Proċedura : 2010/2663(RSP)
Ċiklu ta' ħajja waqt sessjoni
Ċiklu relatat mad-dokument : RC-B7-0271/2010

Testi mressqa :

RC-B7-0271/2010

Dibattiti :

PV 20/05/2010 - 12.1
CRE 20/05/2010 - 12.1

Votazzjonijiet :

PV 20/05/2010 - 13.1
CRE 20/05/2010 - 13.1

Testi adottati :

P7_TA(2010)0194

MOZZJONI GĦAL RIŻOLUZZJONI KONĠUNTA
PDF 150kWORD 98k
19.5.2010
PE441.865v01-00}
PE441.866v01-00}
PE441.867v01-00}
PE441.868v01-00}
PE441.869v01-00}
PE441.870v01-00} RC1
 
B7-0271/2010}
B7-0272/2010}
B7-0273/2010}
B7-0274/2010}
B7-0275/2010}
B7-0276/2010} RC1

imressqa skont l-Artikolu 122(5) tar-Regoli ta' Proċedura

li tieħu post il-mozzjonijiet għal riżoluzzjoni mressqa mill-gruppi:

ALDE (B7‑0271/2010)

EFD (B7‑0272)

ECR (B7‑0273/2010)

PPE (B7‑0274/2010)

S&D (B7‑0275/2010)

Verts/ALE (B7‑0276/2010)


dwar il-libertà reliġjuża fil-Pakistan


Eija-Riitta Korhola, Mario Mauro, Filip Kaczmarek, Cristian Dan Preda, Bernd Posselt, Tunne Kelam, Anna Záborská, Monica Luisa Macovei, Elena Băsescu, Sari Essayah, Laima Liucija Andrikienė, Lena Kolarska-Bobińska, László Tőkés, Tadeusz Zwiefka, Martin Kastler, Thomas Mann, f'isem il-Grupp PPE
Véronique De Keyser, Adrian Severin, Hannes Swoboda, Lidia Joanna Geringer de Oedenberg, Richard Howitt, f'isem il-Grupp S&D
Niccolò Rinaldi, Marietje Schaake, Anneli Jäätteenmäki, Ramon Tremosa i Balcells, Marielle De Sarnez, Kristiina Ojuland, f'isem il-Grupp ALDE
Jean Lambert, Nicole Kiil-Nielsen, f'isem il-Grupp Verts/ALE
Charles Tannock, Michał Tomasz Kamiński, Adam Bielan, Tomasz Piotr Poręba, Peter van Dalen, Ryszard Antoni Legutko, f'isem il-Grupp ECR
Fiorello Provera, Oreste Rossi, f'isem il-Grupp EFD

Riżoluzzjoni tal-Parlament Ewropew dwar il-libertà reliġjuża fil-Pakistan  

Il-Parlament Ewropew,

–   wara li kkunsidra r-riżoluzzjonijiet preċedenti tiegħu dwar id-drittijiet tal-bniedem u d-demokrazija fil-Pakistan, b'mod partikolari dawk tat-12 ta' Lulju(1), tal-25 ta' Ottubru(2) u tal-15 ta' Novembru 2007(3),

–   wara li kkunisdra l-konklużjonijiet tal-Kunsill adotatti fis-16 ta' Novembru 2009 dwar il-libertà tar-reliġjon jew tat-twemmin li fihom il-Kunsill jenfasizza l-importanza strateġika ta' din il-libertà u tal-ġlieda kontra l-intolleranza reliġjuża,

–   wara li kkunsidra d-Dikjarazzjoni Konġunta UE-Pakistan tas-17 ta' Ġunju 2009, li fiha ż-żewġ naħat saħqu fuq l-importanza ta' strateġija integrata u fit-tul li tinkludi l-iżvilupp soċjali u ekonomiku u l-istat tad-dritt, kif ukoll irrikonoxxew is-sinifikat ta' mezzi mhux militari fil-ġlieda kontra t-terroriżmu,

–   f'antiċipazzjoni tat-tieni Samit UE-Pakistan fl-4 ta' Ġunju 2010,

–   wara li kkunsidra r-riżoluzzjoni dwar il-"Ġlieda kontra d-diffamazzjoni tar-reliġjon" adottata b'maġġoranza żgħira tal-voti fil-Kunsill tad-Drittijiet tal-Bniedem tan-NU fil-25 ta' Marzu, proposta kull sena mill-Pakistan f'isem l-Organizzazzjoni tal-Konferenza Iżlamika (OIC),

–   wara li kkunsidra l-isqarrija tal-4 ta' April 2010 mir-Rappreżentant Għoli tal-UE Catherine Ashton dwar attakki fil-Pakistan, kif ukoll dik tal-20 ta' April 2010 dwar l-adozzjoni tat-18-il Emenda Kostituzzjonali,

–   wara li kkunsidra l-Artikolu 18 tad-Dikjarazzjoni Universali tad-Drittijiet tal-Bniedem tal-1948 (UDHR),

–   wara li kkunsidra d-Dikjarazzjoni tan-NU dwar l-Eliminazzjoni tal-Forom Kollha tal-Intolleranza u tad-Diskriminazzjoni abbażi tar-Reliġjon u t-Twemmin,

–   wara li kkunsidra l-Artikolu 122(5) tar-Regoli ta' Proċedura tiegħu,

A. billi l-Artikolu 3(5) tat-Trattat dwar l-Unjoni Ewropea jistipula li l-promozzjoni tad-demokrazija u r-rispett għad-drittijiet tal-bniedem u l-libertajiet ċivili huma prinċipji u miri fundamentali tal-Unjoni Ewropea u jikkostitwixxu bażi komuni għar-relazzjonijiet tagħha ma' pajjiżi terzi,

B.  billi fil-Pakistan l-Iżlam Sunnita huwa r-reliġjon tal-maġġoranza u tal-Istat u gruppi reliġjużi u ta' twemmin minoritarji jikonsistu fi Nsara, Ħindu, Sikh, Xiiti, Aħdmadi, Buddisti, Parsi, Baħa'I u dawk li m'għandhom l-ebda twemmin reliġjuż,

C. billi l-Pakistan huwa wieħed mill-pajjiżi ewlenin fil-ġlieda kontra t-terroriżmu u t-tifrix tal-estremiżmu vjolenti,

D. billi l-istabbiltà interna u l-istituzzjonijiet demokratiċi tal-pajjiż għaddejjin minn prova ħarxa minħabba l-għadd li qed jiżdied ta' attakki vjolenti minn estremisti, li jiġru kważi ta' kuljum,

E.  billi t-theddida ma taqta' xejn minn forzi Muslim radikali li joperaw fuq iż-żewġ naħat tal-fruntiera tal-Pakistan mal-Afganistan ikomplu jagħmluha ħtieġa saħansitra aktar imperattiva li jsiru sforzi internazzjonali konċertati biex l-iżvilupp soċjali tal-Pakistan jintrifed u jitqawwa,

F.  billi d-drittijiet ugwali għall-minoranzi kienu parti mill-viżjoni tal-missier fundatur tal-Pakistan, Moħammed Ali Jinnah, kif esprima fid-diskors tiegħu quddiem l-Assemblea Kostitwenti fl-1947: "Tista' tappartjeni għal kwalunkwe reliġjon, kasta jew twemmin – dak xejn m'għandu x'jaqsam mal-Istat… Qed nitiliqu minn dan il-principju fundamentali, li lkoll kemm ahna cittadini, u cittadini ta' Stat wiehed",

G. billi l-kapitolu dwar id-Drittijiet Fundamentali fil-Kostituzzjoni tal-Pakistan tal-1973 jiggarantixxi 'l-libertà tat-tħaddin ta' reliġjon u l-ġestjoni ta' istituzzjonijiet reliġjużi' (l-Artikolu 20), l-ugwaljanza taċ-ċittadini kollha (l-Artikolu 25) u 'd-drittijiet u l-interessi leġittimi tal-minoranzi' (l-Artikol 26),

H. billi, min-naħa l-oħra, l-Artikolu 260 tal-Kostituzzjoni jiddistingwi bejn il-Musulmani u dawk li mhumiex, biex b'hekk jippermetti d-diskriminazzjoni abbażi tar-reliġjon;

I.   billi rapporti u stħarriġiet minn aġenziji indipendenti jikxfu li l-minoranzi fil-Pakistan huma mċaħħda mil-libertajiet ċivili bażiċi u mill-opportunitajiet indaqs fix-xogħol, fl-edukazzjoni u fir-rappreżentanza politika,

J.   billi huwa stmat li aktar minn 85% tan-nisa fil-Pakistan jiffaċċaw l-abbuż domestiku li jinkludi l-abbuż fiżiku u dak psikoloġiku; filwaqt li l-vjolenza kontra t-tfajliet u n-nisa, inklużi l-istupru, il-vjolenza domestika u ż-żwieġ sfurzat, għadhom problemi serji, li parzjalment jistgħu ikunu attribwiti għal-liġi Xarija,

K. billi l-gvern tal-Pakistan ħatar kelliemi għall-minoranzi u lill-Membru tal-Parlament tal-Pakistan Shabaz Bhatti laħħqu Ministru Federali għall-Affarijiet tal-Minoranzi f'Novembru 2008, filwaqt li għall-ewwel darba refa' din il-kariga għal-livell tal-kabinett,

L.  billi fil-perjodu minn Novembru 2008 l-Gvern tal-Pakistan ħoloq kwota ta' ħamsa fil-mija għall-minoranzi fis-settur tal-impjiegi federali, irrikonoxxa vaganzi pubbliċi mhux Musulmani, iddikjara l-11 ta' Awwissu bħala l-Jum Nazzjonali tal-Minoranzi u rriserva xi siġġijiet fis-Senat għal rappreżentanti tal-minoranzi,

M. billi fil-25 ta' Diċembru 2009 il-President Asif Ali Zardari tenna l-wegħda tal-Partit tal-Poplu tal-Pakistan li jirrispetta d-dritt tal-minoranzi kollha li jiġu ttrattati bħala ċittadini ugwali,

N. billi hemm kontradizzjoni bejn l-impenn tal-gvern tal-Pakistan favur il-libertà tar-reliġjon u r-rwol ewlieni tiegħu fl-OIC f'li jmexxi l-aġenda tal-"Ġlieda kontra d-Diffamazzjoni tar-Reliġjon" fin-Nazzjonijiet Uniti,

O. Bili d-dispożizzjonijiet legali magħrufin bħala l-'liġijiet dwar atti blasfemi', introdotti fl-1982 u fl-1986, jimminaw id-drittijiet fundamentali reliġjużi u tal-minoranzi mogħtija bil-Kostituzzjoni, filwaqt li s-sentenza tal-mewt jew il-priġunerija għall-ħajja huma previsti taħt is-sezzjoni 295 C fil-Kodiċi Penali tal-Pakistan (PPC) f'każijiet ta' atti blasfemi,

P.  billi l-liġijiet dwar l-atti blasfemi jiġu abbużati mill-gruppi estremisti u minn dawk li jkollhom aġenda personali kontra ħaddieħor u wasslu għal tkattir tal-vjolenza kontra membri tal-minoranzi reliġjużi, partikolarment l-Aħmadi, imma wkoll l-Insara, il-Ħindu, is-Sikh, ix-Xiiti, il-Buddisti, il-Parsi, il-Baħa'i kif ukoll ċittadini kritiċi li jazzardaw jgħollu leħinhom kontra l-inġustizzja,

Q. billi l-maġġoranza kbira tan-nies akużati taħt il-liġijiet dwar l-atti blasfemi huma Musulmani, imma l-akkużi kontra individwi minn reliġjonijiet minoritarji jistgħu jiskattaw vjolenza sproporzjonata kontra komunità sħiħa, billi kienu akkużi ta' atti blasfemi li skattaw il-vjolenza tal-folla kontra l-Insara f'Gojra u Korian fis-sajf tal-2009, li ħallew tmienja mejta u tal-anqas mitt dar meqruda,

R.  billi 76 ruħ ġew akkużati fl-2009 b'atti blasfemi f'25 każ reġistrat, inklużi 17-il ruħ akkużati taħt is-sezzjoni 295 C tal-Kodiċi Penali tal-Pakistan (PPC),

S.  billi l-avukati u l-attivisti tad-drittijiet tal-bniedem fil-Pakistan spiss jesperjenzaw theddid ta' qtil u fastidju, u l-avukati li jiddefendu f'kawżi ta' atti blasfemi huma speċjalment vulnerabbli għal riskji bħal dawn, u saħansitra anki dawk li jkunu nħelsu mill-akkużi jkollhom jgħaddu l-bqija ta' ħajjithom moħbija,

T.  billi f'Awwissu 2009 il-Prim Ministru tal-Pakistan Gilani ħabbar it-twaqqif ta' kumitat biex jirrevedi u jtejjeb 'liġijiet li jagħmlu l-ħsara għall-armonija reliġjuża', meta fl-istqarrija tiegħu għamel allużjoni għal-liġijiet tal-1982 u l-1986 dwar l-atti blasfemi, billi, madankollu, sal-lum l-ebda reviżjoni tali għadha ma ġiet proposta,

U. billi l-Musulmani Aħmadija fil-Pakistan ibatu minn diskriminazzjoni u persekuzzjoni frekwenti mirfuda mid-dispożizzjonijiet kontra l-Aħmadija fis-sezzjoni 298 tal-Kodiċi Penali tal-Pakistan, u eżempju riċenti ta' dan kien il-qtil ta' professur Aħmadi rtirat minn irġiel armati u b'wiċċhom mgħammad fil-5 ta' Jannar 2010,

V. billi fid-19 ta' Marzu 2010 f'Rawalpindi, fil-provinċja tal-Punġab, grupp ta' estremisti iżlamisti ħarqu ħaj lil Arshed Masih, li miet wara tlett ijiem agunija, u stupraw lil mart Arshed Masih għaliex irrifjutat li tikkonverti għall-Iżlam Sunnita,

W. billi l-Gvern tal-Pakistan jinsab fil-proċess li jirratifika l-Patt Internazzjonali dwar id-Drittijiet Ċivili u Politiċi u l-Konvenzjoni tan-NU tal-1984 kontra t-Tortura u t-Trattament jew il-Pieni Krudili, Inumani jew Degradanti oħra;

1.  Jilqa' l-miżuri meħuda fl-interess tal-minoranzi reliġjużi mill-gvern tal-Pakistan minn Novembru 2008 'l hawn, bħalma huwa t-twaqqif ta' kwota ta' ħamsa fil-mija għall-minoranzi fis-settur tal-impjiegi federali, ir-rikonoxximent tal-vaganzi pubbliċi mhux Musulmani u d-dikjarar ra' Jum Nazzjonali tal-Minoranzi;

2.  Jappoġġja għalkollox l-isforzi tal-Ministru Federali għall-Affarijiet tal-Minoranzi biex jistabbilixxi netwerk ta' Kumitati għall-Armonija bejn ir-Reliġjonijiet Lokali biex iħeġġeġ id-djalogu u jtaffi t-tensjonijiet reliġjużi; jitlob lil-livelli l-oħra kollha tal-gvern, inklużi l-Istati, biex jilqgħu dawn il-miżuri bis-sħiħ;

3.  Jilqa' l-impenn li ħa l-Prim Ministru tal-Pakistan biex jagħti drittijiet tal-proprjetà lil minoranzi li jgħixu fis-slums f'Islamabad;

4.  Jilqa' l-impenn tal-gvern tal-Pakistan biex jipprovdi siġġijiet fis-Senat għall-minoranzi, inkluż għar-rappreżentanti nisa tal-gruppi tal-minoranzi fis-Senat, u jispera li dawn l-impenji jitwettqu;

5.  Jistieden lill-Gvern Pakistani biex jirrevedi l-prattika li jinkludi l-identità reliġjuża taċ-ċittadini tiegħu fil-passaporti l-ġodda kollha bil-għan li jevita kull prattiki diskriminatorja;

6.  Jesprimi s-solidarjetà tiegħu mal-gvern tal-Pakistan fil-ġlieda kontra t-terroriżmu u t-tifrix tal-estremiżmu vjolenti;

7.  Jesprimi t-tħassib kbir tiegħu li l-liġijiet dwar l-atti blasfemi - li fil-Pakistan jistgħu jġorru magħhom il-piena tal-mewt u li ta' spiss jintużaw biex jiġġustifikaw iċ-ċensura, il-kriminalizzazzjoni, il-persekuzzjoni u f'ċerti każijiet il-qtil ta' minoranzi politiċi, razzjali u reliġjużi - huma suxxettibbli għal użu ħażin li jaffettwa l-popli tar-reliġjonijiet kollha fil-Pakistan;

8.  Jitlob lill-gvern tal-Pakistan biex jirrevedi sew il-liġijiet dwar l-atti blasfemi u l-applikazzjoni attwali tagħhom kif ukoll, fost l-oħrajn, is-Sezzjoni 295 C tal-Kodiċi Penali li titkellem dwar il-piena tal-mewt mandatorja għal kull min jinstab ħati ta' atti blasfemi u, sadanittant, biex jimplimenta emendi kif suġġerit mill-Ministru Federali għall-Affarijiet tal-Minoranzi;

9.  Jitlob lill-Gvern biex iżomm il-wedgħa tiegħu tal-2008 li jbiddel il-pieni kollha tal-mewt għal żmien il-ħabs bħala l-ewwel pass fid-direzzjoni lejn it-tneħħija tal-piena tal-mewt;

10. Ifakkar fl-istqarrija ripetuta tal-Kummissjoni, bħala tweġiba għall-mistoqsijiet parlamentari bil-miktub, li hija qiegħda ssegwi mill-qrib ir-rispons tal-gvern tal-Pakistan għall-vjolenza tal-massa li bdiet minħabba l-akkużi ta' atti blasfemi f'Gojra u Korian; jitlob ukoll lill-Kummissjoni biex titlob għal dettalji dwar il-progress tanġibbli li sar, b'mod partikolari rigward it-tressiq ta' dawk responsabbli duddiem il-qrati;

11. Jesprimi t-tħassib partikolari tiegħu għad-diskriminazzjoni li għaddejja bħalissa kontra l-komunità Aħmadija fil-Pakistan u għall-persekuzzjoni tagħha u jitlob lill-Gvern tal-Pakistan biex jirrevoka s-Sezzjoni 298 tal-Kodiċi Penali tal-Pakistan li tfixkel bil-kbir il-ħajja ta' kuljum ta' dan il-grupp, u biex jiskoraġġixxi avvenimenti xewwiexa bħalma huma l-konferenzi dwar "Tmiem il-Profeti" ġewwa Lahore;

12. Jitlob lill-awtoritajiet Pakistani biex jimplimentaw għalkollox is-sentenza tal-Qorti Suprema tal-Pakistan li biha għandhom l-obbligu jiżguraw ir-reġistrazzjoni tal-votanti eliġibbli kollha fil-listi elettorali l-ġodda, inklużi l-Musulmani Aħmadija;

13. Huwa mħasseb b'mod partikolari dwar ir-rwol ewlieni tal-Pakistan fil-kampanja 'Ġlieda Kontra d-Diffamazzjoni tar-Reliġjon' fin-NU, filwaqt li jisħaq fuq il-konklużjonijiet tal-Kunsill tas-16 ta' Novembru 2009 li l-liġi tad-drittijiet tal-bniedem internazzjonali tipproteġi l-individwi u l-gruppi ta' individwi u li, f'dan ir-rigward, id-diffamazzjoni tar-reliġjonijiet mhijiex kunċett tad-drittijiet tal-bniedem;

14. Jitlob lill-Gvern tal-Pakistan biex jirratifika għalkollox u mingħajr riservi l-Patt Internazzjonali dwar id-Drittijiet Ċivili u Politiċi tal-1966 u l-Konvenzjoni tan-NU tal-1984 kontra t-Tortura u t-Trattament jew il-Pieni Krudili, Inumani jew Degradanti oħra; Iqis li l-libertà tat-twemmin, kif imnaqqxa fil-Patt tan-NU, tipprovdi l-qafas u r-referenza adegwati li għandhom jaderixxu magħhom il-firmatarji kollha, b'tali mod li jipprovdu protezzjoni għaċ-ċittadini tagħhom sabiex ikunu jistgħu jeżerċitaw il-fidi tagħhom liberament;

15. Jitlob lill-Gvern biex jiggarantixxi d-drittijiet tal-bniedem tal-minoranzi stipulati fil-Kostituzzjoni u d-Dikjarazzjoni Universali tad-Drittijiet tal-bniedem, b'mod partikolari Artikolu 18, li jipprevedi li "kulħadd għandu d-dritt għal-libertà tal-ħsieb, tal-kuxjenza u tar-reliġjon";

16. Jappoġġa kull inizjattiva li għandha l-għan li tippromwovi d-djalogu u r-rispett reċiproku fost il-komunitajiet; jistieden lill-awtoritajiet reliġjużi u politiċi biex jippromwovu t-tolleranza u biex jieħdu inizjattivi kontra l-mibegħda u l-estremiżmu vjolenti;

17. Iħeġġeġ lill-Gvern tal-Pakistan biex jimplimenta r-riformi proposti tas-sistema edukattiva u biex jirregola u jispezzjona l-Madrasas; jistieden lill-awtoritajiet Pakistani biex ineħħu kull propaganda ta' mibegħda, superjorità reliġjuża u diffamazzjoni ta' reliġjonijiet mill-kotba tal-iskola approvati mill-fergħa tal-kurrikulu nazzjonali tal-Ministeru tal-Edukazzjoni;

18. Jistieden lill-Gvern tal-Pakistan biex jiffaċilita żjara fil-Pakistan tar-Rapporteur Speċjali tan-NU għal-Libertà tar-Reliġjon jew tat-Twemmin, is-Sinjura Asma Jahangir;

19. Jistieden lill-Kunsill u l-Kummissjoni biex jinkludu d-drittijiet tal-minoranzi fil-Pakistan fl-aġenda tas-samit li ġej, bil-għan li tinbeda riforma bikrija tal-leġiżlazzjoni diskriminatorja dwar l-atti blasfemi;

20. Jitlob lill-Kunsill biex jinkludi l-kwistjoni tat-tolleranza reliġjuża fis-soċjetà fid-djalogu tiegħu mal-Pakistan dwar il-ġlieda kontra t-terroriżmu, ġaladarba din hija ta' importanza ċentrali fil-ġlieda fit-tul kontra l-estremiżmu reliġjuż;

21. Jistieden lill-Istati Membri u l-Kummissjoni Ewropea biex ikomplu l-appoġġ finanzjarju tal-organizzazzjonijiet u d-difensuri tad-drittijiet tal-bniedem u biex joħolqu miżuri prattiċi ħalli jappoġġaw il-moviment dejjem jikber tas-soċjetà ċivili fil-Pakistan kontra l-liġijiet dwar l-atti blasfemi u leġiżlazzjoni diskriminatorja oħra;

22. Ifakkar fl-istqarrija ripetuta tal-Kummissjoni, bħala tweġiba għall-mistoqsijiet parlamentari bil-miktub, li hija qiegħda ssegwi mill-qrib ir-rispons tal-gvern tal-Pakistan għall-vjolenza kontra l-Insara f'Gojra u Korian, u jitlob lill-Kummissjoni biex titlob għal dettalji dwar il-progress tanġibbli li sar, b'mod partikolari rigward it-tressiq ta' dawk responsabbli duddiem il-qrati;

23. Jitlob lill-Kunsill u l-Kummissjoni biex jinsistu li l-Gvern tal-Pakistan jimxi mal-klawsola tad-demokrazija u tad-drittijiet tal-bniedem imnaqqxa fil-Ftehim ta' Kooperazzjoni bejn l-Unjoni Ewropea u r-Repubblika Iżlamika tal-Pakistan; Jitlob lill-Kummissjoni biex tressaq rapport dwar l-implimentazzjoni tal-Ftehim ta' Kooperazzjoni u dwar il-klawsola tad-demokrazija u tad-drittijiet tal-bniedem;

24. Jitlob lill-Kunsill biex jappoġġa lill-Gvern tal-Pakistan fl-iżvilupp tal-Ministeru għad-Drittijiet tal-Bniedem tiegħu, u fit-twaqqif ta' Kummissjoni Nazzjonali tad-Drittijiet tal-Bniedem bis-sens, indipendenti u awtorevoli;

25. Jagħti istruzzjonijiet lill-President tiegħu biex jgħaddi din ir-riżoluzzjoni lill-Kunsill, lill-Kummissjoni, lir-Rappreżentant Għoli tal-Unjoni għall-Affarijiet Barranin u l-Politika ta' Sigurtà, lill-gvernijiet u lill-parlamenti tal-Istati Membri, u lill-Gvern u lill-Parlament tal-Pakistan.

 

(1)

Testi Adottati, P6_TA(2007)0351.

(2)

ĠU C 263 E, 16.10.2008, p. 666.

(3)

ĠU C 282 E, 6.11.2008, p. 434.

Avviż legali - Politika tal-privatezza