Indeks 
 Poprzedni 
 Następny 
 Pełny tekst 
Procedura : 2008/2669(RSP)
Przebieg prac nad dokumentem podczas sesji
Wybrany dokument :

Teksty złożone :

O-0113/2008 (B6-0485/2008)

Debaty :

PV 03/12/2008 - 16
CRE 03/12/2008 - 16

Głosowanie :

Teksty przyjęte :


Debaty
Środa, 3 grudnia 2008 r. - Bruksela Wydanie Dz.U.

16. Działania mające na celu poprawę sytuacji MŚP w Karcie Małych Przedsiębiorstw dla Europy (debata)
zapis wideo wystąpień
PV
MPphoto
 
 

  Przewodniczący. – Następnym punktem posiedzenia jest debata w sprawie pytania ustnego do Rady dotyczącego działań mających na celu poprawę sytuacji MŚP w Europie – Karta małych przedsiębiorstw, zadanego przez Nicole Fontaine i Gilesa Chichestera, w imieniu grupy PPE-DE oraz Edit Herczog, w imieniu grupy PSE (O-0113/2008 – B6-0485/2008).

 
  
MPphoto
 

  Edit Herczog , autor. – Panie przewodniczący! My wszyscy tutaj, w Parlamencie, z zadowoleniem przyjmujemy osiągnięcia, zrealizowane w ostatnich latach przez Komisję, a zwłaszcza przez pana komisarza Verheugena, wspólnie z Parlamentem Europejskim oraz europejskimi przedsiębiorstwami: nasze osiągnięcie polegające na zmianie naszego podejścia do europejskich przedsiębiorstw, osiągnięcie, które teraz ma swoją nazwę – jest to zasada „Najpierw myśl na małą skalę” („Think Small First”) ustanowiona w Karcie małych przedsiębiorstw („Small Business Act” dla Europy). Musimy pracować nad tą ustawą.

Obecny kryzys gospodarczy uwypukla potrzebę możliwie jak najszybszego przyjęcia Karty małych przedsiębiorstw 23 miliony europejskich przedsiębiorstw i dwie trzecie pracowników w Europie, których to dotyczy, potrzebują jednoznacznego przesłania, że zmiana naszego podejścia legislacyjnego do zasady „Najpierw myśl na małą skalę” stanowi prawdziwą podstawę dla naszej przyszłej pracy i sposobu działania.

Najwcześniejszym sygnałem świadczącym o tym, że to robimy, jest test „małego MŚP”. Dlatego też, z uwagi na potrzebę wysłania jednoznacznej wiadomości, z przykrością stwierdzamy, że Rada nie nadała wiążącego charakteru przepisom zawartym w Karcie małych przedsiębiorstw.

Mamy szczerą nadzieję, że w przyszłym tygodniu, w trakcie Rady Europejskiej, powrócą państwo do tej kwestii i że premierzy państw członkowskich nadadzą przepisom tej Karty małych przedsiębiorstw w pewnym stopniu wiążący charakter. Z zadowoleniem przyjmujemy jednak decyzję Rady w sprawie działań priorytetowych. Uważamy, że myślenie w pierwszym rzędzie na małą skalę jest bardzo ważne z uwagi na poprawę dostępności do środków pieniężnych; z uwagi na uproszczenie otoczenia regulacyjnego; a także z uwagi na ułatwienie dostępu do rynku.

Zwracamy się do Komisji i Rady, aby działały razem. Potrzebna jest bardziej europejska odpowiedź. Reakcje ze strony wielu krajów mogą być bardzo efektywne, ale mogą skutkować raczej dywergencją zamiast tak pożądanej przez nas, w związku ze wspólnym europejskim zamysłem, spójności. Dlatego też jest niezmiernie ważne, aby Komisja ulepszyła procedury dotyczące rocznej sprawozdawczości państw członkowskich przy pomocy tabeli strategii lizbońskiej. Zwracam się przy tym do Rady z pytaniem, czy jest gotowa to zrobić?

Obywatele Europy, przedsiębiorcy i pracownicy potrzebują pomysłów, ale też potrzebują czegoś więcej. Potrzebują innowacji w zakresie naszych procedur, ale to też nie wystarczy. Potrzebują działania, ale nawet to nie wystarczy. Potrzebujemy efektów wypracowanych w oparciu o nasze pomysły, innowacje i działania. Proszę, postarajcie się to zrobić. Parlament będzie was w tym wspierać.

 
  
MPphoto
 

  Nicole Fontaine , autor. – (FR) Panie przewodniczący, panie ministrze Jouyet, panie komisarzu Verheugen, panie i panowie! Nasza grupa gorąco popiera projekt Karty małych przedsiębiorstw przedstawiony nam przez Komisję w czerwcu tego roku.

To prawda, że od 2000 roku uruchamiane są inicjatywy na rzecz małych i średnich przedsiębiorstw – w tym kontekście przychodzi mi na myśl w szczególności doskonała praca pani poseł Vlasto nad Kartą MŚP – inicjatywy pożądane, lecz uznane za niewystarczające, ponieważ zbyt często pozostają one jedynie pobożnymi życzeniami.

Dziś musimy pójść dalej. Poważny kryzys gospodarczy, jaki odczuwamy w naszych krajach, który niesie ze sobą szczególnie napawające troską skutki dla MŚP, dopinguje nas do działania tam, gdzie potrzebna była zachęta. Z tego punktu widzenia Karta małych przedsiębiorstw stanowi element nowego, zdecydowanie proaktywnego podejścia.

W ciągu najbliższych kilku tygodni przeanalizujemy sprawozdanie pani poseł Herczog dotyczące komunikatu Komisji; dziś jednak, zadając to pytanie ustne, zadecydowaliśmy, że zwrócimy się do Rady.

Panie pośle Jouyet, z zainteresowaniem zwróciliśmy uwagę na wnioski przyjęte wczoraj przez Radę ds. Konkurencyjności i chcielibyśmy wiedzieć, czy Rada Europejska, która będzie obradować 11 i 12 grudnia, naprawdę przyjmie te wnioski i będzie czynić starania na rzecz szybkiego dokonania transpozycji wiodącej zasady ogólnej „Najpierw myśl na małą skalę” do ustawodawstwa państw członkowskich.

Mamy nadzieję, że Rada będzie kontynuować działania w oparciu o załączony do nich plan działań, któremu towarzyszą środki praktyczne. W tym kontekście, a także w przysługującym mi krótkim czasie, pragnę podkreślić trzy obszary, w których potrzebujemy zdecydowanej inicjatywy.

Po pierwsze, systematyczne oceny oddziaływania i regularna kontynuacja działań w sprawie statusu Karty małych przedsiębiorstw w państwach członkowskich, monitorowane przez Parlament Europejski. Po drugie, dostęp do zamówień publicznych. Kodeks dobrego postępowania nie ma mocy wiążącej; wszyscy razem musimy wykazywać więcej wyobraźni, więcej pomysłowości i proponować odpowiednie i praktyczne środki, które prawdziwie otworzą rynek tych zamówień dla MŚP. I na koniec dostęp do finansowania – który w obecnie panującym klimacie jest ważniejszy niż kiedykolwiek.

Panie ministrze Jouyet! Pańskie propozycje są rozsądne – powinny one obejmować także poparcie dla tej oferty. Nie ma chwili do stracenia. Proszę upewnić nas co do zamiarów Rady.

 
  
MPphoto
 

  Jean-Pierre Jouyet , urzędujący przewodniczący Rady. – (FR) Panie przewodniczący, panie wiceprzewodniczący McMillan, panie komisarzu Verheugen, szanowni posłowie, panie i panowie! Jak to już państwo wskazywali, w poniedziałek Rada przyjęła wnioski w sprawie Karty małych przedsiębiorstw dla Europy, których projekt przedstawiła Komisja. Karta małych przedsiębiorstw oznacza silne polityczne zobowiązanie, podjęte w stosunku do 23 milionów małych i średnich przedsiębiorstw. Jak zwracała uwagę pani poseł Fontaine, jest to również ważna odpowiedź na kryzys gospodarczy, którego obecnie doświadczamy. Dlatego też, wraz z ministrem Hervé Novellim, który żałuje, że nie może być tu z nami, jesteśmy przekonani, i zapewniamy o tym panie poseł Fontaine i Herczog, że Rada Europejska udzieli silnego politycznego poparcia dla założeń tej Karty małych przedsiębiorstw.

Jak to państwo podkreślali, Karta małych przedsiębiorstw nie może stanowić rozwiązania dla wszystkich obecnych problemów gospodarczych, ale powinna zagwarantować podjęcie zasadniczych kroków na rzecz zaradzenia kryzysowi finansowemu i związanemu z nim spowolnieniu gospodarczemu. Dlatego też w poniedziałek przyjęliśmy również plan działań, który zobowiązuje państwa członkowskie do wdrożenia tych pilnych środków. Ta karta ma bardzo doniosłe znaczenie i prezydencja francuska wyraża szczególne zadowolenie z tego bardzo ważnego planu. Poseł Fontaine przedstawiła nam przejrzysty zarys zawartych w nim zdecydowanych zaleceń.

W pierwszej kolejności musimy poświęcić uwagę kwestii finansowania MŚP. W tym kontekście na pochwałę zasługują wysiłki Europejskiego Banku Inwestycyjnego, który w latach 2008-2011 ma zamiar wspomóc je zastrzykiem w kwocie 30 miliardów euro. Oprócz tego musimy jednak się upewnić, że rewizji zostanie poddana dyrektywa w sprawie opóźnionych płatności, co umożliwi uwolnienie przedsiębiorstw od trudności związanych z przepływem gotówki. Karta małych przedsiębiorstw oraz plan działań zawierają propozycję zapewnienia, by MŚP otrzymywały pieniądze w ciągu trzydziestu dni. Nie wiem, czy uda nam się osiągnąć ten cel, ale jestem przekonany, że jest to właściwy kierunek. Ograniczenie opóźnień w płatnościach oznacza poprawę przepływów gotówkowych w MŚP w czasie, gdy jedna na cztery sprawy dotyczące płynności finansowej stanowi efekt nadmiernych opóźnień w płatnościach.

Kolejnym istotnym czynnikiem jest wzmocnienie rynku kapitału ryzyka, ponieważ rynek ten, jak państwo wiedzą, jest bardziej ograniczony w Europie, niż w Stanach Zjednoczonych. Dysponujemy planami ustanowienia europejskiego mechanizmu kapitału ryzyka oraz wzajemnego uznawania funduszy kapitału ryzyka przez państwa członkowskie.

Panie i panowie! Naszym kolejnym priorytetem jest uproszczenie. MŚP jeszcze bardziej niż wielkie firmy cierpią z powodu biurokracji i różnych zadań administracyjnych, które mają obowiązek realizować. Z tego właśnie powodu musimy oczywiście wdrożyć i stosować zasadę „Najpierw myśl na małą skalę”, która polega na uwzględnieniu interesów MŚP w całym unijnym prawodawstwie.

Mamy również nadzieję, że uda się ustanowić test MŚP oraz oceny wpływu, które – i o tym mogę państwa zapewnić – będą prowadzone i udostępniane opinii publicznej w odniesieniu do każdego wspólnotowego tekstu, mającego wpływ na MŚP. Byłoby pożądane, aby państwa członkowskie robiły to samo. Dodatkowo zobowiązujemy się, że nie będziemy żądać od MŚP podawania kilkakrotnie tych samych informacji – innymi słowy, będziemy starali się robić wszystko za jednym zamachem.

Te środki należą do najważniejszych, jeśli chodzi o kwestie finansowania i uproszczeń. MŚP muszą mieć możliwość pełnego korzystania z jednolitego rynku, a w szczególności z możliwości prowadzenia eksportu. Dlatego też przyjęcie europejskiego statutu firmy umożliwi też MŚP uzyskiwanie większych korzyści dzięki ustanawianiu przedstawicielstw na różnych rynkach Europy.

Aby udzielić odpowiedzi na zadawane pytania oraz w świetle wniosku przedstawionego Radzie Europejskiej przez Radę ds. Konkurencyjności, Rada – na najwyższym szczeblu – oraz Komisja zobowiązały się, że będą ściśle monitorować ten plan działań, w szczególności w kontekście krajowych programów reformy, które towarzyszą procesowi lizbońskiemu.

Naprawdę bardzo cieszymy się z rozmachu, jaki przyjęty w zeszły poniedziałek plan działań nadał tej pracy. Rada wierzy oczywiście, że polityka w sprawach MŚP należy do kluczowych obszarów w naszej wspólnej walce z kryzysem gospodarczym oraz q dziele szybkiej odnowy gospodarki Unii Europejskiej.

 
  
MPphoto
 

  Günter Verheugen , wiceprzewodniczący Komisji. − (DE) Panie przewodniczący, panie i panowie! Na początku kryzysu – a właśnie mamy początek kryzysu – kwestia przyszłości naszych małych i średnich przedsiębiorstw w Europie stała się jeszcze ważniejsza. A to dlatego, że powinniśmy być świadomi jednej rzeczy: że następstwa tego kryzysu dla małych i średnich przedsiębiorstw będą znacznie poważniejsze niż dla tych wielkich, ponieważ mniejsze przedsiębiorstwa zwyczajnie nie posiadają bazy kapitałowej, która pozwalałaby im przetrwać dłuższe okresy niedostatku.

Dlatego też jest niezwykle ważne, aby sygnał skierowany do małych i średnich przedsiębiorstw w Europie był silny i wyraźny. Stąd też jestem bardzo wdzięczny Jeanowi-Pierre’owi Jouyetowi oraz prezydencji francuskiej za zdecydowane poparcie dla Karty małych przedsiębiorstw i dziękuję pani poseł Herczog oraz pani poseł Fontaine za ich inicjatywę, aby omówić dziś tutaj tę sprawę.

To ważne, ponieważ wszyscy czekają na mającą się odbyć w przyszłym tygodniu Radę Europejską z wielkimi emocjami. W przyszłym tygodniu Europejczycy będą patrzeć na szefów państw lub rządów i oczekiwać od nich odpowiedzi – odpowiedzi na takie pytania, jak: Jak przejść przez ten kryzys? Jak utrzymać nasz dobrobyt? Jak utrzymać nasze miejsca pracy? Jak mamy zachować nasze bezpieczeństwo? W kierunku Brukseli spoglądać będą też 23 miliony małych i średnich przedsiębiorstw; będą one oczekiwać odpowiedzi szefów państw lub rządów. Dlatego też tak bardzo się cieszę, że Jean-Pierre Jouyet powiedział przed chwilą, że poparcie Rady Europejskiej będzie silne i wyraźne. Bez cienia wątpliwości obaj zgadzamy się, że oznacza to, iż na ten temat znajdziemy we wnioskach więcej niż kilka słów. Bardzo mnie to cieszy.

Prawdę mówiąc, ta polityka dopiero zaczyna funkcjonować. Parlament Europejski będzie tu pełnić bardzo ważną rolę. Także i tu obowiązuje zasada, że słowa to jedno, ale liczą się czyny. A działania na rzecz małych i średnich przedsiębiorstw mają miejsce w pierwszej kolejności na szczeblu krajowym, regionalnym, a nawet na szczeblu lokalnym. Musimy zapewnić, by te zasady, które zawarliśmy w idei Europy, zostały powołane do życia w państwach członkowskich i we wszystkich naszych regionach.

Małe i średnie przedsiębiorstwa nie są petentami – one stanowią rdzeń naszej europejskiej gospodarki. Będą one zdolne odgrywać swoją rolę w naszej europejskiej gospodarce tylko wtedy, gdy zapewnimy im takie warunki ramowe, jakich potrzebują.

 
  
MPphoto
 

  Giles Chichester , w imieniu grupy PPE-DE. Panie przewodniczący! Z uwagi na znaczenie małych przedsiębiorstw w gospodarce z perspektywy zatrudnienia i tworzenia miejsc pracy, przedsiębiorczości i tworzenia bogactwa, innowacji, nowych produktów i nowych usług, teraz jest bardzo dobra chwila, abyśmy wsparli ich wysiłki w tych trudnych czasach. Na szczeblu UE istnieje tendencja do entuzjastycznego rozwodzenia się nad potencjałem i skutecznością MŚP. Trudno byłoby oczywiście wyrażać się źle. Jednak myśl przewodnia tego pytania i projektu rezolucji jest taka, że musimy wyjść poza retorykę i zająć się konkretnym działaniem.

Jednym z wyróżnionych priorytetów jest potrzeba lepszego dostępu MŚP do źródeł finansowania. Jest to odwieczne hasło, gdyż ten problem ma charakter długotrwały. Dodatkowo teraz, w czasie kryzysu finansowego, gdy cała przedsiębiorczość cierpi z powodu wstrzymania kredytów, sytuacja musi być jeszcze trudniejsza dla MŚP, które najczęściej znajdują się na końcu „łańcucha żywieniowego”, jeśli chodzi o zamówienia i płatności. Tak więc zdecydowanie popieram apel o szersze udostępnienie źródeł finansowania i kredytów. Pozostaje jednak pytanie, czy banki odpowiedzą na ten apel.

Z mojego własnego doświadczenia w pracy w małym przedsiębiorstwie, a następnie w jego prowadzeniu, wiem, że bardzo trudno jest określić formy pomocy i wsparcia, które mogłyby być pomocne dla wszystkich MŚP, ponieważ są one tak bardzo zróżnicowane. Mam uczucie, że najlepszą pomocą jest dostęp do informacji i wierzę, że od czasu, gdy pracowałem w biznesie, dzięki Internetowi dokonała się ogromna zmiana pod tym względem.

Drugą z kolei najlepszą rzeczą jest możliwość prowadzenia działalności bez przeszkód z żadnej strony. A zatem, mając świadomość, że nie może nie być żadnych przepisów, popieram priorytetowe znaczenie lepszych przepisów, i to nie tylko dlatego, że prawodawcy i rządy mogą to zrobić. Popieram wezwanie do działania zarówno ze strony Komisji, jak i państw członkowskich.

 
  
MPphoto
 

  Neena Gill, w imieniu grupy PSE. – Panie przewodniczący! Małe przedsiębiorstwa mają dla mojego regionu zasadnicze znaczenie. Przemysł hrabstwa West Midlands z zadowoleniem przyjmie zasadę „Najpierw myśl na małą skalę”. Obecny kryzys finansowy sprawił jednak, że wiele małych przedsiębiorstw ma poważne trudności. Jak już słyszeliśmy, borykają się one z trudnościami w zakresie przepływów gotówkowych i niespłaconych długów oraz nie mogą otrzymać kredytu. Najnowsze dane dotyczące niewypłacalności w moim regionie mówią o upadku 500 przedsiębiorstw w ciągu ostatnich trzech miesięcy. Dlatego też z zadowoleniem przyjmuję uruchomienie przez EBI finansowania.

Nie uważam jednak, aby dotychczasowe propozycje zaszły wystarczająco daleko w odniesieniu do ich wiążącego charakteru, co mogłoby naprawdę pomóc sektorowi MŚP. Toteż moje pytanie do Rady brzmi: w jaki sposób zamierzają państwo odnieść się do tej sprawy w przyszłym tygodniu? Słyszałam deklaracje Rady ds. Konkurencyjności, ale ważne jest to, że jeśli te propozycje nie będą mieć charakteru wiążącego, to nie pomoże ona realnie małym przedsiębiorstwom już teraz – nie pomoże im w dostępie do rynków, czy też źródeł finansowania.

Chyba już od bardzo wielu lat słyszę, że jest bardzo ważne, aby Rada jasno potwierdziła swój zamiar zmniejszenia obciążeń administracyjnych. Drobne przedsiębiorstwa ponoszą znaczne koszty. Tam, gdzie wielkie firmy wydają na każdego pracownika 1 euro, te małe mogą wydać na każdego do 10 euro.

Na koniec jeszcze jedna sprawa. O ile zarządzanie kryzysami finansowymi jest bardzo ważne, o tyle należy zrobić więcej dla MŚP właśnie teraz, ponieważ prawdziwa gospodarka – to właśnie one.

 
  
MPphoto
 

  Šarūnas Birutis, w imieniu grupy ALDE. – (LT) Małe i średnie przedsiębiorstwa to kod DNA naszej gospodarki; należy je wspierać, równocześnie wspierając konkurencyjność i poziomy zatrudnienia w Europie. Karta małych przedsiębiorstw to inicjatywa, która potrzebuje wsparcia ze strony wszystkich partii politycznych. Wobec dzisiejszego kryzysu finansowego i gospodarczego stanowi ona ważny przyczynek dla europejskich małych i średnich przedsiębiorstw.

Mamy przed sobą projekt rezolucji, który odzwierciedla troski Parlamentu Europejskiego i zobowiązania Rady.

Musimy czynić starania, aby Karta małych przedsiębiorstw została skutecznie wdrożona we wszystkich państwach członkowskich. Wymaga to uwzględnienia jej w krajowych planach działań i dokumentach prawnych oraz wprowadzenia w państwach członkowskich systemu monitoringu wdrażania tego dokumentu.

Musimy powziąć dodatkowe środki, aby zagwarantować, by Karta małych przedsiębiorstw nie podzieliła smutnego losu Europejskiej Karty MŚP. Musimy zrozumieć, że dokumenty z wytycznymi często „osiadają” na regałach u krajowych biurokratów i na koniec nie zostają zrealizowane ich zamierzone cele: ulgi podatkowe i zachęty dla rozpoczynających działalność, mikrokredyty, poręczenia kredytowe, kapitał ryzyka, darmowa informacja i doradztwo, stałe ulepszanie wizerunku i autorytetu przedsiębiorcy itp.

Cele uświęcą środki; wymaga to jednak wysiłku i odwagi. Nie mam żadnych wątpliwości, że wdrożenie Karty małych przedsiębiorstw w całej Wspólnocie zapobiegnie spowolnieniu gospodarczemu i społecznemu w Europie i złagodzi następstwa kryzysu finansowego.

 
  
MPphoto
 

  Corien Wortmann-Kool (PPE-DE). – W pierwszej kolejności chciałabym złożyć wyrazy uznania prezydencji francuskiej za to, że szybko wyciągnęła właściwe wnioski z tej Karty małych przedsiębiorstw, tak że sprawy będą teraz mogły naprawdę ruszyć z miejsca. W odpowiedzi na to my w tym Parlamencie zmieniliśmy natychmiast naszą procedurę. W końcu, w warunkach obecnego kryzysu gospodarczego, musimy naprawdę wyjść naprzeciw MŚP w Europie, ponieważ to one stanowią rację bytu Karty małych przedsiębiorstw

Należy znacznie lepiej wykorzystywać potencjał europejskich przedsiębiorstw. Chciałabym zwrócić państwa szczególną uwagę na przedsiębiorczość kobiecą, ponieważ stanowi ona dziwny paradoks. Kobiety są w tym dużo lepsze. Jest znacznie mniej prawdopodobne – albo też sugerują to liczby – aby kobieta przedsiębiorca zbankrutowała.

Pomimo to, kobietom przedsiębiorcom wciąż jest znacznie trudniej otrzymać kredyt na rozpoczęcie działalności. Należy im to ułatwić – jest to rozpaczliwie potrzebne. To oznacza, że kobiety przedsiębiorcy muszą uzyskać lepszy dostęp do źródeł finansowania i istniejących funduszy.

Innym bardzo ważnym środkiem służącym poprawie statusu finansowego i niezależności kobiet, i to nie tylko kobiet pochodzących z mniejszości, są mikrokredyty. Przy obecnych problemach kredytowych, gdy banki są mniej skłonne do udzielania kredytów, stało się to znacznie trudniejsze. Jest to kolejny powód, dla którego ważna jest dostępność poręczeń Europejskiego Banku Inwestycyjnego – właśnie ze względu na mikrokredyty i na kobiety przedsiębiorców.

To ważne, aby kobiety mogły zakładać swoje małe przedsiębiorstwa, tak, aby mogły sprawnie łączyć pracę i życie rodzinne. Jest to bardzo ważne także dla Grupy Europejskiej Partii Ludowej (Chrześcijańscy Demokraci) i Europejskich Demokratów. Cieszy mnie fakt, że we wnioskach Rady znalazło się już szczegółowe odniesienie do przedsiębiorczości kobiecej. Powiem krótko: wykonujcie dalej tę dobrą robotę!

 
  
MPphoto
 

  Silvia-Adriana Ţicău (PSE). - (RO) Z zainteresowaniem oczekujemy na przyjęcie europejskich ram prawnych dla małych i średnich przedsiębiorstw. Realizacja unijnego planu odnowy gospodarczej doprowadzi do uruchomienia nowych źródeł finansowania dla małych i średnich przedsiębiorstw.

Zmniejszenie obciążeń administracyjnych, finansowanie szkoleń zawodowych i stworzenie Europejskiego Funduszu Dostosowania do Globalizacji to środki, które pomogą w ochronie miejsc pracy i promowaniu przedsiębiorczości. Europejski Bank Inwestycyjny udostępni 30 miliardów euro na sfinansowanie pożyczek, o które wnioskują MŚP. Mam jednak poczucie, że ta kwota jest niewystarczająca.

Myślę, że na obecnym etapie kryzysu musimy podjąć następujące pilne środki: należy uprościć procedury udzielania pomocy przez państwo; czas potrzebny na założenie firmy powinien zostać ograniczony do trzech dni; rozliczenie płatności należnych MŚP od instytucji publicznych powinno następować w ciągu gwarantowanego okresu co najwyżej 30 dni.

Z zadowoleniem przyjmuję wniosek Komisji dotyczący promowania elektronicznych procedur wystawiania faktur – inwestycji ocenianej na 18 miliardów euro. Niezbędne jest też tworzenie konkurencyjnych klastrów, budowanych w oparciu o firmy inwestujące w badania i rozwijanie nowych technologii.

 
  
MPphoto
 

  Dominique Vlasto (PPE-DE). - (FR) Panie przewodniczący, panie ministrze Jouyet, panie komisarzu Verheugen! Wszyscy wiemy, że małe i średnie przedsiębiorstwa są szkieletem Unii Europejskiej, ponieważ zatrudniają ponad 70% siły roboczej UE i stanowią 99% ogółu europejskich firm.

Jak już słyszeliśmy, te miliony MŚP mają teraz zmartwienie i czują się zagrożone kryzysem finansowym, ponieważ podkopuje on ich własną siłę nabywczą i wiarygodność, a przez to ma wpływ na rejestry zamówień. Dlatego też przepływy gotówkowe w MŚP są w niebezpieczeństwie i w związku z tym musimy zobowiązać się do wsparcia ich działań poprzez zapewnienie, że banki zagwarantują dobry dostęp do niezbędnych pieniędzy, tak aby MŚP mogły kontynuować działalność.

Taka jest istota wniosków Rady ds. Konkurencyjności z 1 grudnia, do których odnosił się pan minister Jouyet, a także planu odnowy przyjętego przez europejskich ministrów finansów. Uczynienie z potrzeb MŚP stałego priorytetu politycznego dla Unii ma zasadnicze znaczenie, i dlatego z zadowoleniem przyjmuję plan działań mający wspierać Kartę małych przedsiębiorstw dla Europy. Jest on wyrazem chęci zapewnienia stosowania przez nas przewodniej zasady, w myśl której należy przyznać pierwszeństwo małym przedsiębiorstwom, a konkretnie europejskim MŚP.

Niemniej, jak mówił pan komisarz, a z czym wszyscy się zgadzamy, Rada potrzebuje połączyć swe siły z innymi instytucjami europejskimi, tak aby zasadę tę można było przełożyć na rzeczywistość; musimy przejść od słów do czynów i zrealizować ją w ramach wszystkich europejskich polityk i programów.

Możemy jednak powiedzieć, że ten plan działań stanowi prawdziwą odpowiedź na naglący charakter sytuacji. Panie ministrze Jouyet, jeśli mogę, chciałabym skorzystać z tej okazji, aby wyrazić uznanie dla prezydencji francuskiej za jej proaktywną postawę, która umożliwiła szybkie przejście od zamiarów do działań.

 
  
  

PRZEWODNICZY: Miguel Angel MARTÍNEZ MARTÍNEZ
Wiceprzewodniczący

 
  
MPphoto
 

  Juan Fraile Cantón (PSE). - (ES) Panie przewodniczący! Poprosiłem o głos, aby złożyć Komisji gratulacje w związku z tą inicjatywą, która stanowi znaczący postęp w kierunku ograniczenia biurokracji i innych trudności, z jakimi europejskie małe i średnie przedsiębiorstwa (MŚP) muszą sobie codziennie radzić.

Plan ten podkreśla istotną rolę, jaką odgrywają MŚP w gospodarce Europy. Jak już na to wskazywano, nie wolno nam zapomnieć, że w Europie funkcjonują w przybliżeniu 23 miliony małych i średnich przedsiębiorstw, które tworzą 70% miejsc pracy i działają we wszystkich sektorach gospodarki.

Sam plan działań na rzecz zmniejszenia obciążeń administracyjnych ma wytyczony cel w postaci zmniejszenia ich o 25% do 2012 roku. Nie możemy zaradzić temu, że obecne prawodawstwo stwarza pewne obciążenia administracyjne, których koszt szacuje się na 3,5% europejskiego PKB z 2006 roku. Ten ambitny cel jest częścią szerszej polityki wobec przedsiębiorczości, która ma na celu ułatwienie naszym MŚP dostępu do innych rynków, poprawę ich potencjału w zakresie wzrostu i obudzenie ducha przedsiębiorczości.

Pomoc naszym MŚP w rozwijaniu ich interesów poza naszymi granicami to doskonały pomysł. Dodatkowo wprowadzenie wspólnej procedury zakładania przedsiębiorstw w UE pomoże im w zakładaniu jednostek pomocniczych w innych państwach członkowskich UE oraz w korzystaniu z możliwości, jakie stwarza jednolity rynek.

Moja ostatnia uwaga: głównym problemem naszych MŚP są dziś finanse. Dlatego też z zadowoleniem przyjmujemy propozycję Europejskiego Banku Inwestycyjnego dotyczącą dywersyfikacji instrumentów wsparcia, uproszczenia korzystania z nich oraz rozszerzenia ich zakresu.

 
  
MPphoto
 

  Jacques Toubon (PPE-DE). - (FR) Panie ministrze Jouyet! Gdy pani poseł Nicole Fontaine zadawała pytanie, Rada już na nie odpowiadała. Jest to na tyle rzadkie, że warto zwrócić na to uwagę.

W istocie, 48 godzin temu Rada ds. Konkurencyjności przeanalizowała i poparła plan przedstawiony przez Komisję w lipcu, podczas gdy nasz Parlament wciąż go rozważa. Jest to niezaprzeczalny sukces Rady pod przewodnictwem Francji i chciałbym podziękować panu, panie ministrze Jouyet, oraz wyrazić uznanie za dobrą pracę pana oraz pańskich kolegów, a w szczególności pana ministra Novelliego.

Osiągnięcie Rady jest szczególnie godne uwagi, ponieważ plan Komisji oznaczał, że musieli państwo ze swej strony sformułować plan działań, opierając się na zawartych w nim zasadach i ustanawiając cele na następne 3, 5 oraz 10 lat.

Rozumiem, że w praktyce teraz będziemy musieli w pierwszym rzędzie uwzględnić małe i średnie przedsiębiorstwa w każdym akcie prawodawczym i w każdym działaniu. Uczynimy to w odniesieniu do europejskiej firmy prywatnej, dyrektywy w sprawie opóźnionych płatności, z – mam nadzieję – cięciami w stawkach VAT-u i tak dalej.

Chciałbym jednak na zakończenie powiedzieć po prostu, że nade wszystko nie wolno izolować MŚP; innymi słowy, przepisy w sprawie MŚP, które wprowadzimy, nie mogą być tak wyjątkowe, by w końcu zaczęły stanowić utrudnienie. Zgadzam się z tym, co przed chwilą powiedziała pani poseł Vlasto. Jest oczywiste, że w obecnej sytuacji, kiedy te przedsiębiorstwa tak bardzo potrzebują finansowania, a jego uzyskanie jest takie trudne, nie wolno nam podejmować działań w ich imieniu, takich jak na przykład wprowadzanie zwolnień z obowiązku ustanawiania gwarancji rachunkowych, które powodują pomniejszenie kwot przyznawanych im kredytów i w ten sposób uniemożliwiają im uzyskanie środków na działalność.

Z tego też powodu małe i średnie przedsiębiorstwa nie powinny stanowić gorszej kategorii firm. Muszą one być firmami jak wszystkie inne, ważnymi dla europejskiej gospodarki.

 
  
MPphoto
 

  Pierre Pribetich (PSE). - (FR) Panie przewodniczący! Zadeklarowanym i ostatecznym celem Karty małych przedsiębiorstw jest uznanie kluczowej roli, jaką odgrywają małe i średnie przedsiębiorstwa i wspieranie ich ze wszystkich sił w walce z trudnościami, które mogą utrudniać ich wzrost.

Jak pan wie, małe firmy odgrywają niezaprzeczalnie kluczową rolę w europejskim krajobrazie gospodarczym. To bezcenne wsparcie dla budowy przedsiębiorstwa, ducha przedsiębiorczości w Europie, usankcjonowane zostało wprowadzoną przez Komisję zasadą: „Najpierw myśl na małą skalę”.

Któż mógłby być jej przeciwny? Cóż ona oznacza? Ten ambitny plan ma teraz wpływ na 99% wszystkich firm. Dwie najważniejsze dla każdej firmy sprawy nie figurują w jej księgach rachunkowych: jej reputacja i jej ludzie.

Dlaczego zdecydowałem się zacytować Henry’ego Forda? Dlatego, że chciałem powiedzieć, że gdy zamierzamy ułatwić MŚP życie, sercem przedsiębiorstwa sa nadal pracownicy. Karta małych przedsiębiorstw musi również stanowić szansę dla promowania miejsca pracowników w metodach zarządzania tymi firmami. Karta małych przedsiębiorstw powinna być dla tych firm jak łyk świeżego powietrza – usankcjonuje ona ich prawdziwe znaczenie, w pełniejszym zakresie uwzględni ich dążenia, w żadnym razie nie możemy jednak pozwolić na „lekkie” traktowanie prawa pracy w zapisach Karty małych przedsiębiorstw.

 
  
MPphoto
 

  Zita Pleštinská (PPE-DE). - (SK) W czasie kryzysu finansowego mocne słowa nie wystarczają i muszą być poparte konkretnymi działaniami. W tym krytycznym okresie musimy zapewnić małym i średnim przedsiębiorstwom dostęp do środków finansowych, by mogły one prowadzić swoje działania na rzecz innowacji tak, aby zwiększać poziom swojego zaawansowania technologicznego, a wraz z nim – podwyższać swą konkurencyjność.

W tym obszarze niezbędne jest wzmocnienie programu mikrokredytów oraz funduszy kapitału ryzyka. Należy stworzyć warunki dla inwestowania w infrastrukturę techniczną dla badań, rozwoju i innowacji, która miałaby wzajemne powiązania z małymi i średnimi przedsiębiorstwami. Z tego powodu z zadowoleniem przyjmuję wart 30 miliardów euro pakiet na sfinansowanie pożyczek dla małych i średnich przedsiębiorstw, uzgodniony przez Radę ECOFIN.

Obecnie przygotowuję sprawozdanie dotyczące rozporządzenia w sprawie wprowadzenia do obrotu produktów budowlanych. Współpracuję przy tym bardzo intensywnie z małymi i średnimi przedsiębiorstwami i wierzę, że będę mogła przygotować bardzo dobry akt prawny dla małych i średnich przedsiębiorstw.

 
  
MPphoto
 

  Ewa Tomaszewska (UEN). (PL) Małe i średnie przedsiębiorstwa muszą wypełniać prawo jak każdy podmiot gospodarczy, choć nie mają na ogół szans na zatrudnienie radcy prawnego czy dobrze wykwalifikowanych służb finansowych. Małe i średnie przedsiębiorstwa są zarazem podmiotami kreującymi największą liczbę miejsc pracy. Dlatego tak istotne jest wspieranie tego sektora poprzez uproszczenia dotyczących go przepisów, szkolenia i inne formy działania. W dobie kryzysu finansowego szczególnie ważne jest ułatwienie uzyskiwania kredytów. Być może pomógłby w tym Fundusz Solidarności gwarantujący te kredyty. Popieram przyjęcie Karty małych przedsiębiorstw dla Europy i gratuluję prezydencji francuskiej.

 
  
MPphoto
 

  Ilda Figueiredo (GUE/NGL). - (PT) Panie przewodniczący! Pilne udzielenie wsparcia dla mikroprzedsiębiorstw oraz małych i średnich przedsiębiorstw wymaga zasadniczej zmiany w prowadzonych dotychczas politykach, co umożliwi stworzenie sprzyjającej atmosfery, szczególnie poprzez zwiększenie siły nabywczej ludności, a nade wszystko wynagrodzeń robotników.

Nie wystarczy jednak ogłosić zaplanowane działania i otworzyć linie kredytowe. To wsparcie musi naprawdę dotrzeć do mikroprzedsiębiorstw oraz małych i średnich przedsiębiorstw i nie zostać pożarte przez biurokrację. Nie może nas satysfakcjonować samo tylko wspieranie małej liczby średnich przedsiębiorstw, podczas gdy przeoczymy mikroprzedsiębiorstwa oraz małe przedsiębiorstwa, które odgrywają żywotną rolę w działalności gospodarczej i zatrudnianiu robotników, których prawa również musimy zabezpieczyć w trakcie tego procesu.

 
  
MPphoto
 

  Jim Allister (NI). - Panie przewodniczący! W tytule tego pytania jest mowa o ulepszeniu środowiska dla MŚP. Chciałbym zasugerować, że jeśli UE naprawdę chce pomagać zamiast sprawiać sobie przyjemność możliwą do przewidzenia retoryką – to jest coś, co można zrobić natychmiast, a co jest ważne. Dlaczego w czasie obecnego światowego kryzysu nie moglibyśmy wprowadzić „wakacji od przepisów” dla MŚP? Konieczność przestrzegania w najmniejszych szczegółach przepisów UE wiąże się z takimi wymaganiami, utrudnieniami i kosztami, które sprawiają, że wyniki i zamożność UE są znacznie mniejsze od potencjalnych. Ten koszt jest nie do zniesienia. W skali roku wynosi on miliardy. Dzięki „wakacjom od przepisów” moglibyśmy oszczędzić firmom miliardowych wydatków w ciągu roku i umożliwić im wzrost.

 
  
MPphoto
 

  Paul Rübig (PPE-DE). - (DE) Panie przewodniczący, panie komisarzu, panie i panowie! Mam pytanie do komisarza Verheugena: czy Komisja jest gotowa, aby przygotować jakieś podstawy prawne dla linii budżetowej dla budżetu na lata 2009 lub 2010? Drugie pytanie brzmi: czy byłoby możliwe nadanie priorytetowego charakteru planom działań, które stają się teraz coraz bardziej prawdopodobne w świetle kryzysu finansowego, także z uwagi na obecną potrzebę wspierania małych i średnich przedsiębiorstw, gdyż właśnie teraz ta Karta małych przedsiębiorstw stała się szczególnie ważna z uwagi na kryzys finansowy? Czy uważa pan, że jesteśmy gotowi do niezwłocznego rozpoczęcia programu działań na tym polu?

 
  
MPphoto
 

  Jean-Pierre Jouyet, urzędujący przewodniczący Rady. (FR) Panie przewodniczący! Chciałbym podziękować różnym mówcom, którzy w trakcie dzisiejszej debaty z jednej strony popierali Kartę małych przedsiębiorstw, a z drugiej nalegali na rygorystyczne i przymusowe monitorowanie. Jestem również gotów uspokoić wszystkich tych, którzy mówili o konieczności upewnienia się, że pomoc finansowa będzie właściwie ukierunkowana na małe i średnie przedsiębiorstwa: pomoc Europejskiego Banku Inwestycyjnego zostanie oczywiście zarezerwowana.

Niech państwo będą pewni, że tak dalece, jak to dotyczy Rady Europejskiej, ministrowie przekażą to przesłanie szefom państw i rządów, a my, prezydencja, będziemy opowiadać się za możliwie najbardziej rygorystycznym stosowaniem. Będziemy robić, co w naszej mocy, aby zapewnić uzyskanie przez Kartę małych przedsiębiorstw i związany z nią plan działań możliwie najbardziej zdecydowanego poparcia politycznego na najwyższym szczeblu. Jak mówił pan poseł Toubon, należy zadbać o zapewnienie, by szczegółowe działania oraz metody wprowadzania uproszczeń nie poskutkowały pogorszeniem gwarancji udzielonych małym i średnim przedsiębiorstwom. Uważam to za istotne.

Na koniec przytaknę pani poseł Wortmann: chciałbym jej powiedzieć, że jestem w wyjątkowy sposób świadom, że musimy udzielić wsparcia przedsiębiorczości kobiecej. Słyszę o tym każdego wieczoru, z wyjątkiem dzisiejszego, ponieważ moja żona również prowadzi małą firmę. Dlatego też jestem tego głęboko świadom i może pani liczyć na to, że prezydencja, a także ja, zadbamy o to, by za pani słowami podążyły czyny – oczywiście bez najmniejszego konfliktu interesów, co mówię w obecności wszystkich.

Chciałbym przekazać moje najgorętsze podziękowania komisarzowi Verheugenowi oraz każdemu w Komisji za wszystko, co zrobili – podczas obecnej prezydencji skutecznie pracowaliśmy razem dla dobra małych i średnich przedsiębiorstw – jak również podziękować za udział w tej debacie. Dziękuję też pani poseł Fontaine za zadane przez nią pytanie i za to, że potwierdziła, iż Parlament Europejski weźmie zasadniczy udział w tym procesie i w działaniach, które po nim nastąpią.

 
  
MPphoto
 

  Günter Verheugen, wiceprzewodniczący Komisji. (DE) Panie przewodniczący, panie i panowie! Dziękuję państwu za bardzo szeroką zgodność, jaką wykazali państwo w trakcie tej debaty, nie tylko w odniesieniu do celów naszej polityki na rzecz małych i średnich przedsiębiorstw, ale też w odniesieniu do kroków, jakie podejmiemy w celu ich realizacji.

Chciałbym pokrótce odpowiedzieć na postawione pytania. Panie pośle Chichester, Europejski Bank Inwestycyjny już udzielił pozytywnej odpowiedzi. Początkowo planowano, aby do 2011 roku przeznaczyć na kredyty 15 miliardów euro. Teraz jest to 30 miliardów, więc ta kwota uległa już podwojeniu. Ponadto MŚP w Unii Europejskiej mają do dyspozycji także inne instrumenty finansowe, szczególnie te związane z funduszami strukturalnymi. Chciałbym również wskazać, że wszystkie główne projekty europejskie są opracowane w taki sposób, że małe i średnie przedsiębiorstwa mają do nich uprzywilejowany dostęp.

Jeśli chodzi o pytanie dotyczące redukcji kosztów, to z przyjemnością informuję państwa, że Program działań na rzecz zmniejszenia obciążeń administracyjnych dla europejskich przedsiębiorstw jest realizowany zgodnie z planem. Następny zasadniczy krok obejmuje również projekt wprowadzenia elektronicznego systemu wystawiania faktur, zgodnie z obecnymi wymogami, co w rzeczywistości przyniesie oszczędność dla małych i średnich przedsiębiorstw w kwocie nawet 18 miliardów euro rocznie.

Jeśli chodzi o wniosek w sprawie dyrektywy dotyczącej problemu opóźnień w płatnościach – dyrektywy w sprawie późnych płatności – prace są bardzo zaawansowane, a ten właśnie Parlament będzie mógł prowadzić działania w związku z tym wnioskiem.

W odniesieniu do ostatniego pytania posła Rübiga: który organ wykonawczy mógłby się nie zgodzić, jeśli Parlament zaproponuje mu pieniądze? Obawiam się jednak, że nie oferują nam państwo żadnych pieniędzy, lecz linię budżetową o stanie zero euro. Jeśli mają państwo możliwość zaproponowania linii budżetowej z wielką ilością dodatkowych pieniędzy, to bardzo chętnie, ale jakoś nie widzę, aby tak się działo.

Dlatego też uważam, że tym razem bardziej uzasadniona będzie optymalizacja już istniejących programów i projektów w taki sposób, aby pomagały one w finansowaniu Karty małych przedsiębiorstw. Dotyczy to w szczególności Programu na rzecz Konkurencyjności i Innowacji, za który odpowiadam, ale także głównego funduszu strukturalnego, a nawet Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich i Programu Ramowego na rzecz Badań i Rozwoju. Ogólnie rzecz biorąc, widzę istotne możliwości w zakresie wykorzystania tych programów w celu promowania małych i średnich przedsiębiorstw w Unii Europejskiej.

 
  
MPphoto
 

  Przewodniczący. – Na zakończenie tej debaty otrzymałem jeden projekt rezolucji(1) na podstawie artykułu 108 ust. 5 Regulaminu.

Zamykam debatę.

Głosowanie odbędzie się w czwartek, 4 grudnia, począwszy od godz. 12.00.

Oświadczenia pisemne (art. 142 Regulaminu)

 
  
MPphoto
 
 

  Adam Bielan (UEN), na piśmie. (PL) Poprawa sytuacji małych i średnich przedsiębiorstw w Europie oraz poparcie Karty małych przedsiębiorstw ma ogromne znaczenie dla rozwoju gospodarki i przedsiębiorczości w Unii Europejskiej. Jest to tym bardziej istotne, gdyż małe i średnie przedsiębiorstwa zatrudniają ponad połowę obywateli UE i stanowią 99% przedsiębiorstw w całej Wspólnocie. Niestety, gdy chodzi o ocenę wdrażania Karty Małych Przedsiębiorstw mam wiele zastrzeżeń.

Na przykład w Polsce zapowiedziano ambitne plany odciążania administracji, uproszczania przepisów oraz eliminacji zbędnych ustaw. W rzeczywistości sytuacja w urzędach nie uległa zmianie. Przedsiębiorcy nadal spotykają się z niekompetencją urzędników, zbędnymi procedurami i biurokracją, która znacznie ogranicza przedsiębiorczość.

Do tej pory nie zostały stworzone internetowe portale służb publicznych, gdzie można rejestrować firmy, składać deklaracje podatkowe i celne czy korzystać ze zbiorów danych statystycznych. Jeżeli nie usprawnimy procedur i nie zreformujemy urzędów, nie uda nam się wypełnić postanowień Karty małych przedsiębiorstw, a co za tym idzie – odpowiednio wspierać rozwoju MŚP.

 
  
MPphoto
 
 

  Lidia Joanna Geringer de Oedenberg (PSE), na piśmie(PL) Małe i średnie przedsiębiorstwa (MŚP) mają kluczowe znaczenie dla gospodarki europejskiej, wpływ na jej konkurencyjność oraz zatrudnienie. Zapewniając ponad 100 milionów miejsc pracy, MŚP przyczyniają się do wzrostu gospodarczego. Ponadto, są głównym źródłem rozwoju regionalnego, innowacji oraz promują równouprawnienie płci.

Unijne MŚP wciąż odnotowują niższą produktywność i wolniejszy wzrost niż MŚP w Stanach Zjednoczonych, gdzie przedsiębiorstwa zwiększają zatrudnienie średnio o 60% w ciągu pierwszych siedmiu lat działalności, podczas gdy w Europie zaledwie o około 10-20%.

Karta małych przedsiębiorstw przedstawiona przez Komisję Europejską w czerwcu br. wprowadza po raz pierwszy kompleksowe ramy polityki wobec MŚP, określając dla nich równorzędne warunki i zmierzając do poprawy ich otoczenia prawnego i administracyjnego w UE.

W tym kontekście pilnym pytaniem jest: czy Rada zamierza formalnie poprzeć Kartę Małych Przedsiębiorstw oraz czy dojdzie do złożenia przez państwa członkowskie wiążącego zobowiązania do wypełniania jej zasad?

Istotnym jest, jakie środki zamierza podjąć Rada celem zapewnienia MŚP trwałego dostępu do finansowania w sytuacji kryzysu rynków finansowych.

 
  
MPphoto
 
 

  Richard Seeber (PPE-DE), na piśmie. – (DE) Ponad 23 miliony małych i średnich firm słusznie określanych jest mianem gospodarczego szkieletu Unii Europejskiej. Pomimo swego znaczenia, MŚP nie mogą jeszcze w pełni korzystać z rynku wewnętrznego i mają szczególne trudności z biurokracją. Karta małych przedsiębiorstw stanowi ważny krok w kierunku zwiększenia konkurencyjności MŚP i umożliwienia im pełnego wykorzystania ich potencjału. Sukces zasady „lepszego stanowienia prawa” nie jest tutaj jedynym decydującym czynnikiem. Istnieje również konieczność zwiększenia świadomości w małych i średnich firmach w zakresie możliwości, jakie stwarza integracja europejska. Program Wymiany Przedsiębiorców stanowi w tym kontekście dobre podejście.

Instrumenty finansowe przewidziane w Karcie małych przedsiębiorstw są szczególnie ważne z punktu widzenia promocji MŚP. W świetle obecnej trudnej sytuacji gospodarczej utrzymanie przez MŚP pracowników to konieczność. Uproszczenia w procedurach zamówień, zwalczanie opóźnień w płatnościach czy ułatwienia w pożyczaniu pieniędzy i zakładaniu nowych firm są w tym względzie skutecznymi instrumentami. Ogólnie rzecz biorąc, Karta małych przedsiębiorstw zapewnia ochronę dojrzałej strukturze europejskiej przedsiębiorczości i czyni europejskie MŚP zdolnymi do konkurencji na międzynarodowych rynkach.

 
  

(1)Patrz protokół.

Informacja prawna - Polityka ochrony prywatności