Pełne sprawozdanie z obrad

Poniedziałek, 14 lutego 2011 r. - Strasburg

15. Skażenie radioaktywne środków spożywczych (debata)

  Przewodniczący – Kolejnym punktem porządku obrad jest sprawozdanie pana posła Beleta w imieniu Komisji Przemysłu, Badań Naukowych i Energii w sprawie wniosku dotyczącego rozporządzenia Rady (Euratom) ustanawiającego maksymalne dozwolone poziomy skażenia radioaktywnego środków spożywczych oraz pasz po wypadku jądrowym lub w innym przypadku zdarzenia radiacyjnego [COM(2010)0184 – C7-0137/2010 – 2010/0098(CNS)].

  Ivo Belet, sprawozdawca – (NL) Panie Przewodniczący! Mamy tutaj do czynienia z bezpieczeństwem żywności i pasz. Są to oczywiście kwestie o podstawowym znaczeniu dla Unii Europejskiej. Rzecz jasna, jest to ważny akt prawny, którego – miejmy nadzieję – nie trzeba będzie nigdy już w przyszłości stosować, ponieważ dotyczy skażenia promieniotwórczego. Dlatego niezbędne jest wprowadzenie najwyższych norm bezpieczeństwa.

Obowiązujące obecnie normy i przepisy prawne stosowane są przynajmniej od dwudziestu lat. W okresie tym konteksty konstytucyjne i społeczne uległy dramatycznej zmianie. Dlatego niezbędne jest wprowadzenie szeregu zmian. To są właśnie te zmiany, które – miejmy nadzieję – Parlament ten przyjmie jutro i które – miejmy nadzieję – zostaną wzięte pod uwagę przez pozostałe instytucje Unii Europejskiej.

Po pierwsze, niezbędne jest – i mam nadzieję, że pan komisarz będzie mógł wkrótce wziąć pod uwagę to, co mówię – zapewnienie, żeby w sytuacjach kryzysowych podstawową rolę odgrywała Komisja, a nie Rada. W interesie wszystkich obywateli, Panie Komisarzu, leży zapewnienie, by sytuacją po awarii jądrowej zajmowała się Komisja, zważywszy że kwestia ta wyraźnie wykracza poza interesy rządów poszczególnych krajów.

Obowiązujące obecnie przepisy prawne, o których właśnie wspomniałem, przyjęto w bezpośrednim następstwie kryzysu wywołanego awarią w Czarnobylu. Miało to miejsce w 1986 roku. Przepisy te wymagają zatem aktualizacji oraz dostosowania do nowych warunków instytucjonalnych Unii Europejskiej.

Po drugie, Panie i Panowie, nie ulega wątpliwości, że Komisja powinna uaktualnić obowiązujące obecnie normy w świetle postępów technicznych i że winna to uczynić w oparciu o konsultacje z ekspertami; ekspertami w dziedzinie zdrowia publicznego i bezpieczeństwa żywności. Choć wymóg ten jest oczywisty, nie zapewniono jego realizacji w obowiązującym obecnie rozporządzeniu. Dlatego proponujemy uregulowanie tej kwestii.

W związku z tym zdecydowanie żądamy, żeby Komisja opublikowała w przyszłym roku sprawozdanie dotyczące tego, czy obecne normy są wystarczające oraz tego, czy nie należałoby aby podjąć dodatkowych prac nad dokumentem zwanym wykazem środków spożywczych o mniejszym znaczeniu, a także tego, czy dalsze stosowanie tego wykazu jest właściwe.

Panie Komisarzu, Panie Przewodniczący! Trzecia kwestia, którą, chciałbym podnieść, dotyczy definicji żywności dla dzieci, która jest oczywiście kwestią niezwykle drażliwą i w zakresie której wymagana jest poprawa. Obowiązująca obecnie wersja nie została w rzeczywistości dostosowana do przyjętych ostatnio przez Unię Europejską rozporządzeń żywnościowych, a zatem niezbędne jest znowelizowanie przez nas tej wersji. Tego właśnie dotyczy wniosek, który przedstawimy jutro na sesji plenarnej.

Po czwarte, Parlament zaproponował wypłacanie odszkodowań wszystkim rolnikom będącym potencjalnymi ofiarami tego rodzaju awarii. Kwestia ta nie została jeszcze uregulowana. Apelujemy do Komisji, i uczynimy to jutro w poprawce ustnej, by Komisja rozważyła wprowadzenie takiego rozwiązania, a jeżeli uzna to za stosowne – by przedstawiła odpowiedni wniosek dotyczący tej kwestii.

Ostatnia, nie mniej ważna kwestia dotyczy podstawy prawnej. Panie Komisarzu! Komisja Prawna tego Parlamentu stwierdziła jednomyślnie, że kwestia ta powinna zostać uregulowana zgodnie z art. 168 ust. 4 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej. Mamy tutaj przecież – i cytuję odpowiednie postanowienie Traktatu – „środki […], mające bezpośrednio na celu ochronę zdrowia publicznego”, koniec cytatu. Jest to oczywiście podstawowa zmiana, ponieważ oznacza, że będziemy musieli dostosować procedurę współdecyzji, zamiast przeprowadzania konsultacji na mocy Traktatu ustanawiającego Europejską Wspólnotę Energii Atomowej.

Zakładamy, że Rada i Komisja wezmą to poważnie pod uwagę dla dobra wszystkich Europejczyków i że podążą z nami tą drogą.

  Michel Barnier, komisarz – (FR) Panie Przewodniczący! Najpierw chciałbym przeprosić Państwa za nieobecność pana komisarza Šefčoviča i pana komisarza Oettingera, których wezwały inne obowiązki i poprosili mnie, żebym ich tutaj reprezentował. To w ich imieniu chciałbym podziękować panu posłowi Beletowi, państwa sprawozdawcy, za zwrócenie uwagi na istotne aspekty związane z koniecznością wzmocnienia środków ochrony zdrowia w przypadku skażenia promieniotwórczego środków spożywczych i pasz.

Chciałbym także zwrócić uwagę, że wniosek Komisji dotyczący przekształcenia tekstu rozporządzenia Rady nr 3954/87 zawiera tylko jedno postanowienie podlegające przeglądowi. Jest to motyw preambuły dodany w celu uzasadnienia jednego z przepisów rozporządzenia dotyczącego zastrzeżenia uprawnień wykonawczych dla Rady. Wszystkie pozostałe elementy zostały, Panie i Panowie, przedłożone do kodyfikacji, a zatem pozostają we wniosku bez zmian.

Komisja nie może zatem zaakceptować, i mówię to zupełnie otwarcie, poprawek zgłoszonych w sprawozdaniu pana posła Beleta. Są tego dwa powody, z których pierwszy ma charakter instytucjonalny, a drugi dotyczy względów merytorycznych. Pierwszy powód dotyczy konieczności ścisłego przestrzegania warunków porozumienia w sprawie stosowania procedury przekształcenia zawartego pomiędzy Parlamentem, Komisją i Radą.

W świetle tego międzyinstytucjonalnego porozumienia i samej logiki przekształcania, ujednolicone elementy przekształcanego projektu nie mogą być już później przedmiotem zmian, z wyjątkiem rzeczywiście wyjątkowych okoliczności.

Celem jest tutaj zapewnienie narzędzia mającego na celu, między innymi, zapewnienie spójności przy okazji wprowadzania koniecznych poprawek. Ścisłe przestrzeganie tej uzgodnionej zasady jest istotnym warunkiem zapewnienia równowagi międzyinstytucjonalnej oraz zagwarantowania Komisji prawa inicjatywy.

Nieprzestrzeganie przez którąś z instytucji tego międzyinstytucjonalnego porozumienia sprawiłoby w rzeczywistości, że stosowanie tej techniki prawodawczej stałoby się niepraktyczne i pozbawiłoby instytucje ważnego środka realizacji celu „lepsze regulacje prawne”, określonego w ramach celu zwiększenia przejrzystości dla dobra obywateli.

Drugi powód dotyczy względów merytorycznych. Pierwsza poprawka przyjęta przez Komisję Przemysłu, Badań Naukowych i Energii dotyczy podstawy prawnej. Artykuł 31 Traktatu ustanawiającego Europejską Wspólnotę Energii Atomowej miałby zostać zastąpiony art. 168 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej. Większość pozostałych poprawek jest związana z tą zmianą podstawy prawnej.

Komisja uważa, że taka zmiana podstawy prawnej jest nieuzasadniona. Byłaby wręcz sprzeczna z zasadą określoną w art. 106a Traktatu ustanawiającego Europejską Wspólnotę Energii Atomowej, który stanowi, że kiedy traktat ten zawiera szczególne postanowienia regulujące konkretne kwestie, wówczas ma pierwszeństwo przed Traktatem o Unii Europejskiej i Traktatem o funkcjonowaniu Unii Europejskiej.

Jak Państwo wiedzą, ważność art. 31 Traktatu ustanawiającego Europejską Wspólnotę Energii Atomowej potwierdzona została przez Trybunał w wyroku w sprawie C-70/88. Kwestie ochrony zdrowia pracowników oraz wszystkich obywateli przed zagrożeniami związanymi z promieniowaniem jonizującym uregulowane są postanowieniami rozdziału 3 Traktatu ustanawiającego Europejską Wspólnotę Energii Atomowej, a w szczególności jego art. 31 i 32.

Ponadto muszę w tym momencie przywołać ugruntowane orzecznictwo Trybunału, zgodnie z którym, cytuję, „normy regulujące sposób dochodzenia do decyzji przez instytucje wspólnotowe ustanowione są przez traktat i nie pozostają do dyspozycji ani państw członkowskich, ani samych instytucji”. Wreszcie, jedyną dającą się obiektywnie uzasadnić podstawą prawną tego wniosku jest art. 31 Traktatu ustanawiającego Europejską Wspólnotę Energii Atomowej.

Takie są ograniczenia prawne, Panie Przewodniczący, Szanowni Państwo, i to ze względu na te ograniczenia prawne Komisja doszła do wniosku, że chce odrzucić poprawki zgłoszone w sprawozdaniu pana posła Beleta.

Oto, co chciałem Państwu przekazać w imieniu pana komisarza Šefčoviča i pana komisarza Oettingera.

  Romana Jordan Cizelj, w imieniu grupy PPE – (SL) Panie Przewodniczący! Promieniotwórczość jest tematem owianym aurą tajemniczości, co do którego obywatele mają z zasady wiele zastrzeżeń. Obawiają się zwłaszcza tego, że choć promieniotwórczości nie da się zobaczyć czy poczuć, to jednak może wyrządzić organizmom żywym wielkie szkody.

Promieniotwórczość ma jednak także wiele cech pozytywnych i dlatego wykorzystywana jest zarówno do celów medycznych, jak i do celów badań naukowych, badań materiałowych, do sterylizacji i wytwarzania energii.

Jeśli mamy czerpać korzyści z tych właściwości, to musimy oczywiście rozwiać obawy obywateli oraz zapewnić im bezpieczeństwo. Nasz sprawozdawca, pan poseł Belet, wykonał znakomitą robotę, przygotowując projekt zmian do rozporządzenia dotyczącego skażenia żywności i pasz w przypadku awarii jądrowej.

Gratuluję naszemu sprawozdawcy tych poprawek i żywię szczerą nadzieję, że Komisja zmieni zdanie i zwróci większą uwagę na to, co powiedział nasz sprawozdawca. Mam także nadzieję, że Rada poważniej weźmie wysiłki podejmowane przez Parlament w tym zakresie, choć z wielkim smutkiem przyjmuję, i jestem bardzo zaniepokojony tym, że przedstawiciel Rady nie jest tu już obecny. Nie wiem, czy jest to oznaka braku znajomości opinii Parlamentu Europejskiego dotyczącej sytuacji w dziedzinie energii jądrowej.

Uważam, że Rada i Komisja będą musiały wziąć pod uwagę rozwój mechanizmów demokratycznych, który nastąpił od czasu przyjęcia Traktatu ustanawiającego Europejską Wspólnotę Energii Atomowej, to znaczy od mniej więcej 1958 roku, a ponadto zwrócić większą uwagę na to, jakie akty Parlament przyjmuje w dziedzinie energii jądrowej. W przeciwnym razie możemy zostać zmuszeni do otwarcia puszki Pandory, jaką jest ten traktat.

  Adam Gierek, w imieniu grupy S&D – (PL) Panie Przewodniczący! Energetyka jądrowa, a także cała sfera technologii produkcji izotopów w reaktorach eksperymentalnych dla celów leczniczych i innych, takich jak wytwarzanie czujników pomiarowych oraz sterylizacja, wymaga opracowania stosownych norm bezpieczeństwa. Chodzi między innymi o stosowanie bezpiecznych produktów żywnościowych, pasz dla zwierząt oraz leków po napromieniowaniu.

W dzisiejszym świecie ryzyko prawdopodobieństwa zdarzenia radiacyjnego jest wprawdzie niewielkie, ale należy je zawsze minimalizować. Awarie reaktorów, w tym awaria czarnobylska, bardzo zaostrzyły kryteria ochrony przed skutkami promieniowania jonizującego i jak potem stwierdzono, skutki te okazały się znacznie mniejsze, aniżeli przewidywano. Nastąpiło także minimalne skażenie gleby opadem radioaktywnym, co wpłynęło na pewien wzrost aktywności promieniotwórczej spożywczych produktów leśnych i rolnych pozyskiwanych w rejonach zagrożonych. Mieliśmy jednak do czynienia, jak się zdaje, z przesadną reakcją i nadmiernym rozszerzeniem strefy wysiedlania ludności. Obecnie opuszczone wsie w strefie skażenia na Białorusi na powrót się zaludniają. Dało o sobie znać nawet, jak twierdzą niektórzy znawcy, korzystne zjawisko hormezy, to jest leczniczego oddziaływania promieniowania wysoko energetycznego poniżej oczywiście pewnej progowej wartości dawki. Jednakże to liniowe, a nie progowe podejście do oddziaływania promieniotwórczego spowodowało owe quasi administracyjne, a nie naukowe podejście do tych kwestii. Logiczną konsekwencją tego jest ograniczanie narażania radiacyjnego do dawek nawet niższych od naturalnych, to jest takich, na które jesteśmy zawsze narażeni. Jest to ekonomiczny absurd. Średnio bowiem i tak rocznie pochłaniamy dawkę ok. 2,4 milisiwerty, co kumulując się, daje po upływie ok. 70 lat życia dawkę ok. 200 milisiwertów. Medycznego zbadania wymaga więc jednoczesne oddziaływanie dawki skażenia wskutek zdarzenia radiacyjnego oraz niejednokrotnie wyższej dawki będącej wynikiem radiacji naturalnej, w tym pochodzenia wulkanicznego. W pierwszym przypadku bowiem dotyczy to głównie żywności i oddziaływania na tarczycę (jod), na kości (stront) oraz na mięśnie (cez), w drugim zaś dotyczy to oddziaływania na skórę i płuca (radon).

  Fiona Hall, w imieniu grupy ALDE – Panie Przewodniczący! Debata dotycząca dopuszczalnych poziomów skażenia promieniotwórczego w środkach spożywczych jest na czasie, ponieważ w kwietniu obchodzić będziemy 25. rocznicę katastrofy w Czarnobylu. Wielu z nas pamięta obawy, jakie żywili w tamtym czasie obywatele, jak i to, jak długo skażenie promieniotwórcze utrzymywało się w niektórych miejscach, takich jak angielska Kraina Jezior, gdzie warunki glebowe i obwite opady deszczu spowodowały skażenie gleb przez wiele lat.

Dlatego niezwykle istotne jest wdrożenie systemu, który zapewniałby obywatelom jak najpełniejsze gwarancje w przypadku awarii jądrowej. W związku z tym niezbędne jest wykorzystanie innej podstawy prawnej oraz rozszerzenie zespołu ekspertów o niezależnych ekspertów naukowych w dziedzinach zdrowia publicznego i bezpieczeństwa żywności. Nie jest to kwestia czysto techniczna, której rozstrzygnięcie można by pozostawić specom jądrowym. Kwestia ta budzi obawy ogółu społeczeństwa.

Podobnie, niezbędne jest wyznaczenie dopuszczalnych poziomów skażenia promieniotwórczego w taki sposób, żeby zapewnić przydatność żywności do spożycia przez ludzi niezależnie od ich wieku. Czy mogą Państwo sobie wyobrazić stres, jaki wywołalibyśmy, publikując na przykład informacje, że marchewka może być spożywania przez osoby dorosłe, ale już nie przez dzieci? Niezbędne są jednoznaczne wytyczne, które będą wzbudzały zaufanie wszystkich obywateli. Dlatego uważam, że powinniśmy zastosować tutaj model amerykański i ustalić maksymalną dopuszczalną dawkę efektywną dla każdego na 1 mSV rocznie. Zresztą najwyższy czas, by zmienić poziomy określone w załącznikach, ponieważ nie uwzględniają zmian w diecie i w preferencjach kulturowych. Przykładowo tapioka stała się dla wielu ludzi podstawowym pożywieniem, a nie substancją o niewielkim znaczeniu. Komisja powinna zatem przedstawić pełne sprawozdanie dotyczące maksymalnych dopuszczalnych wartości.

Wreszcie chciałabym podziękować sprawozdawcy, panu posłowi Beletowi, za stosowanie podczas pracy nad tym sprawozdaniem zgodnego podejścia. Mam nadzieję, że Komisja będzie pamiętać, że Parlament jest niezwykle zgodny w sprawie tego dossier.

  Rebecca Harms, w imieniu grupy Verts/ALE – (DE) Panie Przewodniczący! Powodem omawiania przez nas tych propozycji Komisji jest to, że obowiązujące rozporządzenie straciło moc w 2010 roku.

Kiedy pracowałam nad tym wnioskiem, przypomniałam sobie, jak w połowie lat 80. ubiegłego wieku pracowałam z moją poprzedniczką w tym Parlamencie z Partii Zielonych, panią von Blottnitz, nad konsekwencjami katastrofy w Czarnobylu. Jednym z największych problemów po awarii w Czarnobylu był brak przejrzystości oraz niewydolność mechanizmów wszechstronnej demokratycznej kontroli. Szczerze mówiąc, dziwi mnie, że jesteśmy nieomal zmuszeni przyjąć defensywną linię argumentacji w związku z tym, że nie możemy rozstrzygnąć tej kwestii wyłącznie w oparciu o rozporządzenia Euratomu, ale jesteśmy również zmuszeni zająć się kwestią ochrony konsumentów, ochrony ludności w przypadku poważnych awarii w elektrowniach jądrowych w oparciu o zasady traktatu europejskiego, żebyśmy mieli pełną kontrolę oraz prawo współdecyzji, jeśli chodzi o ostateczny rezultat. Chciałabym jeszcze raz zaapelować do pana komisarza Barniera, pochodzącego z Francji, o doprowadzenie do zmiany tej sytuacji. W tamtym czasie Francja zachowywała się tak, jakby nie było żadnego problemu i jakby radioaktywne chmury miały jakoś ominąć terytorium tego kraju. Było to przykre doświadczenie, ponieważ z perspektywy czasu mieszkańcy Francji stali się świadomi tego problemu.

Poza tym zgadzam się z panią poseł Hall, że powinniśmy pójść za przykładem Stanów Zjednoczonych i przyjąć bardzo konserwatywne podejście w kwestii regulacji; dopuszczalnych wartości nie wyznacza się osobno dla młodych i starszych, osobno dla zdrowych i słabszych, lecz wyłącznie w oparciu o dawki tolerowane przez dzieci, tak by w przypadku awarii zastosowanie miały jak najniższe wartości progowe. Zalecane wartości są w Stanach Zjednoczonych dziesięciokrotnie niższe od tych ogłoszonych dziś przez Komisję Europejską na podstawie opinii Euratomu. Uważam, że powinni Państwo pójść za przykładem moim i pani poseł Hall.

  Marisa Matias, w imieniu grupy GUE/NGL – (PT) Panie Przewodniczący! I ja chciałabym najpierw wyrazić poparcie dla tych z pośród moich kolegów posłów, którzy zgadzają się, że kiedy mamy do czynienia ze skażeniem promieniotwórczym żywności lub gleby, to mamy do czynienia z problemem dotyczącym zdrowia publicznego. To przede wszystkim ta kwestia jest tutaj kwestią o podstawowym znaczeniu. Po pierwsze, skutki występowania problemów nadmiernego skażenia promieniotwórczego odczuwalne są w kontekście zdrowia, a zwłaszcza poprzez wzrost zachorowalności na raka i innych problemów zdrowotnych. Dlatego posiadanie podstawy prawnej, która nie traktuje priorytetowo zdrowia publicznego, jest bez sensu.

Wszyscy jesteśmy świadomi znaczenia tej debaty. Wiemy to dzięki katastrofie w Czarnobylu, ale nie tylko dzięki niej. W rzeczywistości znaczenie Czarnobyla polega na unaocznieniu nam skali problemu oraz stopnia, w jakim może wpłynąć na życie naszych obywateli. Niezbędne jest wyciągnięcie z tego nauki, którą chce dać nam historia. Dlatego to do nas należy wprowadzenie środków i przepisów prewencyjnych.

Jeśli chodzi o omawiany tutaj wniosek, uważam, że dzisiejsza dyskusja ma jasny wydźwięk. Po pierwsze, mamy aspekt pozytywny, jakim jest dążenie do zapewnienia, żeby rozporządzenie to włączone zostało do grupy rozporządzeń dotyczących zdrowia publicznego, o czym już wspomniałam. Po drugie, dążymy do wyeliminowania określonych niespójnych, a w niektórych przypadkach nawet arbitralnych środków. Po trzecie, dążymy do zapewnienia, żeby proces uaktualniania i podejmowania decyzji był bardziej przejrzysty i bardziej demokratyczny.

Pozostaje jednak problem maksymalnych dopuszczalnych poziomów. Nie możemy narażać grup ludności znajdujących się w szczególnie niekorzystnej sytuacji i najbardziej dotkniętych na tak wysokie poziomy. Maksymalne poziomy powinny gwarantować bezpieczeństwo wszystkich obywateli i wszyscy zdajemy sobie sprawę, że w każdym kraju zdarzają się przypadki zagrożenia życia. Weźmy choćby problem portugalskiej miejscowości Urgeiriça.

Musimy uwzględnić te wszystkie kwestie.

  Anna Rosbach, w imieniu grupy EFD – (DA) Panie Przewodniczący! Mamy właśnie dokonać pewnych istotnych i niezbędnych zmian dopuszczalnych wartości skażenia promieniotwórczego środków spożywczych. Ja oczywiście popieram propozycje mające zapewnić obywatelom jak najpełniejszą ochronę, w tym ochronę w przypadku stosowania sprzętu medycznego. Dlatego to oczywiste, że powinniśmy wykorzystać wszelkie dostępne, najświeższe dane naukowe i odpowiednio uaktualnić dopuszczalne wartości, ponieważ niezbędne jest, rzecz jasna, zapewnienie w Unii Europejskiej wysokiego poziomu ochrony. Traktat z Lizbony umożliwia przyjęcie w dziedzinie weterynarii wspólnych środków kontroli norm bezpieczeństwa żywności i pasz, których bezpośrednim celem jest ochrona zdrowia publicznego i jest to dobre rozwiązanie, ponieważ stosowanie przez Unię Europejską wyższych dopuszczalnych wartości niż przez Stany Zjednoczone jest niezwykle niepokojące. Skażenie promieniotwórcze nie jest mniej niebezpieczne dla ludzi, zwierząt i roślin uprawnych w Europie, niż w Stanach Zjednoczonych. Ogólnie rzecz biorąc, wniosek ten pokazuje, jak ważne jest dla nas ustanowienie jasno określonych procedur oraz uaktualnienie dotychczasowych norm. Dlatego chcę podziękować sprawozdawcy za te znakomite i istotne poprawki.

  Csanád Szegedi (NI) – (HU) Panie Przewodniczący, Panie i Panowie! Obywatele Węgier stali się niestety bezpośrednimi ofiarami skażenia środków spożywczych w następstwie awarii jądrowej w Czarnobylu. Powinniśmy zrobić wszystko, co w naszej mocy, żeby zapobiec ponownemu wystąpieniu zdarzenia tak strasznego, jak katastrofa w Czarnobylu. Jednym z elementów mogących temu zapobiec jest zapewnie rygorystycznych kontroli już istniejących i funkcjonujących elektrowni atomowych. Jeśli jednak chodzi o przyszłość, uważam, że odpowiednim rozwiązaniem byłoby propagowanie odnawialnych źródeł energii, i raczej ograniczanie w jak największym stopniu – a nie zwiększanie wszelkimi sposobami –roli energii jądrowej w zaopatrywaniu nas w energię. W każdym razie, jest to niezbędne dla Unii Europejskiej ze względu na bezpieczeństwo energetyczne. To jedyny sposób na wzmocnienie naszego bezpieczeństwa.

Nie musimy wspierać ani brać pod uwagę sektora energii jądrowej, a jedynie zdrowie Europejczyków, naszych wyborców, oraz to, co jest dla nich dobre lub złe. Uważam, że opracowanie scenariusza na wypadek ewentualnej awarii jest istotne; uważam jednak, że naszym podstawowym zadaniem jest ograniczenie, a wręcz minimalizacja zagrożeń. Cel ten można zrealizować; wymaga to tylko woli politycznej oraz odpowiedniej determinacji ze strony moich koleżanek i kolegów posłów. Musimy zająć się źródłami problemu, zamiast pasywnie czekać na kolejną katastrofę.

  Andreas Mölzer (NI) – (DE) Panie Przewodniczący! Powszechnie wiadomo, że katastrofa, która miała miejsce w 1986 roku w Czarnobylu oraz wywołane nią skażenie promieniotwórcze środków spożywczych, były dla sąsiednich krajów zaskoczeniem. Na szczęście Unia Europejska wyciągnęła z tego wnioski i ustanowiła dopuszczalne wartości mające zastosowanie w przypadku kolejnych takich katastrof. Wiadomo, że w przypadku niektórych środków spożywczych skażenie promieniotwórcze może utrzymywać się przez wiele lat, choć nie da się go ani zobaczyć, ani poczuć jego smaku czy zapachu. W tym właśnie tkwi problem, kiedy skażone środki spożywcze, takie jak owoce leśne pochodzące z terenów narażonych na promieniowanie przez stulecia, są nie tylko spożywane lokalnie, ale także sprzedawane swobodnie jako bezpieczne na obszarach nieskażonych.

Konsekwencje spożywania środków spożywczych skażonych promieniowaniem radioaktywnym, które jest szczególnie niebezpieczne dla kobiet w ciąży, osób chorych czy osób niedołężnych, dzieci i osób starszych, wychodzą na jaw wiele lat, a nawet wiele dziesięcioleci później. Obecny poziom naszej wiedzy wskazuje, że nie ma takiego poziomu promieniowania, który można by zaklasyfikować z bezwzględną pewnością jako nieszkodliwy. Badania naukowe nad przyczynami szerokiego spektrum nowych chorób, takich jak alergie, znajdują się nadal w stadium początkowym; mimo to środki spożywcze poddaje się nadal napromieniowywaniu. Co więcej, nikt nie przeanalizował kwestii ewentualnych interakcji w przypadku inżynierii genetycznej.

Jeżeli po ponad 15 latach od katastrofy w Czarnobylu osoby należące do szczególnie narażonych kategorii nadal nie mogą spożywać bezpiecznie dużych ilości miejscowych grzybów, to z całą pewnością nadszedł czas, żeby nie tylko zamknąć elektrownie jądrowe, ale także położyć kres wszelkim próbom jądrowym. W ostatecznym rozrachunku wszystko to jest bezcelowe, jeżeli szwankują nawet kontrole środków spożywczych w regionach skażonych i wokół nich.

  Vasilica Viorica Dăncilă (S&D) – (RO) Panie Przewodniczący! Uważam, że zagwarantowanie obywatelom Unii Europejskiej odpowiedniego poziomu ochrony zdrowia w przypadku skażenia promieniotwórczego oraz zagwarantowanie temu rozporządzeniu demokratycznej legitymacji wymaga ustanowienia norm bezpieczeństwa mających na celu zagwarantowanie pracownikom i ogółowi społeczeństwa ochrony zapewniającej stosowanie tych norm w każdym państwie członkowskim zgodnie z decyzjami Unii Europejskiej. Państwa członkowskie odpowiadają także za kontrolę przestrzegania wartości określonych w tym rozporządzeniu w celu zagwarantowania ochrony przed skażeniem promieniotwórczym, zwłaszcza poprzez nadzorowanie norm bezpieczeństwa, zarówno w odniesieniu do środków spożywczych, jak i do pasz, a także monitorowanie parametrów środowiska naturalnego. Zagwarantuje to przestrzeganie maksymalnych dopuszczalnych wartości oraz bezpieczeństwo, a ponadto zapewni zarządzanie zagrożeniami związanymi z promieniotwórczością.

  João Ferreira (GUE/NGL) – (PT) Panie Przewodniczący! Poważne skutki i transgraniczny charakter katastrof jądrowych oraz wszelkich innych awarii jądrowych wyraźnie wymaga współpracy i połączenia wysiłków oraz ustanowienia zestawu wspólnych procedur w celu ograniczenia i zminimalizowania oddziaływania na ludzi oraz środowisko naturalne.

Niezbędność współpracy obejmuje także ustanowienie maksymalnych dopuszczalnych poziomów skażenia środków żywnościowych. Nie możemy jednak przyjąć argumentu, że lepsze służenie interesom obywateli, poprzez efektywniejsze zarządzanie sytuacjami po wystąpieniu katastrofy, wymaga ograniczenia przez nas udziału i swobody ruchu państw członkowskich. Wprost przeciwnie, to właśnie państwa członkowskie ponoszą odpowiedzialność za zagwarantowanie i ochronę zdrowia swoich obywateli.

Dotyczy to w szczególności sytuacji kryzysowych, a zatem państwa członkowskie muszą mieć możliwość ustanawiania wyższych poziomów ochrony, jeżeli będą tego chciały. Musi to zależeć, pod każdym względem, od ich możliwości przyjmowania środków nadzwyczajnych mających na celu zapewnienie ochrony zdrowia ludzi i ochrony środowiska naturalnego.

  Michel Barnier, komisarz – (FR) Panie Przewodniczący! Są pewne rzeczy, które mogę sobie mówić jako polityk i jako obywatel, no i są takie, które muszę powiedzieć z prawnego punktu widzenia, w imieniu Komisji. Pani Poseł Harms! Wspomniała Pani, że jestem Francuzem, ale posunę się jeszcze dalej. Tak się składa, że interesuję się tymi właśnie zagadnieniami od dłuższego już czasu.

Musiałem zajmować się zagadnieniami związanymi ze skażeniem gleby, kiedy byłem francuskim ministrem środowiska. Sądzę, że byłem jednym z nielicznych ministrów, którzy w latach 1993 i 1994 odwiedzili Czarnobyl i spędzili 17 sekund pod sarkofagiem. Nie zapomniałem mojej wizyty w Pripyat, w wymarłym miasteczku, w którym w oknach nadal wiszą zasłony i nadal leżą porozrzucane dookoła dziecięce zabawki. Nie zapomniałem tego.

Jako francuski polityk pracowałem nad inicjatywą na rzecz ochrony środowiska naturalnego w Europie. Napisałem nawet książkę – atlas podstawowych zagrożeń występujących na świecie, w którym wskazałem wszystkie zagrożenia skażenia, zwłaszcza skażenia na skutek awarii jądrowej, w miejscach, w których kultura zapobiegania zagrożeniom nie jest właściwa. Są to zatem zagadnienia, Pani Poseł Harms, którymi jestem zainteresowany. Nie tak dawno temu byłem także francuskim ministrem rolnictwa. Bezpieczeństwo ludzi, zdrowie ludzkie, ochrona społeczeństwa i konsumentów oraz zdrowie zwierząt, które jest również istotne – to zagadnienia, którymi jestem zainteresowany i mogę zrozumieć, dlaczego o tak późnej porze posłowie EP poświęcają tym kwestiom tyle uwagi i zachowują wobec nich taką czujność.

Dlatego, jak powiedziałem panu posłowi Beletowi, uważnie wysłuchałem Państwa obaw i przekażę je przewodniczącemu Komisji oraz moim kolegom.

Oto co mogę Państwu powiedzieć i jestem oddany temu, co właśnie powiedziałem. Jest jeszcze coś, co muszę Państwu powiedzieć z prawnego punktu widzenia, muszę także odnieść się do dwóch kwestii, w oparciu o które Komisja przyjęła swoje stanowisko i które odzwierciedlają wyniki analizy prawnej przeprowadzonej przez moje służby oraz moich kolegów, pana komisarza Šefčoviča i pana komisarza Oettingera.

Te dwie kwestie dotyczą – pragnę Państwu przypomnieć – po pierwsze tego, że Traktat ustanawiający Europejską Wspólnotę Energii Atomowej przewiduje odpowiednią podstawę prawną dla przepisów dotyczących ochrony zdrowia przed skażeniem promieniotwórczym – postanowienia te mają pierwszeństwo – a po drugie tego, że wszystkie trzy instytucje Unii Europejskiej zobowiązane są przestrzegać postanowień porozumienia międzyinstytucjonalnego w sprawie przekształcania – oczywiście podkreślam to w imieniu Komisji. To właśnie w oparciu o te kwestie Komisja dokonała swojej oceny i zajęła stanowisko jako Kolegium, wzywając do odrzucenia tych poprawek.

Chciałem także Pani, Pani Poseł Harms, i wszystkim Pani kolegom i koleżankom posłom powiedzieć, że przysłuchiwałem się Państwa wystąpieniom uważnie i przekażę Państwa uwagi moim kolegom.

PRZEWODNICZY: LIBOR ROUČEK
Wiceprzewodniczący

  Ivo Belet, sprawozdawca – (NL) Panie Przewodniczący, Panie Komisarzu! Bardzo Pana szanuję, szczególnie ze względu na doświadczenie zdobyte przez Pana podczas wizyty w Czarnobylu w tamtym czasie, a także oczywiście ze względu na pańską specjalistyczną wiedzę dotyczącą rolnictwa, ale pozwoli Pan, że powiem, iż jako Parlament Europejski jesteśmy zdecydowanie przeciwni wizji roztaczanej wszem i wobec przez Komisję.

Przywołał Pan wyroki wydane przez Europejski Trybunał Sprawiedliwości w innych sprawach. To inna rzecz i pragniemy przeciwstawić jej przyjętą jednogłośnie, zgodną wizję parlamentarnej Komisji Prawnej, że niezbędna jest zmiana podstawy prawnej i dostosowanie jej do nowego, instytucjonalnego kontekstu Traktatu z Lizbony. Nie jest to przejaw walki o władzę pomiędzy poszczególnymi instytucjami Unii Europejskiej; jest to przejaw troski o zdrowie naszych obywateli, jednego z filarów Traktatu z Lizbony.

Dlatego wyrażamy ubolewanie, że Komisja upiera się przy swoim stanowisku. Jeszcze raz, nie jest to oskarżenie wysunięte pod Pana adresem, wprost przeciwnie, ale uważamy, że straciliśmy olbrzymią szansę. Dlatego Parlament zastrzega sobie prawo rozważenia tego skonsolidowanego dossier w szerszym kontekście. Panie Przewodniczący, Panie Komisarzu! Przepisy obowiązujące obecnie w razie awarii wywołującej skażenie promieniotwórcze zupełnie nie przystają do obecnej sytuacji instytucjonalnej. Propozycje, które my, Parlament Europejski, przedstawimy tutaj jutro i które – miejmy nadzieję – zostaną przyjęte zdecydowaną większością, stanowią zasadniczą poprawę w stosunku do obowiązujących obecnie przepisów, które nie są już dłużej wystarczające.

Podam Panu, Panie Komisarzu, konkretny przykład, jeżeli poświęci mi Pan jeszcze przez chwilę uwagę; wyraźnie wzywamy Komisję do przeanalizowania norm określonych w załączniku; domagamy się przeprowadzenia tej analizy przez ekspertów zdrowia publicznego i bezpieczeństwa żywności. Zasady te, Panie Komisarzu, zostały przyjęte jeszcze pod koniec lat 80. ubiegłego wieku, kiedy odwiedzał Pan Czarnobyl. Zastosowanie klauzuli przeglądowej, czego domagać się będziemy tutaj jutro jako Parlament nastąpi w samą porę. Dziękuję Panu za uwagę i za zaangażowanie.

  Przewodniczący – Zamykam debatę.

Głosowanie odbędzie się jutro (w czwartek 15 lutego 2011 r.) w południe.