Istungi stenogramm

Neljapäev, 27. oktoober 2005 - Strasbourg

17. Usbekistan

  Presidente. Segue-se na ordem do dia o debate sobre seis propostas de resolução sobre os direitos do Homem no Usbequistão⁽¹⁾.

  Józef Pinior (PSE), autor. – Panie Przewodniczący! Ponad dwudziestomilionowy Uzbekistan, ojczyzna legendarnego Tamerlana, kraj położony na Jedwabnym Szlaku, świadomy swojego dziedzictwa historycznego odgrywa zasadniczą rolę geostrategiczną na styku Europy, Bliskiego Wschodu i Azji. Społeczeństwo Uzbekistanu oraz bogata kultura tego kraju predysponują go do odgrywania ważnej roli w tworzeniu międzynarodowego ładu politycznego opartego na pokoju, demokracji i przestrzeganiu praw człowieka.

Autorytarny reżym Islama Karimowa dławi dążenia demokratyczne społeczeństwa Uzbekistanu, dopuszcza się łamania podstawowych praw człowieka, jest odpowiedzialny za masakrę w Andiżanie. W ostatnią sobotę, 22 października bieżącego roku, został aresztowany przywódca opozycyjny, biznesmen Sanjar Umarov. Jego adwokat Vitaly Krasilovsky przekazał niepokojące wiadomości o upokarzającym traktowaniu Umarova w areszcie. Adwokat jest zaniepokojony stanem Sanjara Umarova. Widzenie w areszcie trwało jedynie kilka minut i Umarov nie był w stanie udzielić spokojnych odpowiedzi na pytania jego adwokata. To jeden z wielu przypadków łamania praw człowieka przez reżym Karimowa.

Unia Europejska nie może pozostawać obojętna wobec sytuacji w Uzbekistanie. Nasze działania muszą być skierowane do społeczeństwa obywatelskiego tego kraju, muszą służyć budowaniu dobrych relacji z narodem uzbeckim, pomagać ofiarom represji politycznych ze strony autorytarnego reżymu. Sprawą podstawową pozostaje wizyta przedstawicieli Parlamentu Europejskiego w Uzbekistanie. Władze Uzbekistanu muszą wyrazić zgodę na naszą wizytę w Andiżanie oraz na spotkania z przedstawicielami mediów, opozycji oraz organizacji pozarządowych. Niech będzie mi wolno wyrazić nadzieję na dalszy rozwój dobrych stosunków pomiędzy Unią Europejską a Uzbekistanem, stosunków, które posłużą do rozwoju i dobrobytu społeczeństwa tego kraju. Przyczynią się do rozwoju demokracji i praw człowieka w Uzbekistanie i w całym regionie Azji Środkowej.

  Carl Schlyter (Verts/ALE), författare. – Herr talman! Rådet fattade ett bra beslut om vapenembargo den 3 oktober. Uzbekistan behöver inga vapen, de kan användas till att förtrycka den egna befolkningen. Det är bra att vi idag kräver att en oberoende undersökning genomförs av vad som hände i Abizjan.

Media är hårt kontrollerat och opposition och folkrörelser hindras från att mötas. De krav vi ställer på president Karimov borde inte vara så svåra att uppfylla. Han behöver bara uppfylla sitt eget lands konstitution, för där står det att det skall råda fri rörlighet, föreningsfrihet och mötesfrihet och att domstolarna skall vara oberoende. Det är inget orimligt krav att en president skall följa sitt eget lands konstitution, och det är det vi kräver här idag.

  Simon Coveney (PPE-DE), Author. – Mr President, I apologise. I should, of course, have acknowledged the presence of the Commissioner the last time I spoke, but I will this time.

I am pleased to have an opportunity to speak briefly on the motion on Uzbekistan. Uzbekistan is a large and very influential country in Central Asia. Its stability directly impinges on the whole region and the EU has rightly attempted to build contacts and a relationship with this geographically close and significant neighbour. For me, however, this motion has one main focus: to ask again what happened in Andijan last May and to make a further call for an open and independent inquiry. There seems to be a view that, by asking for the truth to be established, we are in some way taking sides against the Uzbek authorities. The EU has human rights and international law at the centre of its value system and it is our responsibility to call for the truth behind this tragedy.

To date, there are three versions of the ‘truth’. Firstly, the official Uzbek and the President Karimov version, according to which the killings were ‘a measured response to an Islamist uprising where 187 criminals were killed’. Next, there is the media and NGO version, which reports a bloodbath where women and children were mowed down by armed police, bodies were dragged to a school nearby and left lying there until the following day, some of them not dead, and then taken to hospital. We do not even know the numbers that were killed. Reports vary between 500 and 1500 people. Thirdly, there are the locals in Andijan, most of them silenced or suffering from amnesia, basically afraid to speak out because some who have done so have disappeared.

The EU must insist on an independent inquiry and we must take action that will ensure that, if we are refused that, it will have implications for the relationship between Uzbekistan and the European Union.

  Ona Juknevičienė (ALDE), autorė. – Uzbekijos Prezidentas Islamas Karimovas įžūliai ir atvirai ignoruoja tarptautinės visuomenės norą atskleisti visą tiesą, kas įvyko Andižane šių metų gegužės mėnesį. Jis kuria savo tiesą. Prezidentas Karimovas kuria tiesą atvirai pažeisdamas žmogaus teises, ištrindamas žudynių pėdsakus, neutralizuodamas liudininkus ir jų gimines. Panašu, kad tiesa Uzbekijoje gali būti tik viena – kruopščiai valdžios cenzūruota tiesa. Terorizmas ir ekonominiai nusikaltimai – tai du migloti motyvai, po kuriais bandoma paslėpti atvirą susidorojimą su vadinamaisiais valstybės priešais. Vis dėl to manau, kad privalo būti skiriamoji riba tarp saugumo užtikrinimo ir represijų. Uždraudus opoziciją ji susitelkia į radikalias formas. Religinį ekstremizmą skatina socialinė neteisybė, nuomonių įvairovės blokavimas. Galima pripažinti, kad Uzbekija yra patrauklus taikinys islamo ekstremistams, tačiau tokie valdžios veiksmai nestabdo islamo radikalizmo, nes tik demokratija ir nepriklausomi teismai, o ne priespauda, padeda kovoti su radikalizmu. Gerb. Pirmininke, Parlamento nariai, kviečiu jus šiandien balsuoti už rezoliuciją, nes tikiu, kad ji bus dar vienas mūsų indėlis siekiant paskatinti Uzbekijos piliečių nuomonės įvairovę, laisvą žodį, jų žmogiškąsias teises. Tai yra tikrasis kelias į demokratiją.

  Erik Meijer (GUE/NGL), Auteur. – Voorzitter, niet alleen in Oekraïne, Georgië of Kirgizië is na het instorten van de Sovjet-Unie een autoritair regime aan de macht gekomen, maar vooral ook in Belarus, Turkmenistan en Oezbekistan. Niet de democratie heeft daar gewonnen maar een groepje mensen dat ervaring opdeed in het oude staatsapparaat en de veiligheidsdiensten. Die mensen hebben geen enkele andere doelstelling dan zelf aan de macht te blijven. Zij maken de staatsbedrijven tot hun privé-eigendom, misvormen de verkiezingsresultaten, geven opposities zo min mogelijk ruimte, hinderen vrije organisaties, beperken de pers en gebruiken zo nodig geweld tegen hun volk.

Oezbekistan is toe aan een radicale verandering, maar de aanzet daartoe is op 13 mei met grof geweld tegen demonstranten verhinderd, waarbij honderden doden zijn gevallen. Sindsdien is de buitenwereld opvallend stil gebleven. Heeft dat te maken met economische en militaire belangen? Mag de dictatuur in Oezbekistan aanblijven, omdat die zich nuttig heeft gemaakt voor de militaire interventie in Afghanistan? Laten we de inwoners van het land in de steek? Europa mag hun rechten en vrijheden niet ondergeschikt maken aan andere overwegingen, de ontwerpresolutie draagt bij tot de noodzakelijke stellingname.

  Marcin Libicki (UEN), autor. – Panie Przewodniczący! Przełom, który w Polsce zaowocował powołaniem demokratycznego rządu w roku 1989 i który w konsekwencji doprowadził do upadku Muru Berlińskiego oraz rozpadu całego bloku komunistycznego zarządzanego z Moskwy, niestety nie we wszystkich państwach byłego bloku komunistycznego zaowocował wprowadzeniem demokratycznego ustroju szanującego prawa człowieka. Przemiany, których świadkami byliśmy w Polsce, na Słowacji, w Czechach oraz na Węgrzech, czyli wprowadzenie systemów szanujących prawa człowieka, niestety nie nastąpiły początkowo na Ukrainie. Przemian tych nie widzimy po dziś dzień na Białorusi i niestety nie możemy ich zaobserwować także w Uzbekistanie.

Zdarzenia z 13 maja 2005 roku były pewnego rodzaju papierkiem lakmusowym stosunków panujących w Uzbekistanie. Postawa rządu, który najpierw nie chce dopuścić obserwatorów zagranicznych do wyjaśnienia przyczyn śmierci wielu ludzi, który zastrasza dziennikarzy, który nie dopuszcza kontroli z zewnątrz, wymaga zajęcia przez Parlament Europejski stanowczego stanowiska. Dlatego też wzywamy do wyjaśnienia wszystkich tych spraw i do doprowadzenia do tego, by w Uzbekistanie zapanowały stosunki demokratyczne.

  Bernd Posselt, im Namen der PPE-DE-Fraktion. – Herr Präsident! Es handelt sich bei Usbekistan um eine alte Kulturlandschaft, die unter anderem Staaten wie die Khanate von Buchara und Kokand hervorgebracht hat, dann aber Opfer eines aggressiven Kolonialismus wurde. Wir haben heute vom europäischen Kolonialismus in Afrika gesprochen, aber dort waren es der sowjetkommunistische Kolonialismus und vorher der zaristische Kolonialismus in Zentralasien. Dieser Kolonialismus hat erst 1989 mit dem Sturz der kommunistischen Regime in Mitteleuropa geendet. Das möchte ich dem Kollegen Kohlíček hier sagen.

Wir haben die Verpflichtung, die Situation dort realistisch zu sehen. Diese Länder wurden mit Monokulturen gestraft, sie wurden ausgeplündert, sie wurden ausgesaugt, und jetzt sind sie mühsam auf dem Weg, sich ihre Staatlichkeit zu erarbeiten. Dafür muss man ein gewisses Verständnis haben, und deswegen bedürfen sie auch unserer ganzen und intensiven Hilfe. Dies heißt aber nicht, dass wir Menschenrechtsverletzungen dulden.

Unsere Aufforderung ist klar und eindeutig: Wir verlangen von der usbekischen Regierung, dass sie die Untersuchungen, die überfällig sind, nicht weiter behindert und dass sie alle Gefangenen freilässt sowie Grund- und Menschenrechte gewährt. Aber wir werden hier nur auf dem Weg des Dialogs vorankommen, und nicht mit einseitiger Bevormundung!

Wir müssen wissen, dass es auch terroristische und destabilisierende Elemente in der ganzen Region gibt und außerdem nach wie vor den Einfluss Moskaus, das erst in jüngster Zeit in großem Ausmaß Tellerminen – hiermit haben wir uns oft im Haus beschäftigt – an Usbekistan geliefert hat, um zum Beispiel Grenzanlagen auszubauen. Nach wie vor agieren hier russische Truppen in einer Art und Weise, als wären dies immer noch koloniale Gebilde! Auch dies können wir so einfach nicht akzeptieren, zumal in diesem Raum auch wichtige geostrategische Interessen der Mächte – auch auf dem Energiesektor –aufeinander treffen.

Deshalb ganz klar: Menschenrechtspolitik und offene und faire Partnerschaft gegen jeden Kolonialismus in diesem Raum!

  Karin Scheele, im Namen der PSE-Fraktion. – Herr Präsident! Die heutige Entschließung verurteilt das Verweigern jeglicher Transparenz durch die usbekische Regierung bei der Aufklärung der Vorkommnisse im Mai 2005, und sie unterstreicht die Wichtigkeit einer unabhängigen internationalen Untersuchungskommission, die die Möglichkeit haben soll, die Einzelheiten umgehend aufzuklären und die laufenden Prozesse ungehindert beobachten zu können.

Wie viele Menschen tatsächlich in jenen Maitagen in Andidschan ihr Leben lassen mussten, hat die Weltöffentlichkeit bis jetzt nicht erfahren können. Die Angaben der Menschenrechtsorganisationen liegen zwischen 500 und 1 000, laut Angaben der usbekischen Regierung waren es 176 Opfer. Immer wieder nutzt Präsident Karimow die Islamismuskeule, um politische Gegner – ganz egal, welcher politischen Couleur – auszuschalten. Deshalb ist es wichtig, dass wir mit Nachdruck fordern, dass die noch inhaftierten Menschenrechtsaktivisten, Journalisten und Mitglieder der politischen Opposition freigelassen werden.

  Tobias Pflüger, im Namen der GUE/NGL-Fraktion. – Herr Präsident! Wer die brutalen Menschenrechtsverletzungen in Usbekistan betrachtet, würde erwarten, dass harte Kritik an diesem Regime in Usbekistan geübt wird, und nicht Relativierung, wie wir sie gerade von Herrn Posselt gehört haben. Stattdessen arbeitet ein EU-Mitglied – Deutschland – engstens mit Usbekistan zusammen. Deutschland betreibt in Termes einen geopolitisch – insbesondere für den Afghanistan-Militäreinsatz – zentralen Militärstützpunkt. Er sei kein NATO-Stützpunkt, werde aber von NATO-Staaten genutzt, wurde mir von der NATO gesagt. Auch die EU-Staaten Niederlande, Belgien, Schweden, Norwegen, Dänemark, Großbritannien, Frankreich, Griechenland und Spanien nutzen diesen Bundeswehrstützpunkt.

Deutschland gewährt Usbekistan umfangreiche Wirtschafts- und Militärhilfe. Es ist von zwei Milliarden Euro die Rede, von Munitionsfabriken, die zur Verfügung gestellt werden, alten Waffen usw. Die Menschenrechtspolitik der EU ist heuchlerisch, wenn einerseits die brutalen Menschenrechtsverletzungen richtigerweise kritisiert werden, andererseits das Regime in Usbekistan aus geopolitischen Gründen militärisch und wirtschaftlich unterstützt wird.

  Urszula Krupa, w imieniu grupy IND/DEM. – Panie Przewodniczący! Tuż przed zwoływanymi na grudzień wyborami parlamentarnymi w Uzbekistanie problem łamania praw człowieka jest ponownie tematem debaty w Parlamencie Europejskim.

Uzbekistan jest republiką byłego ZSRR, w której mimo częściowego uniezależnienia od reżimu komunistycznego nie zmieniły się metody sprawowania władzy. Islam Karimow, były komunistyczny sekretarz sprawujący urząd prezydenta, okazał się dyktatorem lawirującym między rywalizującymi mocarstwami: Rosją i Stanami Zjednoczonymi – które do niedawna wynajmowały tam bazy wojskowe – a także Europą. Region Uzbekistanu ma więc strategiczne znaczenie polityczne oraz ekonomiczne zarówno dla Rosji jak i Stanów Zjednoczonych, co jeszcze bardziej komplikuje sytuację w tej republice, która od 2001 r. jest jednym z najważniejszych w Azji sojuszników USA w walce z terroryzmem.

Ponadto Uzbekistan wchodzi w skład Piątki Szanghajskiej z udziałem Rosji, której celem jest także walka z terroryzmem w rejonie Azji. Moskwa używa zagrożenia fundamentalizmem islamskim jako "straszaka" na ewentualną chęć wydobycia się Uzbekistanu spod jej wpływów.

W bogatym w ropę i gaz oraz inne bogactwa naturalne Uzbekistanie osiągnięto, zwłaszcza przy pomocy USA, sukces gospodarczy. Mieszkańcy zróżnicowani etnicznie wyznający islam, prawosławie i katolicyzm nie wykazywali wrogości. Jednak w ostatnich czasach, w wyniku ścierania się także zewnętrznych wpływów oraz autorytarnej mentalności Karimowa, dochodzi tam do łamania praw człowieka i prześladowania opozycji, zwłaszcza islamskiej.

13 maja doszło do krwawego stłumienia demonstracji w Andiżanie, gdzie mogło zginąć kilkuset cywilów. Mimo protestów, sprawcy masakry nie zostali pociągnięci do odpowiedzialności, a prasa właściwie przemilczała tę tragedię. Zwłaszcza zagraniczni obserwatorzy i raporty organizacji Amnesty International oraz Human Rights Watch donoszą o niespotykanych, świadczących o barbarzyństwie torturach stosowanych w uzbeckich więzieniach wobec przeciwników reżimu. Opisują prześladowania praw człowieka, niezależnych dziennikarzy i politycznych aktywistów, którzy ujawnili prawdę o wydarzeniach 13 maja. Po nieudanych zamachach na jego życie, Karimow krytyków muzułmańskich nazywa fanatykami i terrorystami, usprawiedliwiając prześladowania niezależnej i opozycyjnej myśli politycznej.

Ojciec Święty Jan Paweł II przypominał, że wolność jest zawsze wyzwaniem, a władza jest wyzwaniem wolności, nie można jej sprawować inaczej jak tylko służąc. Społeczność międzynarodowa oraz ludzie sprawujący władzę powinni zawsze przedkładać godność i prawa człowieka nad interesami gospodarczymi. Dlatego apelujemy o zaprzestanie stosowania represji, respektowanie godności ludzkiej oraz przestrzeganie podstawowych zobowiązań wynikających z kart praw człowieka i zasad demokracji.

  Olli Rehn, Member of the Commission. Mr President, following the Andijan massacre and Uzbekistan's persistent rejection of an independent international inquiry into these events, the European Union has taken a very firm stance vis-à-vis Uzbekistan through the adoption of the Council conclusions of 3 October, following the earlier conclusions adopted since May.

The package of restrictive measures includes the partial suspension of the partnership and cooperation agreement, an arms embargo, a selective visa ban as well as consideration of actions in the framework of the United Nations and the OSCE. That is a very clear and strong political signal by the Union to Uzbekistan.

The Commission fully supports the Member States on the imposition of the visa ban, the arrangements for the implementation of which are currently being finalised. The Commission equally fully supports the implementation of the arms embargo and has prepared the legislation for the Council to be effective immediately.

In terms of the Partnership and Cooperation Agreement (PCA), the Commission has immediately suspended all further technical meetings with Uzbekistan. That means that we have suspended the Subcommittees on Trade and Investment and on Justice, Liberty and Security, along with the Cooperation Committee.

Although the initiative for the Cooperation Council meeting rests with the Member States, the Commission takes the view that the meeting could be maintained in order not to sever our political dialogue with Uzbekistan altogether.

The Commission takes note of the decision to postpone the Sixth EU-Uzbekistan Parliamentary Cooperation Committee meeting and regrets that the delegation would not be allowed to travel to the Andijan region nor to have unrestricted access to members of the opposition, non-governmental organisations and the independent media.

With reference to Community assistance, the Commission has agreed to a reduction and reorientation of EU assistance from EUR 11 million to EUR 9.25 million in this year, and from EUR 9 million to EUR 7.25 million next year. In spite of those cuts, we strongly believe that targeted EU assistance should continue. It should focus on poverty reduction in the Ferghana valley and the development of a civil society, as well as on legal and judicial reforms and on the development of higher education.

I should like to take this opportunity to stress that the human rights situation which existed before the events in May was already very bleak and a source of deep concern to the Commission. To name but one of our concerns, the Commission would very much welcome a public commitment in support of President Karimov's condemnation of torture.

In addition, the Commission will continue to press the Uzbeks to establish an immediate moratorium on all death sentences before the abolition of the death penalty in 2008. The Commission is also concerned about reports of the detention and harassment of people including human rights defenders, journalists and local activists who have questioned the authorities' version of events.

The Commission will continue its efforts in the fight against drug trafficking, improving border management, energy networks and transport networks. The exclusion of Uzbekistan from such regional programmes would damage Uzbekistan's neighbours more than Uzbekistan itself.

  Presidente. O debate está encerrado.

A votação terá lugar hoje, às 16 horas.

(1) Ver Acta.