PROJEKT REZOLUCJI w sprawie zwrotu rumuńskiego skarbu narodowego bezprawnie przywłaszczonego przez Rosję
11.3.2024 - (2024/2605(RSP))
zgodnie z art. 132 ust. 2 Regulaminu
Vlad‑Marius Botoş, Petras Auštrevičius, Fabio Massimo Castaldo, Dita Charanzová, Vlad Gheorghe, Bernard Guetta, Karin Karlsbro, Ilhan Kyuchyuk, Urmas Paet, Dragoş Pîslaru, Ramona Strugariu, Hilde Vautmans
w imieniu grupy Renew
Patrz też projekt wspólnej rezolucji RC-B9-0169/2024
B9‑0178/2024
Rezolucja Parlamentu Europejskiego w sprawie zwrotu rumuńskiego skarbu narodowego bezprawnie przywłaszczonego przez Rosję
Parlament Europejski,
– uwzględniając swoje wcześniejsze rezolucje w sprawie Rosji,
– uwzględniając art. 36 i 167 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (TFUE),
– uwzględniając dyrektywę Parlamentu Europejskiego i Rady 2014/60/UE z dnia 15 maja 2014 r. w sprawie zwrotu dóbr kultury wyprowadzonych niezgodnie z prawem z terytorium państwa członkowskiego, zmieniającą rozporządzenie (UE) nr 1024/2012[1] oraz komunikat Komisji z dnia 13 grudnia 2022 r. w sprawie planu działania UE przeciwko nielegalnemu handlowi dobrami kultury (COM(2022)0800),
– uwzględniając opinię 193 (1996) Zgromadzenia Parlamentarnego Rady Europy zatytułowaną „Wniosek Rosji o członkostwo w Radzie Europy” oraz jego rezolucję 1896 (2012) zatytułowaną „Wypełnianie obowiązków i zobowiązań przez Federację Rosyjską”,
– uwzględniając Konwencję ramową Rady Europy o wartości dziedzictwa kulturowego dla społeczeństwa (CETS 199) z 27 października 2005 r. oraz Konwencję Rady Europy o przestępstwach przeciwko dobrom kultury (CETS 221) z 19 maja 2017 r.,
– uwzględniając rosyjsko-rumuński układ o przyjaznych stosunkach i współpracy z 4 lipca 2003 r. oraz towarzyszące mu wspólne oświadczenie ministrów spraw zagranicznych Rumunii i Rosji, na mocy których ustanowiono rumuńsko-rosyjską wspólną komisję ds. badania kwestii wynikających z historii stosunków dwustronnych, w tym kwestii rumuńskiego skarbu narodowego,
– uwzględniając konwencję haską z 1954 r. o ochronie dóbr kulturalnych w razie konfliktu zbrojnego,
– uwzględniając konwencję UNESCO z 1970 r. dotyczącą środków zmierzających do zakazu i zapobiegania nielegalnemu przywozowi, wywozowi i przenoszeniu własności dóbr kultury,
– uwzględniając uznane przez państwa ogólne zasady prawa międzynarodowego, takie jak zasada dobrej wiary i zasada pokojowego rozstrzygania sporów,
– uwzględniając art. 132 ust. 2 Regulaminu,
A. mając na uwadze, że podczas pierwszej wojny światowej, kiedy państwa centralne okupowały znaczną część Rumunii i groziły zajęciem pozostałej części kraju, ówczesny rząd rumuński, pod presją swego sojusznika, carskiej Rosji, zgodził się przenieść rumuński skarb narodowy do Rosji, aby ochronić go przed wojskami państw centralnych;
B. mając na uwadze, że skarb ten obejmował zawartość skarbca Narodowego Banku Rumunii, w tym 91,48 ton czystego złota, królewskie kolekcje klejnotów i rzadkich monet, biżuterię, obrazy i kolekcje dzieł sztuki należące do dziedzictwa narodowego, artefakty religijne i archiwa, rzadkie rękopisy historyczne, zbiory i kosztowności należące do kilku instytucji publicznych, banków prywatnych, przedsiębiorstw handlowych i osób fizycznych, stanowiące dziedzictwo ponad pięciu wieków historii Rumunii; mając na uwadze, że rzadkie złote monety, które stanowią znaczną część skarbu Narodowego Banku Rumunii zdeponowanego w Moskwie, oprócz wartości samego złota posiadają wartość numizmatyczną i kulturową;
C. mając na uwadze, że rządy Rumunii i Rosji podpisały oficjalne protokoły dotyczące przeniesienia tego skarbu do Moskwy, wraz ze szczegółowym spisem dokumentującym rezerwy złota Narodowego Banku Rumunii, z gwarancją rządu rosyjskiego dotyczącą bezpieczeństwa transportu, bezpieczeństwa depozytu i bezpiecznego powrotu do Rumunii, czego świadkami były wówczas inne państwa; mając na uwadze, że skarb przetransportowano dwoma pociągami w grudniu 1916 r. i lipcu 1917 r.; mając na uwadze, że skarb umieszczono w Moskwie na Kremlu, a strona rosyjska przeprowadziła jego inwentaryzację, która potwierdziła pełną zgodność z oświadczeniami Narodowego Banku Rumunii;
D. mając na uwadze, że po rewolucji październikowej w Rosji i przejęciu władzy przez komunistów pod przywództwem Lenina nowo powstały reżim radziecki zerwał stosunki dyplomatyczne z Rumunią, przejął rumuński skarb i odmówił jego zwrotu;
E. mając na uwadze, że państwowe rezerwy złota są zasadniczym składnikiem aktywów finansowych, zapewniającym stabilność waluty państwa i zwiększającym zaufanie do siły gospodarczej narodu; mając na uwadze, że odmowa zwrotu skarbu przez Związek Radziecki osłabiła państwo rumuńskie, które wyłoniło się po pierwszej wojnie światowej, i pozostaje głównym punktem spornym w stosunkach między oboma krajami;
F. mając na uwadze, że dwukrotnie, w 1935 r. i 1956 r., Związek Radziecki zgodził się zwrócić Rumunii część archiwów oraz przedmiotów o wartości historycznej i kulturowej; mając jednak na uwadze, że większość rumuńskiego skarbu, w tym złoto z rezerwy Narodowego Banku Rumunii, nie została zwrócona; mając na uwadze, że te dwie restytucje jednoznacznie świadczą o tym, że strona radziecka/rosyjska przyznała, iż ma obowiązek zwrócić rumuński skarb;
G. mając na uwadze, że Federacja Rosyjska jest prawnym spadkobiercą Związku Radzieckiego, który zachował osobowość prawną carskiej Rosji, i w związku z tym jest zobowiązana do zwrotu aktywów należących do Rumunii;
H. mając na uwadze, że w 2012 r. Zgromadzenie Parlamentarne Rady Europy przyjęło rezolucję 1896 (2012) zatytułowaną „Wypełnianie obowiązków i zobowiązań przez Federację Rosyjską”, w której zwróciło się do Federacji Rosyjskiej, by postarała się szybko rozwiązać nierozstrzygnięte problemy dotyczące zwrotu dóbr kultury i innych dóbr w drodze bezpośrednich negocjacji z zainteresowanymi krajami;
I. mając na uwadze, że w następstwie wspólnego oświadczenia ministrów spraw zagranicznych Rumunii i Rosji z 4 lipca 2003 r. obie strony powołały rumuńsko-rosyjską wspólną komisję do zbadania kwestii wynikających z historii stosunków dwustronnych, w tym kwestii rumuńskiego skarbu zdeponowanego w Moskwie podczas pierwszej wojny światowej; mając na uwadze, że przez 15 lat komisja ta zebrała się tylko pięciokrotnie, a ostatnie posiedzenie odbyło się w 2019 r.; mając na uwadze, że w protokołach przyjętych na zakończenie tych spotkań strona rosyjska uznała roszczenie Rumunii wobec Federacji Rosyjskiej i zgodziła się, że dokumenty przedstawione przez stronę rumuńską są dokumentami autentycznymi o statusie traktatu międzynarodowego, poświadczającymi zdeponowanie przez Rumunię jej skarbu, w tym skarbu Narodowego Banku Rumunii, w Rosji;
J. mając na uwadze, że dyrektywy 93/7/EWG[2] i 2014/60/UE stanowią kluczowe akty prawne dotyczące zwrotu dóbr kultury wyprowadzonych niezgodnie z prawem z terytorium państwa członkowskiego; mając na uwadze, że plan działania UE przeciwko nielegalnemu handlowi dobrami kultury potwierdził silne zaangażowanie UE na rzecz ochrony dziedzictwa kulturowego; mając na uwadze, że prawodawstwo UE dotyka kwestii zwrotu nielegalnie wyprowadzonych dóbr kultury, zarówno tych przeniesionych w ramach Unii, jak i tych, które bezprawnie wywieziono z terytorium państwa członkowskiego z naruszeniem obowiązujących przepisów lub naruszeniem warunków tymczasowego zezwolenia;
K. mając na uwadze, że nielegalne przywłaszczenie rumuńskiego skarbu narodowego przez Rosję jest jedynym przypadkiem w skali międzynarodowej, w którym rezerwy złota i obiekty dziedzictwa jednego państwa zostały powierzone innemu państwu wraz z prawnie ważnymi dokumentami i gwarancjami zwrotu, a państwo przyjmujące nie przestrzega tych podpisanych zobowiązań, naruszając tym samym prawo i zwyczaje międzynarodowe;
L. mając na uwadze, że zwrot przywłaszczonego rumuńskiego skarbu narodowego ma ogromne znaczenie zarówno dla narodowej, jak i instytucjonalnej pamięci kraju; mając na uwadze, że Rumunia konsekwentnie od ponad stu lat dąży do odzyskania wszystkich swoich dóbr kultury zdeponowanych w Moskwie i będzie zgłaszać swoje roszczenia do czasu pełnego zwrotu skarbu;
1. ubolewa, że Rosja nie zwróciła Rumunii całego rumuńskiego skarbu narodowego, wbrew oficjalnym umowom dwustronnym między tymi państwami oraz wbrew oczekiwaniom wynikającym z prawa i norm międzynarodowych;
2. wyraża zaniepokojenie faktem, że pomimo rozmaitych wysiłków negocjacyjnych po pierwszej wojnie światowej, a także późniejszych działań rumuńsko-rosyjskiej wspólnej komisji ekspertów, Rosja z jawną niechęcią podchodzi do kwestii zwrotu rumuńskiego skarbu narodowego;
3. wzywa rząd Federacji Rosyjskiej do podjęcia niezbędnych kroków, aby zwrócić Rumunii pozostałą część jej skarbu narodowego wysłanego do Moskwy w celu przechowania w latach 1916 i 1917;
4. wzywa UE i jej państwa członkowskie, aby solidarnie wspierały starania Rumunii o odzyskanie jej skarbu narodowego, gdyż jest to kwestia budząca nieustanny niepokój rumuńskiego społeczeństwa; wzywa UE i jej państwa członkowskie do współpracy z państwem rumuńskim i Narodowym Bankiem Rumunii w celu podniesienia świadomości na ten temat i koordynowania działań na rzecz powrotu rumuńskiego skarbu narodowego na należne mu miejsce;
5. wzywa UE i jej państwa członkowskie, aby włączyły kwestię zwrotu rumuńskiego skarbu narodowego do programu działań dyplomatycznych w stosunkach z Rosją; podkreśla, że Rumunia nie jest jedynym państwem członkowskim UE, którego skarby narodowe i obiekty dziedzictwa kulturowego zostały zagrabione i skradzione przez Rosję, i w związku z tym wzywa do przeprowadzenia dogłębnej analizy dotyczącej w szczególności dóbr narodowych państw, które ucierpiały z powodu okupacji i represji ze strony Związku Radzieckiego i carskiej Rosji, oraz do podjęcia wspólnych działań na szczeblu UE w celu odzyskania tych dóbr;
6. wzywa UE i jej państwa członkowskie do dogłębnej i kompleksowej ponownej oceny stosunków UE–Rosja, z uwagi na trwającą rosyjską wojnę napastniczą przeciwko Ukrainie i wojnę hybrydową przeciwko UE i jej państwom członkowskim; uważa, że ta ponowna ocena powinna również dotyczyć innych przypadków, w których Rosja działała ze szkodą dla państw członkowskich UE, całkowicie lekceważąc normy międzynarodowe; podkreśla, że zwrot skradzionych skarbów narodowych i obiektów dziedzictwa kulturowego i historycznego państw członkowskich UE musi być jednym z warunków przyszłych stosunków UE z Rosją;
7. wyraża zadowolenie, że UE nie szczędzi starań, by chronić dziedzictwo narodowe, kulturowe i historyczne, wdrażając przepisy i mechanizmy współpracy regulujące zwrot dóbr kultury i dziedzictwa wywiezionych niezgodnie z prawem z terytoriów państw UE, oraz że zwalcza nielegalny handel dobrami kultury;
8. wzywa UE i jej państwa członkowskie, aby rozważyły rozszerzenie zakresu polityki UE regulującej ochronę dóbr kultury na kwestię odzyskiwania skarbów narodowych przeniesionych na mocy umów dwustronnych między państwami, a także by zwiększyły wsparcie UE dla działań państw członkowskich w tym zakresie; podkreśla, że wyjątkowy charakter nielegalnego przywłaszczenia rumuńskiego skarbu narodowego wymaga specjalnych działań na szczeblu europejskim, aby ułatwić jego odzyskanie, a tym samym rozszerza podejście UE do zwrotu dóbr wyprowadzonych niezgodnie z prawem z terytoriów państw UE;
9. zobowiązuje swoją przewodniczącą do przekazania niniejszej rezolucji Radzie, Komisji, rządom i parlamentom państw członkowskich, Radzie Europy i jej Zgromadzeniu Parlamentarnemu, Organizacji Bezpieczeństwa i Współpracy w Europie oraz rządowi Rosji.