Ευρετήριο 
 Προηγούμενο 
 Επόμενο 
 Πλήρες κείμενο 
Διαδικασία : 2017/2023(INI)
Διαδρομή στην ολομέλεια
Διαδρομή του εγγράφου : A8-0465/2018

Κείμενα που κατατέθηκαν :

A8-0465/2018

Συζήτηση :

Ψηφοφορία :

PV 17/01/2019 - 10.5

Κείμενα που εγκρίθηκαν :

P8_TA(2019)0037

Κείμενα που εγκρίθηκαν
PDF 153kWORD 62k
Πέμπτη 17 Ιανουαρίου 2019 - Στρασβούργο Οριστική έκδοση
Διασυνοριακές αιτήσεις επιστροφής έργων τέχνης και πολιτιστικών αγαθών που λεηλατήθηκαν σε περίοδο ενόπλων συγκρούσεων και πολέμων
P8_TA(2019)0037A8-0465/2018

Ψήφισμα του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου της 17ης Ιανουαρίου 2019 σχετικά με τις διασυνοριακές αιτήσεις επιστροφής έργων τέχνης και πολιτιστικών αγαθών που λεηλατήθηκαν σε περίοδο ενόπλων συγκρούσεων και πολέμων (2017/2023(INI))

Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο,

–  έχοντας υπόψη τη Σύμβαση της Χάγης του 1954 για την προστασία των πολιτιστικών αγαθών σε περίπτωση ένοπλης σύρραξης, καθώς και το δεύτερο πρωτόκολλο στη Σύμβαση αυτή, του Μαρτίου του 1999,

–  έχοντας υπόψη το ψήφισμά του, της 14ης Δεκεμβρίου 1995, σχετικά με την επιστροφή των λεηλατημένων περιουσιών στις εβραϊκές κοινότητες(1), και της 16ης Ιουλίου 1998, σχετικά με την επιστροφή των περιουσιών των θυμάτων του Ολοκαυτώματος(2),

–  έχοντας υπόψη τη δέσμη μέτρων του Δεκεμβρίου του 2016 για την ενίσχυση της ικανότητας της ΕΕ να καταπολεμήσει τη χρηματοδότηση της τρομοκρατίας και του οργανωμένου εγκλήματος, και την τήρηση των δεσμεύσεων που αναλήφθηκαν στο σχέδιο δράσης για την καταπολέμηση της χρηματοδότησης της τρομοκρατίας, της 2ας Φεβρουαρίου 2016 (COM(2016)0050), καθώς και την πρόταση για την έκδοση κανονισμού του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου σχετικά με την εισαγωγή πολιτιστικών αγαθών της 13ης Ιουλίου 2017 (COM(2017)0375),

–  έχοντας υπόψη το ψήφισμά του, της 30ής Απριλίου 2015, σχετικά με την καταστροφή τόπων πολιτισμικής σημασίας που διαπράττεται από το Ισλαμικό Κράτος (ISIS/Da’esh)(3),

–  έχοντας υπόψη τη σύμβαση UNIDROIT για τα κλαπέντα ή παρανόμως εξαχθέντα πολιτιστικά αγαθά, της 24ης Ιουνίου 1995,

–  έχοντας υπόψη την οδηγία 2014/60/ΕΕ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 15ης Μαΐου 2014, σχετικά με την επιστροφή πολιτιστικών αγαθών που έχουν απομακρυνθεί παράνομα από το έδαφος κράτους μέλους(4),

–  έχοντας υπόψη το άρθρο 1 του πρωτοκόλλου 1 της Ευρωπαϊκής Σύμβασης Δικαιωμάτων του Ανθρώπου,

–  έχοντας υπόψη το άρθρο 17 του Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης,

–  έχοντας υπόψη τον κανονισμό (ΕΚ) αριθ. 116/2009 του Συμβουλίου, της 18ης Δεκεμβρίου 2008, σχετικά με την εξαγωγή πολιτιστικών αγαθών(5),

–  έχοντας υπόψη τον κανονισμό (ΕΕ) αριθ. 1215/2012 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 12ης Δεκεμβρίου 2012, για τη δικαιοδοσία, την αναγνώριση και την εκτέλεση αποφάσεων σε αστικές και εμπορικές υποθέσεις(6), και ιδίως το άρθρο 7 παράγραφος 4,

–  έχοντας υπόψη το ψήφισμά του, της 17ης Δεκεμβρίου 2003, σχετικά με το νομικό πλαίσιο για την ελεύθερη κυκλοφορία αγαθών εντός της εσωτερικής αγοράς, η ιδιοκτησία των οποίων είναι πιθανό να αμφισβητηθεί(7),

–  έχοντας υπόψη τη μελέτη της Γενικής Διεύθυνσης Εσωτερικών Πολιτικών, του 2016, με θέμα «Διασυνοριακές αιτήσεις επιστροφής έργων τέχνης που λεηλατήθηκαν σε περίοδο ενόπλων συγκρούσεων και πολέμων και εναλλακτικές λύσεις έναντι της δικαστικής διαμάχης»,

–  έχοντας υπόψη τον κανονισμό (ΕΕ) 2016/679 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 27ης Απριλίου 2016, για την προστασία των φυσικών προσώπων έναντι της επεξεργασίας των δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα και για την ελεύθερη κυκλοφορία των δεδομένων αυτών και την κατάργηση της οδηγίας 95/46/ΕΚ (Γενικός Κανονισμός για την Προστασία Δεδομένων) (8),

–  έχοντας υπόψη τη σύμβαση της UNESCO, της 14ης Νοεμβρίου 1970, σχετικά με τα μέτρα για την απαγόρευση και πρόληψη της παράνομης εισαγωγής, εξαγωγής και μεταβίβασης κυριότητας των πολιτιστικών αγαθών,

–  έχοντας υπόψη το ψήφισμα του Συμβουλίου 14232/12, της 4ης Οκτωβρίου 2012, σχετικά με τη δημιουργία ενός ανεπίσημου δικτύου αρχών επιβολής του νόμου και εμπειρογνωμοσύνης, αρμόδιου στον τομέα των πολιτιστικών αγαθών (EU CULTNET),

–  έχοντας υπόψη το άρθρο 52 του Κανονισμού του,

–  έχοντας υπόψη την έκθεση της Επιτροπής Νομικών Θεμάτων και τη γνωμοδότηση της Επιτροπής Πολιτισμού και Παιδείας (A8-0465/2018),

Α.  λαμβάνοντας υπόψη ότι, σύμφωνα με την Ιντερπόλ, η μαύρη αγορά έργων τέχνης καθίσταται εξίσου κερδοφόρα με την αγορά ναρκωτικών, όπλων και προϊόντων παραποίησης/απομίμησης·

Β.  λαμβάνοντας υπόψη ότι, σύμφωνα με την εκτίμηση επιπτώσεων της πρότασης κανονισμού σχετικά με την εισαγωγή πολιτιστικών αγαθών, οι παγκόσμιες πωλήσεις αρχαιοτήτων αφορούν κατά το 80 έως 90 % αγαθά παράνομης προέλευσης·

Γ.  λαμβάνοντας υπόψη ότι η πολιτιστική κληρονομιά συνιστά ένα από τα βασικά στοιχεία του πολιτισμού, μεταξύ άλλων, λόγω της συμβολικής αξίας της και της συνεισφοράς της στην πολιτιστική μνήμη της ανθρωπότητας και την ενότητα των λαών· λαμβάνοντας υπόψη ότι τα τελευταία χρόνια έχει διαπραχθεί σειρά εγκλημάτων κατά της παγκόσμιας πολιτιστικής κληρονομιάς από αντιμαχόμενες ομάδες και τρομοκρατικές οντότητες σε ολόκληρο τον κόσμο, ότι πολύτιμα έργα τέχνης, γλυπτά και αρχαιολογικά αντικείμενα πωλούνται και εισάγονται στην ΕΕ από ορισμένες τρίτες χώρες, και ότι τα κέρδη ενδέχεται να χρησιμοποιούνται για τη χρηματοδότηση τρομοκρατικών δραστηριοτήτων· λαμβάνοντας υπόψη ότι είναι σημαντικό να υπάρξει ρητή δέσμευση για την καταπολέμηση της παράνομης διακίνησης πολιτιστικών αγαθών, όπως έργα τέχνης που λεηλατήθηκαν κατά τη διάρκεια ένοπλων συγκρούσεων και πολέμων στη Λιβύη, τη Συρία και το Ιράκ· λαμβάνοντας υπόψη ότι τα πολιτιστικά αγαθά έχουν μεγάλη πολιτιστική, καλλιτεχνική, ιστορική και επιστημονική σημασία και πρέπει να προστατεύονται από την παράνομη ιδιοποίηση και τη λεηλασία·

Δ.  λαμβάνοντας υπόψη ότι, λίγο μετά το τέλος του Δευτέρου Παγκοσμίου Πολέμου, έγιναν προσπάθειες για την εύρεση λεηλατημένων αγαθών και την επιστροφή τους στη χώρα προέλευσής τους·

Ε.  λαμβάνοντας υπόψη ότι, σύμφωνα με τη δέσμευση της Ευρωπαϊκής Ένωσης για δίκαιες διαδικασίες και αποζημίωση των θυμάτων, καθώς και με το καταστατικό και τις συμβάσεις της UNESCO για την προστασία της κληρονομιάς, πρέπει να διασφαλίζεται η επιστροφή των αντικειμένων που διατίθενται στο εμπόριο ή/και προέρχονται από παράνομες ανασκαφές ή έχουν αποκτηθεί παράνομα·

ΣΤ.  λαμβάνοντας υπόψη ότι οι Αρχές της Διάσκεψης της Ουάσιγκτον για τα κατασχεθέντα από τους Ναζί έργα τέχνης, το Φόρουμ του Βίλνιους και η Διακήρυξη του Τερεζίν για τις περιουσίες της εποχής του Ολοκαυτώματος και συναφή ζητήματα, έδωσαν έμφαση στη σημασία της επιστροφής όσον αφορά ατομικά ακίνητα περιουσιακά στοιχεία· λαμβάνοντας υπόψη ότι ο αριθμός των έργων τέχνης που έχουν επιστραφεί μετά το συνέδριο της Ουάσιγκτον εκτιμάται ότι είναι μεταξύ 1 000 και 2 000(9)· λαμβάνοντας υπόψη ότι δεν υπάρχει πλήρης κατάλογος των έργων που έχουν επιστραφεί τα τελευταία χρόνια·

Ζ.  λαμβάνοντας υπόψη ότι ορισμένα έργα τέχνης δεν έχουν ακόμη βρεθεί και εκκρεμεί η επιστροφή τους στους νόμιμους ιδιοκτήτες τους ή στους κληρονόμους τους· λαμβάνοντας υπόψη ότι, κατά τη Διάσκεψη της Ουάσιγκτον, το 1998, ο Jonathan Petropoulos προέβη στην εκτίμηση ότι σε ολόκληρη την Ευρώπη είχαν κλαπεί περίπου 650 000 έργα τέχνης, και ο Ronald Lauder δήλωσε ότι εξακολουθούσαν να λείπουν 11 000 αντικείμενα τέχνης, αξίας από 10 έως 30 δισεκατομμύρια δολάρια ΗΠΑ την εποχή εκείνη (1998)· λαμβάνοντας υπόψη ότι η Διάσκεψη για τα αιτήματα επιστροφής και ο WJRO απαντούν συνήθως ότι δεν υπάρχουν ακριβείς εκτιμήσεις: εκλάπησαν περίπου 650 000 έργα τέχνης, εκ των οποίων περί τα 100 000 δεν έχουν ακόμη βρεθεί·

Η.  λαμβάνοντας υπόψη ότι οι προσφεύγοντες εξακολουθούν να αντιμετωπίζουν νομικά προβλήματα, αφενός, λόγω της συχνά ιδιάζουσας φύσης των αξιώσεών τους και, αφετέρου, λόγω της εκπνοής των μεταπολεμικών νόμων περί επιστροφής, της μη αναδρομικότητας των συμβατικών κανόνων, της απουσίας ορισμού για τα λεηλατημένα «έργα τέχνης», των διατάξεων περί αποσβεστικής προθεσμίας για τις αξιώσεις ή των διατάξεων περί χρησικτησίας και καλής πίστης·

Θ.  λαμβάνοντας υπόψη ότι οι αιτήσεις επιστροφής λεηλατημένων έργων τέχνης και πολιτιστικών αγαθών αντιμετωπίζονται κυρίως μέσω του δημόσιου διεθνούς δικαίου· λαμβάνοντας υπόψη ότι οι εν λόγω κανόνες πρέπει να συμπληρωθούν με αυστηρότερους κανόνες ιδιωτικού διεθνούς δικαίου·

Ι.  λαμβάνοντας υπόψη ότι η ανεπαρκώς ανεπτυγμένη διάσταση του ιδιωτικού δικαίου, τόσο σε διεθνές όσο και σε ευρωπαϊκό επίπεδο, συμβάλλει στην ανασφάλεια δικαίου σε περιπτώσεις διασυνοριακής επιστροφής λεηλατημένων έργων τέχνης και πολιτιστικών αγαθών, όχι μόνον όσον αφορά τις ολοκληρωμένες συναλλαγές έργων τέχνης που λεηλατήθηκαν από τους Ναζί αλλά και μελλοντικές υποθέσεις·

ΙΑ.  λαμβάνοντας υπόψη ότι δεν υπάρχει νομοθεσία της ΕΕ που να διέπει ρητά και πλήρως τις αξιώσεις επιστροφής για έργα τέχνης και πολιτιστικά αγαθά που λεηλατήθηκαν σε ένοπλες συγκρούσεις από ιδιώτες·

ΙΒ.  λαμβάνοντας υπόψη ότι η UNESCO, σε συνδυασμό με μεγάλους οίκους δημοπρασιών, μουσεία και αναγνωρισμένους συλλέκτες στην Ευρώπη, αναπτύσσει προηγμένη έρευνα για την προέλευση των έργων αυτών προκειμένου να είναι σε θέση να τα επιστρέψει στους ιδιοκτήτες τους·

ΙΓ.  λαμβάνοντας υπόψη ότι το Διεθνές Συμβούλιο Μουσείων (ICOM) δημοσιεύει «κόκκινους καταλόγους» κατηγοριών αντικειμένων που είναι ευάλωτα στην παράνομη διακίνηση για περισσότερο από μια δεκαετία, με σκοπό τη συμπλήρωση της βάσης δεδομένων της Ιντερπόλ για τα κλεμμένα αντικείμενα·

1.  εκφράζει τη λύπη του για το γεγονός ότι μέχρι σήμερα δεν υπήρξε σχεδόν καμία συνέχεια στο ψήφισμά του σχετικά με το νομικό πλαίσιο για την ελεύθερη κυκλοφορία εντός της εσωτερικής αγοράς αγαθών των οποίων η κυριότητα είναι πιθανό να αμφισβητηθεί, στο πλαίσιο του οποίου το Κοινοβούλιο κάλεσε την Επιτροπή να εκπονήσει μελέτη σχετικά με ορισμένες πτυχές του αστικού και του δικονομικού δικαίου, την αναζήτηση της προέλευσης, τα συστήματα καταχώρισης σε κατάλογο, τους μηχανισμούς εξωδικαστικού συμβιβασμού των διαφορών και τη σκοπιμότητα σύστασης μιας διασυνοριακής διοικητικής αρχής που θα έχει συντονιστικό ρόλο· θεωρεί ότι το άρθρο 81 παράγραφος 2 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης θα μπορούσε να αποτελέσει τη νομική βάση για την ανάθεση εξουσιών στην Ένωση για την ανάληψη δράσης στον τομέα αυτόν·

2.  υπογραμμίζει ότι η λεηλασία έργων τέχνης και άλλων πολιτιστικών αγαθών κατά τη διάρκεια ένοπλων συγκρούσεων και πολέμων, καθώς και εν καιρώ ειρήνης, αποτελεί σημαντική κοινή ανησυχία, η οποία πρέπει να αντιμετωπιστεί τόσο στο επίπεδο της πρόληψης όσο και στο επίπεδο της επιστροφής λεηλατημένων πολιτιστικών αγαθών, με σκοπό να προστατευτεί και να διασφαλιστεί η ακεραιότητα της πολιτιστικής κληρονομιάς και της ταυτότητας κοινωνιών, κοινοτήτων, ομάδων και ατόμων·

3.  σημειώνει ότι δεν έχει δοθεί η δέουσα προσοχή σε επίπεδο ΕΕ στην επιστροφή των έργων τέχνης και πολιτιστικών αγαθών που λεηλατήθηκαν, εκλάπησαν ή αποκτήθηκαν παράνομα, μεταξύ άλλων σε ένοπλες συγκρούσεις, ιδίως στους τομείς του ιδιωτικού δικαίου, του ιδιωτικού διεθνούς δικαίου και της πολιτικής δικονομίας· καλεί την Επιτροπή να προστατεύει, να υποστηρίζει και να ενθαρρύνει τις διασυνοριακές αξιώσεις επιστροφής πολιτιστικών αγαθών που έχουν μετακινηθεί και υπεξαιρεθεί, ως αποτέλεσμα κρατικών νομιμοποιημένων πράξεων διαρπαγής και λεηλασίας κατά τη διάρκεια ένοπλων συγκρούσεων· καλεί την Επιτροπή και τα κράτη μέλη να εκδώσουν συστάσεις και κατευθυντήριες γραμμές για την αύξηση της ευαισθητοποίησης σχετικά με την ανάγκη στήριξης των εθνικών θεσμικών οργάνων στα κράτη μέλη στο θέμα των αιτήσεων επιστροφής·

4.  τονίζει ότι θεσμοί όπως η UNESCO και η Ιντερπόλ ζητούν την ενίσχυση της προστασίας της πολιτιστικής κληρονομιάς και την ενδυνάμωση των κρατών ώστε να θέσουν σε εφαρμογή μέτρα για τη διευκόλυνση της επιστροφής·

5.  εκφράζει τη λύπη του για το γεγονός ότι δεν υπάρχουν αξιόπιστα στατιστικά στοιχεία σχετικά με την ακριβή κλίμακα των λεηλασιών και του παράνομου εμπορίου πολιτιστικής περιουσίας· καλεί την Επιτροπή και τα κράτη μέλη να καταρτίσουν αξιόπιστα στατιστικά στοιχεία σε αυτόν τον τομέα·

6.  εκφράζει την ανησυχία του για το γεγονός ότι οι περισσότερες τρέχουσες πολιτικές και νομοθετικές πρωτοβουλίες εστιάζουν αποκλειστικά στο δημόσιο, διοικητικό ή/και ποινικό δίκαιο· τονίζει ότι, προκειμένου να δημιουργηθεί ένα ολοκληρωμένο ρυθμιστικό πλαίσιο, το ιδιωτικό δίκαιο πρέπει να λαμβάνεται περισσότερο υπόψη· καλεί τις αρμόδιες αρχές να λάβουν όλα τα κατάλληλα μέτρα και να αναλάβουν όλες τις κατάλληλες πρωτοβουλίες για την επίτευξη αυτού του στόχου·

7.  θεωρεί ότι απαιτείται περαιτέρω διερεύνηση προκειμένου να χυθεί φως στο σκοτεινό πεδίο του παράνομου εμπορίου πολιτιστικής περιουσίας και να αποκτηθούν καλύτερες πληροφορίες σχετικά με την κλίμακα, τη δομή και το μέγεθός του, π.χ. μέσω του έργου ILLICID που διεξάγεται τώρα στη Γερμανία·

8.  εκφράζει την ικανοποίησή του για την αναγνώριση από ορισμένα κράτη μέλη ότι χρειάζεται να αντιμετωπιστούν τα συγκεκριμένα προβλήματα που συνδέονται με αξιώσεις επιστροφής έργων τέχνης και πολιτιστικών αγαθών που λεηλατήθηκαν, κλάπηκαν ή αποκτήθηκαν παράνομα σε ένοπλες συγκρούσεις και πολέμους, προκειμένου να βρεθούν νομικές λύσεις που να διασφαλίζουν τα περιουσιακά δικαιώματα των ιδιωτών, των κρατικών και τοπικών κυβερνητικών φορέων και θρησκευτικών ενώσεων που στερήθηκαν άδικα τα έργα τέχνης τους κατά τη διάρκεια ένοπλης σύγκρουσης ή πολέμου·

9.  τονίζει τη σημασία της αύξησης της συλλογικής ευαισθητοποίησης για την καταγγελία των παράνομων αυτών πρακτικών και υπενθυμίζει ότι κάθε αντικείμενο που αφαιρείται από τον ιδιοκτήτη του αντιπροσωπεύει έναν ιστορικό και επιστημονικό θησαυρό που χάνεται για πάντα·

10.  επισημαίνει ότι ο πλέον αποτελεσματικός τρόπος αντιμετώπισης της παράνομης διακίνησης πολιτιστικών αγαθών και της ανάπτυξης μιας παράνομης αγοράς έργων τέχνης, καθώς και υποστήριξης της επιστροφής τους, είναι η προώθηση της ανάπτυξης θεμιτών πρακτικών στο εμπόριο έργων τέχνης και της επιστροφής από διακρατική και παγκόσμια προοπτική, τόσο ως προς το επιδιωκόμενο προληπτικό αποτέλεσμα όσο και με στόχο την τιμωρία των δραστών·

11.  φρονεί ότι, προκειμένου να υπάρξει μια δέσμη κανόνων που θα μπορεί να αποτρέπει αποτελεσματικά τη λεηλασία και τη λαθρεμπορία έργων τέχνης και πολιτιστικών αγαθών, και προκειμένου να επιτευχθεί μια πλήρως διαφανής, υπεύθυνη και ηθική παγκόσμια αγορά αντικειμένων καλλιτεχνικής αξίας, η Επιτροπή θα πρέπει να επιδιώξει τη συνεργασία με τρίτες χώρες με σκοπό τη δημιουργία σχέσεων γόνιμης συνεργασίας, λαμβανομένων υπόψη, προς τον σκοπό αυτόν, των αρχών που διατυπώνονται στη σύμβαση UNIDROIT του 1995 για τα κλαπέντα ή παρανόμως εξαχθέντα πολιτιστικά αγαθά·

12.  θεωρεί ότι νομοθετικές ενέργειες της ΕΕ, συμπεριλαμβανομένης της διάστασης του ιδιωτικού διεθνούς δικαίου, ενδείκνυνται μόνο για μελλοντικές συναλλαγές·

13.  θεωρεί ότι είναι καιρός να τεθεί τέρμα στα χρόνια των δολιχοδρομήσεων και των λεπτών διαφοροποιήσεων, προκειμένου να δημιουργηθεί μια υπεύθυνη και ηθική ευρωπαϊκή αγορά έργων τέχνης· ζητεί από την Επιτροπή, στο πλαίσιο αυτό, να προσδιορίσει τα μέτρα αστικού δικαίου που θα συμβάλουν στην επίλυση των δυσχερών προβλημάτων που αντιμετωπίζουν οι ιδιώτες που επιδιώκουν την επιστροφή των έργων τέχνης που τους ανήκουν· ταυτόχρονα, καλεί την Επιτροπή να αναπτύξει ένα νέο πλαίσιο συζητήσεων για τον προσδιορισμό βέλτιστων πρακτικών και λύσεων για το παρόν και το μέλλον·

14.  εκφράζει την ικανοποίησή του για την πρόταση της Επιτροπής για κανονισμό σχετικά με την εισαγωγή πολιτιστικών αγαθών, καθώς και για τις τροπολογίες στην πρόταση που ενέκρινε το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο στις 25 Οκτωβρίου 2018(10)· λαμβανομένου υπόψη του συνολικού φάσματος της αγοράς έργων τέχνης και του αριθμού των αντικειμένων που βρίσκονται στα χέρια ιδιωτών, επαναλαμβάνει ότι είναι αναγκαίες περαιτέρω προσπάθειες όσον αφορά τη διασυνοριακή επιστροφή έργων τέχνης και πολιτιστικών αγαθών που λεηλατήθηκαν σε ένοπλες συγκρούσεις και πολέμους· υπογραμμίζει ότι η έρευνα προέλευσης και η ευρωπαϊκή συνεργασία έχουν αποδειχθεί χρήσιμες για την ταυτοποίηση αντικειμένων που λεηλατήθηκαν και, στη συνέχεια, για την επιστροφή τους, ενώ, σε ορισμένες περιπτώσεις, απέτρεψαν τη χρηματοδότηση τρομοκρατικών ομάδων ή πολέμων·

15.  εκφράζει τη λύπη του για το γεγονός ότι, λόγω της απουσίας, της χαλαρής εφαρμογής ή των διαφορών των κανόνων στα κράτη μέλη όσον αφορά την έρευνα προέλευσης και τη δέουσα επιμέλεια, πολλές διασυνοριακές αιτήσεις επιστροφής δεν μπορούν να διεκπεραιωθούν με αποτελεσματικό και συντονισμένο τρόπο, γεγονός που ενδέχεται να ενθαρρύνει τη λεηλασία και την παράνομη διακίνηση και να προσφέρει κίνητρα στο λαθρεμπόριο· σημειώνει ότι, λόγω της έλλειψης κοινών προτύπων, η εφαρμοστέα διαδικασία είναι συχνά ασαφής για όλα τα ενδιαφερόμενα μέρη, μεταξύ άλλων μουσεία, εμπόρους έργων τέχνης, συλλέκτες, τουρίστες και ταξιδιώτες· ζητεί, συνεπώς, από την Επιτροπή να εναρμονίσει τους κανόνες σχετικά με την έρευνα προέλευσης και να ενσωματώσει ορισμένες βασικές αρχές της σύμβασης UNIDROIT του 1995 για τα κλαπέντα ή παρανόμως εξαχθέντα πολιτιστικά αγαθά σε νομοθετική πράξη·

16.  τονίζει ότι είναι απολύτως αναγκαία η συστηματική προσφυγή σε υψηλής ποιότητας και ανεξάρτητη έρευνα προέλευσης για τον εντοπισμό λεηλατημένων έργων τέχνης, τη διευκόλυνση της επιστροφής τους στους νόμιμους ιδιοκτήτες τους, τη διαμόρφωση μιας πιο διαφανούς και υπεύθυνης αγοράς έργων τέχνης και την αποτελεσματική πρόληψη και αποτροπή λεηλασιών και λαθρεμπορίας έργων τέχνης και πολιτιστικών αγαθών σε περιβάλλοντα ένοπλων συγκρούσεων και πολέμων· σημειώνει τις δυνατότητες που προσφέρουν τα ευρωπαϊκά χρηματοδοτικά μέσα προς αυτή την κατεύθυνση· ζητεί από την Επιτροπή και τα κράτη μέλη να ενθαρρύνουν και να υποστηρίξουν ειδικά προγράμματα κατάρτισης σε έρευνα προέλευσης, σε ενωσιακό και εθνικό επίπεδο, προκειμένου να μπορέσουν όσοι εμπλέκονται στην καταπολέμηση του παράνομου εμπορίου πολιτιστικών αγαθών να αναπτύξουν και να βελτιώσουν την εμπειρογνωμοσύνη τους, μεταξύ άλλων μέσω διασυνοριακών έργων·

17.  θεωρεί ότι η έρευνα προέλευσης συνδέεται στενά με την υποχρέωση δέουσας επιμέλειας που εφαρμόζεται κατά την απόκτηση έργων τέχνης και ότι αποτελεί σημαντικό ζήτημα για όλους τους παράγοντες της αγοράς έργων τέχνης, καθώς η εν γνώσει ή εξ αμελείας απόκτηση έργων τέχνης που αποτελούν προϊόν κλοπής τιμωρείται σύμφωνα με ορισμένα εθνικά δίκαια·

18.  θεωρεί ότι θα πρέπει προφανώς να ληφθεί μέριμνα για τη δημιουργία μιας ολοκληρωμένης καταγραφής όλων των πολιτιστικών αγαθών, συμπεριλαμβανομένων των πολιτιστικών αγαθών εβραϊκής κυριότητας που λεηλατήθηκαν από τους Ναζί και τους συμμάχους τους, από τη στιγμή της λεηλασίας τους μέχρι σήμερα· ζητεί από την Επιτροπή να υποστηρίξει ένα σύστημα καταλογογράφησης, το οποίο θα χρησιμοποιείται τόσο από δημόσιους φορείς όσο και από ιδιωτικές συλλογές τέχνης, για την από κοινού συλλογή στοιχείων σχετικά με την κατάσταση των λεηλατηθέντων, κλαπέντων ή παρανόμως αποκτηθέντων πολιτιστικών αγαθών και την ακριβή πορεία των υφιστάμενων δικαστικών διεκδικήσεων· παροτρύνει την Επιτροπή να στηρίξει τα έργα ψηφιοποίησης που αναμένεται να δημιουργήσουν νέες ή να συνδέσουν υφιστάμενες ψηφιακές βάσεις δεδομένων, προκειμένου να διευκολυνθεί η ανταλλαγή των εν λόγω δεδομένων και η έρευνα προέλευσης·

19.  θεωρεί ότι, για να διευκολυνθεί η ορθή έρευνα προέλευσης, είναι αναγκαία η δημιουργία ενός όσο το δυνατόν λεπτομερέστερου αρχείου εγγράφων ή μητρώου συναλλαγών· ζητεί από την Επιτροπή να υποστηρίξει ενεργά την εκπόνηση κοινών κατευθυντήριων γραμμών σχετικά με τα εν λόγω μητρώα και να εγκρίνει κατάλληλα μέτρα για να ενθαρρύνει τα κράτη μέλη να θεσπίσουν γενική υποχρέωση των επαγγελματιών της αγοράς έργων τέχνης να τηρούν ένα τέτοιο μητρώο συναλλαγών και, γενικότερα, να συμμορφώνονται προς τη σύμβαση UNIDROIT του 1995 για τα κλαπέντα ή παρανόμως εξαχθέντα πολιτιστικά αγαθά·

20.  παροτρύνει την Επιτροπή να ενθαρρύνει και να στηρίξει οικονομικά τις δραστηριότητες έρευνας προέλευσης σε ολόκληρη την Ένωση· προτείνει να διοργανώσει η Επιτροπή ένα φόρουμ συζήτησης για την ανταλλαγή βέλτιστων πρακτικών και την εξεύρεση των καλύτερων λύσεων για το παρόν και το μέλλον·

21.  καλεί την Επιτροπή να εξετάσει το ενδεχόμενο θέσπισης ειδικού εναλλακτικού μηχανισμού επίλυσης διαφορών για τη διαχείριση αιτήσεων επιστροφής λεηλατημένων έργων τέχνης και πολιτιστικών αγαθών, με σκοπό την υπέρβαση των υφιστάμενων νομικών εμποδίων, όπως μια υβριδική μορφή διαιτησίας και διαμεσολάβησης· τονίζει ότι είναι σημαντικό να υπάρχουν σαφείς κανόνες και διαφανείς και ουδέτερες διαδικασίες·

22.  σημειώνει ότι οι αποσβεστικές προθεσμίες συχνά δημιουργούν δυσκολίες για τους ενάγοντες σε υποθέσεις επιστροφής· ζητεί από την Επιτροπή να αξιολογήσει το θέμα και να επιτύχει τη σωστή ισορροπία για τις αποσβεστικές προθεσμίες που ισχύουν για τις αξιώσεις επιστροφής έργων τέχνης που λεηλατήθηκαν, συμπεριλαμβανομένων των αξιώσεων επιστροφής έργων τέχνης που λεηλατήθηκαν από τους Ναζί, οι οποίες θα πρέπει να λαμβάνουν υπόψη την προστασία των συμφερόντων τόσο των θυμάτων της λεηλασίας και της κλοπής όσο και της αγοράς· θεωρεί ότι ο νόμος των ΗΠΑ περί ανάκτησης έργων τέχνης που δημεύθηκαν κατά τη διάρκεια του Ολοκαυτώματος θα μπορούσε να χρησιμεύσει ως υπόδειγμα·

23.  καλεί την Επιτροπή να εξετάσει το ενδεχόμενο λήψης νομοθετικών μέτρων για την ενίσχυση του νομικού συστήματος όσον αφορά διασυνοριακές αιτήσεις επιστροφής έργων τέχνης και πολιτιστικών αγαθών που λεηλατήθηκαν σε ένοπλες συγκρούσεις και πολέμους, με βάση τα μέσα του ιδιωτικού διεθνούς δικαίου·

24.  ζητεί από τα αρμόδια θεσμικά όργανα της ΕΕ να ενθαρρύνουν τα κράτη μέλη να ανταλλάσσουν πληροφορίες σχετικά με τις ισχύουσες πρακτικές όσον αφορά τον έλεγχο προέλευσης πολιτιστικών αγαθών και να εντείνουν τη συνεργασία τους για την εναρμόνιση των μέτρων ελέγχου και των διοικητικών διαδικασιών που έχουν ως στόχο τον καθορισμό της προέλευσης των πολιτιστικών αγαθών·

25.  επισημαίνει την έλλειψη συντονισμού σε επίπεδο κρατών μελών όσον αφορά την ερμηνεία της έννοιας της «δέουσας επιμέλειας»· καλεί την Επιτροπή να αποσαφηνίσει την έννοια της «δέουσας επιμέλειας» σε σχέση με την καλή πίστη· επισημαίνει, ως παράδειγμα, το άρθρο 16 του ελβετικού ομοσπονδιακού νόμου σχετικά με τη διεθνή μεταβίβαση πολιτιστικών αγαθών, το οποίο απαγορεύει στους αντιπροσώπους και τους εκπλειστηριαστές να προβαίνουν σε συναλλαγές επί έργων τέχνης, εάν έχουν οποιαδήποτε αμφιβολία ως προς την προέλευση του αντικειμένου· σημειώνει ότι, βάσει του νόμου αυτού, το βάρος της απόδειξης μεταφέρεται εν μέρει στον πωλητή· ωστόσο, ο κάτοχος ενός έργου τέχνης δεν μπορεί να επικαλεστεί την αρχή της καλής πίστεως, εάν δεν είναι σε θέση να αποδείξει ότι έδωσε τη δέουσα προσοχή κατά τη στιγμή της απόκτησης· καλεί την Επιτροπή να εγκρίνει μέτρα με στόχο να ενημερωθεί η αγορά έργων τέχνης αλλά και οι δυνητικοί αγοραστές για τη σημασία της έρευνας προέλευσης, δεδομένου ότι η έρευνα αυτή συνδέεται με την υποχρέωση δέουσας επιμέλειας·

26.  προτρέπει την Επιτροπή να αναπτύξει κοινές αρχές για την πρόσβαση στα δημόσια ή ιδιωτικά αρχεία που περιέχουν πληροφορίες σχετικά με την ταυτοποίηση και τη θέση των περιουσιακών στοιχείων και να προβεί σε εμπεριστατωμένη χαρτογράφηση των υφιστάμενων βάσεων δεδομένων για πολιτιστικά αγαθά και να εξετάσει το ενδεχόμενο δημιουργίας μιας κεντρικής βάσης μεταδεδομένων, η οποία θα λαμβάνει υπόψη τις διαθέσιμες πληροφορίες, θα ενημερώνεται τακτικά και θα επιτρέπει την πρόσβαση σε όλους τους σχετικούς φορείς· θεωρεί ότι, με βάση την εν λόγω κεντρική βάση μεταδεδομένων, θα πρέπει να εφαρμοστεί ένα κοινό σύστημα καταλογογράφησης, το οποίο θα μπορούσε να χρησιμοποιεί τυποποιημένες ταυτότητες αντικειμένων· ζητεί, συνεπώς, από την Επιτροπή να ενθαρρύνει τη θέσπιση των ταυτοτήτων αντικειμένων οι οποίες αναπτύχθηκαν και προωθήθηκαν από το ICOM και άλλους οργανισμούς ως το πρότυπο της αγοράς σε ολόκληρη την εσωτερική αγορά· τονίζει ότι η εν λόγω βάση δεδομένων θα πρέπει να συνδέεται με τη βάση δεδομένων της Ιντερπόλ για τα κλαπέντα έργα τέχνης και να επικαιροποιείται τακτικά·

27.  θεωρεί ότι, με σκοπό να καταστεί δυνατή μια πιο ενδελεχής και ακριβής έρευνα προέλευσης, η δημιουργία ενός μητρώου εγγράφων ή ενός μητρώου συναλλαγών πολιτιστικής ιδιοκτησίας θα μπορούσε να αποτελέσει ένα ακόμη χρήσιμο συμπλήρωμα στην προαναφερθείσα βάση δεδομένων· ζητεί από την Επιτροπή να εγκρίνει κατάλληλα μέτρα για να ενθαρρύνει τα κράτη μέλη να θεσπίσουν γενική υποχρέωση των φορέων της αγοράς έργων τέχνης να τηρούν τέτοια μητρώα εγγράφων ή συναλλαγών και, γενικότερα, να συμμορφώνονται προς τη σύμβαση UNIDROIT του 1995 για τα κλαπέντα ή παρανόμως εξαχθέντα πολιτιστικά αγαθά·

28.  θεωρεί ότι η κεντρική βάση δεδομένων θα πρέπει να λειτουργεί βάσει ενός κοινού συστήματος καταλογογράφησης, στο πλαίσιο του οποίου τα αντικείμενα θα ταυτοποιούνται με τυποποιημένο τρόπο (λαμβανομένων υπόψη χαρακτηριστικών όπως υλικά, τεχνικές, διαστάσεις, επιγραφές, τίτλος, θέμα, ημερομηνία ή περίοδος κ.λπ.)

29.  καλεί την Επιτροπή να προσδιορίσει κοινές αρχές για τη στοιχειοθέτηση της ιδιοκτησίας ή του τίτλου κυριότητας, κανόνες σχετικά με την παραγραφή, πρότυπα σχετικά με τα αποδεικτικά στοιχεία, καθώς και κοινούς ορισμούς για τις έννοιες της λεηλασίας και του έργου τέχνης, λαμβάνοντας υπόψη και τους σχετικούς κανόνες που ισχύουν στα κράτη μέλη·

30.  καλεί τα κράτη μέλη και τις υποψήφιες χώρες να καταβάλουν όλες τις αναγκαίες προσπάθειες για τη λήψη μέτρων ώστε να εξασφαλιστεί η δημιουργία μηχανισμών που θα ευνοούν την επιστροφή των περιουσιακών στοιχείων που αναφέρονται στο παρόν ψήφισμα, και να έχουν επίγνωση ότι η επιστροφή έργων τέχνης, τα οποία λεηλατήθηκαν, εκλάπησαν ή αποκτήθηκαν παράνομα στη διάρκεια εγκλημάτων κατά της ανθρωπότητας, στους νόμιμους ιδιοκτήτες τους, αποτελεί ζήτημα γενικού συμφέροντος σύμφωνα με το άρθρο 1 του πρωτοκόλλου 1 της Ευρωπαϊκής Σύμβασης για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου·

31.  επισημαίνει ότι, προκειμένου να υπάρξει μια δέσμη κανόνων που θα μπορεί να αποτρέπει αποτελεσματικά τη λεηλασία και τη λαθρεμπορία έργων τέχνης και πολιτιστικών αγαθών, και προκειμένου να επιτευχθεί μια πλήρως διαφανής, υπεύθυνη και ηθική παγκόσμια αγορά αντικειμένων καλλιτεχνικής αξίας, η Επιτροπή θα πρέπει να επιδιώξει τη συνεργασία με τρίτες χώρες με σκοπό τη δημιουργία σχέσεων γόνιμης συνεργασίας που ευνοούν την επιστροφή των περιουσιακών στοιχείων που αναφέρονται στο παρόν ψήφισμα, λαμβάνοντας παράλληλα υπόψη τόσο τις αρχές που ορίζονται στη σύμβαση UNIDROIT του 1995 για τα κλαπέντα ή παρανόμως εξαχθέντα πολιτιστικά αγαθά, όσο και το άρθρο 1 του πρωτοκόλλου 1 της Ευρωπαϊκής Σύμβασης για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου·

32.  υπενθυμίζει ότι η εκπαίδευση προωθεί τον σεβασμό και την εκτίμηση προς τα έργα τέχνης και άλλα πολιτιστικά αγαθά, που αποτελούν σύμβολα της πολιτιστικής κληρονομιάς, και ότι, ως εκ τούτου, διαδραματίζει σημαντικό ρόλο στην πρόληψη και την αποτροπή της λεηλασίας και της παράνομης διακίνησης πολιτιστικών αγαθών· καλεί την Επιτροπή και τα κράτη μέλη να ενθαρρύνουν και να στηρίξουν εκπαιδευτικές δραστηριότητες και δραστηριότητες ευαισθητοποίησης γύρω από το θέμα αυτό, μεταξύ άλλων και στο πλαίσιο της μη τυπικής και της άτυπης μάθησης·

33.  καλεί την Επιτροπή και όλες τις σχετικές αρμόδιες αρχές να εγκρίνουν μέτρα με στόχο να ενημερωθεί η αγορά έργων τέχνης αλλά και οι δυνητικοί αγοραστές για τη σημασία της έρευνας προέλευσης, δεδομένου ότι η έρευνα αυτή συνδέεται με την υποχρέωση δέουσας επιμέλειας·

34.  υπενθυμίζει ότι η στενή συνεργασία μεταξύ της αστυνομίας και των τελωνειακών υπηρεσιών σε ευρωπαϊκό και διεθνές επίπεδο είναι απαραίτητη για την καταπολέμηση της παράνομης διακίνησης έργων πολιτιστικής κληρονομιάς·

35.  υποστηρίζει ότι οι διασυνοριακές διαδικασίες επιστροφής έργων τέχνης και πολιτιστικών αγαθών που λεηλατήθηκαν, εκλάπησαν ή αποκτήθηκαν παράνομα και η ενεργός προώθηση της έρευνας προέλευσης θα πρέπει να τεθούν επί τάπητος στο πλαίσιο της πρωτοβουλίας για το Ευρωπαϊκό Έτος Πολιτιστικής Κληρονομιάς το 2018· καλεί, συνεπώς, την Επιτροπή και την ομάδα εργασίας που αυτή έχει συγκροτήσει να συμπεριλάβουν το σημείο αυτό στο πρόγραμμα εργασίας τους, στο οποίο περιγράφονται λεπτομερώς οι δραστηριότητες για το Ευρωπαϊκό Έτος Πολιτιστικής Κληρονομιάς το 2018·

36.  αναθέτει στον Πρόεδρό του να διαβιβάσει το παρόν ψήφισμα στο Συμβούλιο, στην Επιτροπή, καθώς και στις κυβερνήσεις και τα κοινοβούλια των κρατών μελών.

(1) ΕΕ C 17 της 22.1.1996, σ. 199.
(2) ΕΕ C 292 της 21.9.1998, σ. 166.
(3) ΕΕ C 346 της 21.9.2016, σ. 55.
(4) ΕΕ L 159 της 28.5.2014, σ. 1.
(5) ΕΕ L 39 της 10.2.2009, σ. 1.
(6) ΕΕ L 351 της 20.12.2012, σ. 1.
(7) ΕΕ C 91 E της 15.4.2004, σ. 500.
(8) ΕΕ L 119 της 4.5.2016, σ. 1.
(9) Εκτίμηση της Πρωτοβουλίας για τα λεηλατηθέντα έργα τέχνης και πολιτιστικά αγαθά, την οποία ανέλαβαν η Διάσκεψη για τα αιτήματα επιστροφής και τον Παγκόσμιο Εβραϊκό Οργανισμό για τις επιστροφές (WJRO).
(10) Κείμενα που εγκρίθηκαν, P8_TA(2018)0418.

Τελευταία ενημέρωση: 13 Δεκεμβρίου 2019Ανακοίνωση νομικού περιεχομένου - Πολιτική απορρήτου