Volledig verslag van de vergaderingen

Donderdag 15 november 2007 - Straatsburg

2. Aanzet tot een antwoord van de EU op onstabiele situaties: engagement voor duurzame ontwikkeling, stabiliteit en vrede onder moeilijke omstandigheden (debat)

  De Voorzitter.− Aan de orde is het standpunt van de Commissie over de “Aanzet tot een antwoord van de EU op onstabiele situaties: engagement voor duurzame ontwikkeling, stabiliteit en vrede onder moeilijke omstandigheden”.

  Vladimír Špidla, lid van de Commissie.−(FR) Mevrouw de Voorzitter, dames en heren, sinds juli 2007 hebben de Commissie en het Portugese voorzitterschap van de Europese Unie nauw samengewerkt bij de voorbereiding voor een meer strategisch en doelmatiger antwoord van de Europese Unie op onstabiele situaties in de partnerlanden.

Deze voorbereiding kan worden voortgezet in het kader van de toekomstige voorzitterschappen.De doelstelling is niet om landen een etiket op te plakken of in te delen, maar om hun middelen en reacties af te stemmen op bepaalde situaties.In deze onstabiele situaties zijn er grote struikelblokken om de armoede terug te dringen.De institutionele mogelijkheden zijn er erg beperkt en landen zijn niet in staat bestuurstaken te vervullen of worden geconfronteerd met de gevolgen van natuurrampen of gewelddadige conflicten, dan wel ontbreekt het de regering aan de politieke wil om de ontwikkelingsdoelstellingen te halen.In extreme gevallen kunnen dergelijke situaties gevolgen hebben tot over de landsgrenzen heen en de regionale stabiliteit of zelfs de universele veiligheid beïnvloeden.

Het idee van onstabiele situaties is niet nieuw, al is het internationale debat van betrekkelijk recente datum.De donor- en partnerlanden en het maatschappelijk middenveld zijn zich sinds allang bewust van de noodzaak om onstabiele situaties doelmatig aan te pakken om doelstellingen voor duurzame ontwikkeling te behalen.

Elke situatie is verschillend en complex en vereist een op het probleem toegesneden aanpak waar tegelijkertijd diplomatieke actie, humanitaire hulp, samenwerking bij ontwikkeling en bemiddeling op het gebied van veiligheid en crisisbeheersing aan te pas komen.

De doelmatigheid van het antwoord van de Europese Unie vereist betrokkenheid op de lange termijn, maar ook de omschrijving van heldere doelstellingen wanneer actie wordt ondernomen in een onstabiel land. Capaciteitsontwikkeling en de veiligheid van burgers blijven de rode draad met het oog op duurzame ontwikkeling en armoedebestrijding.

Steun aan onstabiele situaties die ten koste gaat van succesvolle landen moet echter worden vermeden. Toezeggingen om steun te verduurzamen komen daarom weer op de eerste plaats.De Europese Commissie heeft een mededeling gepresenteerd waarin een pragmatische benadering wordt voorgesteld, zodat de Europese Unie zich doelmatiger op moeilijke terreinen inzet voor duurzame ontwikkeling, stabiliteit en vrede.

Deze mededeling is naar alle instellingen van de Europese Unie gestuurd.Tijdens de Raad Algemene Zaken van 19 en 20 november 2007 worden de conclusies op dit gebied goedgekeurd.De Commissie wordt uitgenodigd een concreet werkschema op te stellen voor de uitvoering van de aanbevelingen en de in de mededeling vermelde prioritaire acties, met als doelstelling onstabiele situaties doelmatiger aan te pakken door pogingen van partnerlanden om de voor hun duurzame ontwikkeling vereiste omstandigheden te creëren of te herstellen, te ondersteunen.

Het jaar 2008 zal in het teken staan van de voorbereiding van deze strategische benadering van de Europese Unie ten aanzien van onstabiele situaties.Dit vereist een actieve deelname van alle instellingen van de Europese Unie en van al diegenen die bijdragen aan deze ontwikkeling binnen de Europese Unie en in de partnerlanden.

De bijdrage hieraan van het Europees Parlement is van groot belang voor de Commissie, die het Parlement verzoekt actief deel te nemen aan dit debat dat mogelijk een draagvlak geeft voor een globale strategie om te reageren op onstabiele situaties en om aldus bij te dragen aan het creëren van geschikte omstandigheden voor duurzame ontwikkeling, stabiliteit, vrede en democratisch bestuur.

  Nirj Deva, namens de PPE-DE-Fractie.–(EN) Mevrouw de Voorzitter, het is altijd heel nuttig om over zo’n belangrijke kwestie te debatteren ten overstaan van een overvolle zaal collega’s die vol verwachting luisteren naar hetgeen het Parlement over deze zeer belangrijke kwestie te zeggen heeft.Ik ben ook de commissaris dankbaar voor het vastleggen van de basisregels en voor zijn opvattingen over hoe wij deze kwestie moeten aanpakken.

Onstabiliteit kan vele, vele oorzaken hebben.Het begon natuurlijk met het dekolonisatieproces, toen de koloniale machten willekeurige lijnen op kaarten trokken, die dwars door de interne stabiliteit van het maatschappelijk middenveld heen gingen en landen in tweeën, drieën of vieren opsplitsten, zonder rekening te houden met de verschillende stammen of religieuze groeperingen en dergelijke.Dat veroorzaakte een zekere mate van onstabiliteit.

Daarnaast is er een natuurlijke vorm van onstabiliteit waar onstabiele landen nu mee te kampen hebben, zoals landen die vaak getroffen worden door overstromingen of kleine eilandstaatjes die afhankelijk zijn van slechts een enkel economisch product.Er bestaan landen die geografisch niet bij machte zijn zichzelf te onderhouden omdat God hen niet gezegend heeft met veel natuurlijke rijkdommen. Landen die geplaagd worden door woestijnvorming met als gevolg massale volksverhuizingen.

Er zijn op dit moment 26 zogenaamde onstabiele landen op de wereld, waar de meest kwetsbare mensen worden geconfronteerd met catastrofale gevolgen, niet altijd door hun eigen toedoen, maar soms door slecht bestuur, interne conflicten, burgeroorlogen of dictators die aanzetten tot genocide, zoals enkele jaren geleden in Sierra Leone en Liberia.

Een onstabiel land kan veranderen in een duurzaam stabiel land, zoals dat nu gebeurt in Sierra Leone.Maar dit vereist wel inzet en betrokkenheid, betrokkenheid op de langere termijn, zoals de commissaris opmerkte, bij de economische groei van een land.Het vereist gecommitteerdheid aan nation-building, een uitdrukking die ik opzettelijk in deze vergadering gebruik omdat het een concept is waarmee mijn land, het Verenigd Koninkrijk, veel ervaring heeft, evenals Frankrijk en Spanje en enkele andere Europese landen.Maar er is een hemelsbreed verschil met de kennis van andere opkomende grootmachten die, om kort te gaan, totaal geen idee hebben hoe nation-building aan te pakken.

We moeten kunnen teruggrijpen op de grote hoeveelheid historische kennis die ligt opgeslagen in het bewustzijn van Europese landen, zodat we andere landen kunnen helpen die wereldwijd voorop lopen bij nation-building.Als we dat hadden gedaan, en als premier Blair dat had gedaan, dan denk ik dat de situatie in bijvoorbeeld Irak heel anders zou zijn geweest.

Is Irak een onstabiel land?Ja inderdaad, omdat het er onstabiel is en het bestuur onbetrouwbaar, en er zijn problemen met de veiligheid. Er zijn landen in Afrika die eveneens zeer onstabiel zijn, bijvoorbeeld Sudan, Somalië, of kleine eilanden. Zoals ik eerder opmerkte, is het noodzakelijk dat deze landen in aanraking komen met de grote hoeveelheid kennis die wij al in huis hebben, en daarom ben ik echt heel verheugd het debat vanochtend te mogen openen.

  De Voorzitter.− Dank u zeer, mijnheer Deva.Ik vrees dat u een onstabiliteitsfactor vergeet.Bij aankomst in die landen begint de onstabiliteit weer opnieuw.

  Alain Hutchinson, namens de PSE-Fractie.–(FR) Mevrouw de Voorzitter, mijnheer de commissaris Špidla, dames en heren, allereerst wil ik mijn genoegen uiten over deze - zoals u reeds heeft aangegeven, commissaris - echt pragmatisch getinte mededeling van de Commissie, waardoor wij vandaag kunnen debatteren over een kwestie die niet alleen de burgers van de zuidelijke partnerlanden van de Unie verontrust, maar ook ons medeburgers, die zich vaak terecht afvragen of de hulp die de Europese Unie op het gebied van ontwikkeling verleent, doelmatig is.

In het onderhavige geval kan de wezenlijke boodschap van onze resolutie worden samengevat in één zin en zou die de goedkeuring van iedereen moeten wegdragen, los van de politieke tegenstellingen.Het gaat erom de invoering van een vereenvoudigd samenwerkingssysteem voor te stellen, zodat de Commissie en de lidstaten sneller dan nu de beloofde hulp kunnen verlenen aan partnerlanden die een bijzonder ernstige crisis doormaken – ik zal hier niet te veel op ingaan aangezien onze collega Deva dit zojuist uitgebreid heeft toegelicht  – want zonder deze hulp ziet de bevolking van deze landen haar overlevingskans elke dag steeds meer afnemen.Zodra deze hulp is goedgekeurd, wat nog geen sinecure is, kunnen de complexiteit en de duur van de huidige hulpverleningsprocedures leiden tot nog dramatischer en nadeliger situaties voor de begunstigde bevolkingsgroepen.

Neem bijvoorbeeld Burundi, een klein land waar ik tijdens de laatste verkiezingen twee jaar geleden de parlementaire waarnemingsmissie heb geleid en waarnaar ik tot mijn vreugde binnen enkele dagen terug zal keren.De Europese Unie heeft er zeer belangrijk en opmerkelijk werk verricht door de democratisering van het verkiezingsproces en de instellingen na meer dan tien jaar van bloedige conflicten te ondersteunen.Eenmaal operationeel, werden de instellingen en de nieuwe democratisch gekozen regering vrij snel geconfronteerd met de realiteit en moesten zij eerst voldoen aan de behoeften van de bevolking op het gebied van gezondheid, onderwijs en landbouw.

Er is geen gebrek aan concrete projecten in de verschillende sectoren, maar Europese hulp is nodig om ze van de grond te krijgen.De hulp is niet alleen nodig om aan de dringende behoeften van de bevolking te voldoen, maar ook om de nog kwetsbare overheidsinstanties in staat te stellen met de wederopbouw te beginnen, omdat er anders een groot risico bestaat dat het land opnieuw erg snel tot chaos vervalt.Twee jaar later, commissaris, is de aangekondigde begrotingshulp nog steeds niet ter plaatse gearriveerd.

Hetgeen geldt voor de regio van de Grote Meren, geldt evenzeer voor andere regio’s in de wereld.Om die reden, mevrouw de Voorzitter, zouden alle landen ter wereld die een ernstige, onstabiele situatie doormaken, moeten kunnen rekenen op een uitzonderingssysteem dat een snelle en doelmatige hulp waarborgt – onder voorbehoud dat er duidelijke voorwaarden worden gesteld waaraan zij moeten voldoen om er aanspraak op te kunnen maken.

  Ryszard Czarnecki, namens de UEN-Fractie. – (PL) Mevrouw de Voorzitter, ik ben blij dat ik het woord mag nemen na de uiteenzetting van deze buitengewone deskundigen en specialisten die al jaren worstelen met dit probleem, en naar mijn mening bent u zo’n deskundige, mevrouw de Voorzitter.

Ik wil graag uw aandacht vestigen op het probleem van het stijgende aantal onstabiele landen. De laatste zes jaar is dit aantal bijna verdubbeld van 14 tot 26. Dit is dus een groot probleem, een probleem dat voor de Europese Unie een steeds grotere uitdaging wordt.

Ik wil graag benadrukken dat meer dan de helft van deze onstabiele landen in Afrika ten zuiden van de Sahara ligt en daarom moeten wij aan deze Afrikaanse regio, deze wereldregio, bijzondere aandacht schenken.

Naar mijn mening moeten wij ook eens ernstig praten over het opbouwen van gezag van de regeringen in deze landen. De Afrikaanse Unie heeft gelijk dat het probleem van wederopbouw ook een politiek probleem is, misschien meer dan een technisch probleem. Daarom zijn democratie en transparantie fundamentele kwesties.

Ik ben het volledig eens met de heer Hutchinson, die voor mij heeft gesproken, over de noodzaak om procedures te vereenvoudigen zodat onze steun sneller en efficiënter kan verlopen.

  Raül Romeva i Rueda, namens de Verts/ALE-Fractie.–(ES) Mevrouw de Voorzitter, ook ik ben heel blij dat dit probleem in deze vergadering ter sprake komt, want hoewel er geen uitvoerige wettelijke definitie bestaat van een onstabiel land, plaatsen wij op basis van ervaring een aantal landen in deze categorie. Deze namiddag hebben wij het bijvoorbeeld over Somalië.

Dankzij deze resolutie kunnen wij enkele ernstige problemen op dit gebied aanpakken, bijvoorbeeld het probleem van onstabiliteit. Onstabiliteit is vaak gebaseerd op situaties van extreme armoede en veroorzaakt institutionele ineenstorting en onveiligheid op alle niveaus.

Bovendien is het ook belangrijk om ervan uit te gaan dat deze landen een uitdaging vormen op het gebied van ontwikkeling. Dit betekent dat wij dringend werk moeten maken van een coherente agenda die gebaseerd is op het humanitaire beginsel van niemand schade berokkenen. Dit is het eerste beginsel, en wij kunnen veel leren uit de recente gebeurtenissen omtrent de aanpak van Zoë’s Ark in Tsjaad.

Alle externe acties, en vooral de Europese acties, moeten in dit kader gebaseerd zijn op uitvoeringsprogramma's ter plaatse. Deze programma’s moeten flexibel zijn, moeten kunnen worden aangepast aan de veranderende behoeften en moeten gebaseerd zijn op een strategie op korte, middellange en lange termijn. Wij beperken ons te vaak tot maatregelen die noodzakelijk kunnen zijn op korte termijn, maar die geen rekening houden met de gevolgen op middellange en lange termijn.

Ten slotte moet ik ook het belang vermelden van een dubbel verantwoordingsmechanisme, voornamelijk met een verantwoordingsverplichting voor de begunstigde landen tegenover de landen die hulpmiddelen, fondsen en donaties hebben verschaft, maar ook tegenover hun eigen bevolking die zij zouden moeten beschermen en die zij overlevingskansen moeten geven. De donorlanden moeten er ook voor zorgen dat deze landen verantwoording afleggen tegenover de bevolking.

  Pedro Guerreiro, namens de GUE/NGL-Fractie. – (PT) Mevrouw de Voorzitter, het staat vast dat er dringend meer en betere humanitaire hulp moet komen in een meer dan ooit ongelijke en oneerlijke wereld waarin enkelen alle rijkdom bezitten ten koste van miljoenen mensen die worden uitgebuit en in ellende leven. Er bestaat geen twijfel over dat er op het gebied van ontwikkeling dringend meer en beter moet worden samengewerkt in een wereld die, onder leiding van de Verenigde Staten en hun bondgenoten, een nieuwe wapenwedloop kent en een toenemende militarisering van internationale betrekkingen. Dit is nu net de reden waarom wij ons ernstig zorgen maken over de pogingen om aan ontwikkelingshulp veiligheidsstrategieën te koppelen waarmee in de praktijk al dan niet openlijk wordt getracht te komen tot inmenging, plundering van hulpbronnen en neokolonialisme.

In een analyse van de internationale situatie mogen de externe oorzaken niet worden verwaarloosd of onderschat die tegenstellingen in de hand werken en verergeren want deze tegenstellingen liggen vaak aan de basis van de problemen. Wij moeten maar kijken naar de erg subjectieve lijst van de volgens de Wereldbank onstabiele landen. Hoeveel gevallen van externe inmenging en agressie worden vermeld?

Wij hebben inderdaad een agenda nodig voor samenwerking en ontwikkeling als antwoord op de belangrijkste basisbehoeften van miljoenen mensen, een agenda die gebaseerd is op respect voor de nationale soevereiniteit en onafhankelijkheid en op vreedzame oplossingen voor internationale conflicten, een agenda die de demilitarisering van internationale betrekkingen aanmoedigt, die rechtvaardige en eerlijke economische betrekkingen promoot en die buitenlandse schulden van lang geleden kwijtscheldt, een agenda die het beleid dat enorme onrechtvaardigheid en ongelijkheid veroorzaakt, neerhaalt, zodat een meer eerlijke, vreedzame, menselijke en solidaire wereld kan ontstaan.

  Ana Maria Gomes, namens de PSE-Fractie. – (PT) In onstabiele landen is het verband tussen bestuur, ontwikkeling en veiligheid heel belangrijk. De EU moet strategische prioriteiten voor de betrekkingen met deze staten vastleggen met als algemene doelstelling de menselijke veiligheid.

Het volstaat niet om overheidsinstellingen te steunen. Het is belangrijk om beter toezicht op het parlement te promoten, en om vrije en pluralistische media, de onafhankelijkheid van het rechtswezen en de empowerment van de burgermaatschappij, waarbij voorrang wordt gegeven aan vrouwen, kwetsbare groepen en minderheden, te steunen. De EU moet hierin haar verantwoordelijkheid nemen.

Somalië is nu een tragisch voorbeeld van de afstandelijkheid van Europa. De oorzaken van onstabiliteit die gewelddadige conflicten aanwakkeren en de onbekwaamheid (bijvoorbeeld slechte regering, extreme armoede of schendingen van mensenrechten) van het land vergroten, moeten ter sprake worden gebracht in een bilaterale dialoog, maar de Raad, de Commissie en de lidstaten laten vaak na dit te doen. Bij het bepalen van strategieën en het globaliseren van de financiële instrumenten van de EU moet rekening worden gehouden met de oorzaken van onstabiliteit. Ontwikkelingshulp moet gericht zijn op mensen en rechtstreekse financiële steun aan regeringen mag enkel worden gegeven als er een bewijs is dat de regering conflicten zal oplossen, de democratische rechtstaat zal uitbouwen, beter zal besturen en de veiligheid van de bevolking zal verhogen.

Ten slotte betreur ik dat de mededeling van de Commissie en de resolutie waarover wij zullen stemmen, niet vermelden dat de EU, naast de DDR- en SSR-programma’s, meer moet investeren in de controle van de wereldhandel in lichte wapens, want dit is de oorzaak van gewapende conflicten die de onstabiliteit van veel landen in stand houden.

  Vladimír Špidla, lid van de Commissie.−(CS) Dames en heren, bedankt voor het korte, maar erg veelomvattende debat. Ik wil dit debat graag als volgt samenvatten: er kwam voornamelijk uit naar voren dat het Parlement zijn steun geeft aan het algemene standpunt, aan het algemene concept van de Commissie, aan de algemene idee. Uiteraard kwamen tijdens dit debat enkele persoonlijke standpunten aan bod en deze kunnen worden besproken in latere debatten. Zo is er bijvoorbeeld het standpunt over de handel in lichte wapens en vele andere ideeën die, naar mijn mening, enorm verrijkend zijn voor het algemene concept.

  De Voorzitter. − Ik heb één ontwerpresolutie⁽¹⁾ ontvangen, overeenkomstig artikel 103, lid 2, van het Reglement.

Het debat is gesloten.

De stemming vindt donderdag om 12.00 uur plaats.

(1) Zie notulen.