwarantować, iż kraje aspirujące do przystąpienia do Unii wyznają wspólne wartości, mają stabilne instytucje i mogą skutecznie wdrażać unijne przepisy;
C. mając na uwadze, że kryteria kopenhaskie dotyczą trzech głównych obszarów: kwestii politycznych, gospodarki oraz zdolności administracyjnych i instytucjonalnych do skutecznego wdrażania prawa UE;
D. mając na uwadze, że centralnym elementem kryteriów kopenhaskich są stabilne instytucje krajów kandydujących, które gwarantują, że panuje w nich demokracja i praworządność, przestrzegane są prawa człowieka, a mniejszości są szanowane i chronione;
E. mając na uwadze, że przystąpienie do UE musi być procedurą opartą na kryteriach merytorycznych, w której każdego kandydata ocenia się na podstawie kryteriów kopenhaskich, a zwłaszcza kryteriów gwarantujących pełne poszanowanie praw człowieka, demokracji i praworządności;
F. mając na uwadze, że Komisja szczegółowo ocenia, czy kandydat spełnia te kryteria, a następnie wydaje zalecenia dla Rady i Parlamentu;
G. mając na uwadze, że spełnienie kryteriów kopenhaskich jest niezbędnym, lecz niewystarczającym warunkiem członkostwa w UE; mając na uwadze, że nawet gdy dany kraj spełnia kryteria kopenhaskie, decyzja o przyjęciu nowego członka jest decyzją polityczną i wymaga jednomyślnej zgody państw członkowskich UE;
H. mając na uwadze, że należy przyjąć progresywne podejście, aby wyeliminować niedociągnięcia poprzednich rozszerzeń i rzeczywiście zająć się wyzwaniami, przed którymi stoją kraje kandydujące i potencjalne kraje kandydujące;
I. mając na uwadze, że osiem z dziesięciu krajów ubiegających się obecnie o członkostwo w UE uzyskało status kraju kandydującego, a niektóre z nich mają ten status od dłuższego czasu, co świadczy o stałym zaangażowaniu w proces akcesyjny; mając na uwadze, że kraje te znajdują się na różnych etapach procesu akcesyjnego i negocjacji;
J. mając na uwadze, że w ostatnich latach dyskutowano i debatowano nad koncepcją „wiarygodnej perspektywy rozszerzenia” oraz nad możliwością stworzenia jaśniejszej ścieżki do członkowska w UE dla niektórych krajów Bałkanów Zachodnich; mając na uwadze, że kraje Bałkanów Zachodnich od dekad deklarują gotowość do przystąpienia do UE;
K. mając na uwadze, że nie istnieje formalna ani ustandaryzowana przyspieszona procedura przystąpienia do UE, a proces akcesyjny może mieć inne tempo w zależności od kraju kandydującego; mając na uwadze, że tempo to zależy od wielu czynników, w tym tego, na ile dany kraj jest gotowy do przystąpienia do UE oraz czy spełnia on kryteria kopenhaskie, a także od względów geopolitycznych i woli politycznej zarówno kraju kandydującego, jak i państw członkowskich UE;
L. mając na uwadze, że proces rozszerzenia nie powinien być skierowany przeciwko żadnemu konkretnemu krajowi ani grupie krajów oraz nie powinien być postrzegany jako element walki geopolitycznej;
M. mając na uwadze, że rozszerzenie i reforma UE to dwa ściśle ze sobą powiązane procesy; mając na uwadze, że przyłączeniu krajów Bałkanów Zachodnich i Europy Wschodniej towarzyszyć będą fundamentalne zmiany w samej UE, o czym świadczą wcześniejsze rozszerzenia; mając na uwadze, że UE musi być zdolna do rozszerzenia, by następnie móc podjąć decyzje i wdrożyć podstawowe reformy, które wykraczają daleko poza reformę instytucjonalną i reformę procedur głosowania; mając na uwadze, że potrzebna jest gruntowna reforma wielu obszarów polityki, takich jak polityka spójności i polityka rolna; mając na uwadze, że na Konferencji w sprawie przyszłości Europy wybrzmiały szeroko zakrojone postulaty obywateli dotyczące wzmocnienia „Europy socjalnej”;
1. przypomina, że spełnienie kryteriów kopenhaskich jest niezbędnym, lecz niewystarczającym warunkiem członkostwa w UE; przypomina, nawet gdy dany kraj spełnia kryteria kopenhaskie, decyzja o przyjęciu nowego członka jest decyzją polityczną i wymaga jednomyślnej zgody państw członkowskich UE;
2. podkreśla, że centralnym elementem kryteriów kopenhaskich są stabilne instytucje krajów kandydujących, które gwarantują, że panuje w nich demokracja i praworządność, przestrzegane są prawa człowieka, a mniejszości są szanowane i chronione;
3. zaznacza, że polityka środowiskowa i klimatyczna oraz dorobek prawny wszystkich krajów kandydujących powinny być w równym stopniu dostosowane do unijnych i międzynarodowych przepisów, celów i traktatów, ze szczególnym uwzględnieniem porozumienia paryskiego i globalnych ram różnorodności biologicznej z Kunmingu/Montrealu;
4. podkreśla, że należy gruntownie zreformować wspólną politykę rolną oraz dopilnować, aby wszystkie przepisy regulujące produkcję żywności i pasz, dotyczące zwłaszcza dobrostanu zwierząt oraz pestycydów i nawozów, w krajach kandydujących były dostosowane do przepisów i norm UE;
5. nalega, aby w procesie akcesyjnym priorytetowo potraktować dostosowanie przepisów prawa pracy wszystkich krajów kandydujących do dorobku socjalnego, konwencji Międzynarodowej Organizacji Pracy i Europejskiej karty społecznej, co pomoże w walce z dumpingiem socjalnym, a także do zawartego w układach o stowarzyszeniu zobowiązania do promowania roli partnerów społecznych i dialogu społecznego;
6. zauważa zainteresowanie przystąpieniem do UE i polityczną wolę krajów kandydujących oraz docenia ich intensywne starania, by spełnić wymogi członkostwa; podkreśla, że praworządność, reformy demokratyczne i poszanowanie praw człowieka powinny znaleźć się na pierwszym planie procesu akcesyjnego, wraz z lepszym monitorowaniem, sprawozdawczością i oceną;
7. zauważa, że decyzja Rady Europejskiej o przyznaniu statusu kraju kandydującego opiera się na kryteriach politycznych związanych ze względami geopolitycznymi i gospodarczymi;
8. sprzeciwia się wszelkim próbom przyspieszenia procedur przystąpienia do UE wynikającym ze względów geopolitycznych i podkreśla, że kraje kandydujące muszą ściśle przestrzegać kryteriów kopenhaskich, ponieważ jest to niezbędny krok do akcesji;
9. podkreśla, że w procesie akcesyjnym i w procedurze rozszerzenia priorytetowo należy traktować demokrację, praworządność, poszanowanie praw człowieka i niezależność systemu sądownictwa; podkreśla, że zasadnicze znaczenie ma pozbawienie oligarchów wpływu na rządy, parlamenty i media, walka z korupcją, praniem pieniędzy i przestępczością zorganizowaną oraz wolność mediów;
10. podkreśla, że obywatele zarówno w państwach członkowskich UE, jak i w krajach kandydujących muszą być ściśle zaangażowani w proces reform związanych z rozszerzeniem Unii;
11. ponownie krytykuje proces rozszerzenia, w którym do tej pory nie zwracano uwagi na problemy społeczne związane z reformami w krajach kandydujących i który pogłębił problemy związane z dumpingiem socjalnym w państwach członkowskich; nalega na wzmocnienie dorobku socjalnego UE;
12. jest zaniepokojony, że nie przeprowadzono dotąd gruntownego i krytycznego przeglądu społecznych, gospodarczych i środowiskowych skutków poprzednich rozszerzeń UE, przez co być może przeoczono systemowe problemy;
13. przypomina, że UE powinna przeprowadzić krytyczną i dogłębną ocenę swojej polityki rozszerzenia oraz zdolności do pogłębienia integracji w ramach równoległego procesu;
14. podkreśla, że polityka rozszerzenia UE powinna wynikać z chęci przyczynienia się do realizacji projektu wspólnych wartości, demokracji, praworządności, równości i wolności; zauważa, że polityka rozszerzenia powinna być narzędziem wzajemnego rozwoju obywateli, a nie prowadzącą do nierówności bronią geopolityczną;
15. wyraża zaniepokojenie utrzymującym się deficytem demokratycznym w procesie rozszerzenia oraz podkreśla, że konieczne są silniejsze mechanizmy, które zapewnią znaczący udział i reprezentację obywateli w tym procesie;
16. zobowiązuje swoją przewodniczącą do przekazania niniejszej rezolucji Radzie i Komisji oraz rządom i parlamentom państw członkowskich.