Rapporti verbatim tad-dibattiti

Il-Ħamis, 13 ta' Marzu 2008 - Strasburgu

9.1. Armenja

  Przewodniczący. − Kolejnym punktem obrad jest debata nad pięcioma projektami rezolucji w sprawie Armenii⁽¹⁾.

  Marie Anne Isler Béguin, auteur. − Monsieur le Président, Monsieur le Commissaire, chers collègues, la tragédie qui s'est produite en Arménie à la suite des élections présidentielles du 19 février 2008 serait-elle l'aveu de l'impuissance de l'Europe à accompagner de fragiles et petites démocraties du Caucase du Sud dans leur chemin vers la démocratie?

Après la crise en Géorgie, c'est l'Arménie qui plonge dans une crise politique majeure. Alors que l'attention était vive durant la campagne électorale, la communauté internationale n'aura pas su favoriser le dialogue nécessaire pour éviter les affrontements du 1er mars. Après onze jours de contestations des résultats du scrutin de la part d'une opposition conduite par l'ancien chef de l'État, Ter Petrossian, la police a tenté de disperser les manifestants. La situation a dégénéré, entraînant huit morts, de nombreux blessés et l'instauration de l'état d'urgence et de restrictions à la liberté d'information, à la liberté de réunion ainsi que de restrictions imposées aux partis politiques. Depuis lors, 400 personnes ont été arrêtées. L'inquiétude est manifeste pour une population qui craint la mise en œuvre d'une politique de répression. Aujourd'hui, il est de notre devoir d'en faire écho auprès de toutes les parties du conflit politique arménien.

Mais quelle est la méthode à suggérer pour ramener chacun à la raison et à la table de discussions alors que les tensions sont à ce point exacerbées? C'est tout l'enjeu auquel nous sommes confrontés. Il faut d'abord redonner confiance aux Arméniennes et aux Arméniens dans leur jeune démocratie. Préalable à la confiance, une enquête sur le déroulement des évènements est indispensable, de même que la libération des prisonniers. Ensuite, avec la communauté internationale, notre représentant spécial pour le Caucase du Sud, nos partenaires du Conseil de l'Europe et de l'OSCE, nous devons imposer un calendrier à nos amis arméniens pour qu'ils se retrouvent autour de la table des négociations et nous devons y ramener toutes les parties en conflit, les autorités tout comme l'opposition. Les règles démocratiques passent par le dialogue et la non violence, nous devons en être les facilitateurs.

Si vous me le permettez, Monsieur le Président, j'aimerais faire un amendement oral. Je ne sais pas comment procéder: dans le cadre de la résolution, nous avons commis une erreur. Au considérant H., nous avons parlé du territoire du Haut-Karabagh alors que nous voulions mentionner le statut du Haut-Karabagh. Donc, les collègues sont apparemment d'accord pour cet amendement oral.

  Alexandra Dobolyi, author. − Mr President, I was one of the four Members of the European Parliament election observation mission in Armenia and I fully agree with and endorse its findings concerning the presidential elections, namely that the election was mostly in line with the OSCE and the Council of Europe commitments and standards. The state authorities made genuine efforts to address shortcomings noted in the previous elections. Allow me to use this opportunity to thank the Commission’s delegation in Yerevan for all the assistance provided to us.

The election was mostly in line with our standards, as I said, but further improvement and political will are required to address remaining challenges. I express my deep regret and concern at recent developments that have taken place in Armenia, with violent clashes between police and opposition demonstrators that led to the death of eight citizens and over 100 injured. It goes without saying that we expect a transparent and independent investigation of the events that took place and the partial lifting of the state of emergency which was imposed after the event.

Even though it is a step in the right direction, it is not enough. I call on the Armenian authorities to carry out a full lifting of the state of emergency. On behalf of my group, I call upon all parties involved to show openness and calmness, to tone down statements and to engage immediately in a constructive dialogue.

Last but not least, we regret and we are concerned at the recent unprecedented violation of the ceasefire on the line of contact with Nagorno-Karabakh and we strongly urge the parties to refrain from any actions that could undermine the negotiation process. We urge them to stay away from the loud and catastrophic power of arms, and we call upon them to exercise the silent and peaceful power of dialogue.

  Urszula Gacek, author. − Mr President, recent events in Armenia show how difficult it is for fledgling democracies in the former Soviet Union to trust the electoral process. Those who hold power are tempted to stack the cards in their favour, especially in the run-up to elections, whilst those who lose find the results difficult to accept.

The problems we have seen in post-election Armenia have been compounded by violent clashes, resulting in eight fatalities, and by the imposition of an extraordinary measure in the form of a state of emergency. Bans on all political activities and strict censorship of the media were imposed on 1 March 2008 for a 20-day period. The ban on political activities has subsequently been lifted. Media freedom, including unrestricted internet access, is to follow. Indeed, all normal constitutional freedoms should be restored next week.

Unfortunately, it cannot be ruled out that the state of emergency will be extended. For now, a lid has been put on the pressure-cooker. I am concerned about what is being done to release the source of the pressure.

Building democracy is a complex process. It must be safeguarded by institutions in which all parties place their trust. It is, therefore, regrettable that the outgoing President has attacked his country’s human rights ombudsman, who criticised government actions. It is only by strengthening the role of the ombudsman and also by ensuring impartiality of the constitutional court, which investigates allegations of electoral fraud, that democracy can be protected.

Until there is faith in Armenia’s own guardians of democracy, I strongly urge all parties in the dispute to make use of the mediation offered by the EU and the OSCE envoys and to do so immediately.

  Erik Meijer, Auteur. − Voorzitter, bij presidentsverkiezingen zien wij in toenemende mate dat onzeker blijft of de kandidaat die de voorkeur heeft van de zittende regering niet alleen véél stemmen heeft gekregen, maar ook een echte meerderheid van de kiezers. Zelfs als die kandidaat wél een echte meerderheid heeft, blijft twijfel bestaan over de omvang van die meerderheid, zeker als er opvallende pogingen zijn gedaan om die meerderheid kunstmatig te vergroten.

Als daar nog bij komt dat kandidaten worden uitgesloten, dat alleen de voorkeurskandidaat van de regering gebruik kan maken van pers, radio en televisie, dat de oppositie of buitenlandse waarnemers de tellingen niet goed kunnen controleren, dat vreedzame protestmanifestaties tegen de officiële uitslag door leger en politie worden uiteengeslagen en dat oppositieleiders worden gearresteerd, is er veel reden voor ernstige twijfel over het respecteren van de kiezerswil.

Zulke omstreden presidentsverkiezingen hebben wij buiten Europa gezien in Mexico en Kenia, en binnen Europa in Wit-Rusland, Rusland, Georgië en Armenië. Armenië verkeerde ook al zonder die verkiezingen in een uiterst moeilijke situatie. Het is traditioneel sterk verbonden met Rusland, maar daarvan afgesneden door buurland Georgië, dat een ernstig conflict heeft met Rusland, en buurland Azerbeidzjan, dat al vele jaren een grensconflict heeft met Armenië.

De door Armeniërs bewoonde enclave Nagorno Karabach werd na het etnisch opdelen van de Russische provincie Transkaukasië in de jaren twintig bij wijze van compromis toegewezen aan Azerbeidzjan met gegarandeerd regionaal Armeens zelfbestuur. Die oplossing kan niet meer functioneren sinds hier na het uiteenvallen van de Sovjetunie twee vijandige staten zijn ontstaan. In feite is het gebied nu ingelijfd bij Armenië, dat daardoor een langdurig bevroren conflict heeft met de Oosterbuur. In zo'n situatie van permanent dreigende oorlog en blokkades krijgt autoritair bestuur alle ruimte en wordt het functioneren van de binnenlandse democratie permanent bedreigd.

De gebeurtenissen sinds de verkiezingen op 19 februari zijn geen verrassing. Desondanks moeten wij alles doen dat kan bijdragen tot herstel van democratische verhoudingen en de rechten van de oppositie. Wensen vanuit de Europese Unie, of haar lidstaten, om goede betrekkingen te onderhouden met de feitelijke regeerders van landen als Rusland, Wit-Rusland, Georgië of Armenië behoren daaraan ondergeschikt te zijn.

  Marios Matsakis, author. − Mr President, Armenia is essentially a relatively recently re-born country, struggling to strengthen its democratic institutions and safeguard the well-being of its citizens whilst squashed between two not-so-democratic but rather hostile neighbours, namely Russia and Turkey, and whilst being disturbingly and unfairly involved in a territorial conflict with the totalitarian regime of Azerbaijan.

In this setting, the recently-held presidential elections were not perfect, but in the words of the international observation mission, were ‘administered mostly in line with OSCE and Council of Europe [...] standards’.

Sadly, in post-election protests it would appear that the police used more than necessary force, which resulted in the death of eight people, including one policeman.

A thorough and fair investigation is called for into the events that led to these deaths. An investigation is also warranted into allegations that external forces are instigating violence in Armenia in order to destabilise the country.

I call for full support for this resolution.

  Marcin Libicki, autor. − Panie Przewodniczący! Jest rzeczą zupełnie oczywistą, że chcielibyśmy, aby w Armenii zapanował pokój, żeby Armenia miała bezpieczne granice i dała sobie radę ze swoimi wewnętrznymi sprawami. Przypomnę, że wybory w Armenii nie budziły większych oporów, a to, co się tam dzisiaj dzieje, wymaga też spojrzenia z pewnej perspektywy tego zapalnego regionu, jakim jest Kaukaz.

Ale chciałbym Panie Przewodniczący, jeżeli Pan pozwoli, wyrazić przy tej okazji, skoro mogę zabrać głos, swoje największe oburzenie z powodu wiadomości, która do mnie właśnie dotarła, że został zamordowany Monsinior Faradż Rako, arcybiskup chaldejski Mosulu. Przypominamy sobie, że 29 lutego tego roku został porwany i zastrzeleni zostali trzej członkowie jego ochrony.

Jesteśmy świadkami kolejnej napaści, kolejnej zbrodni, której dopuszczają się ci, którzy nie mają odwagi stanąć z odsłoniętą przyłbicą przed światem, porywają niewinne ofiary, zwykle ludzi zaangażowanych w sprawy religijne – najczęściej chrześcijan, najczęściej spośród chrześcijan katolików i tutaj dzisiaj jesteśmy znowu świadkami takiej zbrodni i wydaje mi się, że powinien być tej sprawie poświęcony odpowiedni punkt naszego porządku obrad na następnym posiedzeniu w Brukseli. Wieczny odpoczynek racz dać Panie temu dzielnemu, bohaterskiemu męczennikowi, który zginął dzisiaj w Mosulu.

  Marian-Jean Marinescu, în numele grupului PPE-DE. – Ceea ce s-a întâmplat în Armenia trebuie condamnat cu vehemenţă, dar, din nefericire, nu este o surpriză. Sunt evenimente parţial similare cu cele petrecute recent într-o altă ţară din zonă şi reprezintă o continuare a situaţiei existente după 1990.

Ne aflăm în faţa consecinţei mai multor factori existenţi de atunci şi până în prezent: insuficientă dezvoltare economică, conflicte latente, influenţa Federaţiei Ruse. La toate acestea s-a adăugat exemplul Kosovo care, cu toate eforturile considerabile dar inutile ale autorilor, va constitui un precedent pentru toţi cei interesaţi. Pentru populaţia din regiune, toate acestea dau naştere la nesiguranţă, neîncredere în autorităţi, predispunere la manipulare facilă.

Există o singură soluţie pentru regăsirea normalităţii: dezvoltarea economică, care va genera ridicarea nivelului de trai al oamenilor. Există resurse de energie. Dezvoltarea lor şi a tranzitului va rezolva atât problema dezvoltării economice, cât şi a dependenţei de Federaţia Rusă şi va rezolva şi problema Europei în general.

Uniunea Europeană nu s-a implicat suficient şi, dacă vrem să găsim soluţii la problemele din Caucazul de Sud, este imperios necesar ca Uniunea să se implice activ în dezvoltarea traseelor energetice din Marea Neagră.

  Justas Vincas Paleckis, PSE frakcijos vardu. – Kai šalyje, kuri dalyvauja Europos Sąjungos kaimynystės politikoje, kuri jaučia ES trauką, įvyksta sėkmingi demokratiniai rinkimai – tai yra mūsų visų pergalė. Jei atsitinka kitaip – tai yra bendras pralaimėjimas.

Prezidento rinkimus Armėnijoje tarptautiniai stebėtojai įvertino patenkinamai, bet vėlesni įvykiai nubraukia tą svyruojantį žingsnį pirmyn. Kraujo praliejimas, nepaprastosios padėties įvedimas nubloškia Armėniją nuo demokratijos kelio, apsunkina santykius su Europos Sąjunga. Šalyje pamintos žmogaus teisės, žodžio laisvė.

Jerevanas turėtų kuo greičiau atšaukti nepaprastąją padėtį, ESBO pasiuntinys turėtų padėti rasti išeitį iš krizės. Tikimės, kad abi derybų šalys pademonstruos santūrumą ir vadovausis europietiškomis vertybėmis.

  Janusz Onyszkiewicz, w imieniu grupy ALDE. – Panie Przewodniczący! Obecny kryzys polityczny w Armenii nie jest pierwszym w historii tego kraju.

W przeszłości, kiedy prezydentem był Lewon Ter-Petrosjan, kraj zaczął wyraźnie oddalać się od standardów liberalnych i demokracji. Zdelegalizowano główne partie opozycyjne, ograniczono wolną prasę, a wybory parlamentarne uznano powszechnie za wybory nieodpowiadające wszystkim demokratycznym standardom. Pod naciskiem demonstracji pan Ter-Petrosjan zrezygnował z prezydentury, co zaprowadziło w kraju pewną stabilność, przerywaną jednakże tak dramatycznymi wydarzeniami jak zamordowanie w parlamencie przez nieznanych sprawców dziewięciu czołowych polityków armeńskich, w tym premiera.

Dziś mamy powtórkę tego, co się działo mniej więcej 10 lat temu. Obecny kryzys jest jednak być może wywołany pewnym zmęczeniem społeczeństwa Armenii rządami tzw. klanu karabaskiego, do którego zalicza się zarówno byłego, jak i obecnego prezydenta. Dość powszechne są zarzuty powrotu do rządów autorytarnych przy zachowaniu pozorów demokracji, mafijne metody kontroli działalności gospodarczej i pogarszanie się sytuacji ekonomicznej.

Narasta też obawa przed postępującą izolacją Armenii i stopniowe osłabianie jej pozycji w ciągu nierozwiązanym sporze o Nagorny Karabach. Zapowiedź pana Ter-Petrosjana, który zdecydował się wrócić do polityki i kandydować w wyborach, zapowiedź większej elastyczności w polityce zagranicznej była jednym z czynników uzyskania dość szerokiego poparcia.

Obecny kryzys jednak jest bardzo głęboki. Miejmy nadzieję, że zostanie rozwiązany metodami politycznymi, ale nie jest to takie pewne. Jeśli tak się nie stanie, to może to spowodować zaostrzeniem się sytuacji w Nagornym Karabachu po to, by skupić społeczeństwo wokół ekipy rządzącej. Niedawny incydent w Karabachu, w którym zginęło kilkanaście osób, obawy te potwierdza. Może to także zaowocować dalszym i zwiększonym uzależnieniem Armenii od Rosji, a niedawne otwarcie rurociągu łączącego Armenię z Iranem tego uzależnienia nie osłabi, jako że gaz, rurociąg będzie kontrolowany oczywiście przez Gazprom.

My się musimy przyglądać uważnie sytuacji w Armenii, przyglądać się życzliwie, ale czasem nie stroniąc od krytyki jeśli trzeba i od wyrazów niepokoju. Myślę, że ta rezolucja, tego rodzaju stanowisko Parlamentu wyraża.

  Ewa Tomaszewska, w imieniu grupy UEN. – Panie Przewodniczący! Wyniki wyborów prezydenckich przeprowadzonych 19 lutego 2008 roku stały się przyczyną destabilizacji politycznej Armenii. Należy podkreślić, że sposób ich przeprowadzenia uznany był przez OBWE jako spełniający standardy demokratyczne.

Manifestacje wywołane aresztem domowym zastosowanym wobec Lewona Ter-Petrosjana i brutalne metody ich tłumienia z 1 marca zakończyły się śmiercią 8 osób, poranieniem wielu i wprowadzeniem stanu wyjątkowego. Ograniczenia możliwości działania mediów, rozszerzające się aresztowania wśród opozycji wywołują poważne zaniepokojenie.

Wzywamy władze Armenii do pilnego przywrócenia praw obywatelskich, do uchylenia stanu wyjątkowego, do respektowania praw człowieka, a także do ustalenia winnych dramatu z 1 marca 2008 roku. Dochodzenie w tej sprawie nie powinno być pretekstem do dalszych prześladowań opozycji. Sytuacja w Armenii jest rzeczywiście bardzo trudna i nasze przedstawicielstwo powinno poświęcić jej wiele uwagi.

  Evgeni Kirilov (PSE). – Mr President, I should like to add that the democratic standards in Armenia are not as we would like to see them. What aggravates the situation is the socioeconomic situation, and this, naturally, brings additional people to the street.

I would like to appeal both to the Armenian authorities and, of course, to Azerbaijan to endeavour to settle this long-lasting conflict. There are areas occupied by Armenia which should be freed because there are no Armenians there. What is really worrying is that both countries are in the process of rearmament, which, of course, reflects the situation as to the real social problems facing the countries, particularly Armenia.

Therefore, I support this joint motion for a resolution, but I think we should continue to follow the situation very closely, because it is worrying.

  Czesław Adam Siekierski (PPE-DE). – Panie Przewodniczący! Armenia należy do grupy krajów, które otrzymują wsparcie ze strony Unii na rzecz wprowadzania reform politycznych, gospodarczych, budowanie instytucji państwa prawa, zwalczania korupcji i wszelkiego rodzaju przestępstw. Stąd słusznie, że obserwujemy przebieg życia politycznego w tym kraju i przestrzeganie zasad demokracji. Jest to szczególnie ważne, kiedy bierzemy pod uwagę zmiany, jakie zachodzą w Armenii po rozpadzie Związku Radzieckiego.

Władze bardzo często wykorzystują swój wpływ na media, ale kiedy władza sięga po przemoc, użycie siły, to musi to budzić wyjątkowy sprzeciw, a kiedy są ofiary śmiertelne, to sytuacja staje się wyjątkowo trudna. Stąd stanowczo żądamy przywrócenia wolności, poszanowania dla innych poglądów, przestrzegania demokracji i wolności obywatelskich. Sprzeciwiamy się użyciu siły, przemocy, rozpędzaniu demokratycznych spotkań, protestów, manifestacji.

  Louis Michel, membre de la Commission. − Monsieur le Président, Mesdames et Messieurs les députés, la Commission accorde une attention particulière à la situation de la démocratie et des droits de l'homme en Arménie qui est, comme vous le savez, un pays qui compte parmi nos partenaires dans le cadre de la politique européenne de voisinage.

Nous suivons de très près le cours des événements par l'intermédiaire de notre délégation à Erevan avec les États membres et en étroite collaboration avec le représentant spécial de l'Union européenne, M. Semneby. Pour ce faire, nous entretenons aussi des contacts réguliers avec des ONG locales et internationales actives dans le domaine des droits de l'homme et de la démocratie.

À propos des événements tragiques dont Erevan a été le théâtre au lendemain des élections, le 1er mars, la Commission s'inquiète, elle aussi, des affrontements violents entre la police et les manifestants de l'opposition, qui ont fait plusieurs morts dans la capitale. Dans ce contexte, la Commission a demandé instamment que ces événements fassent l'objet d'une enquête approfondie et que les responsables d'actes illégaux soient traduits en justice. Nous avons également appelé le gouvernement arménien à lever immédiatement l'état d'urgence. Pour la Commission, il importe que toutes les parties s'abstiennent de recourir à la force. Nous attendons de toutes les parties présentes en Arménie qu'elles s'engagent dans un dialogue politique afin de surmonter leurs divergences.

Dans ce contexte, la Commission déplore aussi fortement l'ombre jetée par les événements actuels sur le bilan, par ailleurs de plus en plus positif, affiché par l'Arménie dans la mise en œuvre de son plan d'action PEV, notamment dans le domaine des droits de l'homme et de la démocratie. L'appel à la poursuite des réformes politiques et au respect des droits de l'homme fait partie intégrante du partenariat entre l'Union européenne et l'Arménie, raison pour laquelle la Commission utilise tous les moyens à sa disposition pour encourager les autorités arméniennes à continuer de progresser dans ces domaines.

En adoptant, en 2006, le plan d'action conjoint Union européenne-Arménie dans le cadre de la PEV, nous nous sommes dotés d'un outil politique à même de promouvoir dans ces domaines le respect des principes fondés sur des valeurs que nous partageons. Nous avons la ferme conviction qu'un dialogue permanent avec l'Arménie, mené conformément aux dispositions politiques de l'accord de partenariat et de coopération et du plan d'action PEV, constitue vraiment le moyen le plus efficace de faire passer les messages de l'Union européenne en matière de respect des droits de l'homme et du droit international. Les réunions annuelles du comité et du conseil de coopération, et de la commission parlementaire de coopération, revêtent, à cet égard, une importance particulière.

En outre, la Commission reste déterminée à contribuer au processus de réformes en apportant une aide financière et technique à l'Arménie. L'appui aux réformes politiques dans le domaine des droits de l'homme et de la démocratie reste l'une des priorités du programme indicatif national 2007-2010. Un tiers environ de notre aide bilatérale qui, pour la période 2007-2010, s'élèvera à 98,4 millions d'euros, sera utilisé pour soutenir des projets dans ce secteur. Pour être plus spécifique, le programme d'assistance bilatérale avec l'Arménie de 2007 concentre son soutien financier sur la réforme judiciaire avec un soutien budgétaire de 18 millions d'euros. Je suis sûr que le Parlement européen nous soutiendra dans cet effort et sera notre allié le plus solide.

  Przewodniczący. − Zamykam debatę.

Głosowanie odbędzie się pod koniec debaty.

(1) Patrz protokół.