Pełne sprawozdanie z obrad

Środa, 22 października 2008 r. - Strasburg

12. Układ o stabilizacji i stowarzyszeniu WE/Bośnia i Hercegowina – Układ o stabilizacji i stowarzyszeniu WE/Bośnia i Hercegowina (debata)

  Przewodniczący. − Następnym punktem posiedzenia jest połączona debata na temat:

- sprawozdania (A6-0378/2008) pani poseł Pack, w imieniu Komisji Spraw Zagranicznych, w sprawie wniosku dotyczącego decyzji Rady i Komisji w sprawie zawarcia układu o stabilizacji i stowarzyszeniu między Wspólnotami Europejskimi i ich państwami członkowskimi, z jednej strony, a Bośnią i Hercegowiną z drugiej strony (COM(2008)0182 – C6 0255/2008 – 2008/0073(AVC));

- i oświadczeń Rady i Komisji − Układ o stabilizacji i stowarzyszeniu między WE a Bośnią.

  Doris Pack, sprawozdawczyni. − (DE) Panie przewodniczący, panie komisarzu, panie urzędujący przewodniczący Rady, panie i panowie! Niedawno przeczytałam, że Bośnia jest krajem, który ma dobre intencje, ale też krajem, który nie funkcjonuje. Kraj ten musi żyć z porozumieniem z Dayton, które, Bogu dzięki, zakończyło wojnę w 1995 roku, ale którego postanowienia to za mało, by umożliwić funkcjonowanie tego państwa jako całości, a za wiele, by pozwolić mu umrzeć.

Kraj ten posiada klasę polityczną, która jest bezużyteczna, gdy przychodzi czas przyjęcia na siebie odpowiedzialności. Krajowa scena polityczna jest zdominowana przez dwóch polityków, którzy nie mogą się bez siebie obejść. Jeden z nich chce powrotu do czasów sprzed roku 1999; innymi słowy chce oddzielenia dwóch podmiotów wchodzących w skład Bośni i Hercegowiny. Drugi chce, by reprezentowany przez niego podmiot stał się państwem w państwie.

Bośnia i Hercegowina może jednak funkcjonować tylko wtedy, gdy wszyscy spojrzą prawdzie w oczy i zdadzą sobie sprawę z tego, że reforma konstytucjonalna jest możliwa tylko pod warunkiem porozumienia wszystkich trzech grup etnicznych. Obydwa podmioty muszą wzmacniać państwo jako całość. Dlatego bośniaccy politycy sami muszą zabrać się za reformę konstytucyjną poprzez odpowiednie organy, szczególnie parlament, i zapewnić, by w ten proces zaangażowało się społeczeństwo obywatelskie.

Negatywnym przykładem może być Federacja Muzułmańsko-Chorwacka. Nierealna konfiguracja społeczności, dziesięć kantonów i rząd federalny – to nie była jej wina, ale to nonsens. Jeśli wymagania układu o stowarzyszeniu i stabilizacji oraz warunki przystąpienia do UE mają zostać spełnione, należy ograniczyć liczbę szczebli decyzyjności do bezwzględnego minimum i zbliżyć je jak najbardziej do obywateli.

Liczba około 167 ministrów i wszystko, co się z tym wiąże, to największe źródło drenażu państwa. Rywalizacja między dwoma wspomnianymi politykami i ich zwolennikami ma fatalne konsekwencje. Podburzają oni przeciwko sobie grupy etniczne w wypróbowany już sposób, poprzez wzniecanie niepokojów i nieufności. Zamiast zmaleć, podziały etniczne pogłębiły się. Obecnie w polityce panują polityczne spory partyjne i bezgraniczna nieufność. Nie ma w niej miejsca na wiarygodną politykę na rzecz rozwiązania problemu wspólnego zaopatrzenia w energię, tworzenia funkcjonującego wspólnego rynku, poprawy systemu szkolnictwa i przyciągania inwestorów.

Czy Sarajewo nadal potrzebuje wysokiego przedstawiciela? Od dłuższego czasu nie korzysta on ze swoich szerokich uprawnień. Nikt już nie boi się jego zwierzchnictwa, nawet gdy jest ono manifestowane; możemy zatem zapytać się, czy jest jakiś powód, dla którego stanowisko wysokiego przedstawiciela nie miałoby zostać zastąpione stanowiskiem specjalnego przedstawiciela UE, który zająłby się warunkami UE, tak by bośniaccy politycy mogli wreszcie rozpocząć najważniejsze reformy wymagane do popchnięcia tego kraju do przodu.

Bierność polityków nie może być już większa. Nie będzie większa nawet wtedy, gdy z kraju wyjedzie wysoki przedstawiciel. Pozostaje nam tylko mieć nadzieję, że być może politycy obudzą się po jego wyjeździe i wezmą los w swoje ręce. UE próbuje od lat wydobyć ten kraj z marazmu, przekazując środki finansowe i know-how, ale rezultaty nie są oszałamiające. Ludzie, którzy chcą powrócić do kraju, nie mogą tego zrobić, w związku z czym coraz bardziej pogłębiają się podziały etniczne. Niejasna prywatyzacja i korupcja, brak wolności prasy w niektórych częściach kraju, zastraszanie organizacji pozarządowych – wszystko to sprawia, że ludzie tracą ducha i odwracają się od swojego kraju.

Przez ponad trzy lata na scenie politycznej panowała niekończąca się dyskusja na temat reformy politycznej, aż do momentu podpisania bardzo mało treściwego projektu ustawy. Niemniej UE chwyciła się tej ostatniej szansy i podpisała porozumienie, tak by możliwa była wreszcie realizacja innych ważnych projektów politycznych.

Posłowie Parlamentu również popierają ten krok i oczekują, że politycy wykorzystają tę szansę. Chciałbym raz jeszcze podkreślić, że Bośnia i Hercegowina może stać się członkiem UE tylko jako całość. Każdy, kto podkopuje zdolność tego kraju do funkcjonowania, nie chce osiągnięcia tego celu, niezależnie od tego, co głosi. Mogę zatem jedynie zaapelować do wszystkich posłów Parlamentu w regionie, by raz na zawsze oprzytomnieli i jako fundament prowadzonej przez siebie polityki przyjęli dobro obywateli.

  Jean-Pierre Jouyet, urzędujący przewodniczący Rady. − (FR) Pani przewodnicząca, panie komisarzu, droga pani Rehn, pani poseł Pack, panie i panowie! Chciałbym rozpocząć od gorącego podziękowania pani poseł Pack za jakość sprawozdania i za to, co właśnie powiedziała, ponieważ umożliwi mi to skrócenie mojego wystąpienia w odniesieniu do tego tak trudnego tematu.

Jak państwo wiecie, Rada przywiązuje wielką wagę do europejskiej perspektywy państw Bałkanów Zachodnich, co mogę dziś potwierdzić. Co więcej, ten ruch na rzecz integracji europejskiej Bałkanów powstał z inicjatywy prezydencji francuskiej, która nadal gorąco wspiera ten cel. Został on zainicjowany w roku 2000, kiedy to Unia Europejska po raz pierwszy zgromadziła wszystkie te kraje na szczycie w Zagrzebiu i uznała ich aspiracje do przystąpienia do Unii.

Dziś taką perspektywę ma każdy z bałkańskich krajów, co gwarantuje stabilność regionu i rozwój, tak polityczny, jak i gospodarczy, każdego z tych krajów. Ponadto perspektywa ta ma znaczenie, a szczególnie znaczenie dla Bośni i Hercegowiny, będącej tym krajem regionu, który – chyba nie muszę państwu przypominać – ucierpiał najbardziej w wyniku konfliktów powstałych po rozpadzie Jugosławii. Dziś jednak – jak pani wspomniała, pani poseł Pack – kraj ten stoi na rozdrożu między przyjęciem europejskiej perspektywy, która doprowadzi go do przystąpienia do Unii Europejskiej, a zamknięciem się w sobie w wyniku uwsteczniającej nacjonalistycznej retoryki.

W związku z godnymi podziwu postępami, które dokonały się w pierwszym kwartale 2008 roku, Unia była w stanie podjąć historyczną decyzję i podpisać układ o stabilizacji i stowarzyszeniu z Bośnią i Hercegowiną. Była to oznaka, że okazując wolę i determinację, politycy tego kraju są zdolni do osiągnięcia konsensusu i podjęcia koniecznych reform. I to właśnie w uznaniu tej determinacji Rada podpisała przedmiotowy układ w czerwcu, po tym jak spełniono cztery postawione wcześniej warunki. Przypomnę państwu te cztery warunki: dobra ogólna współpraca z Międzynarodowym Trybunałem Karnym dla Byłej Jugosławii; reforma publicznej radiofonii i telewizji; poprawa administracji publicznej; a także rozpoczęcie reformy policyjnej.

Podpisanie układu i umowy tymczasowej, dnia 16 czerwca w Luksemburgu, było bardzo ważnym etapem w stosunkach między Unią a Bośnią i Hercegowiną. Powinno to nadać świeży impet wysiłkom tego kraju na rzecz przystąpienia do Unii Europejskiej. Impet ten należy niezwłocznie skapitalizować.

Pragnę państwu przypomnieć, że umowa tymczasowa weszła w życie dnia 1 lipca. To pierwszy krok, ale chcę powiedzieć, że nie jest to koniec początku. Pozostaje jeszcze wiele do zrobienia. To właśnie komisarz Rehn, który jest obecny w Izbie, powiedział urzędnikom Bośni i Hercegowiny, gdy spotkaliśmy się z nimi przy okazji Zgromadzenia Ogólnego Organizacji Narodów Zjednoczonych i w trakcie posiedzenia trojki.

W głównych obszarach układu i europejskiego partnerstwa musimy nie tylko umacniać poczynione postępy, ale także, jak wspomniała pani poseł Pack, przyspieszyć reformy. Niezwykle ważne jest znaczne przyspieszenie obecnego tempa reform w zakresie praworządności, zgodności z zasadami demokracji i spraw związanych z reformą policji.

Nie przywiązujmy przesadnej wagi do głosów mówiących, że istnieją problemy związane z rozdźwiękiem między politykami a opinią publiczną Bośni i Hercegowiny, ponieważ wszystkie ankiety wskazują, że europejskie aspiracje ludności Bośni i Hercegowiny są bardzo silne. Ponad 80% obywateli tego kraju szczerze pragnie przystąpienia do Unii Europejskiej! Co powstrzymuje polityków Bośni i Hercegowiny do odpowiedzi na uprawnione aspiracje narodu tego kraju?

Ze swej strony, w kontekście Unii Europejskiej, czynimy co w naszej mocy, by wspierać ten kraj gospodarczo i finansowo, by pomóc mu ruszyć do przodu, kroczyć drogą ku bezpieczeństwu i, przy pomocy realizowanych przez nas misji policyjnych i wojskowych, przebyć drogę modernizacji sił policyjnych.

Doświadczenia ostatnich etapów rozszerzenia UE – i na tym skończę – pokazują, że wysiłki realizowane w związku z europejską agendą rzeczywiście się opłacają. Chciałbym, żeby liderzy polityczni Bośni i Hercegowiny zrozumieli następującą rzecz: układ o stabilizacji i stowarzyszeniu zapewnia solidny fundament i dźwignię solidnego zaangażowania tego kraju. Nie zrezygnujemy z wysiłków, aby u pomóc; jednak na obecnym etapie osiągnęliśmy to, co mieliśmy obowiązek osiągnąć. Teraz do polityków Bośni i Hercegowiny należy prawdziwe zrozumienie jej zobowiązań i ich wypełnienie, co zagwarantuje, że obierze ona jedyną możliwą drogę, a mianowicie niezłomne zaangażowanie na rzecz ściślejszych powiązań z Unią Europejską.

PRZEWODNICZY: Edward McMILLAN-SCOTT
Wiceprzewodniczący

  Olli Rehn, komisarz. − Panie przewodniczący! Na początku chciałbym podziękować pani poseł Doris Pack za doskonałe sprawozdanie. Z radością odbieram dzisiejszą możliwość przedyskutowania kwestii Bośni i Hercegowiny, w decydującym dla tego państwa i jego europejskich aspiracji momencie.

Podpisanie układu o stabilizacji i stowarzyszeniu w czerwcu zeszłego roku było dla Bośni i Hercegowiny dużym krokiem naprzód. Wraz z rozpoczęciem dialogu wizowego dało ono obywatelom tego kraju wyraźny sygnał, że ich przyszłość leży w Unii Europejskiej.

UE była w stanie rozpocząć prace nad układem o stabilizacji i stowarzyszeniu w grudniu zeszłego roku i podpisać go w czerwcu, ponieważ liderzy polityczni zjednoczyli się i osiągnęli konsensus w sprawie głównych warunków, szczególnie w sprawie reformy policyjnej. Potwierdza to, że postęp może być osiągnięty, a kryzysy zażegnane, gdy – jak słusznie stwierdził pan przewodniczący Jouyet – istnieje wola polityczna.

Od tego czasu jednak konsensus upadł, a reformy zostały wstrzymane. Jednym z czynników pogorszenia się sytuacji była nacjonalistyczna retoryka, którą dało się słyszeć przed wyborami do władz lokalnych. Jednak problemy polityczne tego kraju sięgają o wiele głębiej.

Europejskim perspektywom tego kraju bardzo szkodzi brak wspólnej wizji przyszłości tego kraju wśród jego przywódców oraz brak konsensusu w sprawie reform UE. Istnieje również powszechny brak porozumienia co do większości problemów politycznych, a ponadto brakuje poczucia pilności lub odpowiedzialności, które pomogłyby pokonać ten polityczny impas.

Przekazałem swoje poważne obawy prezydentowi tego kraju przed kilkoma dniami w trakcie mojej wizyty w Sarajewie. Podkreśliłem, że Bośnia i Hercegowina musi teraz umieścić reformy UE na szczycie swojej agendy politycznej i zająć się priorytetami europejskiego partnerstwa, w tym budowaniem państwa i instytucji.

Wasza rezolucja wysyła silny sygnał przywódcom Bośni i Hercegowiny, by przyspieszyli reformy i ponownie skierowali kraj na drogę ku Europie.

Podobnie również Bośnia i Hercegowina musi być w stanie przemawiać jednym głosem, by ruszyć do przodu z integracją europejską. Kolejnym papierkiem lakmusowym zdolności kraju do przeprowadzenia integracji z UE będzie spis ludności. Z perspektywy UE – jak wszyscy wiemy – dane pochodzące ze spisu ludności są niezwykle istotne z punktu widzenia planowania i rozwoju społecznego i gospodarczego, a także większości wspólnotowych polityk.

Komisja przedstawi swoją ocenę sytuacji w Bośni i Hercegowinie w sprawozdaniu na temat postępów, które zostanie opublikowane 5 listopada. Podobnie jak państwo, my również powinniśmy odnotować, że przywódcy Bośni i Hercegowiny mogą albo nadal kłócić się i pozostawać w tyle za swoimi sąsiadami, albo też przyspieszyć reformy i zrobić krok do przodu ku UE.

W państwa rezolucji podkreślono, że naszym ostatecznym celem powinno być nadal zamknięcie Biura Wysokiego Przedstawiciela i wzmocnienie roli Unii Europejskiej. Zgadzam się z tym.

Decyzja w sprawie przyszłości Biura Wysokiego Przedstawiciela należy do Rady ds. Zaprowadzania Pokoju, lecz w wyraźnym interesie Bośni i Hercegowiny leży osiągnięcie etapu, na którym Biuro Wysokiego Przedstawiciela nie będzie już potrzebne, a tym samym utorowanie drogi dla silniejszej obecności UE i realizacji perspektywy UE tego kraju. Innymi słowy, przechodząc do następnego etapu naszych stosunków, Bośnia i Hercegowina sama musi przyjąć na siebie pełną odpowiedzialność za proces reform, od którego uzależniona jest jej perspektywa UE. Podpisanie układu o stabilizacji i stowarzyszeniu tego lata stanowi szansę, której nie wolno zmarnować. Wyzwanie, przed którym stoją przywódcy Bośni i Hercegowiny, polega na osiągnięciu takiego stopnia politycznego porozumienia, który umożliwił osiągnięcie postępów w integracji europejskiej innym krajom regionu Bałkanów Zachodnich. Udało im się to wcześniej, zatem może się udać i teraz. Mam nadzieję, że nasze przesłanie będzie teraz usłyszane.

  Anna Ibrisagic, w imieniu grupy PPE-DE. – (SV) Panie przewodniczący! W czerwcu bieżącego roku Bośnia i Hercegowina podpisała układ o stabilizacji i stowarzyszeniu z UE. Tym samym kraj ten zrobił ważny krok do przodu na swej drodze do członkostwa w UE, ale praca jest jeszcze daleka od zakończenia. Zaangażowanie UE nie może i nie powinno zmniejszyć się ze względu na wiarę, że teraz wszystko ułoży się automatycznie. Pozostaje do rozwiązania cała seria wyzwań. Reforma instytucjonalna nie została wdrożona. Nierozwiązana pozostaje kwestia własności państwowej w dystrykcie Brczko.

Najwyraźniej istnieją znaczne różnice poglądów, zarówno w samej Bośni, jak i wśród społeczności międzynarodowej, co do tego, kiedy i w jaki sposób należy zamknąć Biuro Wysokiego Przedstawiciela. Mocno wierzę, że zamknięcie tego biura nie może być celem samym w sobie. Celem powinno być raczej wypełnienie wymogów i warunków nałożonych na Bośnię i Hercegowinę przez Radę ds. Zaprowadzania Pokoju, tak by możliwe było przekształcenie Biura Wysokiego Przedstawiciela w biuro specjalnego przedstawiciela UE. W związku z tym, a także w związku z szeregiem innych wyzwań stojących przed Bośnią, ważne jest, by społeczność międzynarodowa była zjednoczona. Wiara, że lokalne bośniackie partie będą w stanie dojść do porozumienia, na przykład w sprawie reform konstytucyjnych, jest naiwnością, i to, powiedziałbym, wielce niebezpieczną.

Jeśli kraj ten ma być nadal zdolny do kroczenia drogą ku zbliżeniu z UE, nowa konstytucja musi prowadzić do silnego i wspólnego państwa. Jednakże dialog polityczny toczący się w Bośni nie sugeruje żadnego zainteresowania osiągnięciem tego. Równie niebezpieczna jest wiara, że można teraz ograniczyć zaangażowanie społeczności międzynarodowej, w związku z tym, że dokonał się pewien postęp i ograniczana jest stopniowo międzynarodowa obecność wojskowa w tym kraju. Wręcz przeciwnie. To właśnie teraz UE przyjmuje na siebie coraz więcej odpowiedzialności. Takie środki, jak ułatwianie ludziom podróżowania i studiowania zagranicą czy pomoc w utrwalaniu demokracji i wdrażaniu koniecznych reform, to tylko dwa przykłady obszarów, w których UE może i powinna być bardziej aktywna.

Nasze zaangażowanie oraz sposób, w jaki będziemy się zajmować sytuacją w Bośni w nadchodzących miesiącach i latach, będzie decydujący nie tylko z punktu widzenia przyszłości i bezpieczeństwa Bośni, lecz również przyszłości i bezpieczeństwa całego regionu.

  Libor Rouček, w imieniu grupy PSE. – (CS) Układ o stabilizacji i stowarzyszeniu jest pierwszą kompleksową umową międzynarodową między Bośnią i Hercegowiną a Unią Europejską. Układ ten powinien ułatwić i przyspieszyć przekształcenie Bośni i Hercegowiny w w pełni funkcjonalne i pełnoprawne państwo, a także w pełni funkcjonującą gospodarkę. Wypełnienie postanowień tego układu umożliwi Bośni i Hercegowinie spełnienie warunków pełnego członkostwa w UE w przyszłości. Tempo, z jakim ten układ będzie wcielany w życie, będzie jednak zależało głównie od wspólnego pragnienia i woli obywateli Bośni i Hercegowiny i jej przywódców politycznych.

Układ został podpisany z Bośnią i Hercegowiną jako całością, a nie z podmiotami wchodzącymi w jej skład. Jeżeli Bośnia i Hercegowina ma się w przyszłości stać członkiem Unii Europejskiej, w interesie obydwu podmiotów i wszystkich trzech grup leży wspólna praca na rzecz utworzenia zjednoczonego i właściwie funkcjonującego państwa. Połączone siły Bośniaków, Serbów i Chorwatów, poprzez swoje główne partie polityczne, powinny zatem dążyć do wzmocnienia administracji kraju na wszystkich szczeblach. Ważną częścią tego procesu jest kwestia przyszłych uzgodnień instytucjonalnych. Pomocną dłoń może tu zaoferować społeczność międzynarodowa, w tym przedstawiciele UE. Wszelkie rozwiązania instytucjonalne muszą jednak być wynikiem dobrowolnych uzgodnień między samymi mieszkańcami Bośni i Hercegowiny. Moim zdaniem ważne jest również, by w procesie stowarzyszania uwzględniono wyniki gospodarcze państwa. Również na tym polu istnieje potrzeba współpracy między oboma podmiotami w celu stworzenia wspólnego rynku wewnętrznego dla całej Bośni i Hercegowiny. Niewyobrażalne jest, by kraj starający się o członkostwo we wspólnym europejskim rynku sam miał rozdrobniony rynek. Chciałbym zakończyć, wyrażając swoje uznanie dla sprawozdania Doris Pack i wzywając państwa członkowskie UE do szybkiego ratyfikowania tego układu.

  Jules Maaten, w imieniu grupy ALDE. – (NL) Panie przewodniczący, panie komisarzu, panie urzędujący przewodniczący Rady! Jutro będziemy głosowali nad rezolucją w sprawie układu o stabilizacji i stowarzyszeniu między UE a Bośnią i Hercegowiną. Moja grupa popiera ten układ, ale chcemy, by został on wykorzystany do zagwarantowania, że kraj ten zreformuje się i zmodernizuje w wielu kluczowych obszarach.

Bośnia jest daleka od gotowości przystąpienia do UE. W Bośni wiele jeszcze trzeba zrobić pod względem formy rządu i jurysdykcji. Należy również poświęcić więcej uwagi ściganiu i sądzeniu zbrodniarzy wojennych, a także walce z korupcją i przestępczością międzynarodową. Co najważniejsze – i podkreślano to już wielokrotnie – należy rozwiązać kwestie struktur wewnętrznych, biurokracji i współpracy wewnętrznej.

Muszę przyznać, że w trakcie mojej niedawnej wizyty w Sarajewie byłem zszokowany brakiem odpowiedzialności ze strony części polityków tego kraju. Komisarz poruszył ten problem wcześniej, również pani poseł Pack poświęciła temu aspektowi wielu uwagi w swoim doskonałym sprawozdaniu.

Można odnieść wrażenie, że wszystkie problemy, z którymi boryka się ten kraj, pochodzą z zewnątrz, i że w związku z tym rozwiązania również powinny pochodzić z zewnątrz. To tak, jakby sądzono, że wewnętrzna gra w ping ponga, rozgrywana tam na różnych szczeblach i w różnych wymiarach, była wynikiem działań świata zewnętrznego, i że w związku z tym to my powinniśmy się nią zająć. Ale w ten sposób nie można tego załatwić. Skierowanie Bośni na właściwe tory i spotkanie się Bośni i UE w połowie drogi, jeżeli chodzi o jej europejskie losy, nie leży jedynie w naszym interesie, lecz również w interesie samej Bośni.

Pozytywne zjawiska, które tam stwierdziłem – i chciałbym to podkreślić – to wysiłki ze strony przedsiębiorców, małych i dużych firm, które próbują nabrać wiatru w żagle – mimo że nie jest to łatwe z uwagi na brak rynku wewnętrznego – organizacje pozarządowe, które starają się, jak mogą, by czynić dobro, a także w szczególności wkład Europy na rzecz tego kraju: stacjonujące tam europejskie siły, wysoki przedstawiciel, jak również praca Komisji. Myślę, że Komisja wykonuje pożyteczną pracę w tym kraju, co sprawia, że czuję się dumny z bycia Europejczykiem.

  Gisela Kallenbach, w imieniu grupy Verts/ALE. – (DE) Panie przewodniczący! W pierwszym rzędzie chciałabym podziękować sprawozdawczyni za jej jak zwykle doskonałą współpracę. Rezolucja powinna wysłać silny sygnał naszym partnerom w Bośni i Hercegowinie, wyraźne międzypartyjne „tak” dla kontynuacji procesu integracji z UE, wyraźne uznanie dokonanych postępów, ale również wyraźne „nie” dla dalszych tendencji nacjonalistycznych a nawet separatystycznych, na które powołują się politycy, by bronić swojego stanowiska i w wyniku których cierpią ludzie.

Przez wiele lat poważne programy powrotu uchodźców istniały wyłącznie na papierze. Rzeczywista i polityczna wola ich realizacji w praktyce jest raczej słabo rozwinięta. Prawo do powrotu i możliwość powrotu, projekty na rzecz pojednania oraz ściganie zbrodni wojennych na wszystkich szczeblach są podstawowym warunkiem wstępnym oczekiwanego, demokratycznego rozwoju praworządności w tej części Europy. Decydującą podstawą będzie zastąpienie porozumienia z Dayton konstytucją przyjętą przez demokratycznie wybranych posłów do parlamentu Bośni i Hercegowiny, przy udziale społeczeństwa obywatelskiego niepodzielonego przez partyjnych liderów.

Mam do Komisji prośbę: zejdźcie z dobrze udeptanej ścieżki i bądźcie jak najbardziej elastyczni, tak by możliwe było wykorzystanie funduszy UE w sposób bardziej efektywny i ukierunkowany. Pozwolą państwo, że zwrócę się z jeszcze jednym apelem do państw członkowskich: ratyfikujcie układ o stabilizacji i stowarzyszeniu jak najszybciej, a dowiedziecie swojej wiarygodności.

  Ryszard Czarnecki, w imieniu grupy UEN. – Panie przewodniczący! Jesteśmy winni Bośni i Hercegowinie przyśpieszenia jej drogi do Unii Europejskiej. Unia Europejska powinna mieć poczucie winy, poczucie grzechu zaniechania, bo gdy w latach 90. na Bałkanach lała się krew, gdy ginęły tysiące ludzi, także w Bośni i Hercegowinie, Unia milczała, podejmowała działania bądź pozorne bądź nieskuteczne bądź nie podejmowała ich wcale. Dlatego dzisiaj należy pomóc Bośni i Hercegowinie, ułatwić jej marsz ku Unii, wiedząc jednocześnie, że jej droga do Brukseli jest pod górę i ma wiele ekonomicznych i narodowościowych zakrętów. Sarajewa nie należy zniechęcać, ale należy władzom w Sarajewie patrzeć na ręce. Zapalamy dzisiaj dla bośniackiego samochodu zielone światło. Życzymy, aby ten samochód nie rozbił się po drodze, żebyśmy my jako Unia nie musieli karać go mandatami, może nie przesądzając czy ten sam samochód dojedzie do Brukseli, ten sam, który z niej wyjeżdża. Zostawmy narodom tam mieszkającym prawo do samookreślenia.

  Erik Meijer, w imieniu grupy GUE/NGL. – (NL) Panie przewodniczący! Szesnaście lat po upadku Jugosławii Bośnia i Hercegowina jest nadal protektoratem, w którym władzę sprawuje osoba z zewnątrz i w którym stacjonują obce wojska. Między trzema narodami zamieszkującymi kraj i ich głównymi partiami politycznymi brakuje porozumienia co do struktury rządu w przyszłości. Wszystkie wysiłki ze strony Unii Europejskiej na rzecz narzucenia takiej struktury spełzły na niczym i będą również pełzły na niczym w przyszłości. Serbowie, Chorwaci i Bośniacy będą musieli znaleźć własną drogę. Każdy, kto pragnie utrzymania tej kieszonkowej wersji Jugosławii, będzie potrzebował rozwiązań federacyjnych lub konfederacyjnych, w ramach których wszystkie trzy narody będą równe i będą ponosić własną odpowiedzialność za rządy i przypisane im obszary kompetencji.

Moja grupa popiera układ o stowarzyszeniu, który, naszym zdaniem, powinien był zostać zatwierdzony o wiele wcześniej i z pominięciem warunku reformy administracyjnej. Moja grupa przedłożyła w Komisji Spraw Zagranicznych poprawki dotyczące poszukiwania rozwiązań długoterminowych, które byłyby realizowane przez każdą jednostkę administracyjną, długofalowych rozwiązań na rzecz ochrony gospodarki krajowej. Zapewni to możliwość szybkiego wycofania się Unii Europejskiej z każdego obszaru krajowego. Większość odrzuciła te rozwiązania i pragnie naszej dalszej obecności w Bośni. Oznacza to niestety, że moja grupa nie może poprzeć ostatecznej wersji sprawozdania pani poseł Pack.

  Bastiaan Belder, w imieniu grupy IND/DEM. – (NL) Panie przewodniczący! Proszę pozwolić, że zacznę od uwagi ogólnej. Dwie holenderskie partie, które reprezentuję, gorąco popierają perspektywę europejską dla Bośni i Hercegowiny.

Mam dwa pytania do Rady i Komisji. Zeszłej soboty w holenderskiej prasie pojawił się artykuł z niepokojącym nagłówkiem. „Bośnia niedługo eksploduje”. W artykule zamieszczono wywiad z osobą dobrze poinformowaną, prawdziwym autorytetem w zakresie sytuacji w Bośni. Chciałbym zapytać Radę i Komisję, czy również odbierają ten sygnał ostrzegawczy, mianowicie że Bośnia jest rzeczywiście na granicy wybuchu, między innymi w związku z powszechnością posiadania broni w tym kraju.

Drugi punkt, który chciałbym podnieść, jest moim zdaniem jeszcze poważniejszy. Od pewnego czasu spotykam się z doniesieniami o zjawiskach salafizmu i muzułmańskiego radykalizmu w Bośni i Hercegowinie, które znajdują potwierdzenie w badaniach naukowych, także tych prowadzonych w moim kraju. Chciałbym zapytać Radę i Komisję, jak postrzegają Bośnię i Hercegowinę jako schronienie i bazę operacyjną dla radykalnych muzułmanów na Bałkanach i w Europie. Eksperci uważają, że instytucje europejskie po prostu lekceważą ten poważny problem. Wymagana jest w związku z tym ostrożność. Chciałbym dowiedzieć się od państwa, w jaki sposób postrzegacie ten problem. Jest to w końcu problem bardzo poważny: Bośnia ma niedługo przystąpić do Unii, a z tymi radykalnymi muzułmanami... działającymi wewnętrznie, zewnętrznie, aktywnymi również w państwach członkowskich UE, w tym w Austrii, Holandii, Skandynawii – nie powinniśmy przechodzić obok tego problemu obojętnie. Będę wdzięczny za państwa odpowiedź.

  Philip Claeys (NI). - (NL) Panie przewodniczący! Myślę, że powinniśmy zachować ogromną ostrożność i ponownie zastanowić się, czy mądre jest oferowanie Bośni i Hercegowinie perspektywy członkostwa w UE. Przed chwilą wskazano, że wiele z postawionych warunków nie zostało jak dotąd spełnionych.

Chociaż problem narastania fundamentalizmu islamskiego w Bośni jest oczywistością, chciałbym o nim wspomnieć. Coraz bardziej oczywiste staje się, że siatki wyznawców salafizmu rozwijają się dzięki finansowemu i logistycznemu wsparciu z Arabii Saudyjskiej. Nie tylko stanowią one zagrożenie dla pokoju w kraju, ale również narażają na szwank bezpieczeństwo całej Europy.

Chciałbym zatem przyłączyć się do pytań zadanych przez pana posła Beldera. Czy Rada i Komisja mogłyby odpowiedzieć, jakie środki są podejmowane, by zapobiec potencjalnemu problemowi rozprzestrzeniania się siatek terrorystów w Unii Europejskiej?

  Hubert Pirker (PPE-DE). – (DE) Panie przewodniczący, panie urzędujący przewodniczący Rady, panie komisarzu! Zawarcie układu o stowarzyszeniu jest bez wątpienia korzystne dla obu stron – dla Unii Europejskiej i Bośni i Hercegowiny – lecz wyłącznie pod pewnymi warunkami: że układ będzie szybko ratyfikowany, a co najważniejsze, że szybko rozpoczęte zostanie wdrażanie reform – szczególnie administracji i procesów podejmowania decyzji politycznych.

Wszyscy wiemy, że z jednej strony porozumienie z Dayton przyniosło pokój; z drugiej strony, stworzyło bardzo skomplikowaną strukturę, obejmującą różne rządy i parlamenty, i zostało oparte na kryterium etniczności. Innymi słowy, mamy kolejnych dziesięć kantonów i aby doprowadzić do przyjęcia prawa azylowego w tym kraju, potrzebujemy około 13 ministrów spraw wewnętrznych. Proces polityczny w tym kraju jest bezkonkurencyjny pod względem złożoności.

Trudności te stały się oczywiste w trakcie reformy policji. Lata zajęło usunięcie tych barier i wdrożenie reformy policyjnej w stopniu pozwalającym na uznanie, że spełniony został warunek wstępny. Dla mnie oznacza to, że Bośnia i Hercegowina musi wzbudzić w sobie wolę współpracy wykraczającej poza granice obowiązujące dotychczas i samodzielnie wdrożyć reformy na wszystkich szczeblach.

Dzięki reformie policji mamy obecnie w Bośni i Hercegowinie możliwość wdrażania rzeczywistych środków bezpieczeństwa w zakresie ochrony granic, decydowania o regulacjach wizowych i koordynowania walki z przestępczością zorganizowaną i narkotykami oraz handlem ludźmi w sposób o wiele lepszy niż wcześniej.

Bezpieczeństwo i stabilność mają kluczowe znaczenie, jeśli obywatele mają pokładać zaufanie w państwie Bośnia i Hercegowina. Dlatego, jeżeli o mnie chodzi, Bośnia i Hercegowina musi pokonać istniejące nadal bariery wewnętrzne. Poprzez układ o stowarzyszeniu Unia Europejska pokazała, że była i jest gotowa pomóc, lecz prawdziwe postępy muszą nastąpić wewnątrz kraju.

  Hannes Swoboda (PSE). – (DE) Panie przewodniczący! Po pierwsze chciałbym serdecznie podziękować pani poseł Doris Pack za jej sprawozdanie, a przede wszystkim, za jej zaangażowanie. Chciałbym również odrzucić zarzuty wysunięte przez niektórych posłów, sugerujące, że Bośnia i Hercegowina powinna być postrzegana wyłącznie przez pryzmat domniemanych czy rzeczywistych siatek terrorystów islamskich. To absolutnie nie fair. Znamienne jest również to, że nasz poseł, który zapytał Komisję, co można uczynić w tym względzie, opuścił salę obrad. Oto jak poważnie traktowany jest ten problem.

Komisarz Rehn stwierdził również, że rok 2009 może być dla Bałkanów rokiem decydującym. Miejmy nadzieję, że Macedonia przystąpi do negocjacji, Chorwacja zamknie negocjacje, a Czarnogóra, Serbia i ewentualnie Albania uzyskają status kandydatów. W związku z tym zadajemy sobie pytanie, co stanie się z Bośnią i Hercegowiną? Byłaby wielka szkoda, z punktu widzenia wielu zaangażowanych mieszkańców tego kraju, gdyby nie zaoferowano mu możliwości uczynienia ogromnego skoku naprzód.

Chciałbym uwypuklić to, co powiedziała pani poseł Pack: należy zapewnić temu krajowi zdolność funkcjonowania. Jak już wspomnieli niektórzy szanowni państwo, kraj ten nie może stać się zakładnikiem ani pana Dodika, ani pana Silajdžića czy kogokolwiek innego. Punktem wyjścia, jeżeli chodzi o zainteresowane podmioty, musi być status quo, ale reformy i tak muszą zostać wdrożone. Należy ustanowić warunki wstępne, których spełnienie umożliwi temu krajowi przystąpienie do Unii Europejskiej, przy czym oczywiste jest, że do Unii może przystąpić wyłącznie cały kraj.

Jeżeli chodzi o wysokiego przedstawiciela, mogę tylko zgodzić się z tym, co już zostało powiedziane. Nie chodzi o to, że krajowi temu nie potrzeba nikogo, kto by skutecznie nadzorował jego przygotowania do akcesji, ale obowiązek ten nie może być już dłużej wykonywany przez wysokiego przedstawiciela, którego należy zastąpić specjalnym przedstawicielem UE. Jest to zadanie dla Unii Europejskiej, która winna je wypełniać przy wsparciu tego Parlamentu – szczególnie pani poseł Doris Pack i innych, którzy będą nadal poświęcali uwagę temu krajowi. Wkrótce przekonamy się, że również Bośnia i Hercegowina ma możliwość przystąpienia do Unii Europejskiej.

  Jelko Kacin (ALDE). – (SL) Powrót uchodźców jest kwestią o zasadniczym znaczeniu dla wszystkich krajów Bałkanów Zachodnich, dlatego deklaruję swoje szczere poparcie dla poprawek złożonych przez sprawozdawczynię i przez Annę Ibrisagic, dotyczących powrotu uchodźców do regionu Posaviny.

To samo dotyczy powrotu uchodźców ze wszystkich społeczności do wszystkich pozostałych regionów Bośni i Hercegowiny.

Jeżeli nasze apele i nasze wysiłki mają zakończyć się powodzeniem, potrzebujemy również dodatkowych środków, w szczególności inwestycji w tworzenie miejsc pracy.

Zbyt często uchodźcy i IDP powracają tymczasowo w jednym celu: by sprzedać swoją własność i przenieść się gdzieś indziej. Opuszczają swoje rodzinne strony także dlatego, że nie mają wystarczającej ochrony zdrowia lub emerytur i że sytuacja polityczna w miejscach, do których powrócili, jest napięta. Wyjeżdżają również w związku z opóźniającym się odpolitycznieniem i reformą policji oraz ogólnym brakiem bezpieczeństwa.

Osoby odpowiedzialne za zbrodnie wojenne muszą zostać usunięte z policji i pozbawione możliwości powrotu do służby w niej. Stąd inicjatywa grupy ALDE ogłoszenia 11 lipca międzynarodowym dniem pamięci ofiar ludobójstwa w Srebrenicy. Projekt tekstu został przekazany w zeszłym tygodniu przez prezes Stowarzyszenia Matek Enklaw Srebrenica i Žepa. Przyjęcie tego tekstu to coś, czego naprawdę potrzebujemy, by ulżyć im w cierpieniu.

  Johannes Lebech (ALDE). – (DA) Panie przewodniczący, panie komisarzu, panie Jouyet! Widzę przyszłość Bośni w Europie. Osiągnięcie pokoju i stabilności w tym kraju musi się udać, i uda się, a przyczynkiem do tego będą stulecia jego historii. Do pokonania pozostała jeszcze długa droga. Często dobrym początkiem są jednak praktyczne udoskonalenia i współpraca, w połączeniu z rozwiązaniami dość ogólnych i praktycznych problemów życia codziennego, takich jak handel, struktury policyjne, zaopatrzenie w energię, a w szczególności umożliwienie rzeszy uchodźców wewnętrznych powrotu do domu. Dlatego ważne jest inwestowanie w młodych ludzi. Należy wzbudzić w nich wiarę w przyszłość tego kraju. Należy zapewnić dobre możliwości edukacyjne, w tym szanse na praktyki zawodowe i edukacyjne, zarówno w obecnych państwach członkowskich UE, jak i w krajach sąsiedzkich. Myślę, że szczególnie ważne jest, by młodzi ludzie z Bałkanów Zachodnich postrzegali siebie jako Europejczyków, ponieważ to właśnie w europejskim kontekście tkwi klucz do przyszłości tego regionu. Z punktu widzenia UE musimy być przygotowani do wspierania tego procesu i musimy powtarzać, że perspektywą, z której należy nań spoglądać, jest członkostwo w Unii Europejskiej. Układ o stabilizacji i stowarzyszeniu stanowi narzędzie, którym należy się posługiwać na tej drodze. Jeżeli jednak nasze wspólne nadzieje i wizja mają się spełnić, obywatele i politycy Bośni muszą być aktywnymi i wnoszącymi pozytywny wkład współgraczami.

  Reinhard Rack (PPE-DE). – (DE) Panie przewodniczący! Chciałbym przyłączyć się do podziękowań, które wielu posłów złożyło już sprawozdawczyni, pani poseł Pack. Mamy w niej kogoś, kto – miejmy nadzieję – nie marnuje swojego czasu i wysiłków i kto inwestuje bardzo dużo czasu i wysiłków w ten region. Raduję się wspólnie z nią i z tymi, którzy wspomnieli, że nastąpiły pewne postępy, w tym w dziedzinie współpracy policyjnej. To ważne, jeżeli życie zwykłych ludzi ma się toczyć według racjonalnych zasad.

Niemniej uważam, że musimy nadal uświadamiać naszym odpowiednikom z Bośni i Hercegowiny, że oni sami, osobiście i wspólnie ze swoimi społecznościami, muszą wciąż uczynić wiele w wielu obszarach, jeszcze więcej niż czyni się obecnie. Musimy ciągle domagać się współpracy wewnętrznej i gotowości do podejmowania współpracy wewnętrznej między grupami etnicznymi. Nie chcemy, by każdy próbował iść w innym kierunku. Ważne jest również zaangażowanie we współpracę regionalną w Bałkanach Zachodnich.

  Pierre Pribetich (PSE). – (FR) Panie przewodniczący! Wszyscy oni żyli w jednym z najbardziej kosmopolitycznych miast Europy, Sarajewie. Sarajewo było wówczas symbolem otwartej Bośni, zamieszkałej przez muzułmanów, Serbów i Chorwatów.

W międzyczasie na oślep uderzył nacjonalizm, masakrując kobiety i mężczyzn oraz niszcząc bez wyjątku symbole kultury, takie jak biblioteka – tak bogata biblioteka – w Sarajewie, ofiara szaleństwa ludzkości. Było to bardzo dawno temu – 16 lat temu.

Jeżeli pozwalam sobie na wspominanie tych tragicznych wypadków, robię to po to, by ocenić dokonane postępy, by znaleźć perspektywę oglądu tej długiej drogi ku układowi o stabilizacji i stowarzyszeniu. Każdy powinien być zatem zachwycony tą sytuacją. To prawda, że w tym kraju stacjonuje 2 500 żołnierzy sił Eurofor. To prawda, że w kraju, w którym nadal rządzi strach przed polityczną dominacją innej społeczności, wynik wyborów lokalnych z dnia 4 października po raz kolejny uwidocznił dominację partii nacjonalistycznych.

Jednakże gest wykonany dzisiejszego popołudnia odzwierciedla ufność Parlamentu Europejskiego w przyszłość i załagodzenie napięć, ponowne odkrycie różnorodności kulturowej i wolę zaakceptowania narodów reprezentujących tę różnorodność. Musimy dziś pamiętać ten przekaz nadziei, ponieważ nie wolno nam nigdy zapomnieć słów wypowiedzianych przez prezydenta Mitteranda w tej Izbie: „nacjonalizm to wojna”.

  Metin Kazak (ALDE). – (FR) Panie przewodniczący, panie i panowie! Z zadowoleniem przyjmuję podpisanie tego układu, ponieważ przyczyni się on do stabilności politycznej i gospodarczej, nie tylko tego kraju, ale również całych Bałkanów. Bośnia i Hercegowina przetrwała okrutną wojnę na tle etnicznym, natomiast za wzór mądrości okazanej przez społeczeństwo obywatelskie, mądrości, która umożliwiła pojednanie, stawia się dziś Bułgarię. Nie bez znaczenia pozostaje rola edukacji. Konieczne jest w związku z tym, by bośniackie władze skupiły się na nauczaniu pokoju. Ponadto muszą one propagować dialog międzykulturowy i międzywyznaniowy, by zapobiegać konfliktom między uchodźcami, ludźmi, którzy powracają do własnego kraju, a miejscową ludnością.

Należy doprowadzić do zmniejszenia stopy bezrobocia poprzez realizowanie programów szkoleń. Trzeba również powstrzymać drenaż mózgów wśród młodych osób. Gdy mowa o integracji państwa w ramach struktur europejskich, niezwykle ważna jest współpraca regionalna. Priorytet musi tu stanowić infrastruktura. Uważam, że korzystne może być ustanowienie obszaru wolnego handlu, co może przygotować kraj do przyjęcia europejskich standardów.

  Justas Vincas Paleckis (PSE). - (LT) Niedawno spędziłem trochę czasu w Kosowie i chciałbym zwrócić państwa uwagę na podobieństwa między sytuacją w tym kraju a sytuacją w Bośni i Hercegowinie. Jak wiemy, Unia Europejska i większość państw członkowskich uznały niepodległość Kosowa; mimo to sytuacja w tym kraju jest szczególnie trudna, szczególnie w jego północnej części. Powstały w nim równoległe struktury, a warunki tam panujące nie pozwalają siłom prawa i porządku na działanie. Coraz częściej mówi się o ewentualnym podziale Kosowa. Chciałbym zapytać zarówno pana ministra, jak i pana komisarza: czy sytuacja w Kosowie nie jest aby echem sytuacji w Bośni i Hercegowinie? Skoro nie udało nam się spoić modelu rozdrobnionego państwa w Bośni i Hercegowinie, co Unia Europejska jest gotowa uczynić w związku z tym?

  Gisela Kallenbach (Verts/ALE). – (DE) Panie przewodniczący! Chciałabym skorzystać z okazji, by zadać panu komisarzowi Rehnowi jeszcze jedno pytanie. Czy mógłby nas pan poinformować o stanie finansowania demilitaryzacji i rozbrojenia oraz niszczenia nadmiaru broni zgodnie z przepisami prawa?

  Jean-Pierre Jouyet, urzędujący przewodniczący Rady. − (FR) Panie przewodniczący, szanowny panie McMillan-Scott, panie komisarzu Rehn, panie i panowie! Gorąco dziękuję za tę bogatą i interesującą debatę. Chciałbym raz jeszcze podziękować pani poseł Pack, która wykazała się dużą aktywnością, posiada bardzo gruntowną wiedzę na temat regionu, jest często obecna na miejscu i najuważniej przysłuchuje się temu, co mają do powiedzenia miejscowi przywódcy – dlatego potrzebujemy jej współpracy – i angażuje się w wysiłki na rzecz zbliżenia z Unią Europejską, nie czyniąc jednocześnie żadnych ustępstw w kwestii wartości.

Podobnie jak pani poseł, Rada jest zatroskana – jak już wcześniej wspomniałem – w związku z sytuacją polityczną w Bośni i Hercegowinie, opisaną przez kilku przedmówców. Kraj ten, jak już tu podkreślano, znajduje się na rozdrożu i jest targany kontrowersjami dotyczącymi stosunków między państwem centralnym a poszczególnymi organami, a także ścieżki, która ma go doprowadzić do Unii Europejskiej, o czym już wspomniałem. Jego przywódcy muszą przyjąć na siebie pełną odpowiedzialność za rozwój tego kraju i zapewnić w ten sposób trwałą stabilizację całego regionu.

W związku z tym, w odpowiedzi na postawione mi pytanie stwierdzam, że sytuacja pod względem bezpieczeństwa pozostaje spokojna. Ani niepodległość Kosowa, ani aresztowanie Radovana Karadžića, nie wywołały niepokoju w kraju. W związku z upływem ostatecznego terminu wyborów lokalnych dnia 5 października Unia Europejska musi odtąd wywierać presję, by Bośnia i Hercegowina skupiła się na swojej europejskiej agendzie.

Pan Swoboda miał całkowitą rację w swej odpowiedzi, mówiąc o powierzchowności porównań między terroryzmem a wieloetnicznością Bośni i Hercegowiny. To właśnie wieloetniczność ubogaca ten kraj i może wnieść wkład do Unii Europejskiej. Patrząc w przyszłość, powinniśmy uważać i nie dopuszczać do sugestii, jakoby Unia Europejska porzuciła Bośnię i Hercegowinę. Chciałbym ponownie zapewnić pana posła Czarneckiego w tym względzie: Unia Europejska musi wydać swój werdykt w sprawie przyszłości Biura Wysokiego Przedstawiciela, z zastrzeżeniem, że nie pragniemy ani przedwczesnego zamknięcia tego biura bez spełnienia warunków, ani sztucznego przedłużenia jego działalności.

Jeżeli chodzi o przyszłość operacji militarnej EUFOR-Althea, nie możemy jej przedłużać bez końca. Unia będzie musiała przemodelować tę operację. Kwestia ta będzie musiała zostać omówiona przez ministrów spraw zagranicznych w trakcie posiedzenia Rady 10 listopada.

Na zakończenie, w odpowiedzi na stwierdzenia kilku przedmówców, chciałbym powiedzieć, że sytuację Bośni i Hercegowiny należy umiejscowić w ramach regionalnych. Naszym celem jest umożliwienie całemu regionowi czynienia postępów na drodze do zbliżenia z Unią Europejską. W tym zakresie należy podkreślić szereg pozytywów w rozwoju sytuacji.

Pozytywem jest fakt przystąpienia Chorwacji do aktywnej fazy negocjacji. Pozytywem jest również to, że w Serbii funkcjonuje pierwszy jak dotąd rząd zmierzający do ustanowienia ściślejszych powiązań z Unią Europejską i że kraj ten zadeklarował swoje zaangażowanie, aresztując Radovana Karadžića.

Przywódcy bośniaccy muszą starać się, by nie zostać w tyle, do czego doprowadzić może myślenie wyłącznie kategoriami wyrównania rachunków odziedziczonych z wojen z przeszłości. Podobnie jak pan poseł McMillan-Scott, ja również słuchałem przemówienia François Mitterranda w tej Izbie. Ja również pamiętam jego słowa, ale tak naprawdę ważne jest zrzucenie z siebie obciążeń wynikających z tych konfliktów, w imię tych samych zasad, które wówczas podkreślał prezydent Mitterrand.

Kończąc pragnę powiedzieć, że celem reform, których domaga się Unia Europejska, jest nie tylko umożliwienie temu krajowi utworzenia ściślejszych powiązań z Unią Europejską, lecz przede wszystkim zagwarantowanie, by cała ludność kraju skorzystała na postępach, do których zachęcamy. Całkowicie zgadzam się z panem posłem Maatenem. Jasne jest, że możemy być dumni z bycia Europejczykami, dumni z tego, co czynią Komisja i inne instytucje, by wspierać Bośnię i Hercegowinę w jedynej sensownej drodze – drodze ku zbliżeniu z Unią Europejską w duchu jej wartości.

  Olli Rehn, komisarz. − Panie przewodniczący! Po pierwsze chciałbym podziękować za bardzo treściwą i odpowiedzialną debatę w sprawie sytuacji politycznej w Bośni i Hercegowinie. Chciałbym również państwu podziękować za szerokie i silne poparcie zawarcia układu o stabilizacji i stowarzyszeniu z tym krajem. W istocie ma on zasadnicze znaczenie dla rozwoju gospodarczego i stabilności politycznej Bośni i Hercegowiny, jak również dla jej europejskich celów.

Chciałbym w szczególności skomentować dwie kwestie, które pojawiły się w trakcie dzisiejszej debaty. Pierwszą jest praworządność i jej znaczenie jako fundamentu funkcjonowania całego społeczeństwa i gospodarki. Praworządność i pewność prawa są bez wątpienia kamieniami węgielnymi europejskiego modelu. Na razie są one jednak kolejną piętą achillesową Bośni i Hercegowiny.

Mimo pewnych postępów, które dostrzegamy, nadal poważnymi problemami są zorganizowana przestępczość i korupcja, i to właśnie te problemy Bośnia i Hercegowina powinna pilnie rozwiązać.

Po drugie, co się tyczy reformy konstytucyjnej, wszyscy wiemy, że jest ona zarówno konieczna, jak i delikatna. Ze strony Komisji mogę oświadczyć, że zamiast rewolucji konstytucyjnej przewidujemy ewolucję konstytucyjną, która może i powinna przebiegać w oparciu o porozumienie pokojowe Dayton-Paryż. Komisja nie ma gotowego modelu reformy konstytucyjnej w Bośni i Hercegowinie, ale jako Unia Europejska zdecydowanie jesteśmy zainteresowaną stroną w tym zakresie.

Jesteśmy zainteresowaną stroną w reformie konstytucyjnej w tym sensie, że jest bezwzględnie konieczne, aby Bośnia i Hercegowina była w przyszłości w stanie przemawiać jednym głosem jako przyszłe państwo członkowskie, jako kraj kandydacki, wraz z Unią Europejską i w ramach Unii Europejskiej, i że kraj ten musi posiadać efektywną i funkcjonalną strukturę państwową, strukturę instytucjonalną, która umożliwi wdrażanie i egzekwowanie europejskiego prawa oraz zasad w całym kraju. Obywatele chcą tego i zasługują na to.

Od przywódców politycznych i obywateli kraju zależy decyzja co do kształtu konstytucji, której chcą, lecz mogę państwa zapewnić, że Komisja jest chętna wspierać reformę konstytucyjną zarówno poprzez wiedzę prawniczą i konstytucyjną, jak i poprzez pomoc finansową.

Krótko mówiąc, dziś Bośnia i Hercegowina musi pilnie pokonać obecny polityczny impas i na poważnie zwrócić się ku Unii Europejskiej. Nie możemy tego zrobić za nią, lecz możemy uświadomić obywatelom i przywódcom tego kraju, że chcemy, by im się udało, i że oczekujemy tego oraz wspieramy ich w tym względzie. Dlatego zarówno Komisja, jak i ja sam będziemy nadal współpracowali z prezydencją, z Javierem Solaną, z Parlamentem Europejskim i wszystkimi innymi partnerami i zainteresowanymi stronami, by wzmocnić nasze zaangażowanie, tak by przyszły rok, 2009, był mimo wszystko rokiem postępów Bałkanów Zachodnich, w tym również Bośni i Hercegowiny, na drodze do Unii Europejskiej.

  Doris Pack, sprawozdawczyni. − (DE) Panie przewodniczący, panie urzędujący przewodniczący Rady, panie komisarzu, panie i panowie! Chciałabym powiedzieć mojemu koledze posłowi, którego nie ma już w sali obrad, i być może również panu posłowi Belderowi, że powinniśmy zachować ostrożność w tym względzie. Nie powinniśmy umiejscawiać groźby terroryzmu w Bośni i Hercegowinie. Można reagować z nadmierną przesadą, ale przesada ta będzie tylko wodą na młyn ekstremistów i nacjonalistów. Pamiętam, że to właśnie tego rodzaju przesada popchnęła Slobodana Miloševića w wiadomym kierunku. Musimy mieć to na uwadze.

Ścieżka do UE wymaga, między innymi, zdecydowanej walki z korupcją, z przestępczością zorganizowaną, przejrzystości prywatyzacji i stworzenia wspólnego rynku, w tym rynku energii. Tylko politycy, którzy rzeczywiście tego pragną i działają w tym duchu, zasługują na zaufanie swoich obywateli i zaufanie Unii Europejskiej. Tym politykom, którzy myślą inaczej musimy co jakiś czas pokazywać czerwoną kartkę. To jedyna rzecz, jaka do nich przemawia.

Czasami z przerażeniem widzę, że na rozdrożu opisanym przez pana komisarza Rehna Bośnia i Hercegowina wybiera drogę ku izolacji. Kraje sąsiadujące z Bośnią i Hercegowiną – jak wspomniał pan Hannes Swoboda – najprawdopodobniej osiągną swój europejski cel szybciej, dlatego naszym zadaniem jest pomagać Bośni i Hercegowinie w odnalezieniu właściwej ścieżki i przystąpieniu do Unii Europejskiej, z zastrzeżeniem spełnienia warunków. Stabilność Bośni i Hercegowiny – kraju leżącego w sercu Unii Europejskiej – jest również naszą stabilnością.

Czasami chciałabym, żeby politycy z Bośni i Hercegowiny cierpieli na taką samą bezsenność, myśląc o swoim kraju, co ja. Być może w ten sposób lepiej by się przyczynili.

  Przewodniczący. − Otrzymałam jeden projekt rezolucji⁽¹⁾ złożony zgodnie z art. 103 ust. 2 Regulaminu.

Zamykam debatę.

Głosowanie odbędzie się w czwartek, 23 października 2008 r.

Oświadczenia pisemne (art. 142 Regulaminu)

  Dragoş Florin David (PPE-DE), na piśmie. – (RO) Przede wszystkim pragnę pogratulować pani poseł Pack jej wysiłków na rzecz wykonania tego wcale nie łatwego zadania, jakim było przygotowanie przedmiotowego projektu rezolucji. Układ o stabilizacji i stowarzyszeniu między Wspólnotami Europejskimi i ich państwami członkowskimi, z jednej strony, a Bośnią i Hercegowiną, z drugiej strony, obrazuje determinację UE do dalszego odgrywania ważnej roli w regionie Bałkanów i przyczynienia się tym samym do stabilności politycznej, gospodarczej i społecznej.

Umowa ta oferuje Bośni i Hercegowinie nową perspektywę rozwoju gospodarczego, w szczególności nowe możliwości integracji europejskiej, nie tylko zapewniając regionowi stabilność, lecz również otwierając szanse wymiany gospodarczej i stanowiąc wielki krok ku integracji na rynku europejskim.

  Tunne Kelam (PPE-DE), na piśmie. – Z zadowoleniem przyjmuję podpisanie układu o stabilizacji i stowarzyszeniu z Bośnią i Hercegowiną, które niedawno miało miejsce. Rozszerzenie UE o Bałkany Zachodnie stanowi kolejny kluczowy krok w kierunku zjednoczenia Europy i zapewnienia, by eskalacja przemocy z przeszłości nie powtórzyła się w regionie w przyszłości.

Dlatego ponaglam władze Bośni i Hercegowiny, by realizowały reformy w sposób konsekwentny i przejrzysty, tak by zapewnić szybką integrację z UE.

Z niepokojem odnotowuję podejmowane przez niektórych polityków regionu próby destabilizowania kraju i wzywam UE do okazania politycznej woli i zaangażowania na rzecz Bośni i Hercegowiny, by zapobiec konfliktom na tle etnicznym lub religijnym.

Zważywszy, że otrzymanie wizy do UE nadal stanowi dla obywateli Bośni i Hercegowiny ogromny problem, wzywam Komisję do kontynuowania dialogu i uczynienia wszystkiego co w jej mocy, by wdrożyła ona przygotowane mapy drogowe, z myślą o jak najszybszym ustanowieniu systemu bezwizowego z Bośnia i Hercegowiną. Proponuję, by państwa członkowskie ograniczyły do minimum przeszkody biurokratyczne związane z wydawaniem wiz i ustanowiły uproszczony system przyznawania wiz studentom i podmiotom społeczeństwa obywatelskiego.

  Dumitru Oprea (PPE-DE), na piśmie. – (RO) Gdy wspominamy Bośnię, w rzeczywistości mówimy o jeszcze jednej stronie w historii cierpiącego od dawna Półwyspu Bałkańskiego. Wojna w Bośni doprowadziła do zniszczenia 75% kraju, przyniosła śmierć ponad 200 tysięcy osób i doprowadziła do powstania 1,8-milionowej rzeszy uchodźców.

Podpisanie układu o stabilizacji i stowarzyszeniu z UE nastąpiło 13 lat po zakończeniu wojny. Pewnego razu premier kraju, Sven Alkalaj, stwierdził rzecz następującą: „układ otwiera drzwi dla pomyślnej przyszłości obywateli Bośni i Hercegowiny, wzywając jednocześnie bośniackich polityków do nieoglądania się w przeszłość i ruszenia do przodu”. Zdecydowanie ruszenie do przodu ma sens. Pomyślcie tylko o Sarajewie, gospodarzu Zimowych Igrzysk Olimpijskich w 1984 roku, starym moście w Mostarze, wpisanym na listę światowego dziedzictwa UNESCO, wodospadach Kravice, Parku Narodowym Sutjeska lub górach Jahorina i Bjeslanica, w których odbywały się niektóre konkurencje olimpijskie – tyle miejsc zaprasza do podróżowania do Bośni i Herzegowiny. Jednak Bośnia jest krajem, który musi, między innymi, przyspieszyć reformy państwa i zapewnić niedyskryminacyjny dostęp do edukacji.

PRZEWODNICZY: Diana WALLIS
Wiceprzewodnicząca

(1) Patrz protokół.