Innéacs 
 Ar ais 
 Ar aghaidh 
 Téacs iomlán 
Nós Imeachta : 2018/0225(CNS)
Céimeanna an doiciméid sa chruinniú iomlánach
An doiciméad roghnaithe : A8-0410/2018

Téacsanna arna gcur síos :

A8-0410/2018

Díospóireachtaí :

PV 11/12/2018 - 23
CRE 11/12/2018 - 23
PV 16/04/2019 - 19
CRE 16/04/2019 - 20

Vótaí :

PV 12/12/2018 - 12.12
CRE 12/12/2018 - 12.12
Mínithe ar vótaí
PV 17/04/2019 - 8.4
Mínithe ar vótaí

Téacsanna arna nglacadh :

P8_TA(2018)0510
P8_TA(2019)0396

Téacsanna atá glactha
PDF 607kWORD 233k
Dé Céadaoin, 17 Aibreán 2019 - Strasbourg
Clár lena gcuirtear Fís na hEorpa chun feidhme***I
P8_TA(2019)0396A8-0410/2018
Rún
 Téacs comhdhlúite

Rún reachtach ó Pharlaimint na hEorpa an 17 Aibreán 2019 i dtaca leis an togra le haghaidh cinneadh ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle maidir le bunú an chláir shonraigh lena gcuirtear chun feidhme Fís na hEorpa - an Clár Réime um Thaighde agus um Nuálaíocht (COM(2018)0436 – C8-0253/2018 – 2018/0225(COD))

(An gnáthnós Imeachta Reachtach: an chéad léamh)

Tá Parlaimint na hEorpa,

–  ag féachaint don togra ón gCoimisiún chuig an Parlaimint na hEorpa agus chuig an gComhairle (COM(2018)0436)),

–  ag féachaint d’Airteagal 294(2) agus d’Airteagal 173(3) agus d’Airteagal 182(4) den Chonradh ar Fheidhmiú an Aontais Eorpaigh, ar dá mbun a thíolaic a Coimisiún an togra don Pharlaimint (C8‑0253/2018),

–  ag féachaint d’Airteagal 294(3) den Chonradh ar Fheidhmiú an Aontais Eorpaigh,

–  ag féachaint don litir óna hUachtarán chuig cathaoirligh na gcoistí an 25 Eanáir 2019, ina dtugtar cuntas ar chur chuige na Parlaiminte maidir le cláir earnála sa Chreat Airgeadais Ilbhliantúil (CAI) iar-2020,

–  ag féachaint don litir ón gComhairle chuig Uachtarán Pharlaimint na hEorpa an 1 Aibreán 2019, lena ndeimhnítear an tuiscint choiteann ar tháinig na comhreachtóirí uirthi le linn na caibidlíochta,

–  ag féachaint do Riail 59 dá Rialacha Nós Imeachta,

–  ag féachaint don tuarascáil ón gCoiste um Thionsclaíocht, um Thaighde agus um Fhuinneamh, agus ag féachaint do na tuairimí ón gCoiste um Fhorbairt, ón gCoiste um Buiséid, ón gCoiste um Rialú Buiséadach, ón gCoiste um an gComhshaol, um Shláinte Phoiblí agus um Shábháilteacht Bia, ón gCoiste um Iompar agus um Thurasóireacht agus ón gCoiste um Thalmhaíocht agus um Fhorbairt Tuaithe (A8-0410/2018),

A.  de bhrí gur thángthas ar chomhaontú páirteach polaitiúil maidir leis an gClár Sonrach lena gcuirtear chun feidhme Clár Réime Fhís na hEorpa; de bhrí go bhfuil an comhaontú sin bunaithe ar théacs arna leasú go suntasach i gcomparáid leis an togra ón gCoimisiún; de bhrí go bhfuil tionchar ag an méid sin ar an mbunús dlí; de bhrí gur mhalartaigh na hinstitiúidí tuairimí i ndáil leis sin de bhun Chomhaontú Idirinstitiúideach an 13 Aibreán 2016 maidir le Reachtóireacht Níos Fearr(1); de bhrí gur cheart sainceist an bhunúis dlí a oiriúnú ag céim níos déanaí den nós imeachta don chomhad seo dá bhrí sin;

1.  ag glacadh a seasamh ar an gcéad léamh mar a leagtar amach ina dhiaidh seo é(2);

2.  á iarraidh ar an gCoimisiún an t-ábhar a tharchur chuig Parlaimint na hEorpa arís má dhéanann sé téacs eile a chur in ionad a thogra, má dhéanann sé a thogra a leasú go substaintiúil nó má tá sé ar intinn aige a thogra a leasú go substaintiúil;

3.  á threorú dá hUachtarán a seasamh a chur ar aghaidh chuig an gComhairle, chuig an gCoimisiún agus chuig na parlaimintí náisiúnta.

(1) IO L 123, 12.5.2016, lch. 1.
(2) Tá an seasamh sin ag gabháil in ionad na leasuithe a glacadh an 12 Nollaig 2018 (Téacsanna arna nglacadh, P8_TA(2018)0510).


Seasamh Pharlaimint na hEorpa arna ghlacadh ar an gcéad léamh an 17 Aibreán 2019 d’fhonn go nglacfaí Cinneadh (AE) 2019/... ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle maidir le bunú an chláir shonraigh lena gcuirtear chun feidhme Fis na hEorpa - an Clár Réime um Thaighde agus um Nuálaíocht
P8_TC1-COD(2018)0225

(Téacs atá ábhartha maidir le LEE)

TÁ PARLAIMINT NA hEORPA AGUS COMHAIRLE AN AONTAIS EORPAIGH,

Ag féachaint don Chonradh ar Fheidhmiú an Aontais Eorpaigh, agus go háirithe Airteagal 173(3) agus Airteagal 182(4) de,

Ag féachaint don togra ón gCoimisiún Eorpach,

Tar éis dóibh an dréachtghníomh reachtach a chur chuig na parlaimintí náisiúnta,

Ag féachaint don tuairim ó Choiste Eacnamaíoch agus Sóisialta na hEorpa(1),

Ag féachaint don tuairim ó Choiste na Réigiún(2),

Ag féachaint do thuarascáil Pharlaimint na hEorpa maidir leis an measúnú ar chur chun feidhme Fhís 2020 i bhfianaise a meastóireachta eatramhaí agus an togra maidir leis an 9ú Creatchlár;

Ag gníomhú dóibh i gcomhréir leis an ngnáthnós imeachta reachtach(3),

De bharr an mhéid seo a leanas:

(1)  I gcomhréir le hAirteagal 182(3) den Chonradh ar Fheidhmiú an Aontais Eorpaigh (CFAE), tá Fís na hEorpa - an Clár réime um Thaighde agus um Nuálaíocht (“Fís na hEorpa”), a bhunaítear le Rialachán FP/RfP (AE) Uimh. ... ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle an...(4) , le cur chun feidhme trí chláir shonracha, lena sainmhínítear na rialacha mionsonraithe maidir lena gcur chun feidhme, lena socraítear a dtréimhse feidhme agus lena bhforáiltear an maoiniú a mheastar is gá.

(2)  Leagtar amach cuspóirí ginearálta agus sonracha Fhís na hEorpa i Rialachán FP/RfP, chomh maith leis an struchtúr agus na treoirlínte do na gníomhaíochtaí atá le cur i gcrích agus ba cheart don chlár sonrach sin lena gcuirtear chun feidhme Fhís na hEorpa - an Clár Réime um Thaighde agus um Nuálaíocht (an ‘Clár Sonrach’) na cuspóirí oibríochtúla agus na gníomhaíochtaí a bhaineann go sonrach le codanna d’Fhís na hEorpa a shainiú ag an am céanna. Tá forálacha maidir leis an gcur chun feidhme a leagtar amach i Rialachán FP/RfP (AE) Uimh. ... infheidhme go hiomlán maidir leis an gClár Sonrach, lena n-áirítear na forálacha sin a bhaineann le prionsabail eiticiúla.

(3)  Chun coinníollacha aonfhoirmeacha a áirithiú do chur chun feidhme an Chláir Shonraigh, ba cheart cumhachtaí cur chun feidhme a thabhairt don Choimisiún chun cláir oibre a ghlacadh le haghaidh chur chun feidhme an Chláir Shonraigh. Ba cheart na cumhachtaí sin a fheidhmiú i gcomhréir le Rialachán (AE) Uimh. 182/2011 ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle(5).

(4)  Chuathas i gcomhairle le Bord Gobharnóirí an Airmheáin Chomhpháirtigh Taighde (JRC), a bunaíodh le Cinneadh ón gCoimisiún 96/282/Euratom(6) faoi inneachar eolaíoch agus teicneolaíoch an Chláir Shonraigh le haghaidh ghníomhaíochtaí díreacha neamhnúicléacha JRC.

(5)  Agus léiriú á thabhairt aige ar a thábhachtaí atá sé dul i ngleic leis an athrú aeráide i gcomhréir le gealltanais an Aontais i dtaca le Comhaontú Pháras agus Spriocanna Forbartha Inbhuanaithe na Náisiún Aontaithe a chur chun feidhme, rannchuideoidh an Clár Sonrach sin le gníomhaíochtaí ar son na haeráide a phríomhshruthú agus chun sprioc fhoriomlán de 25% ar a laghad de chaiteachais bhuiséad AE a ghnóthú maidir le tacú le cuspóirí aeráide thar thréimhse CAI 2021-2027, agus sprioc bhliantúil de 30% a bhaint amach a luaithe agus is féidir agus faoi 2027 ar a dhéanaí. Le gníomhaíochtaí faoin gClár Sonrach sin, rannchuideofar 35 % ar a laghad d’imchlúdach airgeadais foriomlán an Chláir Shonraigh do chuspóirí aeráide. Sainaithneofar gníomhaíochtaí ábhartha le linn ullmhú agus chur chun feidhme an Chláir Shonraigh agus déanfar athmheasúnú orthu i gcomhthéacs na bpróiseas athbhreithnithe agus na meastóireachtaí ábhartha. Tabharfar aird ar réigiúin an Aontais atá i mbun aistrithe ar mór a lorg guail agus carbóin.

(6)  Ba cheart gníomhaíochtaí an Chláir Shonraigh a úsáid chun dul i ngleic le clistí margaidh nó le cásanna infheistíochta fo-optamacha, ar bhealach comhréireach, gan maoiniú príobháideach a dhúbláil ná a phlódú agus ba cheart breisluach Eorpach soiléir a bheith acu.

(7)  Agus léiriú á thabhairt ar an rannchuidiú tábhachtach ar cheart don taighde agus don nuálaíocht a dhéanamh chun aghaidh a thabhairt ar dhúshláin i réimse an bhia, na talmhaíochta, i bhforbairt tuaithe agus sa bhithgheilleagar, agus chun na deiseanna comhfhreagracha taighde agus nuálaíochta a thapú i ndlúthshineirge leis an gComhbheartas Talmhaíochta, tabharfar tacaíocht ▌i mbraisle thiomanta ‘Bia, Bithgheilleagar, Acmhainní Nádúrtha, Talmhaíocht agus Comhshaol’don tréimhse 2021-2027 do ghníomhaíochtaí ábhartha faoin gClár Sonrach.

(8)  Le tabhairt i gcrích an Mhargaidh Aonair Dhigitigh agus leis na deiseanna atá ag méadú de bharr cóinéasú teicneolaíochtaí digiteacha agus fisiciúla, ní mór infheistíochtaí a uaschéimniú. Rannchuideoidh Fís na hEorpa leis na hiarrachtaí sin trí ▌(7) bhraisle thiomanta chun a áirithiú go bhfanfaidh an Eoraip ar thús cadhnaíochta i dtaighde agus i nuálaíocht dhomhanda sa réimse digiteach.

(9)  Maidir leis na cineálacha maoiniúcháin agus na modhanna cur chun feidhme a úsáidfear faoin gCinneadh seo, is ar bhonn a fhónta atá siad ó thaobh chuspóirí sonracha na ngníomhaíochtaí a bhaint amach agus torthaí a sholáthar a roghnófar iad, agus aird á tabhairt, go háirithe, ar chostais rialuithe, ar an ualach riaracháin, agus ar an riosca a mheastar a thiocfadh i ndáil le neamh-chomhlíonadh. Maidir le deontais, áireofar leis seo breithniú ar úsáid cnapshuimeanna, rátaí comhréidhe agus scálaí costas aonaid.

(10)  Ba cheart do na Ballstáit a bheith rannpháirteach go luath sa phróiseas chun misin a shainiú.

TAR ÉIS AN CINNEADH SEO A GHLACADH:

CAIBIDIL I

FORÁLACHA GINEARÁLTA

Airteagal 1

Ábhar

Leis an gCinneadh seo, bunaítear an clár sonrach lena gcuirtear chun feidhme Fís na hEorpa - an Clár réime um Thaighde agus um Nuálaíocht (an ‘Clár Sonrach’), mar a leagtar amach é in Airteagal 1(3)(a) de Rialachán FP/RfP…/…/AE.

Leagtar síos ann cuspóirí oibríochtúla an Chláir Shonraigh, an buiséad do thréimhse 2021 – 2027, na rialacha maidir leis an gClár Sonrach a chur chun feidhme agus na gníomhaíochtaí atá le cur i gcrích faoin gClár Sonrach.

Airteagal 2

Cuspóirí oibríochtúla

1.  Rannchuideoidh an Clár Sonrach leis na cuspóirí ginearálta agus sonracha a leagtar amach in Airteagal 3 de Rialachán FP/RfP...

2.  Tá na cuspóirí oibríochtúla seo a leanas ag an gClár Sonrach:

(a)   taighde ceannródaíoch agus bunúsach den scoth a neartú; barr feabhais a threisiú agus a leathnú, lena n-áirítear trí rannpháirtíocht níos leithne ar fud an Aontais a chothú;

(b)   an nasc idir taighde, nuálaíocht agus, i gcás inarb iomchuí, oideachas agus beartais eile a threisiú, lena n-áirítear comhlántachtaí le gníomhaíochtaí agus beartais nuálaíochta agus taighde náisiúnta agus réigiúnacha agus AE;

(ba)   tacú le tosaíochtaí beartais an Aontais a chur chun feidhme, lena n-áirítear go háirithe na spriocanna forbartha inbhuanaithe agus Comhaontú Pháras;

(c)   taighde agus nuálaíocht fhreagrach a chur chun cinn, ag cur san áireamh phrionsabal an réamhchúraim;

(ca)   an ghné inscne a neartú ar fud an Chláir;

(cb)   naisc chomhoibriúcháin i dtaighde agus i nuálaíocht na hEorpa a mhéadú agus ar fud earnálacha agus disciplíní, lena n-áirítear na heolaíochtaí sóisialta agus na daonnachtaí;

(d)   an comhar idirnáisiúnta a neartú;

(da)   nascadh agus forbairt le bonneagair thaighde ar fud an Limistéir Eorpaigh Taighde agus rochtain thrasnáisiúnta a chur ar fáil;

(e)   tallann a mhealladh, oiliúint a chur ar thaighdeoirí agus nuálaithe sa Limistéar Eorpach Taighde agus iad a choinneáil, lena n-áirítear trí shoghluaisteacht▌;

(f)   an eolaíocht oscailte a chothú agus a hinfheictheacht don phobal agus rochtain oscailte ar fhoilseacháin eolaíocha agus ar shonraí taighde a áirithiú, lena n-áirítear eisceachtaí iomchuí;

(g)  saothrú torthaí Taighde & Nuálaíochta (T&N) a spreagadh agus na torthaí sin a scaipeadh agus a shaothrú go gníomhach, go háirithe chun infheistíochtaí príobháideacha agus forbairt beartais a ghiaráil;

(j)   spriocanna uaillmhianacha, trí mhisin T&N, a bhaint amach faoi cheann tréimhse shonrach;

(k)   an caidreamh agus an idirghníomhaíocht idir an eolaíocht agus an tsochaí a fheabhsú, lena n-áirítear infheictheacht na heolaíochta sa tsochaí agus an eolaíocht a chur in iúl agus rannpháirtíocht saoránach agus úsáideoirí deiridh a chur chun cinn i bpróisis an chomhdhearaidh agus chomhchruthaithe;

(m)  dlús a chur le claochlú tionsclaíoch, lena n-áirítear trí scileanna feabhsaithe don nuálaíocht;

(o)  gníomhaíochtaí T&N in FBManna a spreagadh agus cuideachtaí nuálacha, go háirithe gnólachtaí nuathionscanta, FBManna, agus i gcásanna eisceachtúla cuideachtaí meánchaipitlithe beaga a chruthú agus a mhéadú;

(p)   rochtain ar mhaoiniú riosca a fheabhsú, lena n-áirítear trí shineirgí le InvestEU, go háirithe i gcás nach soláthraíonn an margadh maoiniú inmharthana.

3.  Faoi chuimsiú na gcuspóirí dá dtagraítear i mír 2, féadfar aird a thabhairt ar riachtanais nua gan choinne a thiocfaidh chun cinn le linn thréimhse chur chun feidhme an Chláir Shonraigh. Má tá bonn cirt cuí leo, féadfar a áireamh sa mhéid sin freagairtí ar dheiseanna, ar ghéarchéimeanna agus ar bhagairtí a thiocfaidh chun cinn, mar aon le freagairtí ar riachtanais a bhaineann le beartais nua an Aontais a fhorbairt.

Airteagal 3

Struchtúr

1.  I gcomhréir le hAirteagal 4(1) de Rialachán FP/RfP..., beidh na codanna seo a leanas sa Chlár Sonrach:

(1)  Colún I, ‘Eolaíocht den Scoth’, ina mbeidh na comhchodanna seo a leanas:

(a)  an Chomhairle Eorpach um Thaighde (ERC), mar a thuairiscítear i roinn 1 de Cholún I d’Iarscríbhinn I;

(b)  Gníomhaíochtaí Marie Skłodowska-Curie (MSCA), mar a thuairiscítear i roinn 2 de Cholún I d’Iarscríbhinn I;

(c)  bonneagair thaighde, mar a thuairiscítear i roinn 3 de Cholún I d’Iarscríbhinn I;

(2)  Colún II, ‘Dúshláin Dhomhanda agus Iomaíochas Tionsclaíoch Eorpach’ ina mbeidh na comhchodanna seo a leanas:

(a)  braisle ‘Sláinte’, mar a thuairiscítear i roinn 1 de Cholún II d’Iarscríbhinn I;

(b)  braisle ‘Cultúr, Cruthaitheacht agus an tSochaí ▌Chuimsitheach’, mar a thuairiscítear i roinn 2 de Cholún II d’Iarscríbhinn I;

(c)  braisle ‘Slándáil Shibhialta don tSochaí’, mar a thuairiscítear i roinn 3 de Cholún II d’Iarscríbhinn I;

(d)   braisle ‘Cúrsaí Digiteacha, an Tionscal agus an Spás’, mar a thuairiscítear i roinn 4 de Cholún II d’Iarscríbhinn I;

(e)   braisle ‘Aeráid, Fuinneamh agus Soghluaisteacht’, mar a thuairiscítear i roinn 5 de Cholún II d’Iarscríbhinn I;

(f)   braisle ‘Bia, Bithgheilleagar, Acmhainní Nádúrtha, Talmhaíocht agus Comhshaol’ mar a thuairiscítear i roinn 6 de Cholún II d’Iarscríbhinn I;

(g)   gníomhaíochtaí díreacha neamhnúicléacha an Airmheáin Chomhpháirtigh Taighde (JRC), mar a thuairiscítear i roinn 7 de Cholún II d’Iarscríbhinn I;

(3)  Colún III ‘An Eoraip Nuálach’ ina mbeidh na comhchodanna seo a leanas:

(a)  an Chomhairle Nuálaíochta Eorpach (EIC), mar a thuairiscítear i roinn 1 de Cholún III d’Iarscríbhinn I;

(b)  Éiceachórais nuálaíochta na hEorpa, mar a thuairiscítear i roinn 2 de Cholún III d’Iarscríbhinn I;

(4)  An Chuid dar teideal ‘Rannpháirtíocht a Leathnú agus an Limistéar Eorpach Taighde a Neartú’, ina mbeidh na comhchodanna seo a leanas:

(a)  rannpháirtíocht a leathnú agus barr feabhais a leathadh, mar a thuairiscítear i roinn I de Chuid, ‘An Limistéar Eorpach Taighde a Neartú’, atá in Iarscríbhinn I;

(b)  córas T&N an Aontais a athchóiriú agus a threisiú, mar a thuairiscítear i roinn 2 de Chuid, ‘An Limistéar Taighde Eorpach a Neartú’, atá in Iarscríbhinn I;

2.  Tuairiscítear in Iarscríbhinn I na gníomhaíochtaí atá le cur i gcrích faoi na codanna dá dtagraítear i mír 1.

Airteagal 4

Buiséad

1.  I gcomhréir le hAirteagal (9)(1) de Rialachán FP/RfP ..., is é EUR 120 000 000 000 i bpraghsanna 2018 a bheidh san imchlúdach airgeadais do chur chun feidhme an Chláir Shonraigh do thréimhse 2021 - 2027.

2.  Déanfar an tsuim dá dtagraítear i mír 1 den Airteagal seo a dháileadh ar an comhchodanna a leagtar amach in Airteagal 3(1) den Chinneadh seo i gcomhréir le hAirteagal 9(2) de Rialachán FP/RfP .... Beidh feidhm ag na socruithe in Airteagal 9(3) go (8) de Rialachán FP/RfP ... .

CAIBIDIL II

CUR CHUN FEIDHME AGUS CLÁRSCEIDEALÚ

Airteagal 4a

Plean Straitéiseach

1.  I gcomhréir le mír 6 d’Airteagal 6 den [Rialachán maidir leis an gClár Réime], déanfar cur chun feidhme an Chláir Shonraigh a éascú le Plean Straitéiseach ilbhliantúil a bhaineann le gníomhaíochtaí taighde agus nuálaíochta, lena gcuirfear comhsheasmhacht idir na cláir oibre, tosaíochtaí AE agus tosaíochtaí náisiúnta chun cinn freisin. Leagfar amach toradh an Phróisis Pleanála Straitéisí i bPlean Straitéiseach ilbhliantúil, chun inneachar na gclár oibre a ullmhú (mar a leagtar amach in Airteagal 11) lena gcumhdófar tréimhse uasta ceithre bliana, ina mbeidh solúbthacht leordhóthanach chun freagairt go mear do dhúshláin nua agus do dhúshláin atá ag teacht chun cinn, do dheiseanna agus do ghéarchéimeanna gan choinne.

2.  Díreoidh an Próiseas Pleanála Straitéisí go háirithe ar cholún na ‘nDúshlán Domhanda agus an Iomaíochais Thionsclaíoch Eorpaigh’ agus cumhdófar leis freisin gníomhaíochtaí ábhartha i gcolúin eile agus sa chomhpháirt maidir le Rannpháirtíocht a Leathnú agus an Limistéar Eorpach Taighde a Neartú.

Déanfaidh an Coimisiún rannpháirtíocht luath agus malartuithe forleathana leis na Ballstáit a áirithiú, agus malartuithe forleathana le Parlaimint na hEorpa, a chomhlánófar le comhairliúchán le geallsealbhóirí agus leis an bpobal i gcoitinne. Rannchuideoidh sé sin le rannpháirtíocht níos láidre le saoránaigh agus leis an tsochaí shibhialta.

Féadfaidh na Ballstáit tacú leis an bpróiseas pleanála straitéisí chomh maith trí fhorléargas ar chomhairliúcháin náisiúnta/rannchuidithe na saoránach a chur ar fáil a chuireann leis an bPlean Straitéiseach.

3.  Glacfaidh an Coimisiún an Plean Straitéiseach sin trí bhíthin gníomh cur chun feidhme i gcomhréir leis an nós imeachta scrúdúcháin dá dtagraítear in Airteagal 12(4). Freagróidh an Plean Straitéiseach do na cuspóirí agus do na gníomhaíochtaí a thuairiscítear in Iarscríbhinn 1. Beidh na heilimintí seo a leanas sa Ghníomh Cur Chun Feidhme, a bhaineann leis an tréimhse a chumhdaítear:

a.  Treoshuíomhanna straitéiseacha tábhachtacha le haghaidh tacaíocht T&N, lena n-áirítear cur síos ar thionchair a bhfuiltear ag súil leo, saincheisteanna trasbhraisle agus réimsí idirghabhála arna gcumhdach.

b.  Comhpháirtíochtaí Eorpacha a shainaithint i gcomhréir le hAirteagal 8(1) (a agus b) de [Rialachán FP].

ba.  Misin a shainaithint i gcomhréir le hAirteagal 5 den Chlár Sonrach agus le hAirteagal 7 agus le hIarscríbhinn Va den Rialachán lena mbunaítear Fís na hEorpa.

c.  Réimsí le haghaidh comhar idirnáisiúnta, gníomhaíochtaí a bheidh le hailíniú le Taighde & Nuálaíocht náisiún agus réigiún eile an domhain ar mhórscála, nó gníomhaíochtaí a bheidh le cur i gcrích i gcomhar le heagraíochtaí i dtríú tíortha.

d.  Saincheisteanna sonracha, amhail an chothromaíocht idir an taighde agus an nuálaíocht; comhtháthú na nEolaíochtaí Sóisialta agus na nDaonnachtaí; ról Eochairtheicneolaíochtaí Cumasúcháin agus slabhraí luacha straitéiseacha; comhionannas inscne, lena n-áirítear gné na hinscne a chomhtháthú in inneachar T&N; cloí leis na caighdeáin eitice agus sláine is airde; tosaíochtaí maidir le scaipeadh agus saothrú.

4.  Cuirfear san áireamh sa Phlean Straitéiseach anailís lena gcumhdófar na heilimintí seo a leanas ar a laghad:

a)  Ábhair spreagtha pholaitiúla, shocheacnamaíocha agus chomhshaoil atá ábhartha maidir le tosaíochtaí beartais AE agus na mBallstát.

b)  Rannchuidiú taighde agus nuálaíochta le cur i gcrích chuspóirí beartais AE, agus leas á bhaint as staidéir, as fianaise eolaíoch eile agus as tionscnaimh ábhartha ar leibhéal AE agus ar an leibhéal náisiúnta, lena n-áirítear comhpháirtíochtaí institiúidithe i gcomhréir le hAirteagal 8(1)(c) den [Rialachán maidir leis an gClár Réime].

c)  Bonn fianaise de thoradh gníomhaíochtaí fadbhreathnaitheacha, táscairí Eolaíochta agus Teicneolaíochta (S&T) mar aon le táscairí nuálaíochta, forbairtí idirnáisiúnta amhail cur chun feidhme SFInna agus aiseolas óna gcur chun feidhme, lena n-áirítear faireachán a dhéanamh ar chur chun feidhme beart sonrach i ndáil le rannpháirtíocht a leathnú agus barr feabhais agus rannpháirtíocht FBManna a leathadh.

d)  Tosaíochtaí a d’fhéadfaí a chur chun feidhme i sineirge le cláir eile AE.

e)  Cur síos ar na cineálacha éagsúla cur chuige le haghaidh comhairliúchán le geallsealbhóirí agus rannpháirtíocht saoránach mar chuid den obair chun Cláir Oibre a fhorbairt;

f)  Comhlántacht agus sineirgí le pleanáil PENanna de chuid EIT i gcomhréir le Rialachán 294/2008/CE.

5.  Déanfar an próiseas pleanála straitéisí a chomhlánú le próiseas comhordaithe straitéisigh le haghaidh Comhpháirtíochtaí Eorpacha, ina mbeidh rannpháirtíocht na mBallstát agus an Choimisiúin ar comhchéim. Feidhmeoidh sé mar phointe iontrála le haghaidh anailís fhadbhreathnaitheach, anailís agus comhairle maidir le forbairt punainne, leagan amach féideartha, cur chun feidhme, faireachán agus céimniú amach comhpháirtíochtaí T&N agus beidh sé faoi threoir creat critéir cuimsitheach, bunaithe ar Iarscríbhinn III den Rialachán maidir le Fís na hEorpa.

Airteagal 5

Misin

1.  Féadfar Misin Taighde agus Nuálaíochta a bhunú sna réimsí misin arna sainaithint in Iarscríbhinn Va den Rialachán lena mbunaítear Fís na hEorpa.

2.   Bunófar bord misin le haghaidh gach misin, mura féidir struchtúir chomhairleacha atá cheana ann a úsáid, agus sa chás sin, déanfar Coiste an Chláir a chur ar an eolas roimh ré. Beidh an bord misin comhdhéanta de 15 dhuine ardleibhéil neamhspleácha ar a mhéad a bhfuil saineolas leathan acu, lena n-áirítear i gcás inarb iomchuí saineolaithe SSH, ó cheann ceann na hEorpa agus níos faide i gcéin, lena n-áirítear ionadaithe ábhartha úsáideoirí deiridh. Déanfaidh an Coimisiún comhaltaí na mbord misin a cheapadh, tar éis nós imeachta trédhearcach chun iad a shainaithint, lena n-áirítear glao oscailte ar léiriú spéise. Rachfar i gcomhairle le Coiste an Chláir maidir leis na nósanna imeachta um shainaithint agus um roghnú, lena n-áirítear na critéir a úsáidtear, ar bhonn tráthúil. Suas le cúig bliana a bheidh i dtéarma oifige chomhaltaí an bhoird misin, ar féidir a athnuachan aon uair amháin.

3.   Tabharfaidh an bord misin, in éagmais cumhachtaí cinnteoireachta a bheith acu, comhairle don Choimisiún ar an méid seo a leanas:

(a)  misean amháin nó níos mó a shainaithint agus a dhearadh sa réimse misin faoi seach i gcomhréir leis na forálacha agus leis na critéir mar atá leagtha amach in Airteagal 7 den [Rialachán maidir leis an gClár Réime]

(b)   inneachar na gclár oibre agus a n-athbhreithniú mar is gá chun cuspóirí an mhisin a ghnóthú, ▌le hionchur ó gheallsealbhóirí agus, ón bpobal, i gcás inarb ábhartha▌;

(c)   saintréithe na bpunann tionscadail i gcomhair misean;

(d)   gníomhaíochtaí coigeartaithe, nó foirceannadh más iomchuí, bunaithe ar mheasúnuithe cur chun feidhme de réir chuspóirí sainmhínithe an mhisin;

(e)  meastóirí saineolacha neamhspleácha a roghnú de réir fhorálacha Airteagal 44 den [Rialachán maidir leis an gClár Réime], faisnéisiú a thabhairt do na meastóirí saineolacha agus critéir mheastóireachta agus a dtábhacht;

(f)   creatchoinníollacha a bheidh ina gcuidiú chun cuspóirí an mhisin a ghnóthú;

(g)   cumarsáid, lena n-áirítear maidir le feidhmíocht an mhisin agus a bhfuil bainte amach leis.

(h)  comhordú beartais idir gníomhaithe ábhartha ar leibhéil éagsúla, go háirithe maidir le sineirgí le beartais eile an Aontais;

(i)  eochairtháscairí feidhmíochta.

Cuirfear comhairle na mbord misin ar fáil go poiblí.

4.  Maidir le gach réimse Misin, beidh Coiste an Chláir rannpháirteach in ullmhú agus i dtimthriall saoil na misean, agus saincheisteanna ábhartha ón gcomhthéacs náisiúnta á gcur san áireamh mar aon le deiseanna chun ailíniú le gníomhaíochtaí ar an leibhéal náisiúnta a threisiú. Déanfar idirghníomhaíochtaí leis na boird misean ar bhealach tráthúil agus cuimsitheach.

5.  Áireofar sa chlár oibre dá bhforáiltear in Airteagal 11 do gach misean a shainaithnítear sa Phlean Straitéiseach, an dearadh, saintréithe a bpunann tionscadail agus forálacha sonracha lena bhféadfar cur chuige éifeachtúil punainne a chumasú.

Airteagal 6

An Chomhairle Eorpach um Thaighde

1.  Bunóidh an Coimisiún Comhairle Eorpach um Thaighde (“ERC”), chun na gníomhaíochtaí faoi Cholún I, ‘Eolaíocht den Scoth’, a bhaineann le ERC a chur chun feidhme. Tiocfaidh ERC i gcomharbacht ar ERC a bunaíodh le Cinneadh C(2013)1895(8).

2.  Beidh ERC comhdhéanta den Chomhairle Eolaíochta neamhspleách dá bhforáiltear in Airteagal 7 agus den struchtúr cur chun feidhme tiomnaithe dá bhforáiltear in Airteagal 8.

3.  Beidh uachtarán ag ERC a roghnófar as measc eolaithe sinsearacha a bhfuil meas orthu ar bhonn idirnáisiúnta.

Ceapfaidh an Coimisiún an tUachtarán tar éis do choiste cuardaigh tiomnaithe neamhspleách próiseas earcaíochta trédhearcach a chur i gcrích. Beidh téarma oifige an Uachtaráin teoranta do thréimhse ceithre bliana agus féadfar é a athnuachan uair amháin. Déanfaidh an Chomhairle Eolaíochta an próiseas earcaíochta agus an t-iarrthóir a roghnófar a fhormheas.

Beidh an tUachtarán ina chathaoirleach ar an gComhairle Eolaíochta agus áiritheoidh sé go mbeidh ceannasaíocht na Comhairle slán agus go rachaidh an Chomhairle i dteagmháil leis an struchtúr cur chun feidhme tiomnaithe, agus déanfaidh sé ionadaíocht thar a ceann i réimse na heolaíochta.

4.  Feidhmeoidh ERC i gcomhréir lena croíphrionsabail a bhaineann le barr feabhais eolaíoch, eolaíocht oscailte, neamhspleáchas, éifeachtúlacht, éifeachtacht, trédhearcacht, cuntasacht agus sláine taighde. Áiritheoidh sé go leanfar ar aghaidh le gníomhaíochtaí ERC arna ndéanamh faoi Chinneadh .../CE.

5.  Le gníomhaíochtaí ERC tabharfar tacaíocht do thaighde ceannródaíoch, ón mbun aníos, a chuirfidh príomh-imscrúdaitheoirí agus a bhfoirne i gcrích sna réimsí ar fad agus iad in iomaíocht ar an leibhéal Eorpach, lena n-áirítear taighdeoirí gairmréime luath-chéime.

6.  Gníomhóidh an Coimisiún mar ráthóir ar neamhspleáchas agus ar shláine ERC agus áiritheoidh sé forghníomhú iomchuí na gcúraimí a chuirtear air.

Áiritheoidh an Coimisiún go mbeidh cur chun feidhme ghníomhaíochtaí ERC i gcomhréir leis na prionsabail a leagtar amach i mír 4 den Airteagal seo agus i gcomhréir le straitéis fhoriomlán ERC, dá dtagraítear i bpointe (a) d’Airteagal 7(2), a bhunaigh an Chomhairle Eolaíochta.

Airteagal 7

Comhairle Eolaíochta ERC

1.  Beidh an Chomhairle Eolaíochta comhdhéanta d’eolaithe neamhspleácha, d’innealtóirí agus de scoláirí a bhfuil ardcháil agus saineolas iomchuí bainte amach acu, ar mná agus fir iad in aoisghrúpaí éagsúla, rud a áiritheoidh go mbeidh éagsúlacht de réimsí taighde agus tionscnaimh gheografacha éagsúla ann, agus go mbeidh siad ag gníomhú ina gcáil phearsanta, neamhspleách ar shainleasanna seachtracha.

Is é an Coimisiún a cheapfaidh comhaltaí na Comhairle Eolaíochta, i ndiaidh nós imeachta neamhspleách agus trédhearcach chun iad a shainaithint, arna chomhaontú sin leis an gComhairle Eolaíochta, lena n-áireofar comhairliúchán oscailte leis an bpobal eolaíochta agus tuarascáil a chur chuig Parlaimint na hEorpa agus chuig an gComhairle.

Beidh a dtéarma oifige teoranta do cheithre bliana, a fhéadfar a athnuachan uair amháin, ar bhonn córas uainíochta, rud a áiritheoidh go leanfar ar aghaidh le hobair na Comhairle Eolaíochta.

2.  Bunóidh an Chomhairle Eolaíochta an méid seo a leanas:

(a)  straitéis fhoriomlán ERC;

(b)  clár oibre chun gníomhaíochtaí ERC a chur chun feidhme;

(c)  modhanna agus nósanna imeachta maidir le hathbhreithniú piaraí agus meastóireacht ar thograí ar ar a mbonn a chinnfear na tograí atá le cistiú;

(d)  a seasamh maidir le haon ábhar a fhéadfaidh feabhas a chur ar a bhfuil bainte amach ó thaobh na heolaíochta de agus ar an tionchar a bheidh ag ERC agus ar cháilíocht an taighde a chuirfear i gcrích;

(e)  cód iompair lena dtabharfar aghaidh, inter alia, ar choinbhleacht leasa a sheachaint.

Ní imeoidh an Coimisiún ó na seasaimh a bhunaigh an Chomhairle Eolaíochta i gcomhréir le pointí (a), (c), (d), agus (e) den chéad fhomhír ach amháin nuair a mheasfaidh sé nár urramaíodh forálacha an Chinnidh seo. Sa chás sin, glacfaidh an Coimisiún bearta chun a áirithiú go leanfar ar aghaidh de bheith ag cur an chláir shonraigh chun feidhme agus de bheith ag gnóthú a chuspóirí, agus leagfaidh sé amach na pointí ina n-imeoidh sé ó sheasaimh na Comhairle Eolaíochta agus tabharfaidh sé údar cuí dóibh sin.

3.  Gníomhóidh an Chomhairle Eolaíochta i gcomhréir leis an sainordú a leagtar amach i roinn 1 de Cholún I d’Iarscríbhinn I.

4.  Gníomhóidh an Chomhairle Eolaíochta go heisiach ar mhaithe le cuspóirí ▌ERC a ghnóthú, i gcomhréir leis na prionsabail a leagtar amach in Airteagal 6. Gníomhóidh sí le sláine agus ionracas agus cuirfidh sí a cuid oibre i gcrích go héifeachtúil agus leis an trédhearcacht is mó agus is féidir.

Airteagal 8

Struchtúr cur chun feidhme tiomnaithe ERC

1.  Beidh freagracht ar an struchtúr cur chun feidhme tiomnaithe as cur chun feidhme riaracháin agus as forghníomhú an chláir, mar a thuairiscítear i roinn 1.3.2 de Cholún I d’Iarscríbhinn I. Tacóidh sé leis an gComhairle Eolaíochta i gcur i gcrích a cúraimí uile.

2.  Áiritheoidh an Coimisiún go leanfaidh an struchtúr cur chun feidhme tiomnaithe cuspóirí agus ceanglais ERC amháin go docht agus go héifeachtúil agus lena oiread solúbthachta agus is gá.

Airteagal 9

An Chomhairle Nuálaíochta Eorpach:

1.  Áiritheofar ar EIC, arna bhunú i gcomhréir le hAirteagal 7a den [Rialachán maidir leis an gClár Réime] an Bord Ardleibhéil (“Bord EIC”) dá bhforáiltear in Airteagal 10.

2.   Maidir le cur chun feidhme EIC▌, áiritheoidh an Coimisiún:

(a)  go mbeidh sé i gcomhréir leis na prionsabail a leagtar amach i mír 1 den Airteagal seo, ag tabhairt aird chuí ar thuairim Bhord EIC faoi straitéis fhoriomlán EIC, dá dtagraítear in Airteagal 10(1)(a); agus

(b)  nach eascróidh saobhadh iomaíochta as a bheadh i gcodarsnacht leis an leas coiteann.

3.   Chun críche maoiniú cumaiscthe EIC a bhainistiú, bainfidh an Coimisiún úsáid as bainistiú indíreach, nó i gcás nach féidir, féadfaidh sé meán sainchuspóireach a bhunú, a bheidh le bainistiú i gcomhréir leis na rialacha cuntasachta is infheidhme. Féachfaidh an Coimisiún le rannpháirtíocht infheisteoirí poiblí agus príobháideacha eile a áirithiú. I gcás nach féidir é sin a dhéanamh san eagrú tosaigh, déanfar an meán sainchuspóireach a struchtúrú ar dhóigh gur féidir infheisteoirí poiblí nó príobháideacha eile a mhealladh chun éifeacht ghiarála ranníocaíocht an Aontais a mhéadú.

4.   Áiritheoidh an Coimisiún go mbeidh comhlántachtaí éifeachtacha ann idir EIC, EIT agus InvestEU.

Airteagal 10

Bord EIC

1.  Tabharfaidh Bord EIC comhairle don Choimisiúin faoin méid seo a leanas:

(a)  an straitéis fhoriomlán do chomhchuid EIC faoi Cholún III, ‘Eoraip Nuálach’;

(b)  an clár oibre do chur chun feidhme ghníomhaíochtaí EIC;

(c)  na critéir chun measúnú a dhéanamh ar leibhéal nuálaíochta agus próifíl riosca na dtograí agus ar chothromaíocht iomchuí na ndeontas, an chothromais agus cineálacha eile maoiniúcháin le haghaidh luasaire EIC;

(d)  sainaithint de phunann straitéiseach thionscadal;

(e)  próifíl agus ról bainisteoirí clár.

2.  Féadfaidh Bord EIC, arna iarraidh sin air, moltaí a chur chuig an gCoimisiún faoin méid seo a leanas:

(a)  aon ábhar ónar féidir treisiú agus cothú a dhéanamh ó thaobh na nuálaíochta de ar éiceachórais nuálaíochta ar fud na hEorpa, an méid atá gnóthaithe ag EIC agus tionchar chuspóirí chomhchuid EIC agus cumas gnólachtaí nuálacha a réitigh a chur i bhfeidhm de réir a chéile;

(b)  sainaithint a dhéanamh, i gcomhar le seirbhísí ábhartha an Choimisiúin agus, i gcás inarb iomchuí, le húdaráis náisiúnta agus réigiúnacha agus le heintitis ábhartha eile, amhail Bord Rialaithe EIT, ar bhacainní rialúcháin a d’fhéadfadh teacht roimh fhiontraithe, go háirithe rompu siúd ar tugadh tacaíocht dóibh faoi chomhchuid EIC.

(c)  treochtaí teicneolaíochta ó phunann EIC atá ag teacht chun cinn chun eolas a chur ar fáil don chlársceidealú i gcodanna eile den Chlár Sonrach;

(d)  saincheisteanna sonracha a shainaithint i gcás inar gá comhairle a fháil ó Bhord EIC.

Gníomhóidh Bord EIC ar mhaithe le cuspóirí chomhchuid EIC a ghnóthú. Gníomhóidh sé le sláine agus ionracas agus cuirfidh sé a chuid oibre i gcrích go héifeachtúil agus ar bhonn trédhearcach.

Gníomhóidh Bord EIC i gcomhréir lena shainordú a leagtar amach i roinn 1 de Cholún III d’Iarscríbhinn I.

3.  Beidh Bord EIC comhdhéanta de 15 go 20 duine aonair ardleibhéil neamhspleách a thagann as codanna éagsúla d’éiceachóras nuálaíochta an Aontais, lena n-áirítear fiontraithe, ceannairí corparáideacha, infheisteoirí, saineolaithe riaracháin poiblí agus taighdeoirí, lena n-áirítear saineolaithe acadúla ar chúrsaí nuálaíochta. Rannchuideoidh sé le gníomhaíochtaí for-rochtana agus féachfaidh comhaltaí Bhord EIC le cur le gradam bhranda EIC.

Is é an Coimisiún a cheapfaidh comhaltaí Bhord EIC, i ndiaidh glao oscailte ar cheapacháin nó ar léiriú spéise nó ar an dá cheann acu cibé acu a mheasfaidh an Coimisiúin a bheith níos iomchuí, agus an gá atá le cothromaíocht ó thaobh saineolas, inscne, aois agus dáileadh geografach de á chur san áireamh.

Beidh a dtéarma oifige teoranta do dhá bhliain, a fhéadfar a athnuachan dhá uaire, agus beidh córas uainíochta do cheapacháin i bhfeidhm (ceapfar na comhaltaí gach dá bhliain).

4.  Beidh uachtarán ag Bord EIC a cheapfaidh an Coimisiún i ndiaidh próiseas earcaíochta trédhearcach. Is é a bheidh san Uachtarán pearsa phoiblí ardphróifíle a bhfuil baint aige nó aici le réimse na nuálaíochta, le tuiscint mhaith ar chúrsaí taighde agus forbraíochta (R&D).

Ceapfar an tUachtarán le haghaidh téarma oifige atá teoranta do cheithre bliana, a fhéadfar a athnuachan uair amháin.

Beidh an tUachtarán ina chathaoirleach ar Bhord EIC, ullmhóidh sé cruinnithe an Bhoird, sannfaidh sé cúraimí do chomhaltaí, agus féadfaidh sé foghrúpaí tiomnaithe a bhunú, go háirithe chun treochtaí teicneolaíochta ó phunann EIC atá ag teacht chun cinn a shainaithint. Déanfaidh sé nó sí ionadaíocht ar EIC i réimse na nuálaíochta. Cuirfidh sé nó sí EIC chun cinn chomh maith, gníomhóidh sé nó sí mar chomhchainteoir leis an gCoimisiún, trí choistí ábhartha na gclár, in éineacht leis na Ballstát. Déanfaidh an Coimisiún foráil maidir le tacaíocht riaracháin don Uachtarán ionas go bhféadfaidh sé nó sí a chúraimí nó a cúraimí a chur i gcrích.

5.  Bunóidh an Coimisiún cód iompair lena dtabharfar aghaidh, inter alia, ar choinbhleacht leasa agus ar shárú rúndachta a sheachaint. Glacfaidh comhaltaí Bhord EIC leis an gcód iompair nuair a ghabhfaidh siad le hoifig.

Airteagal 11

Cláir oibre

1.  Déanfar an Clár a chur chun feidhme leis na cláir oibre dá dtagraítear i mír 2 i gcomhréir le hAirteagal 110 de Rialachán (AE, Euratom) Uimh. 2018/1046 ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle (an ‘Rialachán Airgeadais’) (9). Leagfar amach leo an tionchar ionchasach agus ullmhófar iad i ndiaidh próiseas pleanála straitéisí mar a thuairiscítear in Iarscríbhinn I a ghabhann leis an gCinneadh seo. Cuirfidh an Coimisiún an Coiste dá dtagraítear in Airteagal 12 ar an eolas go rialta agus ó thús bhunú an chlár, maidir le dul chun cinn foriomlán chur chun feidhme ghníomhaíochtaí indíreacha an chláir shonraigh, lena n-áirítear misin, chun go mbeidh ar chumas an Choiste ionchur iomchuí a chur ar fáil go luath le linn an phróisis pleanála straitéisí agus maidir leis na cláir oibre a ullmhú, go háirithe i dtaca le misin.

Leagfar amach sna cláir oibre, i gcás inarb infheidhme, an méid foriomlán arna chur i leataobh le haghaidh oibríochtaí measctha.

2.  Glacfaidh an Coimisiún cláir oibre leithleacha, trí bhíthin gníomhartha cur chun feidhme, lena gcuirfear gníomhaíochtaí faoi na comhchodanna seo a leanas chun feidhme, faoi mar a leagtar amach in Airteagal 3(1) den Chinneadh seo:

(a)  ERC, i gcás ina mbunóidh an Chomhairle Eolaíochta an clár oibre faoi phointe (b) d’Airteagal 7(2), i gcomhréir leis an nós imeachta comhairleach dá dtagraítear in Airteagal 12(3). Ní imeoidh an Coimisiún ón gclár oibre a bhunaigh an Chomhairle Eolaíochta ach amháin nuair a mheasfaidh sé nach mbeidh sé i gcomhréir le forálacha an Chinnidh seo. Sa chás sin, glacfaidh an Coimisiún an clár oibre trí bhíthin gníomh cur chun feidhme i gcomhréir leis an nós imeachta scrúdúcháin dá dtagraítear in Airteagal 12(4). Tabharfaidh an Coimisiún údar cuí-réasúnaithe don bheart sin;

(b)  na braislí uile faoin gcolún ‘Dúshláin Dhomhanda agus ▌Iomaíochas Thionscal na hEorpa’, MSCA, bonneagair thaighde, tacú le héiceachórais na nuálaíochta, rannpháirtíocht a leathnú agus barr feabhais a leathadh, agus Córas T&N na hEorpa a athchóiriú agus a threisiú, i gcomhréir leis an nós imeachta scrúdúcháin dá dtagraítear in Airteagal 12(4);

(c)  EIC, i gcás ina n-ullmhófar an clár oibre i ndiaidh comhairle ó Bhord EIC faoi phointe (b) d’Airteagal 10(1), i gcomhréir leis an nós imeachta scrúdúcháin dá dtagraítear in Airteagal 12(4);

(d)  JRC, i gcás ina gcuirfear san áireamh sa chlár oibre ilbhliantúil an tuairim arna tabhairt ag Bord Gobharnóirí JRC dá dtagraítear i gCinneadh 96/282/Euratom.

3.  Sa bhreis ar an gceanglas in Airteagal 110 den Rialachán Airgeadais, is é a bheidh sna cláir oibre dá dtagraítear i mír 2 den Airteagal seo, de réir mar is iomchuí, an méid seo a leanas:

(a)  sonrú ar an méid a leithdháiltear ar gach gníomhaíocht agus misean agus amchlár táscach maidir le cur chun feidhme;

(b)  maidir le deontais, na tosaíochtaí, na critéir roghnúcháin agus dhámhachtana agus an t-ualú coibhneasta a bhaineann leis na critéir dhámhachtana éagsúla agus uasráta cistiúcháin na gcostas incháilithe iomlán;

(c)  an tsuim a leithdháilfear ar mhaoiniú cumaiscthe i gcomhréir le hAirteagail 41 go 43 de Rialachán FP/RfP ...:

(d)  aon oibleagáidí breise le haghaidh tairbhithe, i gcomhréir le hAirteagail 35 agus 37 de Rialachán FP/RfP.

4.  Déanfaidh an Coimisiún, trí bhíthin gníomhartha cur chun feidhme, i gcomhréir leis an nós imeachta scrúdúcháin dá dtagraítear in Airteagal 12(4) na bearta seo a leanas a ghlacadh:

(a)  an cinneadh i leith chistiú na ngníomhaíochtaí indíreacha a fhormheas, i gcás ina bhfuil an méid measta de ranníocaíocht an Aontais faoin gclár sonrach cothrom le nó níos mó ná EUR 2.5 milliún, cé is moite de ghníomhaíochtaí faoin gcuspóir sonrach “An Chomhairle Eorpach um Thaighde (ERC)”; an cinneadh i leith chistiú na ngníomhaíochtaí indíreacha a fhormheas le haghaidh gníomhaíochtaí indíreacha i mbraisle 2 a chistiú, i gcás ina bhfuil méid measta de ranníocaíocht an Aontais faoin gClár Sonrach cothrom le nó níos mó ná EUR 1 mhilliún;

(b)  an cinneadh i leith chistiú na ngníomhaíochtaí a fhormheas a bhaineann le húsáid suthanna daonna agus gaschealla suthacha daonna agus a bhaineann le gníomhaíochtaí faoin mbraisle “Slándáil Shibhialta don tSochaí” dá dtagraítear in Airteagal 3(1)(2)(c).

Airteagal 12

Nós imeachta coiste

1.  Tabharfaidh coiste cúnamh don Choimisiún(10). Beidh an coiste sin ina choiste de réir bhrí Rialachán (AE) Uimh. 182/2011.

2.  Tiocfaidh an coiste le chéile i gcumraíochtaí éagsúla mar a leagtar amach in Iarscríbhinn II, ag féachaint don ábhar a bheidh le plé.

3.  I gcás ina ndéanfar tagairt don mhír seo, beidh feidhm ag Airteagal 4 de Rialachán (AE) Uimh. 182/2011.

4.  I gcás ina ndéanfar tagairt don mhír seo, beidh feidhm ag Airteagal 5 de Rialachán (AE) Uimh. 182/2011.

5.  I gcás ina bhfuiltear chun tuairim an choiste a fháil trí nós imeachta i scríbhinn, déanfar an nós imeachta sin a fhoirceannadh gan toradh más rud é, laistigh den teorainn ama leis an tuairim sin a thabhairt, go gcinneann cathaoirleach an choiste amhlaidh nó go n-iarrann tromlach simplí de chomhaltaí an choiste amhlaidh.

6.  I gcás na ngníomhartha cur chun feidhme a ghlacfar faoi Airteagal 4a(3) agus i gcás nach dtugann an Coiste aon tuairim, ní dhéanfaidh an Coimisiún an dréachtghníomh cur chun feidhme a ghlacadh agus beidh feidhm ag an tríú fomhír d’Airteagal 5(4) de Rialachán (AE) Uimh. 182/2011.

7.  Cuirfidh an Coimisiún an Coiste ar an eolas ar bhonn rialta faoin dul chun cinn foriomlán a bhaineann le cur chun feidhme an chláir shonraigh agus tabharfaidh sé don Choiste faisnéis thráthúil faoi na gníomhaíochtaí agus comhpháirteanna uile a mholtar nó a chistítear faoi chlár Fhís na hEorpa agus a chodanna seachtraithe, mar a shonraítear in Iarscríbhinn III, lena n-áirítear faisnéis mhionsonraithe/anailís ar staitisticí na nglaonna aonair.

CAIBIDIL III

FORÁLACHA IDIRTHRÉIMHSEACHA AGUS CRÍOCHNAITHEACHA

Airteagal 13

Aisghairm

Déantar Cinneadh 2013/743/AE a aisghairm le héifeacht ón 1 Eanáir 2021.

Airteagal 14

Forálacha idirthréimhseacha

1.  Ní dhéanfaidh an Cinneadh seo difear do leanúnachas ná do mhodhnú na ngníomhaíochtaí lena mbaineann, go dtí go gcuirfear clabhsúr orthu, faoi Chinneadh 2013/743/AE a mbeidh feidhm aige fós maidir leis na gníomhaíochtaí lena mbaineann go dtí go gcuirfear clabhsúr orthu.

I gcás inar gá, cuirfidh an Coiste, dá dtagraítear in Airteagal 12 den Chinneadh seo, cúraimí ar bith eile atá fágtha de chuid an Choiste a bunaíodh le Cinneadh 2013/743/AE i gcrích.

2.  Ina theannta sin, féadfaidh imchlúdach airgeadais an Chláir Shonraigh na speansais theicniúla agus riaracháin is gá a chumhdach chun an t-aistriú idir an Clár Sonrach agus na bearta a glacadh faoi réamhtheachtaí an Chláir, Cinneadh Uimh. 2013/743/AE, a áirithiú.

Airteagal 15

Teacht i bhfeidhm

Tiocfaidh an Cinneadh seo i bhfeidhm an fichiú lá tar éis lá a fhoilsithe in Iris Oifigiúil an Aontais Eorpaigh.

Dírítear an Cinneadh seo chuig na Ballstáit.

Arna dhéanamh/déanamh in/i/sa …,

Thar ceann Pharlaimint na hEorpa Thar ceann na Comhairle

An tUachtarán An tUachtarán

IARSCRÍBHINN I

GNÍOMHAÍOCHTAÍ MAIDIR LE PLEANÁIL STRAITÉISEACH AGUS CLÁIR

Maidir leis an méid seo a leanas, beidh feidhm aige i gcur chun feidhme an Chláir.

Pleanáil Straitéiseach

Mar a leagtar síos in Airteagal 4a, déanfar cur chun feidhme an Chláir Shonraigh a éascú le pleanáil straitéiseach ilbhliantúil do ghníomhaíochtaí taighde agus nuálaíochta. Díreoidh ▌an próiseas pleanála straitéisí go háirithe ar cholún na nDúshlán Domhanda agus an Iomaíochais Thionsclaíoch Eorpaigh, lena n-áirítear gníomhaíochtaí ábhartha i gcolúin eile agus sa chomhpháirt maidir le Rannpháirtíocht a Leathnú agus an Limistéar Eorpach Taighde a Neartú, agus i ndlúthchomhordú agus i ndlúthshineirge le pleanáil PENanna EIT arna mbunú le Rialachán 294/2008/CE.

Déanfar toradh an Phróisis Pleanála Straitéisí a leagan amach i bPlean Straitéiseach chun inneachar sa chlár oibre a réadú.

Is é is aidhm don phróiseas Pleanála Straitéisí:

–  cuspóirí Fhís na hEorpa ar leibhéal an chláir a chur chun feidhme ar bhealach comhtháite agus díriú ar an tionchar foriomlán a bheidh ag an gClár agus ar chomhleanúnachas idir a cholúin éagsúla.

–   ▌sineirgí idir Fís na hEorpa agus Cláir eile an Aontais a chur chun cinn, lena n-áirítear na [cistí comhtháthaithe] agus clár Euratom, ina bhfeidhmeofar pointe tagartha do thaighde agus do nuálaíocht sna cláir ghaolmhara uile ar fud bhuiséad AE agus in ionstraimí neamhchistiúcháin. ▌

–  cuidiú le beartas AE a fhorbairt agus a réadú do na réimsí ábhartha a chumhdaítear, agus forbairt agus cur chun feidhme beartais sna Ballstáit a chomhlánú.

–  ilroinnt iarrachtaí a laghdú agus dúbailt agus forluí idir deiseanna cistithe a sheachaint.

–  creat a chur ar fáil chun gníomhaíochtaí díreacha taighde a dhéanann an tAirmheán Comhpháirteach Taighde agus gníomhaíochtaí eile dá dtugtar tacaíocht faoin gClár a nascadh le chéile, lena n-áirítear leas a bhaint as torthaí agus sonraí chun tacú le beartas.

–  cur chuige tomhaiste agus leathan i leith taighde agus nuálaíocht a áirithiú, ag céimeanna uile na forbartha, nach bhfuil teoranta do thaighde ceannródaíoch a chothú, do phróisis agus do sheirbhísí táirgí nua a fhorbairt ar bhonn faisnéis eolaíoch agus theicneolaíoch agus ar bhonn fionnachtana, ach a bhaineann leas freisin as na teicneolaíochtaí atá cheana ann ar bhealaí nua agus a chuireann feabhas orthu ar bhonn leanúnach agus a bhaineann leas as an nuálaíocht neamhtheicneolaíoch agus shoisialta.

–  cur chuige córasach, trasdisciplíneach, trasearnálach agus trasbheartais i leith nuálaíochta agus taighde a áirithiú, chun dul i ngleic le dúshláin agus chun gnólachtaí agus tionscail nua iomaíocha a thionscnamh san am céanna, lena ndéanfar iomaíochas a chothú, infheistíochtaí príobháideacha a spreagadh agus cothroime iomaíochta sa mhargadh inmheánach a choinneáil.

GNÍOMHAÍOCHTAÍ EILE AN CHLÁIR

Sna colúin, ‘Dúshláin Dhomhanda agus Iomaíochas Tionsclaíoch Eorpach’ agus ‘An Eoraip Nuálach', comhlánófar an taighde agus an nuálaíocht le gníomhaíochtaí a bheidh á gcur i gcrích gar d’úsáideoirí deiridh agus don mhargadh, amhail taisealbhadh, píolótú nó cruthúnas an choincheapa, gan gníomhaíochtaí tráchtálaithe a áireamh, áfach, a théann thar an gcéim taighde agus nuálaíochta. Áireofar air sin freisin tacaíocht do ghníomhaíochtaí i bhfabhar an éilimh a chuidíonn le dlús a chur le himlonnú agus le leathadh raon leathan nuálaíochtaí. Cuirfear béim ar ghlaonna neamh-shaintreoracha ar thograí.

Faoin gcolún, ‘Dúshláin Dhomhanda agus Iomaíochas Tionsclaíoch Eorpach’, lena gcuirfear leis an taithí a fuarthas i bhFhís 2020, déanfar na heolaíochtaí sóisialta agus na daonnachtaí a chomhtháthú go hiomlán ar fud na mbraislí ar fad, lena n-áirítear gníomhaíochtaí sonracha agus gníomhaíochtaí tiomnaithe. Ar an gcaoi chéanna, cuirfear gníomhaíochtaí taighde agus nuálaíochta ar chúrsaí mara agus muirí chun feidhme ar bhealach straitéiseach comhtháite i gcomhréir le Beartas Muirí Comhtháite AE, leis an gComhbheartas Iascaigh ▌agus le gealltanais idirnáisiúnta.

I ndáil leis na gníomhaíochtaí a fhaigheann tacaíocht ó Fhís 2020, agus a chuirtear i gcrích laistigh de ▌ Thionscnaimh Shuaitheanta FET▌ maidir le Graiféin, an Tionscadal Inchinne Daonna agus an Teicneolaíocht Chandamach, leanfar ar aghaidh leis an tacaíocht sin faoi chlár Fhís na hEorpa trí ghlaonna ar thograí a áirítear sa chlár oibre▌. Le gníomhaíochtaí ullmhúcháin faoi chuid na dTionscnamh Suaitheanta FET de chlár Fhís 2020, cothófar an próiseas Pleanála Straitéisí faoi chlár Fhís na hEorpa agus beidh siad ina dtreoir ag an obair a dhéanfar ar mhisin, ar chomhpháirtíochtaí comhchistithe nó comhchláraithe, agus ar ghlaonna rialta ar thograí.

Le hidirphlé a dhéanfaidh an Comhar Eorpach san Eolaíocht agus sa Teicneolaíocht le comhpháirtithe idirnáisiúnta AE agus an t-idirphlé a dhéanfaidh sé faoi bheartas leis na príomhréigiúin dhomhanda, déanfar rannchuidiú tábhachtach le sainaithint córasach na ndeiseanna um chomhar lena dtabharfar tacaíocht do shocrú tosaíochtaí, nuair a dhéanfar é a chumaisc le difreálú de réir tíre/réigiúin. Leanfar de chomhairle a lorg go luath ón struchtúr comhairleach a bhaineann leis an Limistéar Eorpach Taighde.

Leathadh agus Cumarsáid

Le Fís na hEorpa tabharfar tacaíocht thiomnaithe don rochtain oscailte ar fhoilseacháin eolaíochta, ar stórtha eolais agus ar fhoinsí sonraí eile. Tabharfar tacaíocht do ghníomhaíochtaí a bhaineann le heolas a leathadh agus a scaipeadh, i gcomhar le cláir eile de chuid AE freisin, lena n-áirítear torthaí ó bhraislí nó ó phacáistí agus sonraí i dteangacha agus i bhformáidí do spriocphobail agus do líonraí le haghaidh saoránach, na hearnála tionsclaíche, riaracháin phoiblí, lucht léinn, eagraíochtaí na sochaí sibhialta, agus lucht déanta beartais. Chun na críche sin, féadfar úsáid a bhaint as ardteicneolaíocht agus uirlisí faisnéise i bhFís na hEorpa.

Tabharfar tacaíocht iomchuí do shásraí chun iarratasóirí ionchasacha a chur ar an eolas faoin gclár (e.g. Pointí Teagmhála Náisiúnta).

Cuirfidh an Coimisiún gníomhaíochtaí faisnéise agus cumarsáide a bhaineann le Fís na hEorpa chun feidhme freisin chun a chur in iúl don phobal go bhfuarthas na torthaí de bharr tacaíocht ó chistiú an Aontais. Féachfaidh sé le feasacht phoiblí a mhúscailt freisin faoin tábhacht atá leis an taighde agus leis an nuálaíocht agus an tionchar agus an tábhacht leathan a bheidh ag an taighde agus an nuálaíocht arna gcistiú ag AE, trí bhíthin e.g. foilseachán, caidreamh leis na meáin, imeachtaí, stórtha eolais, bunachair sonraí, ardáin ilchainéalacha, suíomhanna gréasáin nó úsáid spriocdhírithe na meán sóisialta. Tabharfar tacaíocht do na tairbhithe freisin i bhFís na hEorpa chun a gcuid oibre agus an tionchar a bheidh ag an obair sin a chur in iúl don tsochaí i gcoitinne.

Saothrú agus Glacadh sa Mhargadh

Bunóidh an Coimisiún bearta cuimsitheacha chun torthaí Fhís na hEorpa agus an t-eolas a tháirgfear a shaothrú. Dá bharr sin, cuirfear dlús leis an bpróiseas chun iad a shaothrú ar mhaithe le glacadh leathan sa mhargadh agus cuirfear borradh faoin tionchar a bheidh ag an gClár.

Sainaithneoidh an Coimisiún na torthaí ó ghníomhaíochtaí an taighde agus na nuálaíochta faoin gClár ar bhonn córasach agus déanfaidh sé iad a thaifeadadh ar bhonn córasach agus aistreoidh sé nó scaipfidh sé na torthaí sin agus an t-eolas sin a tháirgfear ar bhonn neamh-idirdhealaitheach ar an earnáil thionsclaíoch agus ar fhiontair idir bheag agus mhór, ar riaracháin phoiblí, lucht léinn, eagraíochtaí na sochaí sibhialta agus lucht déanta beartais, chun an breisluach Eorpach atá ag an gClár a uasmhéadú.

Comhar Idirnáisiúnta

Is mó an tionchar a bheidh ag na torthaí trí ghníomhaíochtaí a ailíniú le tíortha agus le réigiúin eile an domhain faoi chuimsiú iarrachtaí neartaithe i leith comhar idirnáisiúnta ▌. Bunaithe ar an gcomhleas, tabharfar cuireadh do chomhpháirtithe ar fud an domhain oibriú i gcomhar le AE, mar chuid lárnach de thionscnaimh ar mhaithe le gníomhaíochtaí AE i leith inbhuanaitheachta, taighde treisithe agus bharr feabhais na nuálaíochta, agus i leith an iomaíochais.

Le gníomhaíocht chomhpháirteach idirnáisiúnta áiritheofar go rachfar i ngleic go héifeachtach le dúshláin shochaíocha dhomhanda agus Spriocanna Forbartha Inbhuanaithe, an rochtain ar na daoine is ardchumasaí, ar an saineolas agus ar na hacmhainní is fearr ar domhan, agus soláthar agus éileamh méadaithe ar réitigh nuálacha.

Modheolaíochtaí Oibre maidir le Meastóireacht

Agus úsáid á baint as saineolas ardcháilíochta neamhspleách sa phróiseas meastóireachta, cuirtear taca faoi rannpháirtíocht sa chlár i measc na ngeallsealbhóirí, na bpobal agus na ngrúpaí sainspéise, agus is réamhriachtanas é sin chun barr feabhais agus ábharthacht na ngníomhaíochtaí arna gcistiú a choinneáil.

Áiritheoidh an Coimisiún nó an comhlacht cistithe neamhchlaontacht an phróisis, agus seachnóidh sé coinbhleachtaí leasa i gcomhréir le hAirteagal 61 den Rialachán Airgeadais. Chomh maith leis sin, féachfaidh sé le héagsúlacht gheografach a áireamh i gcomhdhéanamh na gcoistí meastóireachta, agus na ngrúpaí saineolaithe agus comhairleacha.

Go heisceachtúil, i gcás ina mbeidh údar leis mar gheall ar an gceanglas maidir leis na saineolaithe is fearr dá bhfuil ar fáil a cheapadh agus/nó mar gheall ar a laghad saineolaithe cáilithe a bhfuil fáil orthu, féadfaidh saineolaithe neamhspleácha, a thugann cúnamh don choiste meastóireachta nó ar saineolaithe ar an gcoiste meastóireachta féin iad, meastóireacht a dhéanamh ar thograí sonracha ar ina leith a dhearbhaíonn siad leas ionchasach. Sa chás sin, glacfaidh an Coimisiún nó an comhlacht cistithe gach beart ceartaitheach is gá chun sláine an phróisis meastóireachta a áirithiú. Déanfar an próiseas meastóireachta a bhainistiú dá réir sin, lena n-áirítear céim ina mbeidh idirghníomhú idir saineolaithe ó réimsí éagsúla. Cuirfidh an coiste meastóireachta na himthosca ar leith san áireamh nuair a shainaithneoidh sé tograí le haghaidh cistiúcháin.

COLÚN I

EOLAÍOCHT DEN SCOTH

Braitheann dul chun cinn eolaíoch, eacnamaíoch, sóisialta agus cultúrtha ina fhoirmeacha uile ar sholáthar leordhóthanach de thaighdeoirí den scoth; ar dhul ar thóir fionnachtana sa tuiscint agus i sealbhú an eolais ar gach leibhéal; ar na saoráidí den scoth is gá chun é sin a chur i gcrích, lena n-áirítear bonneagair fhisiciúla agus bonneagair eolais don taighde agus don nuálaíocht mar aon leis na modhanna chun modheolaíochtaí agus scileanna eolais a leathadh agus a chomhroinnt go hoscailte (eolaíocht oscailte)

Tá gnóthú nuálaíochta ceannródaíche atá ar cháil dhomhanda nasctha le cur chun cinn na heolaíochta oscailte den scoth ▌. D’fhéadfaí aistrithe paraidíme teicneolaíochta agus eolaíochta a áireamh mar phríomhfhoinsí spreagtha d’fhás na táirgiúlachta, don iomaíochas, don rachmas, d’fhorbairt inbhuanaithe agus don dul chun cinn sóisialta. Ba nós le haistrithe paraidíme den sórt sin eascairt ón mbonn eolaíochta san earnáil phoiblí sula leagfaidís an bonn síos le haghaidh tionscail agus earnálacha úrnua agus le haghaidh dul chun cinn sochaíoch cuimsitheach.

Is minic a dhéantar taighde fadtéarmach ardriosca le hinfheistíocht phoiblí sa taighde, go háirithe trí ollscoileanna agus trí institiúidí taighde poiblí (PRInna) agus trí shaoráidí taighde, lena gcomhlánaítear gníomhaíochtaí na hearnála príobháidí. Lena cois sin, cruthaítear acmhainní daonna ardoilte, eolas gnó agus taithí, ionstraimí agus modheolaíochtaí nua eolaíochta, mar aon leis na líonraí a chruthú lena scaiptear an t-eolas is déanaí.

Tá an eolaíocht Eorpach agus taighdeoirí atá bunaithe san Eoraip ar thús cadhnaíochta le blianta agus leanfaidh siad de bheith ar thús cadhnaíochta i mórán réimsí. Ach ní stádas é sin ar féidir talamh slán a dhéanamh de. ▌ Tá an dúshlán seanbhunaithe ó thíortha amhail Stáit Aontaithe Mheiriceá anois á thabhairt ag olloibreoirí eacnamaíocha amhail an tSín agus an India, go háirithe ó na codanna nuathionsclaíochta den domhan, agus ó na tíortha sin uile ina n-aithníonn na rialtais an iliomad sochar mór a bhainfear as infheistiú sa taighde.

1.  AN CHOMHAIRLE EORPACH UM THAIGHDE (ERC)

1.1.   Réasúnaíocht

Cé gurb é AE fós an táirgeoir is mó foilseachán eolaíoch ar domhan, níl aige ▌, i gcoibhneas lena mhéid, ach beagán ionaid bharr feabhais, ar ionaid bharr feabhais den scoth iad ar leibhéal domhanda agus ina bhfuil meánfheidhmíocht agus drochfheidhmíocht ag baint lena lán réimsí. I gcomparáid le Stáit Aontaithe Mheiriceá agus anois leis an tSín go pointe áirithe, tá claonadh ag AE cloí le ‘heiseamláir de scothchleachtas dáilte’ ina ndáiltear acmhainní ar líon níos mó taighdeoirí agus institiúidí taighde. Beidh dálaí tarraingteacha a thionscnófar do na taighdeoirí is cumasaí ▌ina chuidiú don Eoraip cur lena tarraingteacht san iomaíocht dhomhanda le haghaidh eolaithe tréitheacha a mhealladh.

Tá athrú suntasach ag teacht ar chreat an taighde dhomhanda agus é ag dul chun ilpholachais de thoradh méadú ar líon na dtíortha atá ag teacht chun cinn, go háirithe an tSín, lena gcuirtear lena dtáirgeadh eolaíoch. Mar sin, cé gurbh iad AE agus na Stáit Aontaithe a bhí freagrach as dhá thrian nach mór de chaiteachas an domhain ar an taighde agus ar an bhforbairt in 2000, thit an sciar sin go dtí níos lú ná a leath faoi 2013.

Tacaíonn ERC leis na taighdeoirí is cumasaí, lena n-áirítear taighdeoirí tréitheacha nach bhfuil fós ach i dtús a ngairmréime, trí chistiú solúbtha, fadtéarmach a sholáthar chun dul i mbun taighde ceannródaíoch, ardghnóthacháin/ardriosca san Eoraip go príomha. Feidhmíonn sí ar bhonn féinrialach faoi stiúir Comhairle Eolaíochta neamhspleách ina mbíonn eolaithe, innealtóirí agus scoláirí ar a bhfuil an cháil is airde agus saineolas agus éagsúlacht iomchuí bainte amach acu. Is féidir le ERC tarraingt ar thacar níos leithne de dhaoine tréitheacha agus de smaointe ná mar a d’fhéadfadh aon scéim náisiúnta a dhéanamh, lena dtreisítear an barr feabhais ar an dóigh ina mbíonn na taighdeoirí is cumasaí agus na smaointe is fearr in iomaíocht le chéile.

Tá sé cruthaithe ina thaobh go bhfuil tionchar substaintiúil díreach ag cistiú ERC ar thaighde ceannródaíoch, ó thaobh dul chun cinn san eolas is ceannródaíche, an bealach a réiteach i gcomhair torthaí úra agus i gcomhair torthaí gan choinne go minic san eolaíocht agus sa teicneolaíocht, agus le haghaidh réimsí úra i gcomhair taighde. Dá réir sin, gintear smaointe úrnua a chuireann an nuálaíocht agus an airgtheacht sa ghnó chun cinn agus a théann i ngleic le dúshláin shochaíocha. Tá tionchar struchtúrach suntasach ag ERC freisin, lena n-ardaítear caighdeán an chórais taighde Eorpaigh de bhreis ar na taighdeoirí agus ar na gníomhaíochtaí a chistíonn sí go díreach. Déanann gníomhaíochtaí agus taighdeoirí a fhaigheann cistiú ERC sprioc uaillmhianach a leagan síos le haghaidh taighde ceannródaíoch san Eoraip, lena n-ardaítear a phróifíl, agus ina ndéantar é níos tarraingtí do na taighdeoirí is cumasaí ar fud an domhain mar áit oibre agus mar chomhpháirtí oibre. Toisc ardghradam a bheith ag roinnt leo siúd a fhaigheann deontais ó ERC, tá an iomaíocht ag éirí níos géire idir ollscoileanna na hEorpa agus eagraíochtaí taighde chun na coinníollacha oibre is tarraingtí a thairiscint do na taighdeoirí is fearr, agus is féidir leis sin cabhrú leo go hindíreach a gcuid láidreachtaí agus laigí a mheasúnú agus athchóirithe a chur i gcrích.

▌Cistíonn ERC céatadán measartha beag den taighde Eorpach ina iomláine, ach tá ▌tionchar eolaíoch suntasach mar thoradh air sin. Tá an meántionchar atá ag luanna an taighde dá dtugann ERC tacaíocht inchomparáide lena bhfuil ag na hollscoileanna taighde ardléannta is fearr ar domhan. Tá feidhmíocht thaighde ERC an-ard nuair a chuirtear i gcomparáid le feidhmíocht an lucht cistithe taighde is mó ar domhan í. Cistíonn ERC lear mór den taighde ceannródaíoch ina lán de na réimsí taighde a fuair an líon is mó luanna, lena n-áirítear na réimsí sin atá ag teacht chun cinn go mear. Cé go bhfuil cistiú ERC dírithe ar thaighde ceannródaíoch, eisíodh líon suntasach paitinní dá bharr sin.

Tá fianaise shoiléir ann mar sin go ndéanann ERC taighdeoirí den chéad scoth a mhealladh agus a chistiú trína glaonna agus go bhfuil líon suntasach de na torthaí taighde is tábhachtaí agus is mó tionchar ar fud an domhain sna réimsí atá ag teacht chun cinn agus atá ina gcúis le fionnachtana agus le dul chun cinn an-mhór mar thoradh ar ghníomhaíochtaí ERC. Tá obair na dtaighdeoirí a fuair deontais ó ERC an-idirdhisciplíneach freisin agus oibríonn taighdeoirí a fhaigheann deontais ó ERC i gcomhar le taighdeoirí eile ar bhonn idirnáisiúnta, agus foilsítear a dtorthaí go hoscailte ar fud gach réimse den taighde lena n-áirítear sna heolaíochtaí sóisialta, taighde sna healaíona agus sna daonnachtaí.

Tá fianaise cheana ann freisin faoin tionchar fadtéarmach atá ag deontais ERC ar ghairmeacha, ar oiliúint a chur ar thaighdeoirí aitheanta ardoilte agus ar chéimithe dochtúireachta ▌, ar infheictheacht dhomhanda agus ardghradam an taighde Eorpaigh a ardú agus ar chórais taighde náisiúnta trína n-éifeacht láidir tagarmharcála. Tá tábhacht ar leith leis an éifeacht sin i dtaca le heiseamláir de scothchleachtas dáilte AE mar go bhféadfaidh an stádas, lena gcuirtear in iúl go bhfuarthas cistiú ERC, teacht in ionad agus feidhmiú ina tháscaire níos cruinne de cháilíocht taighde ná an t-aitheantas atá bunaithe ar stádas na n-institiúidí. Cuireann sé sin ar chumas daoine aonair uaillmhianacha, institiúidí, réigiún agus tíortha an deis a thapú agus na próifílí taighde ina bhfuil siad sách láidir a mhéadú.

1.2.  Réimsí idirghabhála

1.2.1.  An Eolaíocht Cheannródaíoch

Meastar go ndéanfar dul chun cinn san eolaíocht cheannródaíoch de thoradh taighde a chistíonn ERC, lena n-áirítear foilseacháin eolaíocha den cháilíocht is airde ▌chun torthaí taighde a bhaint amach a bhféadfadh tionchar mór sochaíoch agus eacnamaíoch a bheith acu agus ERC ag leagan síos sprioc shoiléir uaillmhianach don eolaíocht cheannródaíoch ar fud AE, ar fud na hEorpa agus ar bhonn idirnáisiúnta. Spriocdhíreoidh ERC ar fheabhas intomhaiste a chur ar sciar AE den 1 % de na foilseacháin is mó a luaitear ar domhan, agus é mar aidhm leis sin timpeallacht níos tarraingtí a chur ar fáil in AE do na heolaithe is cumasaí ar domhan agus díreoidh sé a aird ar chur leis an líon taighdeoirí sármhaithe lena n-áirítear taighdeoirí ó lasmuigh den Eoraip a dhéanann sí a chistiú.

Bronnfar cistiú ERC i gcomhréir leis na prionsabail sheanbhunaithe seo a leanas. Is é an barr feabhais eolaíoch an t-aon chritéar amháin a mheasfar agus deontais ó ERC á mbronnadh. Feidhmeoidh ERC ar bhonn ‘ón mbun aníos’ gan aon tosaíochtaí réamhchinntithe a dhéanamh.

Réimsí Ginearálta

–  Cistiú fadtéarmach a chur ar fáil chun tacú le sársmaointe taighdeoirí d’aon aois nó d’aon inscne, arb as aon tír ar domhan dóibh, agus lena bhfoirne taighde agus iad i mbun taighde ceannródaíoch, ardghnóthacháin/ardriosca;

–  Taighdeoirí le sársmaointe atá i dtús a ngairmréime agus taighdeoirí gairmréime luath-chéime a chumasú chun an t-aistriú a dhéanamh i dtreo a bheith ina gceannairí taighde neamhspleácha astu féin trí thacaíocht leordhóthanach a chur ar fáil ag an gcéim chriticiúil agus iad i mbun a bhfoireann taighde féin nó ▌a gclár taighde féin a fhódú nó a chomhdhlúthú;

–  Bealaí úra oibre san eolaíocht, lena n-áirítear cur chuige na heolaíochta oscailte, a d’fhéadfadh torthaí ceannródaíocha a chruthú, agus a d‘fhéadfadh ionchas na nuálaíochta tráchtála agus sóisialta atá sa taighde a chistíonn sí a éascú;

–  Taithí agus dea-chleachtais a chomhroinnt le gníomhaireachtaí cistithe taighde náisiúnta agus réigiúnacha agus naisc a chruthú le codanna eile an Cláir Réime, go háirithe MSCA, chun an tacaíocht do thaighdeoirí den scoth a chur chun cinn;

–  Proifíl taighde ceannródaíoch san Eoraip agus infheictheacht chláir ERC do thaighdeoirí ar fud na hEorpa agus go hidirnáisiúnta a ardú.

1.3.  Cur chun feidhme

1.3.1.  An Chomhairle Eolaíochta

Is ráthóir ar cháilíocht na gníomhaíochta ó thaobh na heolaíochta de í an Chomhairle Eolaíochta agus is aici atá údarás iomlán ar chinntí a dhéanfar faoin gcineál taighde a dhéanfar a chistiú.

I gcomhthéacs chur chun feidhme an chláir réime agus chun a cúraimí a chur i gcrích, mar a leagtar amach in Airteagal 7, déanfaidh an Chomhairle Eolaíochta an méid seo a leanas:

(1)  Straitéis i leith na heolaíochta:

—  an straitéis fhoriomlán i leith na heolaíochta do ERC a bhunú, i bhfianaise deiseanna eolaíocha agus riachtanais eolaíocha na hEorpa;

—  an clár oibre a bhunú agus bearta tacaíochta éagsúla ERC a cheapadh i gcomhréir lena straitéis eolaíoch;

—  na tionscnaimh comhair idirnáisiúnta is gá a bhunú lena n-áirítear gníomhaíochtaí for-rochtana, chun infheictheacht ERC a mhéadú do na taighdeoirí is fearr ón gcuid eile den domhan, i gcomhréir lena straitéis eolaíoch.

(2)  Bainistiú, faireachán agus rialú cáilíochta ó thaobh na heolaíochta de:

–  córas athbhreithnithe piaraí den scoth a áirithiú, atá bunaithe ar eolaíocht den scoth agus ar láimhseáil atá iomlán trédhearcach, cothrom agus neamhchlaonta a dhéanamh ar na tograí trí sheasaimh a bhunú maidir le glaonna ar thograí a chur chun feidhme agus a bhainistiú, critéir mheastóireachta, próisis athbhreithnithe piaraí lena n-áirítear saineolaithe a roghnú, na modhanna maidir le hathbhreithniú piaraí agus meastóireacht tograí agus na rialacha agus na treoirlínte cur chun feidhme is gá, ar ar a mbonn sin a chinnfear na tograí atá le cistiú faoi mhaoirseacht na Comhairle Eolaíochta;

—  i gcás gníomhaíochtaí taighde ceannródaíocha a dhéanann ERC, ceapfar saineolaithe ar bhonn togra ó Chomhairle Eolaíochta ERC;

—  a áirithiú go gcuirfear deontais ERC chun feidhme de réir nósanna imeachta simplí trédhearcacha lena ndéantar an fócas a choinneáil ar an mbarr feabhais, an tionscnaíocht a spreagadh agus an tsolúbthacht a chónascadh leis an gcuntasacht trí fhaireachán leanúnach a dhéanamh ar cháilíocht agus cur chur chun feidhme na n-oibríochtaí;

—  an méid atá bainte amach ag ERC agus cáilíocht agus tionchar an taighde arna chistiú ag ERC a athbhreithniú agus a mheasúnú agus, dá réir sin, moltaí a dhéanamh agus treoirlínte a leagan síos maidir le gníomhaíochtaí ceartaitheacha nó gníomhaíochtaí sa todhchaí;

—  seasaimh maidir le haon ábhar eile a dhéanfaidh difear dá bhfuil bainte amach ag ERC agus don tionchar a bheidh ag gníomhaíochtaí ERC agus ar cháilíocht an taighde a chuirfear i gcrích;

(3)  Cumarsáid agus scaipeadh:

—  próifíl dhomhanda agus infheictheacht ERC a ardú trí ghníomhaíochtaí cumarsáide agus for-rochtana a chur i gcrích, lena n-áirítear comhdhálacha eolaíocha chun gníomhaíochtaí ERC agus an méid atá bainte amach aici agus na torthaí ó thionscadail arna gcistiú ag ERC, leis an bpobal eolaíochta, geallsealbhóirí tábhachtacha agus leis an ngnáthphobal;

—  dul i gcomhairle, i gcás inarb iomchuí, le pobal na n-eolaithe, na n-innealtóirí agus na scoláirí, le gníomhaireachtaí cistithe réigiúnacha agus náisiúnta agus le geallsealbhóirí eile;

—  tuairisciú go rialta chuig an gCoimisiún faoina gníomhaíochtaí féin.

Tabharfar cúiteamh do chomhaltaí na Comhairle Eolaíochta i leith na gcúraimí a chuirfidh siad i gcrích trí bhíthin honararium agus, i gcás inarb iomchuí, aisíocaíocht speansas taistil agus cothaithe.

Beidh Uachtarán ERC ina chónaí sa Bhruiséil ar feadh thréimhse an cheapacháin agus tabharfaidh sé formhór a cuid/chuid ama(11)do gnó ERC. Tabharfar luach saothair dó/di ar leibhéal atá i gcomhréir le hardbhainistíocht an Choimisiúin agus soláthróidh an Struchtúr Cur Chun Feidhme Tiomnaithe di/dó an tacaíocht is gá chun a fheidhmeanna/a feidhmeanna a chur i gcrích.

Toghfaidh an Chomhairle Eolaíochta triúr Leas-Chathaoirleach as measc a comhaltaí a thabharfaidh cúnamh don Uachtarán chun ionadaíocht a dhéanamh thar a ceann agus a cuid oibre a eagrú. Féadfar teideal Leas-Chathaoirleach ERC a bheith acu freisin.

Tabharfar tacaíocht don triúr Leas-Chathaoirleach chun cúnamh riaracháin áitiúil leordhóthanach ina n-institiúidí náisiúnta a áirithiú.

1.3.2.  An Struchtúr Cur chun Feidhme Tiomnaithe

Beidh gach gné de riarachán cur chun feidhme agus forghníomhú an chláir, dá bhforáiltear i gclár oibre ERC, faoi chúram an struchtúir cur chun feidhme thiomnaithe. Cuirfidh sé, go háirithe, na nósanna imeachta meastóireachta, athbhreithniú piaraí agus próiseas roghnúcháin chun feidhme i gcomhréir leis an straitéis arna bunú ag an gComhairle Eolaíochta agus áiritheoidh sé bainistiú airgeadais agus eolaíochta na ndeontas. Tacóidh an struchtúr cur chun feidhme tiomnaithe leis an gComhairle Eolaíochta i gcur i gcrích a cúraimí go léir mar a leagtar amach thuas, lena n-áirítear a straitéis i leith na heolaíochta a fhorbairt, faireachán ar na hoibríochtaí a dhéanamh agus a hathbhreithniú agus a measúnú ar an méid atá bainte amach ag ERC mar aon lena gníomhaíochtaí for-rochtana agus cumarsáide, rochtain ar na doiciméid agus ar na sonraí is gá atá ina seilbh a thabhairt agus coinneoidh sé an Chomhairle Eolaíochta ar an eolas faoina gníomhaíochtaí.

Chun idirchaidreamh éifeachtach a áirithiú leis an struchtúr cur chun feidhme tiomnaithe faoi cheisteanna straitéise agus oibríochtúla, tionólfaidh bainisteoirí na Comhairle Eolaíochta agus Stiúrthóir an struchtúir cur chun feidhme thiomnaithe cruinnithe maidir le comhordú ar bhonn rialta.

Maidir leis an bhfoireann a earcófar chun na críche sin, lena n-áirítear oifigigh ó institiúidí AE, i gcás inar gá sin, déanfaidh siad ERC a bhainistiú agus cuimseofar leis sin na fíor-riachtanais riarachán chun an chobhsaíocht agus an leanúnachas is gá do riarachán éifeachtach a áirithiú.

1.3.3.  Ról an Choimisiúin

Chun a chuid freagrachtaí a chomhlíonadh mar a leagtar amach in Airteagail 6, 7 agus 8 agus i gcomhthéacs a chuid freagrachtaí féin as an mbuiséad a fheidhmiú, déanfaidh an Coimisiún an méid seo a leanas:

–  leanúnachas agus athnuachan na Comhairle Eolaíochta a áirithiú agus tacaíocht a thabhairt do Bhuanchoiste um Shainaithint Comhaltaí chun comhaltaí a shainaithint amach anseo don Chomhairle Eolaíochta;

–  leanúnachas an struchtúir cur chun feidhme thiomnaithe agus cúraimí agus freagrachtaí a tharmligfear chuige a áirithiú, agus tuairimí ón gComhairle Eolaíochta á gcur san áireamh;

–  a áirithiú go gcuirfidh an struchtúr cur chun feidhme tiomnaithe raon iomlán a chuid cúraimí agus freagrachtaí i gcrích;

–  Stiúrthóir agus comhaltaí bhainistíocht an struchtúir cur chun feidhme thiomnaithe a cheapadh, agus tuairimí ón gComhairle Eolaíochta á gcur san áireamh;

–  a áirithiú go nglacfar in am trátha an clár oibre, na seasaimh maidir leis an modheolaíocht cur chun feidhme agus na rialacha cur chun feidhme is gá, lena n-áirítear Rialacha ERC maidir le Tíolacadh agus Samhail-Chomhaontú Deontais ERC, agus na seasaimh atá ag an gComhairle Eolaíochta á gcur san áireamh;

–  Coiste an Chláir a chur ar an eolas ar bhonn rialta agus in am tráthúil faoi chur chun feidhme ghníomhaíochtaí ERC agus dul i gcomhairle le Coiste an Chláir faoi sin;

–  ós rud é go bhfuil sé freagrach as cur chun feidhme foriomlán an Chláir Réime um Thaighde, déanfaidh sé faireachán ar an struchtúr cur chun feidhme tiomnaithe agus a fheidhmíocht a mheasúnú.

2.  GNÍOMHAÍOCHTAÍ MARIE SKLODOWSKA-CURIE (MSCA)

2.1.  An Réasúnaíocht

Is é atá ag teastáil ón Eoraip bonn caipitil dhaonna ina bhfuil daoine ardoilte acmhainneacha ag feidhmiú sa taighde agus sa nuálaíocht agus atá in ann dul in oiriúint do réitigh inbhuanaithe ar dhúshláin reatha agus ar dhúshláin na todhchaí agus iad a aimsiú go héasca, amhail mórathruithe déimeagrafacha san Eoraip. Chun barr feabhais a áirithiú, ní mór do thaighdeoirí a bheith soghluaiste, comhoibriú agus eolas a scaipeadh ar fud tíortha, earnálacha agus disciplíní, agus leas a bhaint as an meascán ceart d’eolas agus scileanna chun dul i ngleic le dúshláin shochaíocha agus tacú leis an nuálaíocht.

Is lárionad mór eolaíochta í an Eoraip ina bhfuil thart ar 1.8 milliún taighdeoir ag obair sna mílte ollscoileanna, lárionaid taighde agus ▌ cuideachtaí. Meastar, áfach, go mbeidh ar AE oiliúint a chur ar aon mhilliún taighdeoir nua faoi 2027 agus iad a fhostú chun na spriocanna a bhaint amach atá á leagan amach don infheistíocht mhéadaithe sa taighde agus sa nuálaíocht. Is géarghá é sin a théann thar a bhfuil i gceist san ▌earnáil acadúil (amhail i dtionscal agus gnó, lena n-áirítear FBManna, rialtais, eagraíochtaí de chuid na sochaí sibhialta, institiúidí cultúrtha agus ospidéil etc.) agus éilítear leis comhar idir na hearnálacha éagsúla chun taighdeoirí nua a chur ar fáil atá oilte go hiomchuí. Ní mór do AE a chuid iarrachtaí a threisiú chun níos mó ban agus fear óg a mhealladh chuig gairm sa taighde, a bheith níos cuimsithí agus cothromaíocht saoil oibre/teaghlaigh níos fearr a chur chun cinn, taighdeoirí ó thríú tíortha a mhealladh, a thaighdeoirí féin a choinneáil agus taighdeoirí Eorpacha atá ag obair in áiteanna eile a thabhairt ar ais chun na hEorpa. Ina theannta sin, chun barr feabhais a scaipeadh ar bhonn níos leithne, ní mór na coinníollacha faoina bhfuil taighdeoirí ag feidhmiú a fheabhsú a thuilleadh sa Limistéar Eorpach Taighde (LET). I ndáil leis an méid sin, is gá naisc níos láidre go háirithe le Limistéar Eorpach an Oideachais (EEdA), Ciste Forbraíochta Réigiúnaí na hEorpa (CFRE), agus le Ciste Sóisialta na hEorpa (CSE+).

Is fearr is féidir aghaidh a thabhairt ar na dúshláin sin ar leibhéal AE mar gheall ar a ngné chórasach agus mar gheall ar an iarracht idir tíortha a bhfuil gá leis chun iad a réiteach.

Dírítear le gníomhaíochtaí Marie Skłodowska-Curie (MSCA) ar thaighde den scoth atá go hiomlán ón mbun aníos, atá oscailte d’aon réimse sa taighde agus sa nuálaíocht idir taighde bunúsach agus roghnú seirbhísí ar an margadh agus seirbhísí nuálaíochta. Áirítear orthu sin réimsí taighde a chumhdaítear faoin gConradh ar Fheidhmiú an Aontais Eorpaigh agus faoin gConradh ag bunú an Chomhphobail Eorpaigh do Fhuinneamh Adamhach (Euratom). Má thagann riachtanais shonracha chun cinn agus má bhíonn foinsí breise cistithe ar fáil, féadfaidh MSCA naisc a lorg le gníomhaíochtaí áirithe maidir le dúshláin shonracha (lena n-áirítear misin shainaitheanta), cineálacha taighde agus institiúidí nuálaíochta, nó láithreacha geografacha chun freagairt d’fhorbairt riachtanais na hEorpa i ndáil le scileanna, oiliúint taighde, forbairt gairme agus comhroinnt eolais.

Is iad MSCA an phríomhionstraim ar leibhéal AE chun taighdeoirí a mhealladh ó thríú tíortha chuig an Eoraip, atá ina chabhair mhór don chomhar domhanda sa taighde agus sa nuálaíocht dá réir sin. De réir na fianaise, ní hamháin go bhfuil tionchar dearfach ag MSCA ar dhaoine aonair, eagraíochtaí, agus ar leibhéal an chórais, ach soláthraíonn siad torthaí taighde ceannródaíocha a bhfuil tionchar mór acu agus cabhraíonn siad go mór le dul i ngleic le dúshláin shochaíocha agus straitéiseacha freisin san am céanna. Tá rath ar an infheistíocht fhadtéarmach a dhéantar i ndaoine, mar a léirítear le líon buaiteoirí Dhuais Nobel a bhíodh ina n-iarchomhaltaí nó ina n-iarstiúrthóirí de chuid MSCA.

Tríd an iomaíochas taighde domhanda i measc eolaithe agus i measc eagraíochtaí óstacha ón dá earnáil idir acadúil agus neamh-acadúil araon, agus trí eolas ardcháilíochta a chruthú agus a chomhroinnt ar fud tíortha, earnálacha agus disciplíní, cabhraíonn MSCA go sonrach le cuspóirí an chláir oibre ‘Poist, fás agus infheistíocht’, Straitéis Dhomhanda AE agus Spriocanna Forbartha Inbhuanaithe na Náisiún Aontaithe.

Rannchuidíonn MSCA le LET a dhéanamh níos éifeachtaí, níos iomaíche agus níos tarraingtí ar fud an domhain. Is féidir an méid sin a bhaint amach trí dhíriú ar ghlúin nua de thaighdeoirí ardoilte agus tacaíocht a thabhairt do thaighdeoirí tréitheacha atá ag teacht chun cinn ar fud AE agus níos faide i gcéin, lena n-áirítear a n-aistriú go comhpháirteanna eile an chláir, amhail ERC agus EIT, a chothú; trí scaipeadh agus cur i bhfeidhm eolas agus smaointe nua i leith bheartais, gheilleagar agus shochaí na hEorpa a chothú, inter alia trí chumarsáid eolaíochta agus bearta for-rochtana poiblí feabhsaithe; trí chomhar idir eagraíochtaí déanta taighde a éascú agus trí fhoilsiú de réir phrionsabail na heolaíochta oscailte agus de réir shonraí FAIR; agus trí thionchar struchtúraithe suntasach a bheith acu ar LET, ina moltar margadh saothair oscailte agus caighdeáin a leagan síos ar mhaithe le hoiliúint ar ardchaighdeán, dálaí fostaíochta tarraingteacha agus córas oscailte, trédhearcach, fiúntas-bhunaithe earcaíochta do thaighdeoirí uile i gcomhréir leis an gCairt Eorpach do Thaighdeoirí agus leis an gCód Iompair um Earcú Taighdeoirí.

2.2.  Réimsí Idirghabhála

2.2.1.  Barr Feabhais a Chothú trí Shoghluaisteacht Taighdeoirí thar Theorainneacha, Earnálacha agus Disciplíní

Ní mór do AE a bheith ina phointe tagartha i gcónaí do thaighde den scoth agus a bheith tarraingteach mar sin do na taighdeoirí is mó a bhfuil gealladh fúthu, taighdeoirí Eorpacha nó taighdeoirí neamh-Eorpacha araon, i ngach céim den ghairm atá acu. Is féidir an méid sin a bhaint amach trína chur ar chumas taighdeoirí agus ball foirne a bhaineann leis an taighde gluaiseacht agus comhoibriú idir tíortha, earnálacha agus disciplíní agus, dá bhrí sin, tairbhe a bhaint as oiliúint ardcháilíochta agus as deiseanna gairme. Leis sin, éascófar an ghluaiseacht idir an saol acadúil agus earnálacha eile chomh maith le gníomhaíocht fiontraíochta a spreagadh.

Réimsí Ginearálta

–  Taithí de bharr na soghluaisteachta laistigh den Eoraip nó lasmuigh di do na taighdeoirí is fearr nó a bhfuil gealladh fúthu gan beann ar a náisiúntacht chun dul i mbun taighde den scoth agus a scileanna a fhorbairt mar aon lena ngairm agus a líonraí i dtaca leis an saol acadúil agus le hearnálacha eile a leathnú (lena n-áirítear bonneagair thaighde).

2.2.2.  Scileanna nua a Chothú trí Oiliúint den Scoth a chur ar Thaighdeoirí

Tá gá ag AE le bonn acmhainní daonna atá láidir, athléimneach agus cruthaitheach, agus an meascán ceart de scileanna a bheith ar fáil dó chun riar do riachtanais mhargadh saothair na todhchaí, chun a bheith nuálach agus chun eolas agus smaointe a thiontú ina dtáirgí agus seirbhísí ar mhaithe le tairbhe eacnamaíoch agus shóisialta. Is féidir an méid sin a bhaint amach trí oiliúint a chur ar thaighdeoirí chun a gcroí-inniúlachtaí taighde a fhorbairt a thuilleadh agus a scileanna inaistrithe a fheabhsú, amhail meon cruthaitheach, freagrach, fiontraíochta atá oscailte don tsochaí agus feasacht i leith forbairt inbhuanaithe. Dá bharr sin, beidh ar a gcumas aghaidh a thabhairt ar dhúshláin dhomhanda atá ann faoi láthair agus a bheidh ann amach anseo, agus feabhas a chur ar a n-ionchais ghairmréime agus ar a bpoitéinseal nuálaíochta.

Réimsí Ginearálta

–  Cláir oiliúna chun scileanna éagsúla a bhaineann le dúshláin dhomhanda atá ann faoi láthair agus a bheidh ann amach anseo a thabhairt do thaighdeoirí.

2.2.3.  Acmhainní Daonna agus Forbairt Scileanna a Neartú ar fud an Limistéir Eorpaigh Taighde

Chun barr feabhais a chothú, comhar a chur chun cinn idir eagraíochtaí déanta taighde agus éifeacht dhearfach struchtúraithe a chruthú, ní mór caighdeáin oiliúna agus meantóireachta ardcháilíochta, dálaí maithe oibre agus forbairt éifeachtach gairmréime a thabhairt isteach do thaighdeoirí ar fud LET. Más iomchuí agus má tá bonn cirt á thabhairt di le staidéar, cuirfear tacaíocht ar fáil do thaighdeoirí chun filleadh ar a dtír thionscnaimh laistigh de agus chuig an Aontas faoi chuimsiú na réimsí ginearálta reatha. Cabhróidh sé sin le cláir agus córais oiliúna taighde a nuachóiriú agus a fheabhsú agus cuirfidh sé le tarraingteacht na n-institiúidí ▌ar fud an domhain.

Réimsí Ginearálta

–  Cláir oiliúna chun barr feabhais a chothú agus na dea-chleachtais a leathadh ar fud institiúidí, bonneagair thaighde agus córais taighde agus nuálaíochta;

–  Comhar idirdhisciplíneach agus trasdisciplíneach, eolas a thairgeadh agus a scaipeadh laistigh den Aontas agus le tríú tíortha.

2.2.4.  Feabhas a chur ar Shineirgí agus iad a Éascú

Ní mór sineirgí idir córais an taighde agus na nuálaíochta agus cláir ar leibhéal AE, ar an leibhéal réigiúnach agus náisiúnta a fhorbairt tuilleadh. Is féidir an méid sin a ghnóthú go háirithe trí shineirgí ▌, trí chomhlántachtaí le codanna eile d’Fhís na hEorpa amhail an Institiúid Eorpach um Nuálaíocht agus Teicneolaíocht (EIT) agus trí chláir eile AE, go sonach clár Erasmus agus CSE+, lena n-áirítear trí bhíthin Séala Barr Feabhais.

Réimsí Ginearálta

–  Cláir oiliúna agus tionscnaimh chomhchosúla i dtaca le forbairt gairmréimeanna taighde dá dtugtar tacaíocht ó fhoinsí cistithe poiblí nó príobháideacha comhlántacha ar an leibhéal réigiúnach, ar an leibhéal náisiúnta nó ar leibhéal AE.

2.2.5.  For-rochtain Phoiblí a Chur chun Cinn

Ní mór an fheasacht faoi ghníomhaíochtaí an chláir agus aitheantas an phobail do thaighdeoirí a fheabhsú ar fud AE agus lasmuigh de, chun próifíl dhomhanda MSCA a ardú agus chun tuiscint níos fearr a chothú maidir leis an tionchar a bheidh ag obair na dtaighdeoirí ar shaol laethúil na saoránach, agus chun daoine óga a spreagadh chun dul i mbun gairmeacha sa taighde. Is féidir an méid sin a bhaint amach trí oibriú de réir phrionsabal na heolaíochta oscailte ina ndéantar eolas agus cleachtais a scaipeadh, a shaothrú agus a leathadh ar bhonn níos fearr. D’fhéadfadh ról lárnach a bheith ag eolaíocht saoránach freisin.

Réimsí Ginearálta

–  Tionscnaimh for-rochtana phoiblí chun an pobal a spreagadh chun spéis a chur i ngairmeacha sa taighde, go háirithe daoine óga ó gach cúlra;

–  Gníomhaíochtaí cur chun cinn chun próifíl dhomhanda, infheictheacht agus feasacht faoi MSCA a ardú;

–  Eolas a scaipeadh agus a bhraisliú trí chomhar trastionscadail, tionscadal de chuid pointí teagmhála náisiúnta (NCPanna) agus trí ghníomhaíochtaí líonraithe eile amhail seirbhís alumni.

3.  BONNEAGAIR THAIGHDE

3.1.  An Réasúnaíocht

Déanann bonneagair thaighde ealaíne úrscothacha seirbhísí tábhachtacha a sholáthar do phobail taighde agus nuálaíochta, ina bhfuil ról ríthábhachtach acu i dtaca le réimsí eolas ceannródaíoch a leathnú agus bonn a chur faoi rannchuidithe taighde agus nuálaíochta chun dul i ngleic le dúshláin dhomhanda agus le hiomaíochas tionsclaíoch. I bhfírinne, tá bonneagair thaighde réigiúnacha agus náisiúnta agus braislí barr feabhais eolaíocha atá scartha óna chéile ina lán cásanna, agus trí thacú le bonneagair thaighde ar leibhéal AE dhéanfaí é sin a mhaolú, agus dhéanfaí LET a neartú dá bharr sin mar aon leis an ▌gcúrsaíocht eolais ar fud na stórtha sonraí a mhéadú. Is ag dul i méid atá spleáchas an dul chun cinn eolaíoch ar chomhoibriú na mbonneagar taighde agus an tionscail a fhorbraíonn na hionstraimí a bhfuil gá leo atá bunaithe ar eochairtheicneolaíochtaí cumasúcháin agus ar theicneolaíochtaí nua eile.

Is é an cuspóir foriomlán bonneagair thaighde inbhuanaithe den scoth a chothú san Eoraip ar bonneagair iad a bheidh oscailte agus inrochtana do gach taighdeoirí san Eoraip agus níos faide i gcéin, ina mbainfear leas iomlán as acmhainneacht na mbonneagar sin dul chun cinn agus nuálaíocht a dhéanamh san eolaíocht. Is iad na cuspóirí lárnacha ilroinnt éiceachóras an taighde agus na nuálaíochta a laghdú, dúbailt na n-iarrachtaí a sheachaint, agus comhordú níos fearr a dhéanamh ar dhearadh, ar fhorbairt, ar inrochtaineacht agus ar úsáid na mbonneagar taighde, lena n-áirítear na bonneagair sin a fhaigheann maoiniú ó CFRE. Tá sé ríthábhachtach tacú le rochtain oscailte ar bhonneagair thaighde do na taighdeoirí Eorpacha uile mar aon le, inter alia rochtain mhéadaithe ar acmhainní taighde digiteacha, tríd an Néal Eorpach maidir leis an Eolaíocht Oscailte (dá ngairtear ‘EOSC’ anseo feasta), go sonrach spreagadh a thabhairt d’úsáid na heolaíochta oscailte agus d’úsáid cleachtas sonraí oscailte.

Tá tábhacht freisin le hinbhuanaitheacht fhadtéarmach na mbonneagar taighde a fheabhsú ós rud é go mbíonn siad i mbun oibríochta de ghnáth ar feadh riar maith blianta agus gur cheart dóibh, dá bhrí sin, bearta a chur i gcrích chun tacaíocht leanúnach agus chobhsaí a dhaingniú.

Ar an gcuma chéanna, is gá do AE dul i ngleic leis an méadú mear atá ag teacht ar an iomaíochas domhanda chun daoine tréitheacha a aimsiú trí bhíthin taighdeoirí tríú tíortha a mhealladh chun dul i mbun oibre i mbonneagair thaighde Eorpacha den chéad scoth. Is cuspóir mór é freisin cur le hiomaíochas agus le cumais nuálaíochta an tionscail Eorpaigh, ag tacú le heochairtheicneolaíochtaí agus eochairsheirbhísí le haghaidh bonneagair thaighde agus a n-úsáideoirí agus, dá bhrí sin, ag cur feabhas ar na dálaí i dtaca le réitigh nuálacha a sholáthar.

Chuidigh creataí réime san am atá thart go mór le húsáid níos éifeachtúla agus níos éifeachtaí a bhaint as bonneagair thaighde náisiúnta chomh maith le cur chuige comhleanúnach straitéiseach i leith beartais a cheapadh do bhonneagair thaighde uile-Eorpacha arna bhforbairt i gcomhar leis an bhFóram Straitéiseach Eorpach um Bonneagair Thaighde. Baineadh buntáistí soiléire as an gcur chuige straitéiseach sin, lena n-áirítear dúbailt na n-iarrachtaí a laghdú agus úsáid fhoriomlán a bhaint as acmhainní ar bhealach níos éifeachtúla agus as próisis agus nósanna imeachta maidir le caighdeánú chomh maith. Tá ról tábhachtach ag an tsoghluaisteacht taighde maidir le húsáid na mbonneagar taighde a éascú, agus ní mór, dá bhrí sin, sineirgí le scéimeanna soghluaisteachta náisiúnta agus Eorpacha a áireamh.

An ghníomhaíocht dá tugtar tacaíocht ó AE, soláthróidh sí breisluach tríd an méid seo a leanas: an tírdhreach taighde reatha atá san Eoraip a chomhdhlúthú agus a bharrfheabhsú in éineacht le hiarrachtaí ar bhonneagair taighde nua a fhorbairt a mbeidh tábhacht agus tionchar uile-Eorpach ag baint leo; a áirithiú go n-oibreoidh tacair chomhchosúla de bhonneagair thaighde i gcomhar le chéile chun aghaidh a thabhairt ar shaincheisteanna straitéiseacha a dhéanann difear do phobail úsáideoirí; an Néal Eorpach maidir leis an Eolaíocht Oscailte (EOSC) a bhunú mar thimpeallacht éifeachtach intomhaiste inbhuanaithe don taighde sonraíbhunaithe; an taighde náisiúnta agus réigiúnach agus líonraí oideachais a idirnascadh, bonneagar líonraí ardchumais do mhéideanna ollmhóra sonraí agus rochtain ar acmhainní digiteacha thar theorainneacha agus thar fhóireacha fearainn a fheabhsú agus a dhaingniú; an cumhdach uile-Eorpach maidir le bonneagair thaighde dháilte a chur chun cinn, agus comparáid trastíre na sonraí taighde a chumasú, e.g. sna réimsí SSH agus comhshaoil; inoibritheacht na mbonneagar taighde a chothú; aistriú eolais agus oiliúint acmhainní daonna ardoilte a fheabhsú agus a threisiú; úsáid agus, i gcás inarb ábhartha, uasghrádú na mbonneagar taighde uile-Eorpach reatha a chothú ar fud chlár Fhís na hEorpa; bacainní a shárú lena gcuirtear cosc ar na foirne taighde is fearr rochtain a fháil ar na seirbhísí bonneagar taighde is fearr san Eoraip; ionchas nuálaíochta na mbonneagar taighde a chothú, ar bonneagair iad atá dírithe ar an bhforbairt teicneolaíochta agus ar an gcomhnuálaíocht agus úsáid mhéadaithe á baint ag an earnáil thionsclaíoch as bonneagair thaighde.

Agus ní mór an ghné idirnáisiúnta de bhonneagair thaighde AE a threisiú, ag cothú comhordú níos láidre le bonneagair thaighde idirnáisiúnta agus le rannpháirtíocht idirnáisiúnta sna bonneagair thaighde Eorpacha ar mhaithe le comhshochar.

Beidh rannchuidiú sna gníomhaíochtaí do na Spriocanna Forbartha Inbhuanaithe (SFInna) éagsúla amhail na spriocanna seo a leanas: SFI 3 – Sláinte Mhaith agus Saol Folláin do na Daoine; SFI 7 – Fuinneamh Inacmhainne agus Glan; SFI 9 – Nuálaíocht Tionscail agus Bonneagar; SFI 13 – Gníomhú ar son na hAeráide.

3.2.  Réimsí idirghabhála

3.2.1.  Creat na mBonneagar Taighde Eorpach a chomhdhlúthú agus a fhorbairt

Tá bunú, oibriú agus inbhuanaitheacht fhadtéarmach bonneagar taighde arna sainaithint ag an bhFóram Straitéiseach Eorpach um Bonneagair Thaighde agus bunú, feidhmiú agus inbhuanaitheacht fhadtéarmach bonneagar taighde eile den chéad scoth lena ngabhann ábharthacht uile-Eorpach bunriachtanach don Aontas chun a áirithiú go mbeidh sé i dtús áite ó thaobh taighde ar thús cadhnaíochta, go gcuirfear oiliúint agus breisoiliúint ar thaighdeoirí, go gcruthófar agus go n-úsáidfear eolas nua agus go mbeidh a chuid tionscal iomaíoch.

Ba cheart go mbeadh an Néal Eorpach maidir leis an Eolaíocht Oscailte (EOSC) ina bhealach éifeachtach agus cuimsitheach chun seirbhísí bonneagar taighde a sheachadadh agus ba cheart dó an chéad ghlúin eile de sheirbhísí sonraí le haghaidh mórshonraí eolaíochta a chruinniú, a stóráil, a phróiseáil (e.g. anailísíocht, ionsamhlúchán, seirbhísí léirshamhlaithe) agus a chomhroinnt a sholáthar do phobail taighde na hEorpa de réir phrionsabail FAIR. Ina theannta sin, ba cheart do EOSC rochtain ar fhormhór na sonraí arna nginiúint agus arna gcruinniú le bonneagair thaighde, ar ríomhaireacht ardfheidhmíochta agus ar acmhainní eacsascálaithe, lena n-áirítear iad siúd a imlonnaítear faoin mBonneagar Sonraí Eorpach (EDI)(12), a thabhairt do thaighdeoirí san Eoraip.

Nascfar an líonra taighde agus oideachais uile-Eorpach le chéile agus cumasófar leis cianrochtain ar bhonneagair thaighde agus acmhainní taighde, trí idirnascacht a sholáthar idir ollscoileanna, institiúidí taighde agus pobail taighde agus nuálaíochta ar leibhéal AE, mar aon le naisc idirnáisiúnta le líonraí comhpháirtíochta eile ar fud an domhain.

Réimsí Ginearálta

–  Saolré bonneagar taighde uile-Eorpach trí bhonneagair nua thaighde a dhearadh; a gcéim ullmhúcháin agus cur chun feidhme, a bhfeidhmíocht luathchéime lena gcomhlánaítear foinsí cistiúcháin eile, i gcás na mbonneagar taighde a dtugtar tacaíocht dóibh le cistí struchtúrtha, mar aon leis an éiceachóras bonneagar taighde a dhaingniú agus a thabhairt chun barr feabhais trí chuíchóiriú a dhéanamh ar an gcleachtas faireacháin i gcás mhórthionscadail ESFRI agus i gcás bonneagair thaighde uile-Eorpacha eile agus comhaontuithe seirbhíse, éabhlóidí, cumaisc, cumhdach uile-Eorpach nó díchoimisiúnú bonneagar taighde uile-Eorpach a éascú;

–  An Néal Eorpach maidir leis an Eolaíocht Oscailte, lena n-áirítear: inscálaitheacht agus inbhuanaitheacht an bhealaigh rochtana; i gcomhar leis na Ballstáit agus leis na tíortha comhlachaithe acmhainní Eorpacha, náisiúnta, réigiúnacha agus institiúideacha a chónaidhmiú ar bhealach éifeachtach; a éabhlóid theicniúil agus bheartais chun dul i ngleic le riachtanais agus ceanglais nua taighde (e.g. tacair sonraí íogaire a úsáid, príobháideachas trí dhearadh); idir-inoibritheacht sonraí agus comhlíonadh phrionsabail FAIR; agus bonn leathan úsáideoirí;

–  An líonra taighde agus oideachais uile-Eorpach lena gcuirtear bunsraith faoi EOSC agus EDI agus trínar féidir seirbhísí ríomhaireachta ardfheidhmíochta/sonraí a sheachadadh i dtimpeallacht néalbhunaithe atá in ann dul i ngleic le tacair sonraí ollmhóra agus le próisis ollmhóra ríomhaireachta.

3.2.2.  Bonneagair Thaighde a Oscailt, a Chomhtháthú agus a Idirnascadh

Cuirfear feabhas ar chreat an taighde trí oscailteacht bonneagar taighde idirnáisiúnta, náisiúnta agus réigiúnach a áirithiú le haghaidh na dtaighdeoirí Eorpacha uile agus trína seirbhísí a chomhtháthú nuair is gá, ionas go ndéanfar dálaí rochtana a chomhchuibhiú, soláthar seirbhísí a fheabhsú agus a mhéadú agus straitéis forbartha chomhchoiteann a spreagadh i leith comhpháirteanna ardteicneolaíochta agus ardseirbhísí trí ghníomhaíochtaí nuálacha.

Réimsí Ginearálta

–  Líonraí lena dtugtar cisteoirí náisiúnta agus réigiúnacha bonneagar taighde le chéile chun rochtain thrasnáisiúnta taighdeoirí a chomhchistiú;

–  Líonraí de bhonneagair thaighde uile-Eorpacha, náisiúnta agus réigiúnacha lena dtugtar aghaidh ar dhúshláin dhomhanda chun rochtain a thabhairt do thaighdeoirí mar aon le seirbhísí na mbonneagar taighde a chomhchuibhiú agus a fheabhsú.

3.2.2a  Acmhainneacht nuálaíochta Bonneagar Taighde Eorpach agus gníomhaíochtaí i leith Nuálaíochta agus Oiliúna

Chun an nuálaíocht a spreagadh sna ▌bonneagair thaighde féin agus i dtionscail, déanfar comhar T&F leis an lucht tionscail a chothú chun acmhainneachtaí Aontais agus éileamh ar sholáthar tionsclaíoch a fhorbairt i réimsí ardteicneolaíochta ▌amhail ionstraimíocht eolaíoch ▌. Sa bhreis air sin, spreagfar an lucht tionscail chun bonneagair thaighde a úsáid, e.g. mar shaoráidí tástála turgnamhaí nó mar lárionaid eolasbhunaithe. Chun bonneagair thaighde a fhorbairt agus a shaothrú, beidh gá le scileanna iomchuí a bheith ag a mbainisteoirí, ag a dtaighdeoirí, ag a n-innealtóirí agus ag a dteicneoirí, mar aon le húsáideoirí. Chun na críche sin, le cistiú ón Aontas, tacófar le hoiliúint a chur ar fhoirne a dhéanann bonneagair thaighde, lena ngabhann leas uile-Eorpach, a bhainistiú agus a fheidhmiú, le malartú foirne agus dea-chleachtas idir saoráidí, agus soláthar leormhaith acmhainní daonna i bpríomhdhisciplíní, lena n-áirítear teacht chun cinn curaclam sonrach oideachais. Déanfar sineirgí le gníomhaíochtaí Marie Skłodowska-Curie a spreagadh.

Réimsí Ginearálta

–  Líonraí comhtháthaithe de bhonneagair thaighde le haghaidh straitéis/treochlár comhchoiteann a ullmhú agus a chur chun feidhme i gcomhair forbairt agus ionstraimíocht theicneolaíoch;

–  oiliúint a chur ar fhoirne a dhéanann bonneagair thaighde, lena ngabhann leas uile-Eorpach, a bhainistiú agus a fheidhmiú.

3.2.2b  An beartas Eorpach maidir le Bonneagar Taighde agus an Comhar Idirnáisiúnta a atreisiú

Tá gá le tacaíocht chun go mbeidh lucht déanta beartais, comhlachtaí cistiúcháin nó grúpaí comhairleacha amhail ESFRI ag obair as lámha a chéile chun straitéis fhadtéarmach Eorpach chomhleanúnach agus inbhuanaithe i leith bonneagair thaighde a fhorbairt agus a chur chun feidhme.

Ar an gcaoi chéanna, tríd an gcomhar straitéiseach idirnáisiúnta a chumasú, neartófar seasamh na mbonneagar taighde Eorpach ar an leibhéal idirnáisiúnta, lena n-áiritheofar an líonrú domhanda ▌, an idir-inoibritheacht agus an rochtain a bheidh acu.

Réimsí Ginearálta

–  Suirbhé, faireachán agus measúnú a dhéanamh ar bhonneagair thaighde ar leibhéal AE, mar aon le staidéir bheartais, cumarsáid agus gníomhaíochtaí oiliúna, gníomhaíochtaí straitéiseacha um chomhar idirnáisiúnta i leith bonneagair thaighde, agus gníomhaíochtaí sonracha comhlachtaí beartais agus comhairleacha ábhartha.

COLÚN II

DÚSHLÁIN DHOMHANDA AGUS IOMAÍOCHAS TIONSCLAÍOCH NA hEORPA

Tá mórán dúshlán le sárú ag AE, ar dúshláin dhomhanda roinnt díobh ▌chomh maith. Is ábhalmhór iad méid agus castacht na bhfadhbanna, ▌ agus is gá dul i ngleic leo go comhpháirteach agus in éineacht leis sin tá gá le acmhainní daonna leormhaithe, cuí-oilte agus oilte leis an líon iomchuí acmhainní airgeadais agus le hiarracht chomhréireach chun teacht ar réitigh. Is iad sin go beacht na réimsí ina gcaithfidh an tAontas Eorpach obair as lámha a chéile; go cliste, go solúbtha, go comhshnaidhmthe chun sochair agus chun tairbhe ár saoránach uile.

Is mó tionchar a bheidh ann ach gníomhaíochtaí a ailíniú le náisiúin agus le réigiúin eile ar fud an domhain faoi chuimsiú ▌an comhair idirnáisiúnta ar aon dul lena bhfuil i gClár Oibre 2030 na Náisiún Aontaithe don Fhorbairt Inbhuanaithe agus sna Spriocanna Forbartha Inbhuanaithe agus i gcomhaontú Pháras maidir leis an athrú aeráide. Agus an comhleas mar bhunús leis, iarrfar ar chomhpháirtithe ar fud an domhain oibriú i gcomhar le hiarrachtaí AE mar dhlúthchuid den taighde agus den nuálaíocht le haghaidh forbairt inbhuanaithe.

Tá an taighde agus an nuálaíocht ina bpríomhspreagthaí don fhás inbhuanaithe agus cuimsitheach agus don iomaíochas teicneolaíochta agus tionsclaíoch ▌. Rannchuideoidh siad le réitigh a aimsiú ar fhadhbanna na linne agus ar na fadhbanna a bheidh ann amach anseo, chun an treocht diúltach agus contúirteach lena nasctar an fhorbairt eacnamaíoch▌le húsáid mhéadaitheach acmhainní nádúrtha agus le dúshláin shóisialta atá ag dul i ngéire, a chur ar mhalairt slí chomh tapa agus is féidir. Leis sin, déanfar deiseanna gnó de na dúshláin, a rachaidh ina theannta sin chun sochair go mear don tsochaí.

Rachaidh sé chun tairbhe don Aontas Eorpach a bheith ina úsáideoir agus ina tháirgeoir eolais, teicneolaíochtaí agus tionscal lena léireofar an chaoi a bhféadfaidh an tsochaí agus an geilleagar feidhmiú agus forbairt ach iad a bheith nua-aoiseach, tionsclaíoch, inbhuanaithe, cuimsitheach, cruthaitheach, athléimneach, oscailte agus daonlathach. Maidir leis na samplaí méadaitheacha eacnamaíocha-comhshaoil-sóisialta den rud ▌a bheidh i ngeilleagar inbhuanaithe na todhchaí, déanfar iad a chothú agus cuirfear borradh fúthu, bídís i leith: sláinte agus saol folláin do chách; nó sochaithe athléimneacha, cruthaitheacha agus cuimsitheacha; nó sochaithe a neartófar le slándáil shibhialta; nó soghluaisteacht agus fuinneamh glan a bheidh ar fáil; nó geilleagar agus sochaí dhigitithe; nó tionscal trasdisciplíneach agus cruthaitheach; nó réitigh a bheidh bunaithe ar an spás, ar an bhfarraige nó ar an talamh; nó bithgheilleagar dea-fheidhmiúil, lena n-áirítear réitigh bhia agus cothaithe; úsáid inbhuanaithe acmhainní nádúrtha▌, cosaint an chomhshaoil, maolú an athraithe aeráide agus an oiriúnú dó, ar nithe iad a nginfear rachmas san Eoraip dá mbarr agus lena dtairgfear poist ar cháilíocht níos airde. Beidh fíorthábhacht leis an gclaochlú tionsclaíoch, agus le slabhraí luacha tionsclaíocha nuálacha a fhorbairt san Aontas.

Déanann teicneolaíochtaí nua difear do nach mór gach réimse beartais. I gcás gach teicneolaíochta ar leith, is minic a bhíonn comhcheangal deiseanna sóisialta agus eacnamaíocha ann, deiseanna d’éifeachtúlacht, do cháilíocht agus d’fheabhsú an rialtais, iarmhairtí don fhostaíocht agus don oideachas, ach freisin rioscaí a d’fhéadfadh a bheith ann don tsábháilteacht, don phríobháideachas agus don eitic. Dá bhrí sin, is gá meá comhtháite leasanna, comhar trasearnála agus ceapadh straitéise i leith bheartas na teicneolaíochta.

An taighde agus an nuálaíocht faoin gcolún seo d’Fhís na hEorpa, tá siad ina mbraislí comhtháite, cleamhnaithe fairsinge gníomhaíochtaí. In áit aghaidh a thabhairt ar earnálacha, is é is aidhm do na hinfheistíochtaí ná dul le féith na hinbhuanaitheachta chun athruithe sistéamacha a chur i gcion ar an tsochaí agus ar an ngeilleagar atá againn. Ní bhainfear an méid sin amach ach amháin má ghabhann na gníomhaithe uile, idir ghníomhaithe príobháideacha agus ghníomhaithe poiblí, de thaighde agus de nuálaíocht a chomhdhearadh agus a chomhchruthú; agus úsáideoirí deiridh, eolaithe, teicneolaithe, táirgeoirí, nuálaithe, gnólachtaí, oideoirí, lucht déanta beartais, saoránaigh, agus eagraíochtaí de chuid na sochaí sibhialta á dtabhairt le chéile ar an gcuma sin. Dá bhrí sin, níl aon cheann de na ▌braislí beartaithe d’aon chatagóir amháin gníomhaithe agus is trí thionscadail taighde agus nuálaíochta chomhoibríocha, a roghnófar ar bhonn glaonna iomaíocha le haghaidh tograí, a chuirfear na gníomhaíochtaí uile chun feidhme go príomha.

Sa bhreis ar aghaidh a thabhairt ar dhúshláin dhomhanda, trí na gníomhaíochtaí sna braislí déanfar, ina theannta sin, eochairtheicneolaíochtaí cumasúcháin agus eochairtheicneolaíochtaí atá ag teacht chun cinn (bídís ina dteicneolaíochtaí digiteacha nó ná bídís) a fhorbairt agus a chur i bhfeidhm ▌mar chuid de chomhstraitéis chun ceannaireacht thionsclaíoch agus shóisialta AE a chur chun cinn. I gcás inarb iomchuí, úsáidfear sonraí agus seirbhísí spás-chumasaithe an Aontais Eorpaigh chuige sin. Déanfar leibhéil uile LRT suas go dtí leibhéal 8 a chumhdach sa cholún seo d’Fhís na hEorpa gan dochar do dhlí iomaíochta an Aontais.

Is é a bheidh mar thoradh ar ghníomhaíochtaí go ndéanfar eolas nua a ghiniúint agus réitigh theicneolaíocha agus neamhtheicneolaíocha a fhorbairt, an teicneolaíocht a thabhairt ón tsaotharlann go dtí an margadh agus feidhmchláir a fhorbairt lena n-áirítear línte píolótacha agus léiritheoirí, agus áirítear ar na gníomhaíochtaí sin bearta chun glacadh sa mhargadh a spreagadh agus chun gealltanais a mhealladh ón earnáil phríobháideach agus dreasachtaí i gcomhair gníomhaíochtaí caighdeánaithe san Aontas. Is gá mais chriticiúil taighdeoirí agus tionscal Eorpach i gcomhair teicneolaíochtaí chun go dtiocfaidh astu go mbunófar éiceachórais cheannródaíocha, lena n-áirítear bonneagair theicneolaíochta úrscothacha e.g. le haghaidh tástála. Déanfar sineirgí le codanna eile d’Fhís na hEorpa agus de EIT, mar aon le cláir eile a uasmhéadú.

De bharr na mbraislí, tiocfaidh nuálaíocht úrnua ar an bhfód go tapa san Aontas Eorpach, trí bhíthin réimse leathan gníomhaíochtaí leabaithe, lena n-áirítear cumarsáid, scaipeadh agus saothrú, caighdeánú, chomh maith le tacaíocht don nuálaíocht neamhtheicneolaíoch agus do shásraí seachadta nuálacha, lena gcuideofar le dálaí margaidh, sochaíocha agus rialála a chruthú, a mbeidh luí le nuálaíocht iontu, amhail na comhshocruithe nuálaíochta. Bunófar píblínte a mbeidh réitigh éagsúla le baint astu, ar réitigh iad arna dtionscnamh as gníomhaíochtaí taighde agus nuálaíochta, agus spriocdhíreofar na réitigh sin ar infheisteoirí poiblí agus príobháideacha, agus ar chláir ábhartha eile AE agus náisiúnta nó réigiúnacha. Forbrófar sineirgí leis an tríú colún d’Fhís na hEorpa ina leith sin.

Tá fíorthábhacht leis an gcomhionannas inscne chun fás eacnamaíoch inbhuanaithe a bhaint amach. Dá bhrí, tá sé tábhachtach go ndéanfaí an ghné inscne a chomhtháthú i ngach dúshlán domhanda.

1.  BRAISLE ‘SLÁINTE’

1.1.  An Réasúnaíocht

Dearbhaítear i gColún AE um Chearta Sóisialta go bhfuil sé de cheart ag gach duine rochtain thráthúil a fháil ar chúram sláinte inacmhainne, coisctheach agus leigheasach atá sábháilte agus ar ardcháilíocht. Is dearbhú atá sa mhéid sin ar ghealltanas an Aontais Eorpaigh do Spriocanna Forbartha Inbhuanaithe na Náisiún Aontaithe lena n-éilítear go mbeadh cumhdach uilíoch sláinte ann do gach duine agus do dhaoine i ngach aois faoi 2030, gan aon duine a fhágáil ar leataobh, agus lena gcuirfear deireadh leis an mbás inchoiscthe.

Is den fhíorthábhacht é go mbeadh an daonra folláin chun go mbeadh sochaí chobhsaí, inbhuanaithe agus chuimsitheach ann, agus tá feabhsuithe sláinte ríthábhachtach i ndáil leis an mbochtaineacht a laghdú, i ndáil le dul i ngleic le sochaí na hEorpa atá ag dul in aois, i ndáil le dul chun cinn agus rachmas sóisialta a chothú, agus i ndáil le borradh a chur faoin bhfás eacnamaíoch. De réir ECFE, áit a mbíonn fás eacnamaíoch 0.3-0.4 % in aghaidh na bliana ann, bítear ag súil le ▌feabhas 10 % breise ar an ionchas saoil. Ó bunaíodh an tAontas Eorpach, tá méadú 12 bhliain ar ionchas saoil na ndaoine ann, a bhuí leis na feabhsuithe ollmhóra ar cháilíocht saoil, comhshaoil, oideachais, sláinte agus cúram sláinte na ndaoine ann. In 2015, ba é 80.6 bliana an t-ionchas saoil foriomlán tráth breithe in AE i gcomparáid le 71.4 bliana ar bhonn domhanda. Le blianta beaga anuas, tá méadú 3 mhí in aghaidh na bliana air sin san Aontas Eorpach ar an meán. Cé is moite de na feabhsuithe sin, is féidir difríochtaí sóisialta agus inscne-shonracha san ionchas saoil a shonrú idir grúpaí sonracha agus ar fud thíortha na hEorpa.

Bhí ról nach beag ag an taighde ▌an tsláinte agus an nuálaíocht i ndáil leis an méid sin a bhaint amach, ach, chomh maith leis sin, i ndáil leis an táirgiúlacht agus an cháilíocht i dtionscal na sláinte agus an chúraim a fheabhsú. Tá seandúshláin ann san Aontas Eorpach, áfach, agus dúshláin nua, agus dúshláin atá ag teacht chun cinn, agus bagairt iontu dá chuid saoránach agus don tsláinte phoiblí, agus bagairt d’inbhuanaitheacht na gcóras sláinte agus cosanta sóisialta, agus d’iomaíochas thionscal na sláinte agus na gcúram. Áirítear na nithe seo a leanas ar na dúshláin mhóra don tsláinte san Aontas Eorpach: inrochtaineacht agus inacmhainneacht sláinte agus cúraim; easpa bealaí éifeachtacha leis an tsláinte a chur chun cinn, agus bealaí le galair a chosc; teacht i réim na ngalar neamhtheagmhálach; an líon cásanna d’ailse a bheith ag dul i méid; méadú ar mheabhairghalair; méadú na frithsheasmhachta in aghaidh drugaí frithmhiocróbacha agus teacht chun cinn eipidéimí ionfhabhtaíocha; méadú ar thruailliú an chomhshaoil; buaine na n-éagothromaíochtaí sláinte i measc tíortha faoi leith agus laistigh díobh ▌, arb éagothromaíochtaí iad a bhfuil difear míréireach á dhéanamh acu do dhaoine atá faoi mhíbhuntáiste nó atá i dtráth leochaileach dá saol; rioscaí sláinte, lena n-áirítear gnéithe a bhaineann leis an mbochtaineacht, a bhrath, a thuiscint, a smachtú, a chosc agus a mhaolú i timpeallacht shóisialta, uirbeach, tuaithe agus nádúrtha atá ag athrú go tapa; an t-athrú déimeagrafach, lena n-áirítear saincheisteanna a bhaineann le haosú, agus na costais mhéadaitheacha do chórais cúraim sláinte Eorpacha▌ agus an brú méadaitheach atá ar thionscal sláinte agus cúraim na hEorpa leanúint de bheith iomaíoch sa nuálaíocht sláinte, agus trí nuálaíocht sláinte a fhorbairt, vis-à-vis ▌gníomhaithe domhanda atá ag teacht chun cinn. Sa bhreis air sin, d’fhéadfadh an éiginnteacht i leith vacsaíní cumhdach imdhíonta a laghdú i measc pobail áirithe daonra.

Tá na dúshláin sláinte sin casta, idirnasctha agus de chineál domhanda, agus tá gá le comhar ildisciplíneach, teicniúil agus neamhtheicniúil, trasearnálach agus trasnáisiúnta chun dul i ngleic leo. Mar thoradh ar ghníomhaíochtaí taighde agus nuálaíochta, cruthófar dlúthcheangal idir an taighde fionnachtana, cliniciúil, aistritheach eipidéimeolaíochta, eiticiúil, comhshaoil agus socheacnamaíoch, mar aon le dlúthcheangal le heolaíochtaí rialála. Leis na gníomhaíochtaí sin, tabharfar aghaidh ar riachtanais chliniciúla nach bhfuil freastal déanta orthu amhail mar shampla galair neamhchoitianta nó galair ar deacair iad a chóireáil (ailsí, amhail ailse phéidiatrach agus ailse scamhóg). Leis na gníomhaíochtaí sin, bainfear leas as comhscileanna lucht an léinn, cleachtóirí, comhlachtaí rialála agus na tionsclaíochta, agus cothófar a gcomhar le seirbhísí sláinte, le seirbhísí sóisialta, le hothair, le lucht déanta beartais agus le saoránaigh chun an cistiú poiblí a ghiaráil agus chun glacadh torthaí a áirithiú sa chleachtas cliniciúil agus i gcórais cúraim sláinte, agus acmhainneachtaí na mBallstát maidir le heagrú agus maoiniú a gcóras sláinte á gcur san áireamh. Bainfear leas iomlán as taighde ceannródaíoch géanómaíoch agus as taighde ceannródaíoch ilómaíoch eile, mar aon le tabhairt isteach, ar bhonn céimneach, cur chuige leighis phearsantaithe, atá ábhartha chun aghaidh a thabhairt ar iliomad galar neamhthógálacha agus ar an digitiú sa tsláinte agus sa chúram sláinte.

Trí thaighde agus nuálaíocht cothófar comhoibriú straitéiseach ar leibhéal an Aontais Eorpaigh agus ar an leibhéal idirnáisiúnta, chun comhthiomsú a dhéanamh ar an saineolas, na hacmhainneachtaí agus na hacmhainní is gá le raon feidhme, luas agus barraineachtaí scála a chruthú, ▌agus chomh maith le sineirgí a shaothrú, dúbailt iarrachta a sheachaint agus an tairbhe a mheastar a bheidh orthu a roinnt, agus dul faoi scáth na rioscaí airgeadais le chéile. Déanfar sineirgí sa taighde sláinte agus sa nuálaíocht i bhFís na hEorpa a chur chun cinn, go háirithe an tSraith Sláinte faoi chuimsiú Chiste Sóisialta na hEorpa+.

A bhuí le réitigh dhigiteacha sláinte, tá a lán deiseanna ann chun fadhbanna na seirbhisí cúraim a réiteach agus chun aghaidh a thabhairt ar shaincheisteanna eile atá ag teacht chun cinn maidir le sochaí atá ag dul in aois. Ba cheart leas iomlán a bhaint as na deiseanna is féidir a bheith ann mar gheall ar an digitiú sa tsláinte agus sa chúram sláinte gan an ceart chun príobháideachais agus chun cosanta sonraí a chur i mbaol. Forbraíodh gairis agus bogearraí digiteacha chun breoiteacht othar, lena n-áirítear galair ainsealacha, a dhiagnóisiú agus a chóireáil agus chun féinbhainistiú na breoiteachta sin a éascú. Ina theannta sin, níos mó ná riamh, tá feidhm á baint as teicneolaíochtaí digiteacha san oiliúint agus san oideachas liachta agus chun go bhféadfaidh othair agus tomhaltóirí eile cúraim sláinte faisnéis sláinte a rochtain, a roinnt agus a chruthú.

Leis na gníomhaíochtaí taighde agus nuálaíochta a bhaineann leis an dúshlán domhanda sin, forbrófar an dúshraith eolais, saothrófar eolas agus teicneolaíochtaí atá ann cheana, comhdhlúthófar agus cruthófar an acmhainneacht taighde agus nuálaíochta agus forbrófar na réitigh is gá chun an tsláinte a chur chun cinn ar bhealach níos éifeachtaí agus chun cosc comhtháite, diagnóis, faireachán, cóireáil, athshlánú agus leigheas galar mar aon le cúram (fadtéarmach agus maolaitheach) a chur chun cinn freisin. Déanfar moltaí le haghaidh gníomhaíochta de thoradh an taighde agus cuirfear na geallsealbhóirí ábhartha ar an eolas ina dtaobh. Is é a bheidh mar thoradh ar thorthaí sláinte níos fearr go mbeidh follaíne agus ionchas saoil méadaithe ann, go gcaithfear saol gníomhach sláintiúil, go bhfeabhsófar cáilíocht an tsaoil agus táirgiúlacht ▌, go mbeidh blianta breise sláinte ag daoine agus inbhuanaitheacht córas sláinte agus cúram sláinte. I gcomhréir le hAirteagail 14 agus 15 den Rialachán agus leis an gCairt um Chearta an Duine agus le Prionsabail Bhunúsacha, tabharfar aird ar leith ar eitic, ar chosaint dínit an duine, ar ghnéithe inscne agus eitneacha agus ar riachtanais daoine atá faoi mhíbhuntáiste agus daoine leochaileacha.

Trí aghaidh a thabhairt ar mhórdhúsláin sláinte, tabharfar tacaíocht do ghealltanas AE do Chlár Oibre 2030 na Náisiún Aontaithe don Fhorbairt Inbhuanaithe, agus do chláir oibre i gcomhthéacs eagraíochtaí agus tionscnaimh eile de chuid na Náisiún Aontaithe, lena n-áirítear straitéisí domhanda agus pleananna gníomhaíochta na hEagraíochta Domhanda Sláinte (EDS). Rannchuideoidh sé sin le spriocanna beartais agus straitéisí an Aontais Eorpaigh, go háirithe le Colún an Aontais maidir le Cearta Sóisialta, le Margadh Digiteach Aonair an Aontais Eorpaigh, le Treoir an Aontais Eorpaigh maidir le cúram sláinte trasteorann, agus le Plean Gníomhaíochta AE don Aon Sláinte Amháin i gcoinne frithsheasmhacht in aghaidh ábhair fhrithmhiocróbacha, agus le creataí rialála ábhartha an Aontais a chur chun feidhme.▌

Beidh rannchuidiú sna gníomhaíochtaí do na Spriocanna Forbartha Inbhuanaithe (SFInna) seo a leanas, go háirithe: SFI 3 – Sláinte Mhaith agus Saol Folláin do na Daoine; SFI 13 – Gníomhú ar son na hAeráide.

1.2.  Réimsí Idirghabhála

1.2.1.  Sláinte ó Thús Saoil go Deireadh Saoil

Daoine atá i dtráth saoil a fhágann leochaileach iad (imbhreith, breith, blianta an linbh, leanbaíocht, blianta an déagóra, toircheas, aosacht aibí agus aosacht dhéanach), lena n-áirítear daoine faoi mhíchumas nó daoine atá gortaithe, tá riachtanais sláinte ar leith acu ar gá breis tuisceana a léiriú ina dtaobh agus réitigh shaincheaptha a fháil orthu, agus gnéithe inscne agus eiticiúla á gcur san áireamh. Dá bharr sin, beifear in ann na héagothromaíochtaí i gcúrsaí sláinte a laghdú, agus an toradh a bhíonn ar an gcúram sláinte a fheabhsú chun sochair d’aosú gníomhach sláintiúil ó thús go deireadh saoil, lena n-áirítear trí thús sláintiúil saoil agus réim bia lena laghdófar an baol go mbeidh galair intinne nó galair fhisiciúla orthu níos faide anonn sa saol. Cuirfear tréithe pobal sonrach san áireamh i ndáil le cosc agus craobhscaoileadh.

Réimsí Ginearálta

–  Tuiscint a fháil ar an luathfhorbairt agus ar aosú ó thús go deireadh an tsaoil;

–  sláinte réamhbhreithe agus nuabheirthe, sláinte na máthar, sláinte an athar, sláinte an naíonáin agus sláinte an linbh mar aon le ról na dtuismitheoirí, an teaghlaigh agus na n-oideoirí;

–  Riachtanais sláinte déagóirí, lena n-áirítear tosca lena n-imrítear tionchar ar an meabhairshláinte;

–  An tionchar a bhíonn ag an míchumas nó ag gortuithe ar an tsláinte;

–  Taighde ar bhearta chun athshlánú a bheartú, a chur chun feidhme agus a fhaire ó thús go deireadh saoil agus go háirithe clár luath aonair athshlánaithe do leanaí a bhfuil paiteolaíochtaí míchumais orthu;

–  Aosú sláintiúil, saol neamhspleách agus gníomhach, lena n-áirítear rannpháirtíocht shóisialta do dhaoine scothaosta agus/nó do dhaoine faoi mhíchumas;

–  Oideachas sláinte agus ▌feasacht maidir leis an tsláinte, lena n-áirítear cúrsaí digiteacha.

1.2.2.  Tosca Sláinte Sóisialta agus Comhshaoil

Má bhíonn feabhas ar an tuiscint atá ann ar na nithe a théann i gcion ar an tsláinte agus ar na tosca riosca arb ann dóibh bunaithe ar an timpeallacht shóisialta, chultúrtha, eacnamaíoch agus fhisiciúil i ngnáthshaol an duine agus san áit oibre, lena n-áirítear tionchar sláinte na digiteachta, shoghluaisteacht na ndaoine (amhail imirce agus taisteal), an truaillithe, an chothaithe, an athraithe aeráide agus saincheisteanna comhshaoil eile, rannchuideofar le rioscaí agus bagairtí sláinte a shainaithint, a chosc agus a mhaolú; le laghdú a dhéanamh ar bhás agus ar bhreoiteacht de dheasca nochtadh do cheimiceáin agus de dheasca thruailliú an chomhshaoil; le tacaíocht a thabhairt do thimpeallachtaí oibre agus saoil sábháilte, nach bhfuil díobhálach don chomhshaol, sláintiúil, athléimneach agus inbhuanaithe; le stíl mhaireachtála agus nósmhaireacht tomhaltais shláintiúil a chur chun cinn; agus le sochaí chothrom, chuimsitheach agus iontaofa a fhorbairt. Beidh an méid sin bunaithe freisin ar chohóirt daonra-bhunaithe, ar bhithfhaireachán daonna agus ar staidéir eipidéimeolaíochta.

Réimsí Ginearálta

–  Teicneolaíochtaí agus modheolaíochtaí chun na nithe seo a leanas a mheas: guaiseacha; nochtadh ar cheimiceáin agus tionchar na gceimiceán ar an tsláinte, truailleáin laistigh agus lasmuigh agus strusairí eile a bhaineann leis an athrú aeráide, leis an áit oibre, leis an stíl mhaireachtála nó leis an gcomhshaol agus éifeachtaí comhcheangailte an iliomad strusairí;

–  Tosca comhshaoil, ceirde, socheacnamaíocha, cultúrtha, géiniteacha agus iompraíochta a imríonn tionchar ar shláinte fhisiciúil, ar mheabhairshláinte agus ar fholláine daoine agus ar an idirghníomhaíocht eatarthu, agus aird ar leith ar dhaoine leochaileacha agus ar dhaoine faoi mhíchumas, ar shaincheisteanna a bhaineann go sonrach le haois agus le hinscne i gcás inarb ábhartha, agus lena n-áirítear an tionchar ar an tsláinte de bharr dearadh foirgneamh, táirgí agus seirbhísí;

–  Measúnú riosca, bainistíocht agus cumarsáid, arna dtacú le cineálacha cur chuige trasdisciplíneacha, i gcás inarb ábhartha, agus uirlisí feabhsaithe i gcomhair cinnteoireacht fhianaise-bhunaithe, lena n-áirítear tástáil ainmhithe a ionadú agus roghanna malartacha uirthi;

–  An acmhainneacht agus na bonneagair chun sonraí maidir leis na tosca sláinte uile a bhailiú, a chomhroinnt, a úsáid, a athúsáid agus a chomhthiomsú go slán, lena n-áirítear nochtadh don duine agus a nasc le bunachair sonraí maidir le paraiméadair comhshaoil, stíleanna maireachtála, stádas sláinte, agus galair, a áirithiú ar leibhéal AE agus ar an leibhéal idirnáisiúnta;

–  Cur chun cinn na sláinte, agus bearta idirghabhála faoi choinne cosc príomhúil, lena n-áirítear gnéithe ceirde.

1.2.3.  Galair Neamhthógálacha agus Galair Thearca

Is mór an dúshlán atá i ngalair neamhthógálacha, lena n-áirítear ailse agus galair thearca, don tsláinte agus don tsochaí agus éilítear tuiscint fheabhsaithe agus tacsanomaíocht, mar aon le saghsanna cur chuige níos éifeachtaí ▌, lena n-áirítear leigheas pearsantaithe (ar a dtugtar “leigheas ardchruinnis” freisin) i ndáil le cosc, diagnóis, faireachán, cóireáil, athshlánú agus leigheas mar aon le tuiscint ar ilghalrachtaí.

Réimsí Ginearálta

–  Tuiscint ar na sásraí atá mar bhonn le forbairt galar neamhthógálach, lena n-áirítear galair Chardashoithíocha;

–  Staidéir fhadaimseartha daonra chun tacú leis an tuiscint ar pharaiméadair sláinte agus galar agus chun cuidiú le daonraí a shrathú mar thacaíocht d’fhorbairt míochaine coiscthí;

–   Uirlisí agus teicnící diagnóise le haghaidh diagnóis níos luaithe agus níos cruinne agus le haghaidh cóireáil thráthúil atá curtha in oiriúint don othar, lenar féidir srian a chur ar an ngalar nó a dhul chun cinn a aisiompú;

–   Cláir ghalarchoisc agus scagthástála, i gcomhréir le moltaí EDS, na Náisiún Aontaithe agus AE, nó ag dul níos sia ná iad;

–   Réitigh chomhtháite don fhéinfhaireachán, do chur chun cinn na sláinte, do ghalarchosc agus do bhainistiú na dtinneas ainsealach agus na n-ilghalar, lena n-áirítear galair néarmheathlúcháin agus galair chardashoithíocha;

–   Cóireálacha, leigheas nó idirghabhálacha eile teiripeacha, idir chóireáil cógaseolaíochta agus neamhchógaseolaíochta;

–   An cúram maolaitheach;

–  Réimsí nach bhfuil freastal á dhéanamh ar riachtanais chliniciúla iontu amhail ailsí tearca, lena n-áirítear ailsí péidiatraiceacha;

–   Measúnú ar éifeachtacht inchomparáide idirghabhálacha agus réiteach, lena n-áirítear bunaithe ar Shonraí i bhFíordhálaí Domhanda;

–   Taighde maidir le cur chun feidhme chun idirghabhálacha sláinte a leathnú agus chun tacú lena n-úsáid i mbeartais sláinte agus i gcórais sláinte;

–  Taighde a fhorbairt agus faisnéis, cúram agus cóireáil, lena n-áirítear leigheas pearsantaithe, a fheabhsú i gcás galair thearca.

1.2.4.  Galair thógálacha, lena n-áirítear galair a bhaineann leis an mbochtaineacht agus galair a ndearnadh faillí iontu

Is ionann daoine a chosaint ar bhagairtí sláinte trasteorann agus mórdhúshlán don tsláinte phoiblí agus dhomhanda agus teastaíonn comhar éifeachtach idirnáisiúnta chuige ar leibhéal an Aontais Eorpaigh agus ar an leibhéal domhanda. Mar chuid de sin beidh tuiscint agus cosc na hullmhachta do luathbhrath ráigeanna agus an freagairt dóibh ó thaobh taighde de, cóireáil agus leigheas galar tógálach, lena n-áirítear galair a bhaineann le bochtaineacht agus galair a ndearnadh faillí iontu agus dul i ngleic freisin leis an bhfrithsheasmhacht in aghaidh ábhair fhrithmhiocróbach (AMR) bunaithe ar chur chuige ‘Aon Sláinte Amháin’.

Réimsí Ginearálta

–  Tuiscint ar shásraí a bhaineann le hionfhabhtú;

–  Spreagthaí theacht chun cinn nó theacht chun cinn athuair galar tógálach, agus scaipeadh na ngalar sin, lena n-áirítear tarchur galair ó ainmhithe go daoine (zónóis), nó ó chodanna eile den chomhshaol (uisce, ithir, plandaí, bia) go daoine, mar aon le tionchar an athraithe aeráide agus éabhlóidí éiceachóras ar dhinimic galar tógálach;

–  Tuar, luathbhrath agus mearbhrath, rialú agus faireachas galar tógálach, ionfhabhtuithe a bhaineann le cúram sláinte agus tosca a bhaineann leis an gcomhshaol;

–  An comhrac in aghaidh na frithsheasmhachta i gcoinne ábhair fhrithmhiocróbacha, lena n-áirítear eipidéimeolaíocht, cosc, diagnóis, mar aon le forbairt frithmhiocróbán agus vacsaíní nua;

–  Vacsaíní, lena n-áirítear teicneolaíochtaí i dtaca le hardáin vacsaíní, modhanna diagnóise, cóireálacha agus leigheas ar ghalair thógálacha, lena n-áirítear comhghalrachtaí agus comhionfhabhtuithe;

–  Aghaidh a thabhairt ar ghlacadh íseal vacsaíní, an éiginnteacht i leith vacsaíní a thuiscint agus an mhuinín as vacsaíní a fhorbairt;

–  Réamhullmhú éifeachtach d’éigeandálaí sláinte, bearta agus straitéisí freagartha agus téarnaimh a mbeidh lámh ag na pobail iontu, agus a gcomhordú ar an leibhéal náisiúnta, ar an leibhéal réigiúnach agus ar leibhéal AE;

–  Na bacainní ar chur chun feidhme agus ar ghlacadh le hidirghabhálacha leighis sa chleachtas cliniciúil agus sa chóras cúraim sláinte araon;

–  Na gnéithe trasteorann a bhaineann le galair thógálacha agus na dúshláin ar leith atá ann i dtíortha íseal-ioncaim agus meán-ioncaim (LMICanna), amhail SEIF, eitinn agus galair thrópaiceacha, lena n-áirítear maláire, a mhéid a bhaineann le sreafaí imirce chomh maith agus le soghluaisteacht mhéadaithe an duine, i gcoitinne.

1.2.5.  Uirlisí, Teicneolaíochta agus Réitigh Dhigiteacha don tSláinte agus don Chúram, lena n-áirítear leigheas pearsantaithe

Tá teicneolaíochta agus uirlisí sláinte fíorthábhachtach don tsláinte phoiblí, agus rannchuidigh siad go mór leis an bhfeabhas tábhachtach ar cháilíocht saoil, ar shláinte agus ar chúram na ndaoine in AE. Dá bhrí sin, is príomhdhúshlán straitéiseach atá ann uirlisí agus teicneolaíochtaí oiriúnacha, iontaofa, sábháilte, so-úsáidte agus costéifeachtacha don tsláinte agus don chúram a dhearadh, a fhorbairt, a chur ar fáil▌, a chur chun feidhme agus a mheas, agus aird chuí á tabhairt ar riachtanais daoine faoi mhíchumas agus na sochaí atá ag dul in aois. Áirítear orthu sin eochairtheicneolaíochtaí cumasúcháin ó bhithábhair nua go dtí an bhiteicneolaíocht mar aon le modhanna aonchille, cur chuige ilómaíoch agus cur chuige córasach leighis, intleacht shaorga agus teicneolaíochtaí digiteacha eile, a bhfuil feabhsuithe móra le baint astu thar a bhfuil ann faoi láthair, agus lena spreagfar tionscal sláinte iomaíoch agus inbhuanaithe ina gcruthófar poist ar ardluach. Tá an tionscal sláinte san Eoraip ar cheann de na hearnálacha eacnamaíocha is tábhachtaí san Aontas Eorpach, agus is ionann é 3 % den OTI, agus tá 1.5 milliún duine fostaithe ann. Is gá go mbeadh na geallsealbhóirí ábhartha rannpháirteach a luaithe is féidir, agus déanfar an ghné neamhtheicneolaíoch a chur san áireamh, chun inghlacthacht teicneolaíochtaí, modheolaíochtaí agus uirlisí nua a áirithiú. Áirítear ar an méid sin saoránaigh, soláthraithe cúraim sláinte agus gairmithe.

Réimsí Ginearálta

–  Uirlisí agus teicneolaíochtaí le haghaidh na gclár atá i bhfeidhm i speictream na sláinte ar fad, agus aon tásca ábhartha leighis, an bac feidhme, cuir i gcás;

–  Uirlisí comhtháite, teicneolaíochtaí, gairis leighis, íomháú míochaine, biteicneolaíocht, nanaimhíochaine agus ardteiripí (lena n-áirítear teiripe cheallach agus géinteiripe), agus réitigh dhigiteacha i leith shláinte an duine agus cúraim, lena n-áirítear intleacht shaorga, réitigh shoghluaiste agus an teileashláinte, agus aghaidh á tabhairt, ag an am céanna, nuair is ábhartha, ar chostéifeachtúlacht gnéithe táirgthe ag céim luath (chun céim na tionsclaíochta agus ionchas na nuálaíochta a bheith ina táirge inacmhainne íocshláinte a bharrfheabhsú);

–  Píolótú, imlonnú forleathan, optamú, agus an nuáil i soláthar teicneolaíochtaí sláinte agus cúraim agus uirlisí i gcomhthéacsanna réalaíocha lena n-áirítear trialacha cliniciúla, taighde maidir le cur chun feidhme lena n-áirítear diagnóisic bunaithe ar leigheas pearsantaithe;

–  Próisis agus seirbhísí nuálacha chun uirlisí agus teicneolaíochtaí don tsláinte agus don chúram a fhorbairt, a mhonarú agus a sheachadadh go mear;

–  Sábháilteacht, éifeachtúlacht, costéifeachtacht, idir-inoibritheacht agus cáilíocht uirlisí agus teicneolaíochtaí don tsláinte agus don chúram mar aon leis an tionchar eiticiúil, dlíthiúil agus sóisialta a ghabhann leo, lena n-áirítear saincheisteanna maidir le hinghlacthacht shóisialta;

–  An eolaíocht rialála agus caighdeáin le haghaidh teicneolaíochtaí agus uirlisí sláinte agus cúraim;

–  Bainistiú sonraí leighis, lena n-áirítear idir-inoibritheacht sonraí, comhtháthú, modhanna anailíseacha agus léirshamhlaithe, próisis chinnteoireachta, forás na hintleachta saorga, mianadóireacht sonraí, teicneolaíochtaí mórshonraí, bithfhaisnéisíocht agus teicneolaíochtaí ríomhaireachta ardfheidhmíochta chun leigheas pearsantaithe a chothú, lena n-áirítear cosc, agus chun an t-aistear sláinte a bharrfheabhsú.

1.2.6.  Córais Chúraim Sláinte

Tá córais sláinte ar phríomhshóchmhainní chórais shóisialta an Aontais Eorpaigh iad, agus in 2017 bhí 24 mhilliún duine fostaithe in earnáil na sláinte agus na hoibre sóisialta. Tá sé ina phríomhthosaíocht do na Ballstáit córais sláinte a dhéanamh sábháilte agus slán, inrochtana do chách, comhtháite, costéifeachtach, athléimneach, inbhuanaithe agus iontaofa trí bhíthin seirbhísí tráthúla agus ábhartha, mar aon le héagothromaíochtaí a laghdú, lena n-áirítear trí leas iomlán a bhaint as acmhainneacht na nuálaíochta sonraí-bhunaithe agus digití le haghaidh cúram sláinte níos fearr agus cúram duineláraithe níos fearr lena gcuirtear le bonneagair sonraí Eorpacha oscailte agus sábháilte. A bhuí le deiseanna nua amhail imlonnú 5G, coincheap an ‘chúpla dhigitigh’ agus Idirlíon na Rudaí Nithiúla déanfar claochlú digiteach na sláinte agus an chúraim a chur chun cinn.

Réimsí Ginearálta

–  Tacaíocht a thabhairt don bhonn eolais d’athchóirithe i gcórais sláinte agus i mbeartais sláinte san Eoraip agus níos faide i gcéin;

–  Samhlacha agus modhanna nua don tsláinte agus don chúram, lena n-áirítear cur chuige bunaithe ar leigheas pearsantaithe, gnéithe bainistíochta agus eagrúcháin, agus a n-inaistritheacht nó a n-oiriúnú ó thír/réigiún go chéile;

–  An measúnú teicneolaíochta sláinte a fheabhsú;

–  An éabhlóid a thiocfaidh ar an bhfreagairt don éagothromaíocht i gcúrsaí sláinte agus ar na beartais éifeachtacha;

–  Fórsa saothair na sláinte sa todhchaí, agus na riachtanais a bheidh aige, lena n-áirítear scileanna digiteacha;

–  Feabhas a chur ar fhaisnéis sláinte thráthúil, inmhuiníne, sábháilte agus iontaofa agus ar úsáid/athúsáid sonraí sláinte, lena n-áirítear taifid leictreonacha sláinte, agus aird chuí ar chosaint sonraí, lena n-áirítear faisnéis a mhí-úsáid a bhaineann le stíl phearsanta mhaireachtála agus le sláinte, ar shlándáil, ar inrochtaineacht, ar idir-inoibritheacht, ar chaighdeáin, ar inchomparáideacht, agus ar shláine;

–  Athléimneacht na gcóras sláinte i ndáil le tionchar géarchéimeanna agus nuálaíocht shuaiteach a sheasamh;

–  Réitigh i ndáil le cumhachtú saoránach agus othar, le féinfhaireachán, agus leis an idirghníomhú le gairmithe sláinte agus cúraim shóisialta, le haghaidh cúram níos comhtháite agus cur chuige úsáideoir-lárnach, agus aird á tabhairt ar rochtain chomhionann;

–  Sonraí, faisnéis, eolas agus dea-chleachtas ó thaighde ar na córais sláinte ar leibhéal AE agus ar fud an domhain, lena gcuirtear le heolas agus bunachair sonraí atá ann cheana.

2.  BRAISLE ‘CULTÚR, CRUTHAITHEACHT AGUS ▌SOCHAÍ CHUIMSITHEACH’

2.1.  An Réasúnaíocht

Is éard atá san Aontas Eorpach ná bealach uathúil leis an bhfás eacnamaíoch a cheangal le spriocanna forbartha inbhuanaithe agus le beartais shóisialta, lena ngabhann leibhéil arda de chuimsiú sóisialta, agus luachanna coiteanna a bhfuil an daonlathas, cearta an duine, an comhionannas inscne agus saibhreas na héagsúlachta cumhdaithe leo. Is múnla í sin a mbíonn síoréabhlóid uirthi, agus i measc na nithe a mbíonn uirthi dul i ngleic leo tá dúshláin a bhaineann leis an domhandú, leis an athrú teicneolaíochta agus le héagothromaíochtaí atá ag dul in olcas.

Ní mór don Aontas Eorpach múnla a chur chun cinn don fhás cuimsitheach agus inbhuanaithe, agus toradh a bhaint as tairbhí na bhforás teicneolaíochta chomh maith, agus breis muiníne a ghnóthú sa rialachas daonlathach, agus an nuáil sa rialachas daonlathach a chur chun cinn, oideachas a chothú, comhrac in aghaidh na héagothromaíochta, na dífhostaíochta, an imeallaithe, an idirdhealaithe agus an radacaithe, agus cearta an duine a ráthú, an éagsúlacht chultúrtha agus oidhreacht chultúrtha na hEorpa a chothú, agus saoránaigh a chumhachtú trí bhíthin na nuálaíochta sóisialta. Beidh bainistiú na himirce agus lánpháirtiú na n-imirceach ina saincheisteanna tosaíochta i gcónaí. Tá ról an taighde agus na nuálaíochta bunriachtanach sna heolaíochtaí sóisialta, sna daonnachtaí, agus sna dána, agus in earnáil an chultúir agus in earnáil na cruthaitheachta, i ndáil le freagairt do na dúshláin sin agus le spriocanna AE a bhaint amach. Go háirithe, áirítear gnéithe SSH i réimsí idirghabhála uile na braisle seo.

Mar gheall ar mhéid, castacht agus cineál idirghlúine agus trasnáisiúnta na ndúshlán, is gá don Aontas gníomhaíocht ilsrathach a dhéanamh ina leith. Mura ndéanfaí aghaidh a thabhairt ar na saincheisteanna fíorthábhachtacha sóisialta, polaitiúla, cultúrtha agus eacnamaíocha sin ach ar an leibhéal náisiúnta, tá baol ann gur úsáid neamhéifeachtúil acmhainní, cur chuige ilroinnte, agus caighdeáin éagsúla eolais agus acmhainneachta an toradh a bheadh air.

Na gníomhaíochtaí taighde agus nuálaíochta atá sa Dúshlán Domhanda sin, déanfar iad a ailíniú ar an iomlán le tosaíochtaí AE maidir leis an Athrú Daonlathach; Poist, Fás agus Infheistíocht; An Ceartas agus Cearta Bunúsacha; An Imirce; Aontas Airgeadaíochta Níos Doimhne agus Níos Córa; An Margadh Aonair Digiteach. Freagróidh sé do ghealltanas Chlár Oibre na Róimhe le hobair i dtreo na nithe seo a leanas: “Eoraip shóisialta” agus “Aontas ina gcaomhnaítear ár n-oidhreacht chultúrtha agus ina gcuirtear an éagsúlacht chultúrtha chun cinn”. Tacóidh sé le Colún Eorpach na gCeart Sóisialta chomh maith, agus leis an gComhshocrú Domhanda don imirce shábháilte, ordúil agus rialta. Déanfar sineirgí leis an gClár Ceartais agus leis an gClár um Chearta agus um Luachanna, lena dtacaítear le gníomhaíochtaí i réimse na rochtana ar cheartas, i réimse chearta na n-íospartach, i réimse an chomhionannais inscne, i réimse an idirdhealaithe inscne, i réimse na cosanta sonraí, agus i gcur chun cinn shaoránacht na hEorpa, agus freisin le clár Eoraip na Cruthaitheachta agus an Clár don Eoraip Dhigiteach, Erasmus, Erasmus+ agus Ciste Sóisialta na hEorpa+ a shaothrú.

Trí na gníomhaíochtaí, rannchuideofar go díreach leis na Spriocanna Forbartha Inbhuanaithe (SFInna) seo a leanas go háirithe: SFI 1 - Deireadh leis an mBochtaineacht; SFI 3 – Sláinte Mhaith agus Saol Folláin do na Daoine; SFI 4 - Oideachas den Scoth; SFI 5 - Comhionannas Inscne; SFI 8 – Obair Chuibhiúil agus Fás Eacnamaíoch; SFI 9 – Tionsclaíocht, Nuálaíocht, agus Bonneagar; SFI 10 - Laghdú Éagothromaíochtaí; SFI 11 - Cathracha agus Pobail Inbhuanaithe; SFI 16 – An tSíocháin, an Ceartas, agus Institiúidí Láidre.

2.2.  Réimsí Idirghabhála

2.2.1.  Daonlathas agus Rialachas

De réir cosúlachta, is ag dul ar gcúl atá an mhuinín sa daonlathas agus sna hinstitiúidí polaitiúla seanbhunaithe. Tá an díomá atá ar dhaoine faoin bpolaitíocht á chur in iúl le breis fuinnimh ó bhliain go chéile ag páirtithe pobalacha agus páirtithe frithbhunaíochta, agus san athbheochan sa dúchasachas. Tá an mhíchothromaíocht shocheacnamaíoch, na sreafaí móra imirce, agus ábhair imní faoi chúrsaí slándála, i measc nithe eile. ag cur leis an méid sin. Má táthar le freagairt do na dúshláin reatha agus thodhchaíocha, beidh gá le smaointe nua faoin gcaoi a gcaithfidh institiúidí daonlathacha ar gach leibhéal iad féin a chur in oiriúint i gcomhthéacs na héagsúlachta méadaithe, an iomaíochais eacnamaíoch dhomhanda, dhul chun cinn mear na teicneolaíochta agus an digitithe, agus tá taithí na saoránach ar dhioscúrsaí, cleachtais agus institiúidí bunriachtanach chuige sin.

Réimsí Ginearálta

–  Stair, éabhlóid agus éifeachtúlacht na ndaonlathas, ar leibhéil éagsúla agus i bhfoirmeacha éagsúla; ról na mbeartas oideachais, cultúrtha agus óige mar bhunchlocha na saoránachta daonlathaí;

–  Ról an chaipitil shóisialta agus na rochtana ar an gcultúr i ndáil le hidirphlé daonlathach agus rannpháirtíocht shibhialta, sochaithe oscailte agus iontaofa a neartú.

–  Cur chuige nuálach agus freagrach chun tacaíocht a thabhairt do thrédhearcacht, inrochtaineacht, freagrúlacht, cuntasacht, iontaofacht, athléimneacht, éifeachtacht agus dlisteanacht an rialachais dhaonlathaigh agus cearta bunúsacha agus daonna agus an smacht reachta á n-urramú go hiomlán;

–  Straitéisí chun aghaidh a thabhairt ar an bpobalachas, ar chiníochas, ar dheighilt, ar éilliú, ar antoisceachas, ar radacú agus ar sceimhlitheoireacht, agus chun saoránaigh a chuimsiú, a chumhachtú agus a dhéanamh rannpháirteach;

–  Anailís agus forbairt ar an gcuimsiú sóisialta, eacnamaíoch agus polaitiúil agus ar dhinimic idirchultúrtha san Eoraip agus níos faide i gcéin;

–  Tuiscint níos fearr a fháil ar ról na gcaighdeán iriseoireachta, agus ar an ábhar a bhíonn na húsáideoirí a ghiniúint sa tsochaí shár-nasctha, agus uirlisí a fhorbairt chun bréagaisnéis a chomhrac;

–  Ról na gcéannachtaí ilchultúrtha, lena n-áirítear céannachtaí spioradálta maidir le daonlathas, saoránacht agus rannpháirtíocht pholaitiúil, mar aon le luachanna fothaithe AE amhail urraim, caoinfhulaingt, comhionannas inscne, comhar agus idirphlé;

–  Tacaíocht a thabhairt do thaighde chun féiniúlacht agus muintearas a thuiscint i bpobail, i réigiúin agus i náisiúin;

–  An tionchar ar an daonlathas, ar an bpríobháideachas agus ar an tsaoirse cainte a bhíonn ag an dul chun cinn sa teicneolaíocht agus san eolaíocht, lena n-áirítear mórshonraí, gréasáin shóisialta ar líne, agus an intleacht shaorga;

–  Daonlathas agus rialachas an mhachnaimh, daonlathas na rannpháirtíochta agus an daonlathas díreach agus saoránacht ghníomhach agus chuimsitheach, lena n-áirítear an ghné dhigiteach;

–  Tionchar míchothromaíochtaí eacnamaíocha agus sóisialta ar an rannpháirtíocht pholaitiúil agus ar an rialachas daonlathach, agus taighde maidir lena mhéid is féidir leis rannchuidiú le míchothromaíochtaí a chur ar gcúl, leis an uile chineál idirdhealaithe, lena n-áirítear idirdhealú inscne, a chomhrac, agus le daonlathas níos athléimní a bhaint amach;

–  Gnéithe daonna, sóisialta agus polaitiúla na coiriúlachta, an dogmatachais agus an radacaithe, a mhéid a bhaineann leo siúd atá ag gabháil don iompar sin, nó a d’fhéadfadh a bheith ag gabháil dó sin, mar aon leo siúd a ndéantar difear dóibh nó a bhféadfaí difear a dhéanamh dóibh;

–  Comhrac in aghaidh na bréagaisnéise, na bréagnuachta agus na fuathchainte, agus a dtionchar i ndáil leis an réimse poiblí a mhúnlú;

–  AE ina ghníomhaí idirnáisiúnta agus réigiúnach i réimse an rialachais iltaobhaigh, lena n-áirítear roinnt cur chuige nua i leith na taidhleoireachta eolaíochta.

–  Éifeachtúlacht na gcóras ceartais, agus rochtain fheabhsaithe ar cheartas bunaithe ar neamhspleáchas agus ar phrionsabail na mbreithiúna agus ar chearta an duine, le modhanna nós imeachta córa, éifeachtúla agus trédhearcacha in ábhair shibhialta agus choiriúla araon.

2.2.2.  An Oidhreacht Chultúrtha

Le hearnálacha cultúrtha agus cruthaitheacha na hEorpa, cruthaítear naisc idir na dána, an cultúr, creideamh agus taithí spioradálta agus an oidhreacht chultúrtha, gnó agus an teicneolaíocht. Fairis sin, tá ról ríthábhachtach ag Tionscail Chultúir agus Chruthaitheachta (CCInna) i ndáil leis an Eoraip a athionsclú agus tá siad ina spreagadh don fhás agus tá sé de bhua straitéiseach acu gur féidir leo iarmhairtí nuálacha a spreagadh in earnalácha tionsclaíocha eile, amhail an turasóireacht, an miondíol, na meáin, teicneolaíochtaí digiteacha agus an innealtóireacht. Tá an oidhreacht chultúrtha ina cuid thábhachtach de na hearnálacha cultúrtha agus cruthaitheacha agus is dhlúthchuid dár saol í, is mór an tábhacht atá inti do phobail, do ghrúpaí agus do shochaithe, agus tá muintearas ag roinnt léi. Nasc idir stair na sochaí agus an tsochaí a bheidh ann amach anseo is ea í. Tá sé riachtanach tuiscint níos fearr a bheith ann ar ár n-oidhreacht chultúrtha, agus ar an dearcadh agus an tuiscint atá ann ina leith, i ndáil le sochaí chuimsitheach a chruthú san Eoraip agus ar fud an domhain. Tá sí ina theannta sin, ina mórspreagadh do gheilleagair Eorpacha, náisiúnta, réigiúnacha agus áitiúla agus ina foinse chumhachtach spreagtha do thionscail chruthaitheacha agus chultúrtha. Dúshláin fhíorthábhachtacha reatha agus do na glúnta a bheidh ann amach anseo is ea acmhainneacht iomlán ár n-oidhreachta cultúrtha a rochtain, a chaomhnú, a choimirciú, a athbhunú, a thuiscint, agus a shaothrú. Is í an oidhreacht chultúrtha, idir nithiúil agus neamhnithiúil, an príomhspreagadh do na dána, don cheird thraidisiúnta, do na hearnálacha cultúrtha, cruthaitheacha agus fiontraíochta atá ina spreagadh don fhás inbhuanaithe eacnamaíoch, do chruthú post nua agus don trádáil sheachtrach. Dá réir sin, is gá nuálaíocht agus athléimneacht na hoidhreachta cultúrtha a mheas i gcomhar le pobail áitiúla agus le geallsealbhóirí ábhartha. Fairis sin, féadfaidh sí a bheith ina spreagadh don taidhleoireacht chultúrtha agus ina gné de chruthú céannachta agus de chomhtháthú cultúrtha agus sóisialta.

Réimsí Ginearálta

–  Léann na hoidhreachta agus na heolaíochta, agus teicneolaíochtaí ceannródaíocha le modheolaíochtaí nuálacha, lena n-áirítear cinn dhigiteacha;

–  Rochtain ar an oidhreacht chultúrtha agus comhroinnt na hoidhreachta sin, le patrúin agus úsáidí nuálacha, agus le samhlacha bainistíochta rannpháirteacha;

–  Taighde i leith inrochtaineacht na hoidhreachta cultúrtha trí theicneolaíochtaí nua, amhail néalseirbhísí, lena n-áirítear, ach gan a bheith teoranta dó, comhlimistéar d’oidhreacht chultúrtha na hEorpa, mar aon le fios gnó agus scileanna, agus a dtarchur, a spreagadh agus a éascú. Déanfar measúnú tionchair roimhe sin;

–  Samhlacha inbhuanaithe gnó chun bunsraith airgeadais na hearnála cultúir a neartú;

–  An oidhreacht chultúrtha a nascadh le hearnálacha cruthaitheachta atá ag teacht chun cinn, lena n-áirítear na meáin idirghníomhacha, agus an nuálaíocht shóisialta;

–  Rannchuidiú na hoidhreachta cultúrtha leis an bhforbairt inbhuanaithe trí réimsí cultúrtha a chaomhnú, a choimirciú, a fhorbairt agus a athshlánú, agus AE ina shaotharlann do nuálaíocht oidhreacht-bhunaithe agus do thurasóireacht inbhuanaithe chultúrtha;

–  Caomhnú, coimirciú, feabhsú, athshlánú agus bainistiú inbhuanaithe na hoidhreachta cultúrtha agus teangacha lena n-áirítear úsáid scileanna agus ceardaíocht thraidisiúnta nó teicneolaíochtaí ceannródaíocha, lena n-áirítear teicneolaíochtaí digiteacha;

–  Tionchar cuimhní cultúrtha, traidisiún, patrún iompair, dearcthaí, creidimh, luachanna, braistinte comhuintearais agus céannachtaí. Ról an chultúir agus na hoidhreachta cultúrtha i sochaithe ilchultúrtha agus patrúin de chuimsiú sóisialta agus d’eisiamh sóisialta.

2.2.3.  An Claochlú Sóisialta agus Eacnamaíoch

Tá claochluithe móra socheacnamaíocha agus cultúrtha ag teacht ar shochaithe na hEorpa, go háirithe mar gheall ar an domhandú agus ar nuálaíochtaí teicneolaíochta. Ag an am céanna, tá méadú tagtha ar an éagothromaíocht ioncaim i bhformhór na dtíortha san Eoraip(13). Tá gá le beartais fhorásacha, d’fhonn fás inbhuanaithe agus cuimsitheach, comhionannas inscne agus folláine a chur chun cinn agus éagothromaíochtaí a chur ar gcúl, borradh a chur faoi tháirgiúlacht (lena n-áirítear an dul chun cinn i dtomhas na táirgiúlachta), éagothromaíochtaí sochspásúla agus caipiteal daonna, dúshláin imirce agus dúshláin maidir le lánpháirtiú a thuiscint agus freagairt dóibh agus tacú le dlúthpháirtíocht idir glúnta, idirphlé idirchultúrtha agus soghluaisteacht shóisialta. Tá gá le córais oideachais agus oiliúna inrochtana, cuimsitheacha agus ardcháilíochta chun go mbeidh sochaí níos cothroime agus níos rachmasaí ann amach anseo.

Réimsí Ginearálta

–  Bunsraith eolais do chomhairle ar infheistíochtaí agus ar bheartais, go háirithe i dtaobh an oideachais agus na hoiliúna, d’ardscileanna luacha, don táirgiúlacht, don tsoghluaisteacht shóisialta, don fhás, don nuálaíocht shóisialta agus do chruthú post. Ról an oideachais agus na hoiliúna i ndáil le héagothromaíochtaí a chomhrac agus lena bheith ina mbunsraith don chuimsitheacht, lena n-áirítear teip ar scoil a chosc;

–  An inbhuanaitheacht shóisialta thar táscairí nach dtugann eolas ach faoin OTI, go háirithe samhlacha nua eacnamaíocha agus gnó, agus teicneolaíochtaí airgeadais nua;

–  Uirlisí staidrimh agus uirlisí eacnamaíocha eile chun tuiscint níos fearr a bheith ann ar an bhfás agus ar an nuálaíocht i gcomhthéacs na ngnóthaithe táirgiúlachta marbhánta agus/nó athruithe eacnamaíocha struchtúrtha;

–  Samhlacha nua rialachais i limistéir eacnamaíocha agus institiúidí margaidh atá ag teacht chun cinn;

–  Cineálacha nua oibre, ról na hoibre, athoiliúint, treochtaí agus athruithe i margaí saothair agus ioncam i sochaithe comhaimseartha, agus an tionchar a bhíonn acu ar dháileadh ioncaim, cothromaíocht oibre is saoil, timpeallachtaí oibre, neamh-idirdhealú, lena n-áirítear comhionannas inscne agus cuimsiú sóisialta;

–  Tuiscint níos fearr ar na hathruithe sochaíocha san Eoraip agus ar a dtionchar;

–  Éifeachtaí na gclaochluithe sóisialta, teicneolaíocha agus eacnamaíocha ar an rochtain ar thithíocht shábháilte, shláintiúil, inacmhainne agus inbhuanaithe;

–  Córais chánach agus sochair maille le beartais slándála sóisialta agus infheistíochta sóisialta, d’fhonn éagothromaíochtaí a chur ar gcúl ar bhealach cóir agus inbhuanaithe agus aghaidh a thabhairt ar thionchair na teicneolaíochta, na ndéimeagrafac agus na héagsúlachta;

–  Forbairt chuimsitheach agus inbhuanaithe agus samhlacha fáis do thimpeallachtaí uirbeacha, fo-uirbeacha agus tuaithe;

–  Tuiscint ar an tsoghluaisteacht dhaonna agus ar a tionchar i gcomhthéacs na gclaochluithe sóisialta agus eacnamaíocha, arna meas ar scálaí domhanda agus áitiúla le haghaidh rialachas níos fearr ar an imirce, urraim d’éagsúlachtaí, lánpháirtiú fadtéarmach imirceach, lena n-áirítear dídeanaithe agus tionchar idirghabhálacha beartais gaolmhara; urraim do ghealltanais idirnáisiúnta agus do chearta an duine agus saincheisteanna maidir le cabhair um fhorbairt agus le comhar; rochtain mhéadaithe, fheabhsaithe ar oideachas ardcháilíochta, ar oiliúint, ar an margadh saothair, ar chultúr, ar sheirbhísí tacaíochta agus ar shaoránacht ghníomhach agus chuimsitheach, go háirithe do dhaoine leochaileacha, lena n-áirítear imircigh;

–  Dul i ngleic le mórdhúshláin maidir le samhlacha Eorpacha don chomhtháthú sóisialta, don imirce, don lánpháirtiú, don athrú déimeagrafach, don aosú, don mhíchumas, don oideachas, don bhochtaineacht agus don eisiamh sóisialta;

–   Ardstraitéisí agus modhanna nuálacha i leith an chomhionannais inscne i ngach réimse sóisialta, eacnamaíoch agus cultúrtha, agus chun dul i ngleic le claontachtaí inscne agus le foréigean atá bunaithe ar inscne.

–  Córais oideachais agus oiliúna chun claochlú digiteach an Aontais Eorpaigh a chothú agus chun an úsáid is fearr a bhaint as, agus chun bainistiú a dhéanamh ar na rioscaí atá ann de bharr na hidirnascachta domhanda agus na nuálaíochtaí teicneolaíochta, go háirithe na rioscaí ar líne atá ag teacht chun cinn, ábhair imní eiticiúla, éagothromaíochtaí socheacnamaíocha, agus athruithe radacacha sna margaí;

–  Nuachóiriú a dhéanamh ar chórais rialachais agus bainistíochta na n-údarás poiblí chun saoránaigh a dhéanamh rannpháirteach agus chun riar n-ionchas maidir le soláthar seirbhísí, trédhearcacht, inrochtaineacht, oscailteacht, cuntasacht agus lárnachas an úsáideora.

3.  BRAISLE ‘SLÁNDÁIL SHIBHIALTA DON tSOCHAÍ’

3.1.  An Réasúnaíocht

Tá an comhar Eorpach ag rannchuidiú le ré ina bhfuil síocháin, cobhsaíocht agus rachmas san Eoraip nach bhfacthas a leithéid riamh roimhe seo. Ní foláir don Eoraip freagairt do na dúshláin a eascraíonn as síorbhagairtí ar shlándáil ár sochaí, áfach, atá, níos mó ná riamh, ina sochaí chasta agus dhigitithe. As ionsaithe sceimhlitheoireachta agus radacú, mar aon le cibear-ionsaithe agus bagairtí hibrideacha, eascraíonn díol mór imní agus cuirtear brú ar leith ar an tsochaí. Bagairtí slándála nua agus bagairtí slándála a thiocfaidh chun cinn de dheasca teicneolaíochtaí nua sna blianta beaga amach romhainn, is gá aird a thabhairt orthu siúd freisin. Is ag brath ar fheabhas a chur ar an gcumas atá ann an Eoraip a chosaint ar na bagairtí sin atá slándáil agus rachmas na haimsire atá le teacht. Ní féidir dul i ngleic leo siúd ar bhonn teicneolaíochta amháin ach, os a choinne sin, is gá eolas a bheith ann ina leith faoi dhaoine, a stair, a gcultúr agus a n-iompar, agus tá breithnithe eiticiúla maidir leis an gcothromaíocht idir slándáil agus saoirse ina gcuid díobh. Fairis sin, is gá don Eoraip a neamhspleáchas ar theicneolaíochtaí atá criticiúil ó thaobh na slándála de a áirithiú agus tacú le forbairt teicneolaíochtaí slándála ceannródaíocha.

Is gá saoránaigh na hEorpa, institiúidí stáit, comhlachtaí AE agus an geilleagar a chosaint ar bhagairtí leanúnacha na sceimhlitheoireachta agus na coireachta eagraithe, lena n-áirítear an gháinneáil ar airm thine, an gháinneáil ar dhrugaí, an gháinneáil ar dhaoine agus an gháinneáil ar earraí cultúrtha. Is gá tuiscint níos fearr a bheith ann ar ghnéithe daonna agus sóisialta den choiriúlacht agus den radacú foréigneach chun feabhas a chur ar bheartais phoiblí ó thaobh na slándála de. Tá sé tábhachtach freisin an chosaint agus an tslándáil a neartú trí bhainistiú níos fearr ar theorainneacha, lena n-áirítear teorainneacha muirí agus talún. Tá fás ar an gcibear-choireacht, agus tá na rioscaí a ghabhann léi ag dul chun éagsúlachta, de réir mar atá digitiú ag tarlú don gheilleagar agus don tsochaí. Is gá don Eoraip leanúint dá hiarrachtaí feabhas a chur ar an gcibearshlándáil, ar an bpríobháideachas digiteach, agus ar chosaint sonraí pearsanta, agus scaipeadh na bréagaisnéise agus na faisnéise díobhálaí a chomhrac chun an chobhsaíocht dhaonlathach, shóisialta agus eacnamaíoch a choimirciú. Tá gá le breis iarrachtaí chun teorannú a dhéanamh ar na héifeachtaí a bhíonn ag teagmhais adhaimsire ar shaol agus ar ghairmeacha beatha daoine, ar teagmhais iad atá ag dul chun donais de dheasca an athraithe aeráide, amhail tuilte, stoirmeacha, brothall nó triomaigh is cúis le dóiteáin foraoise, díghrádú talún agus tubaistí nádúrtha nach iad, e.g. creathanna talún. Is féidir le tubaistí, bídís ina dtubaistí nádúrtha nó ina dtubaistí de dhéantús an duine, feidhmeanna tábhachtacha sochaíocha agus bonneagair chriticiúla a chur i mbaol, amhail an chumarsáid, sláinte, bia, uisce óil, soláthar fuinnimh, iompar, slándáil agus rialtas.

Éilíonn sé sin go ndéanfaí taighde teicniúil agus taighde ar na tosca daonna atá i gceist chun feabhas a chur ar an teacht aniar i gcás tubaiste, lena n-áirítear, i gcás inarb iomchuí, feidhmchláir tástála, oiliúint, agus cibearshláinteachas agus cibearoideachas. Tá gá le breis iarrachtaí chun meastóireacht a dhéanamh ar thorthaí an taighde slándála agus chun a nglacadh a chur chun cinn.

Leis an mbraisle seo, féachfar le sineirgí a chruthú, go háirithe leis na Cláir seo a leanas: An Ciste Slándála Inmheánaí, an Ciste um Bainistiú Comhtháite Teorainneacha agus an Eoraip Dhigiteach mar aon le comhar feabhsaithe i dtaca le taighde agus nuálaíocht idir gníomhaireachtaí agus eagraíochtaí idir-rialtasacha, lena n-áirítear trí shásraí malartaithe agus comhairliúcháin, sa réimse idirghabhála ‘Cosaint agus Slándáil’, mar shampla.

Is cuid é an taighde ar chúrsaí slándála den fhreagairt leathan chuimsitheach ón Aontas ar bhagairtí slándála. Rannchuidíonn sé leis an bpróiseas forbartha cumais trí fhágáil go mbeidh fáil amach anseo ar theicneolaíochtaí, ar theicnící agus ar fheidhmchláir chun bearnaí cumais a líonadh arna sainaithint ag lucht déanta beartais, cleachtóirí agus eagraíochtaí na sochaí sibhialta. Cheana féin, b’ionann an cistiú le haghaidh taighde trí chlár réime AE agus tuairim is 50 % d’iomlán an chistithe phoiblí do thaighde shlándála san Aontas Eorpach. Bainfear lánúsáid as na hionstraimí atá ar fáil, lena n-áirítear clár spáis na hEorpa (Galileo agus EGNOS, Copernicus, Feasacht Staide an Spáis, agus Cumarsáid Satailíte Rialtais). Cé go ndíreofar go heisiach ar fheidhmeanna sibhialta le gníomhaíochtaí taighde agus nuálaíochta faoin gClár seo, i bhfianaise go bhfuil limistéir teicneolaíochta dé-úsáide ann, lorgófar comhordú le taighde cosanta atá á chistiú ag an Aontas chun sineirgí a neartú. Seachnófar dúbláil ar an gcistiú. Rannchuidíonn an comhar trasteorann le forbairt margaidh aonair slándála Eorpaigh, agus le feabhsú na feidhmíochta tionsclaíche, rud a chuireann bonn daingean faoi neamhspleáchas an Aontais Eorpaigh. Tabharfar aird chuí ar thuiscint agus ar dhearcadh an duine ar an tslándáil.

Freagraíonn an taighde slándála do ghealltanas Chlár Oibre na Róimhe oibriú ar son “Eoraip atá sábháilte agus slán”, agus rannchuidíonn sé le hAontas Slándála atá dílis agus éifeachtach.

Trí na gníomhaíochtaí, rannchuideofar go díreach leis na Spriocanna Forbartha Inbhuanaithe (SFInna) seo a leanas go háirithe: SFI 16 – An tSíocháin, an Ceartas, agus Institiúidí Láidre.

3.1.1.   Sochaithe Athléimneacha Tar Éis Tubaistí

Féadfaidh tubaistí eascairt as foinsí éagsúla, bídís nádúrtha nó de dhéantús an duine, lena n-áirítear iad siúd de dheasca ionsaithe sceimhlitheoireachta, teagmhais a bhaineann leis an aeráid agus teagmhais as cuimse eile (lena n-áirítear barr taoide), dóiteáin foraoise, brothall, tuilte, triomaigh, fairsingiú fásaigh, creathanna talún, súnámaithe agus pléascadh bolcánach, géarchéimeanna uisce, teagmhais aimsire spáis, tubaistí tionsclaíocha agus iompair, teagmhais CBRN, agus iad siúd a eascraíonn as carnadh na rioscaí. Is é an aidhm atá ann ná bás daoine, an díobháil don tsláinte agus don chomhshaol, sceimhle mar aon le dochar eacnamaíoch agus ábhartha de dheasca tubaistí a chosc agus a laghdú; soláthar bia, táirgí íocshláinte agus seirbhisí leighis agus slándáil uisce a áirithiú chomh maith le feabhas a chur ar an tuiscint atá ann ar rioscaí tubaiste, na rioscaí sin a laghdú, agus feabhas a chur ar an téarnamh iarthubaiste. Tugtar le fios leis sin go gcumhdaítear raon iomlán an bhainistithe géarchéime: ó chosc agus oiliúint, go bainistiú géarchéime agus bainistiú agus athléimneacht iar-ghéarchéime.

Réimsí Ginearálta

–  Teicneolaíochtaí, acmhainneachtaí agus rialachas do chéad fhreagróirí i gcás oibríochtaí éigeandála i gcásanna géarchéime, tubaiste agus iar-thubaiste agus an chéad chéim den téarnamh;

–  Acmhainneachtaí na sochaí i dtaca le riosca na tubaiste a chosc, a bhainistiú agus a laghdú ar bhealach níos fearr, lena n-áirítear trí réitigh dhúlrabhunaithe, trí fheabhas a chur ar chumais réamhaisnéise, ar chosc, ar ullmhacht agus ar an bhfreagairt ar rioscaí atá ann cheana agus rioscaí nua agus ar éifeachtaí na ndúradán, measúnú tionchair agus tuiscint níos fearr ar an ngné dhaonna i straitéisí bainistithe riosca agus straitéisí um chumarsáid maidir le rioscaí;

–  Tacú ar bhealach níos éifeachtaí le meon Chreat Sendai maidir leis ‘an tsúil aniar a thabhairt do chríoch iarthubaiste’ trí thuiscint níos fearr ar théarnamh iarthubaiste agus taighde ar mheasúnú iarthubaiste níos éifeachtaí ar rioscaí.

–  Idiroibritheacht an trealaimh agus na nósanna imeachta atá ann leis an gcomhar oibríochtúil trasteorann agus margadh comhtháite san Aontas Eorpach a éascú.

3.1.2.   An Chosaint agus An tSlándáil

Is gá saoránaigh a chosaint ó bhagairtí slándála, agus freagairt do bhagairtí slándála, ó ghníomhaíochtaí coiriúla, lena n-áirítear gníomhaíochtaí sceimhlitheoireachta, agus ó bhagairtí hibrideacha; cosaint a thabhairt do dhaoine, do spásanna poiblí, don bhonneagar bunriachtanach, ó ionsaithe fisiciúla (lena n-áirítear ionsaithe CBRN-E) agus cibear-ionsaithe; an sceimhlitheoireacht agus an radacú foréigneach a chomhrac, lena n-áirítear dul i ngleic le smaointe agus le creidiúntí sceimhlitheoireachta agus iad a thuiscint; an choireacht thromchúiseach a chosc agus a chomhrac, lena n-áirítear cibearchoireacht, agus an choireacht eagraithe (amhail píoráideacht agus góchumadh táirgí); tacaíocht a thabhairt d’íospartaigh; sreafaí coiriúla airgeadais a rianú; acmhainneachtaí nua fóiréinseacha a fhorbairt; tacú le húsáid sonraí i gcomhair fhorfheidhmiú an dlí agus chun cosaint sonraí pearsanta a áirithiú i ngníomhaíochtaí forfheidhmithe dlí; acmhainneachtaí um chosaint teorainneacha a neartú, tacaíocht a thabhairt do bhainistiú teorainneacha an Aontais Eorpaigh san aer, ar tír agus ar muir, le haghaidh sreafaí daoine agus earraí agus an ghné dhaonna sna bagairtí slándála uile sin, agus ina gcosc agus a maolú, a thuiscint. Tá sé riachtanach an tsolúbthacht a choinneáil chun aghaidh a thabhairt go mear ar dhúshláin slándála nua gan choinne a d’fhéadfadh teacht chun cinn.

Réimsí Ginearálta

–  Cineálacha cur chuige agus teicneolaíochtaí nuálacha do chleachtóirí slándála (amhail fórsaí póilíneachta, briogáidí dóiteáin, seirbhísí sláinte, gardaí teorann agus cósta, oifigí custaim), go háirithe i gcomhthéacs chlaochlú digiteach agus idir-inoibritheacht na bhfórsaí slándála, oibreoirí bonneagair, eagraíochtaí na sochaí sibhialta, agus iad siúd a bhíonn ag bainistiú spásanna oscailte;

–  Anailís ar fheiniméin na coireachta trasteorann, ardmhodhanna comhroinnte agus bailithe sonraí mhear, iontaofa, chaighdeánaithe agus le príobháideachas treisithe, mar aon le dea-chleachtais;

—  Gnéithe daonna agus socheacnamaíocha na coireachta agus an radacaithe fhoréignigh, i ndáil leo siúd atá rannpháirteach in iompar den chineál sin, nó a d’fhéadfadh a bheith rannpháirteach ann, mar aon leo siúd a ndéantar difear dóibh dá dheasca, nó ar baol go ndéanfaí, lena n-áirítear smaointe agus creidiúintí sceimhlitheoireachta agus coireanna bunaithe ar inscne, ar ghnéaschlaonadh nó ar idirdhealú ciníoch a thuiscint agus a chomhrac;

—  Anailís ar ghnéithe slándála de theicneolaíochtaí nua amhail seicheamh DNA, modhnú géanóim, nana-ábhair agus ábhair fheidhmeacha, an Intleacht Shaorga, córais uathrialacha, dróin, róbataic, ríomhaireacht chandamach, criptea-airgeadraí, priontáil agus ábhair inchaite 3D, blocshlabhra, mar aon le feabhas a chur ar an bhfeasacht na saoránach, na n-údarás poiblí agus an luchta tionscail chun cosc a chur le cruthú rioscaí nua slándála agus chun rioscaí atá ann cheana a laghdú, lena n-áirítear ó na teicneolaíochtaí nua ▌ sin;

–  Acmhainneachtaí feabhsaithe um réamhamharc agus um anailís i gcomhair ceapadh beartais agus ar an leibhéal straitéiseach maidir le bagairtí slándála;

–  Bonneagair chriticiúla agus spásanna oscailte agus poiblí a chosaint ar bhagairtí fisiciúla, digiteacha agus hibrideacha, lena n-áirítear éifeachtaí an athraithe aeráide;

–  Bréagaisnéis agus bréagnuacht, ag a bhfuil impleachtaí don tslándáil, a fhaire agus a chomhrac, lena n-áirítear acmhainneachtaí a fhorbairt chun bunús na cúblála a bhrath;

–  Forbairt theicneolaíoch i gcás feidhmeanna sibhialta agus é mar aidhm leis sin feabhas a chur, i gcás inarb iomchuí, ar idir-inoibritheacht idir an chosaint shibhialta agus fórsaí míleata;

–  Idir-inoibritheacht an trealaimh agus na nósanna imeachta atá ann chun comhar oibríochtúil, idir-rialtasach agus idirghníomhaireachta a éascú, agus chun forbairt a dhéanamh ar mhargadh comhtháite AE;

–  Uirlisí agus modhanna a fhorbairt le haghaidh Bainistiú Comhtháite Teorainneacha éifeachtach agus éifeachtúil, go háirithe chun méadú a dhéanamh ar an gcumas freagartha agus feabhas a chur ar an acmhainneacht faireachán a dhéanamh ar ghluaiseacht daoine thar theorainneacha seachtracha chun brath rioscaí, an fhreagairt do theagmhais agus cosc na coireachta a fheabhsú.

–  Gníomhaíochtaí calaoiseacha ag pointí trasnaithe teorann agus feadh an tslabhra soláthair a bhrath, lena n-áirítear cáipéisí brionnaithe nó cúbláilte ar bhealach eile a shainaithint agus an gháinneáil ar dhaoine agus ar earraí neamhdhleathacha a bhrath;

–  Cosaint sonraí pearsanta a áirithiú i ngníomhaíochtaí forfheidhmithe dlí, go háirithe i bhfianaise forbairt theicneolaíoch mhear, lena n-áirítear rúndacht agus sláine faisnéise agus inrianaitheacht agus próiseáil gach idirbhirt;

–  Teicnící a fhorbairt chun táirgí góchumtha a shainaithint, chun feabhas a chur ar chosaint codanna agus earraí bunaidh agus chun táirgí arna n-iompar a rialú.

3.1.3.   An Chibearshlándáil

Ní amháin gur bagairt dár gcuid geilleagar atá i gcibear-ghníomhaíochtaí mailíseacha, ach is bagairt iad freisin d’fheidhmiú ár gcuid daonlathas, ár gcuid saoirsí, agus ár gcuid luachanna. Is minic an chibear-bhagairt a bheith ina rud coiriúil, rud arb é an brabús is spreagadh dó, ach féadfaidh sí a bheith polaitiúil nó straitéiseach freisin. Maidir lenár slándáil, saoirse, ndaonlathas agus rachmas todhchaíoch, tá siad ag brath ar fheabhas a chur ar ár gcumas AE a chosaint ar chibearbhagairtí. Mar gheall ar an gclaochlú digiteach, ní foláir feabhas mór a chur ar an gcibearshlándáil, chun a áirithiú go gcosnófar an líon ollmhór gléasanna IoT a meastar a gceangal don idirlíon, agus oibriú sábháilte córas gréasáin agus faisnéise, lena n-áirítear i gcomhair eangacha cumhachta, soláthar agus dáileadh uisce óil, feithiclí agus córais iompair, ospidéil, cúrsaí airgeadais, institiúidí poiblí, monarchana agus tithe. Ní foláir don Eoraip a bheith athléimneach i gcoinne cibearionsaithe agus cibearbhacadh éifeachtach a chruthú, agus, ag an am céanna, deimhin a dhéanamh de go ndéanfar cosaint sonraí agus saoirse na saoránach a neartú. Is chun leasa an Aontais é a áirithiú go ndéanfaidh sé acmhainneachtaí straitéiseacha cibearshlándála bunriachtanacha a fhorbairt agus a choinneáil chun an Margadh Aonair Digiteach a dhaingniú, agus, go háirithe, chun a áirithiú go gcosnófar líonraí criticiúla agus córais faisnéise agus chun seirbhísí bunriachtanacha cibearshlándála a sholáthar. Ní foláir don Aontas a bheith in ann a chuid sócmhainní digiteacha a dhaingniú as a stuaim féin agus dul san iomaíocht sa mhargadh domhanda cibearshlándála.

Réimsí Ginearálta

–  Teicneolaíochtaí feadh an tslabhra luacha dhigitigh (ó chomhchodanna slána agus cripteagrafaíocht atá frithsheasmach in aghaidh candamach go bogearraí agus líonraí a bhfuil ar a gcumas iad féin a leigheas);

–  Teicneolaíochtaí, modhanna, caighdeáin agus dea-chleachtais chun aghaidh a thabhairt ar bhagairtí cibearshlándála, riachtanais a bheidh ann amach anseo a thuar, agus tionscal iomaíoch Eorpach a chothú, lena n-áirítear uirlisí le haghaidh sainaithint leictreonach, brath bagairtí, cibearshláinteachais, mar aon le hacmhainní oiliúna agus oideachais;

–  Comhoibriú oscailte le haghaidh líonra Eorpach um inniúlachtaí cibearshlándála agus lárionad Eorpach inniúlachta.

4.   BRAISLE ‘CÚRSAÍ DIGITEACHA, TIONSCAL AGUS AN SPÁS

4.1.   An Réasúnaíocht

Chun iomaíochas tionsclaíoch agus an acmhainneacht aghaidh a thabhairt ar na dúshláin dhomhanda atá le teacht a áirithiú, ní mór don Aontas méadú a dhéanamh ar a cheannas teicneolaíoch agus ar a acmhainneachtaí eolaíochta, teicneolaíochta agus tionscail sna réimsí lárnacha atá ina mbunsraith faoi chlaochlú ár ngeilleagair, na háite oibre agus na sochaí.

Cuireann tionscal AE post amháin as gach cúig phost agus dhá thrian d’infheistíochtaí T&F de chuid na hearnála príobháidí ar fáil agus cruthaíonn sé 80% d’onnmhairithe AE. Beidh rabharta nuálaíochta ann, rud a mbeidh cónascadh na dteicneolaíochtaí fisiciúla agus digiteacha i gceist leis, agus beidh deiseanna ollmhóra ann dá bharr do thionscal AE, agus cuirfear feabhas ar cháilíocht saoil shaoránaigh an Aontais Eorpaigh chomh maith.

Is mórábhar spreagtha é an digitiú. Faoi mar atá sé ag leanúint ar aghaidh go mear sna hearnálacha uile, is rud bunriachtanach dár ngeilleagar agus d’inbhuanaitheacht ár sochaí í an infheistíocht i réimsí tosaíochta ón intleacht shaorga iontaofa go dtí an chéad ghlúin eile den idirlíon, an ríomhaireacht ardfheidhmíochta, fótónaic, teicneolaíochtaí candamacha, róbataic agus micrea-/nanaileictreonaic. Is mór an borradh a chuirtear faoi fhás eacnamaíoch an Aontais Eorpaigh trí theicneolaíochtaí digiteacha a tháirgeadh agus a úsáid, agus infheistíocht a dhéanamh iontu, agus idir 2001 agus 2011 b’ionann sin agus méadú 30 %. Sa chomhthéacs sin, tá ról FBManna bunriachtanach i gcónaí in AE, ó thaobh fáis agus ó thaobh post de. Le glacadh le teicneolaíochtaí digiteacha i measc FBManna, spreagtar iomaíochas agus inbhuanaitheacht.

Tá eochairtheicneolaíochtaí cumasúcháin(14) ina mbonn don chónascadh idir an saol fisiciúil agus an saol digiteach, cónascadh atá i gceartlár an rabharta nua nuálaíochta domhanda. Tríd an infheistiú i dtaighde, i bhforbairt, i léiriú agus i gcur in úsáid forleathan eochairtheicneolaíochtaí cumasúcháin, agus trí sholáthar slán, inbhuanaithe agus inacmhainne amhábhar agus ábhar ardfhorbartha a áirithiú, daingneofar uathriail straitéiseach AE agus cuideofar le tionscal AE a lorg carbóin agus comhshaoil a laghdú go suntasach.

De réir mar is iomchuí, déanfar teicneolaíochtaí todhchaíocha agus teicneolaíochtaí atá ag teacht chun chinn a shaothrú freisin.

Tá tábhacht straitéiseach leis an spás; braitheann tuairim is 10 % de OTI AE ar úsáid na seirbhísí spáis. Tá earnáil spáis den chéadscoth ag AE le tionscal láidir monaraithe satailítí mar aon le hearnáil seirbhísí iartheachtacha bríomhar. Tríd an spás, soláthraítear uirlisí tábhachtacha chun faireacháin, cumarsáid, loingseoireacht agus faireachas a dhéanamh, agus is iomaí deis ghnó a thagann uaidh, go háirithe i bpáirt le teicneolaíochtaí digiteacha agus le foinsí sonraí eile. Ní mór don tAontas Eorpach gach deis díobh sin a thapú trí lánshaothrú a dhéanamh ar acmhainneacht na spáschlár atá aige, eadhon Copernicus, EGNOS, agus Galileo, agus trí bhonneagair spáis agus talún a chosaint ar bhagairtí ón spás.

Tá deis ar leith ag an Aontas Eorpach a bheith ina cheannaire domhanda, agus a sciar féin de mhargaí an domhain a mhéadú, trí léiriú a thabhairt ar an mbealach ar féidir leis an gclaochlú digiteach, ceannaireacht in eochairtheicneolaíochtaí cumasúcháin agus spáis, an t-aistriú go geilleagar ísealcharbóin ciorclach agus leis an iomaíochas treisiú a dhéanamh ar a chéile trí bharr feabhais na heolaíochta agus na teicneolaíochta.

Chun go dtiocfaidh ann don gheilleagar a bheidh digiteach ciorclach, ísealcharbóin agus ar bheagán astaíochtaí, tá gá le gníomhaíocht ar leibhéal an Aontais Eorpaigh de bharr a chasta agus atá na slabhraí luacha, de bharr a chórasaí agus a ildisciplíní agus atá na teicneolaíochtaí agus na costais mhóra fhorbartha a ghabhann leo, agus de bharr chineál trasearnálach na bhfadhbanna ar gá aghaidh a thabhairt orthu. Ní mór don Aontas Eorpach a áirithiú gur féidir le gach gníomhaí tionsclaíoch, agus an tsochaí i gcoitinne, sochar a bhaint as teicneolaíochtaí ardfhorbartha agus glan agus as an digitiú. Ní leor forbairt a dhéanamh ar theicneolaíochtaí ann féin. Tá sé bunriachtanach go mbeadh tuiscint shochaíoch ann ar na teicneolaíochtaí agus na héabhlóidí sin le haghaidh rannpháirtíocht úsáideoirí deiridh agus athrú iompair.

Cuideoidh bonneagair atá dírithe ar an tionsclaíocht, lena n-áirítear línte píolóta, le gnólachtaí AE, go háirithe FBManna, déanfaidh siad na teicneolaíochtaí sin a imlonnú, agus feabhsóidh siad a bhfeidhmíocht nuálaíochta féin agus féadfar é sin a éascú freisin le cláir eile de chuid an Aontais.

Tá sé bunriachtanach go mbeadh an lucht tionscail agus an tsochaí shibhialta rannpháirteach ar bhealach láidir chun tosaíochtaí a leagan síos, cláir oibre taighde agus nuálaíochta a fhorbairt agus giaráil na hinfheistíochta poiblí a mhéadú trí infheistíochtaí poiblí agus príobháideacha, agus chun glacadh torthaí níos fearr a áirithiú. Tá tuiscint ar an tsochaí, agus an glacadh, lena n-áirítear dearadh táirgí, earraí agus seirbhísí a bhreithniú, an-thábhachtach chun rath a bhaint amach mar aon le clár oibre nua um scileanna agus um chaighdeánú atá ábhartha do réimse na tionsclaíochta.

Mar thoradh ar ghníomhaíochtaí i dtaca le heochairtheicneolaíochtaí cumasúcháin, teicneolaíochtaí digiteacha agus teicneolaíochtaí spáis a thabhairt le chéile, mar aon le soláthar inbhuanaithe amhábhar, lamhálfar cur chuige níos córasaí, agus claochlú tionsclaíoch agus digiteach níos tapúla agus níos doimhne. Áiritheoidh sé gurb éard a dhéanfaidh an taighde agus an nuálaíocht sna réimsí sin ná cur agus rannchuidiú le cur chun feidhme bheartas an Aontais Eorpaigh don tionsclaíocht, don digitiú, don chomhshaol, don fhuinneamh agus don aeráid, don gheilleagar ciorclach, don amhábhar agus don ábhar ardfhorbartha, agus don spás.

Is trí bhíthin gníomhaíochtaí a áiritheofar an chomhlántacht go háirithe faoin gClár don Eoraip Dhigiteach agus faoin gClár Spáis, agus urraim á thabhairt ag an am céanna don dealú idir Cláir agus forluí á sheachaint ▌.

Trí na gníomhaíochtaí, rannchuideofar go díreach leis na Spriocanna Forbartha Inbhuanaithe (SFInna) seo a leanas go háirithe: SFI 8 - Obair Chuibhiúil agus Fás Eacnamaíoch; SFI 9 - Tionsclaíocht, Nuálaíocht, agus Bonneagar; SFI 12 - An Tomhaltas agus An Táirgíocht Fhreagrach; SFI-13 Gníomhú ar son na hAeráide.

4.2.   Réimsí Idirghabhála

4.2.1.   Teicneolaíochtaí Monaraithe

Tá an monarú ina mhórspreagadh don fhostaíocht agus don rachmas san Aontas Eorpach, óir is é is údar le níos mó ná trí cheathrú d’onnmhairithe domhanda an Aontais Eorpaigh, agus tá breis is 100 milliún de phoist dhíreacha agus indíreacha ann sa réimse sin. Is é an príomhdhúslán atá roimh mhonarú AE ná leanúint de bheith iomaíoch ar an leibhéal domhanda, le táirgí níos cliste agus táirgí níos sainiúla a bhfuil breisluach ard iontu, ar táirgí iad a tháirgtear ar chostais i bhfad níos ísle ó thaobh fuinnimh agus acmhainní ábhar de agus tá lorg carbóin agus comhshaoil níos ísle acu. Ionchur cruthaitheach agus cultúrtha mar aon le dearcadh ó lucht na n-eolaíochtaí sóisialta agus ndaonnachtaí ar an gcaidreamh idir an teicneolaíocht agus daoine sa táirgeadh, beidh fíorthábhacht leo ó thaobh cabhrú le breisluach a ghiniúint. Déanfar staidéar freisin ar an tionchar ar shaol na hoibre agus ar an bhfostaíocht.

Réimsí Ginearálta

–  Teicneolaíochtaí monaraíochta ceannródaíocha amhail táirgeadh biteicneolaíochta, monarú breiseánach, róbataic thionsclaíoch, chomhoibríoch, sholúbtha agus chliste, córais mhonaraithe a bhfuil an duine comhtháithe iontu, agus iad á gcur chun cinn trí ghréasán AE de bhonneagair atá dírithe ar an tionsclaíocht, trína soláthraítear seirbhísí chun dlús a chur leis an gclaochlú teicneolaíoch agus le glacadh i dtionscal AE;

–  Nuálaíochtaí ceannródaíocha lena n-úsáidtear teicneolaíochtaí éagsúla cumasúcháin feadh an tslabhra luacha. Samplaí díobh sin is ea teicneolaíochtaí inréimneacha, intleacht shaorga, cúpla digiteach, anailísíocht sonraí, teicneolaíochtaí rialaithe, teicneolaíochtaí braite, róbataic thionsclaíoch, chomhoibríoch agus chliste, córais dhuine-láraithe, táirgeadh biteicneolaíochta, ceallraí ardfhorbartha agus hidrigin, lena n-áirítear hidrigin in-athnuaite, agus teicneolaíochtaí cealla breosla, teicneolaíochtaí ardfhorbartha plasma agus léasair;

–  Scileanna, áiteanna oibre agus gnólachtaí atá in oiriúint go hiomlán do na teicneolaíochtaí nua i gcomhréir le luachanna sóisialta de chuid na hEorpa;

–  Plandaí comhfhiosacha solúbtha, ardchruinnis, gan cháim, íseal-thruailliú agus ísealdhramhaíl, inbhuanaithe agus neodrach ó thaobh an chomhshaoil de, i gcomhréir le cur chuige an gheilleagair chiorclaigh, córais monaraíochta atá cliste agus fuinneamhéifeachtúil trína bhfreastalaítear ar riachtanais custaiméirí;

–  Nuálaíochtaí ceannródaíocha i dteicnící chun suíomhanna tógála a chuardach, agus an t-uathoibriú iomlán le rudaí a chur le chéile ar an láthair agus le haghaidh comhchodanna réamhdhéanta.

4.2.2.   Eochairtheicneolaíochtaí Digiteacha

Acmhainneachtaí láidre deartha agus táirgeachta a chaomhnú agus a fhorbairt go neamhspleách amhail micrileictreonaic agus nanaileictreonaic, micrichórais, fótónaic, agus córais bogearraí agus chibearfhisciúla, agus a gcomhtháthú mar aon le ábhair ardfhorbartha i gcomhair na bhfeidhmchlár sin, beidh an méid sin bunriachtanach chun go mbeidh Aontas Eorpach ann a bheidh dírithe ar shaoránaigh agus sóisialta.

Réimsí Ginearálta

–  Micri- agus nanai-leictreonaic, lena n-áirítear coincheapa deartha agus próiseála, comhchodanna agus trealaimh mhonaraíochta trína dtugtar aghaidh ar riachtanais shonracha an chlaochlaithe dhigitigh agus ar dhúshláin dhomhanda, a mhéid a bhaineann le feidhmíocht, feidhmiúlacht, tomhaltas fuinnimh agus ábhar agus comhtháthú;

–  Teicneolaíochtaí éifeachtúla agus slána um brath agus um ghníomhrúchán agus a gcomhtháthú le haonaid ríomhaireachta mar chumasóir den tionscal agus d’Idirlíon na Rudaí Nithiúla, lena n-áirítear réitigh nuálacha ar ábhair sholúbtha agus inleasaithe le haghaidh réada idirghníomhaíocha ar furasta don duine leas a bhaint astu;

–  Teicneolaíochtaí mar chomhlánú nó mar roghanna malartacha ar nanaileictreonaic, amhail ríomhaireacht chandamach chomhtháite, tarchur agus brath mar aon le comhchodanna de ríomhaireacht néaramorfach agus leictreonaic rothlacha;

–  Struchtúir agus luasairí ríomhaireachta, próiseálaithe ísealchumhachta i gcomhair réimse leathan feidhmeanna, lena n-áirítear feidhmeanna ríomhchumhachta den chineál néaramhorfach, ríomhaireacht an imill, digitiú an tionscail, mórshonraí agus néalríomhaireacht, fuinneamh cliste agus soghluaisteacht nasctha agus uathoibrithe;

–  Dearadh crua-earraí ríomhaireachta a chinnteoidh gealltanais láidre ar chur i gcrích iontaofa, dearadh a mbeidh soláthar cosanta mar bhunchuid den phríobháideachas agus den tslándáil atá ann don inchur agus don aischur faisnéise, ríomhaireacht chandamach mar aon le treoir phróiseála agus comhéadain leormhaithe duine le meaisín;

–  Teicneolaíochtaí fótónaice lena gcumasaítear feidhmchláir a bhfuil dul chun cinn ceannródaíoch iontu san fheidhmiúlacht, sa chomhtháthú agus san fheidhmíocht;

–  Teicneolaíochtaí innealtóireachta córais agus rialaithe chun tacú le córais atá solúbtha, infhorbartha agus iomlán neamhspleách le haghaidh feidhmchláir iontaofa lena ndéantar idirghníomhaíocht leis an domhan fisiciúil agus le daoine, lena n-áirítear réimsí tionsclaíocha agus réimsí a bhfuil tábhacht as cuimse leis an tsábháilteacht iontu;

–  Teicneolaíochtaí bogearraí lena gcuirtear le cáilíocht na mbogearraí, le cibearshlándáil agus le hiontaofacht a mbeidh feabhas ann ar feadh ré na seirbhísí, lena méadaítear an táirgiúlacht san fhorbairt, agus lena ndéantar an intleacht shaorga a bheidh mar bhunchuid den earra a thabhairt isteach, chomh maith le hathléimneacht na mbogearraí agus a struchtúr;

–  Teicneolaíochtaí atá ag teacht chun cinn lena leathnaítear teicneolaíochtaí digiteacha .

4.2.3.  Teicneolaíochtaí cumasúcháin atá ag teacht chun cinn

Tá sé léirithe ag eochairtheicneolaíochtaí cumasúcháin go bhfuil sé d’acmhainneacht acu an nuálaíocht a spreagadh in a lán earnálacha(15). Chun forbairt teicneolaíochtaí nua cumasúcháin a éascú agus chun cur leis an píblíne na nuálaíochta, ní mór téamaí claochlaitheacha taighde a shainaithint, agus tacaíocht a thabhairt dóibh, ón gcéim luath thaiscéalaíoch go dtí taispeántais i bhfeidhmchláir phíolótacha. Fairis sin, pobail atá ag teacht chun cinn, ar minic pobail idirdhisciplíneacha iad, ní mór cúnamh a thabhairt dóibh chun go mbeadh an mhais chriticiúil acu a d’fhágfadh go mbeidís in ann teicneolaíochtaí a bhfuil gealladh fúthu a fhorbairt agus a aibiú. Is é an sprioc atá ann ná teicneolaíochtaí cumasúcháin a dhéanamh chomh haibí sin gur féidir iad a chuimsiú i dtaighde tionsclaíoch agus i dtreochláir nuálaíochta.

Réimsí Ginearálta

—  tacaíocht do na treochtaí atá ag teacht chun cinn, agus do threochtaí a bheidh ann amach anseo, maidir le heochairtheicneolaíochtaí cumasúcháin;

—  tacaíocht do phobail atá ag teacht chun cinn lena mbaineann cur chuige duine-lárnaithe ón tús;

—  measúnú a dhéanamh ar ionchas suaiteach teicneolaíochtaí tionsclaíocha nua atá ag teacht chun cinn, agus ar a dtionchar ar dhaoine, ar thionscal, ar an tsochaí agus ar an gcomhshaol, comhéadain a dhéanamh le treochlár tionsclaíoch;

—  leathnú a dhéanamh ar an mbonn tionsclaíoch le haghaidh teicneolaíocht agus nuálaíocht ag a bhfuil mianach ceannródaíoch a ghlacadh, lena n-áirítear forbairt acmhainní daonna agus sa chomhthéacs domhanda.

4.2.4.   Ábhair Ardfhorbartha

Is ceannaire domhanda an tAontas Eorpach sna hábhair ardfhorbartha agus próisis ghaolmhara, a dhéanann suas 20 % dá bhonn tionsclaíoch, agus a chruthaíonn bunús nach mór gach slabhra luacha trí amhábhair a chlaochlú. Má tá i ndán don Aontas Eorpach gan dul ó iomaíochas, agus freastal ar riachtanais na saoránach ó thaobh ábhar ardfhorbartha de atá sábháilte agus inbhuanaithe, ní mór dó infheistíocht a dhéanamh i dtaighde i gcomhair nua-ábhair, lena n-áirítear cinn bhithbhunaithe agus ábhair thógála éifeachtúla agus nuálacha a fhoinsiú, agus ní mór dó feabhas a chur ar mharthanacht agus acmhainn athchúrsála na n-ábhar a fheabhsú, agus idir an lorg carbóin agus an lorg a fhágann sé ar an gcomhshaol a laghdú, agus an nuálaíocht thionsclaíoch trasearnála a bhrú chun cinn trí thacú le feidhmchláir i ngach uile earnáil thionsclaíoch. Thairis sin, tá tionchar as cuimse ag ábhair ardfhorbartha maidir le riachtanais na saoránach.

Réimsí Ginearálta

–  Ábhair (lena n-áirítear polaiméirí, bith-ábhair, nana-ábhair, ábhair dhéthoiseacha, ábhair chliste agus il- ábhair (lena n-áirítear ligniceallalós, comhchodaigh, miotail agus cóimhiotail) agus ábhair ardfhorbartha (e.g. ábhar candamach, freagrúil, fótónaice agus forsheoltach) arna ndearadh le hairíonna nua agus feidhmiú nua a thagann leis na riachtanais rialála (ach nach n-eascraíonn brúnna comhshaoil méadaithe le linn a saolré uile, ó tháirgeadh go húsáid nó deireadh a ré);

–  Próisis um chomhtháthú ábhar, agus táirgeadh de réir cur chuige eiticiúil atá dírithe ar an gcustaiméir, lena n-áirítear gníomhaíochtaí réamhnormatacha agus measúnú fad a saolré, aimsiú agus bainistiú na n-amhábhar, an mharthanacht, an inathúsáideacht, agus an inathchúrsáltacht, an tsábháilteacht, measúnú riosca do shláinte an duine agus bainistiú comhshaoil agus riosca;

–  Cumasóirí ábhar ardfhorbartha amhail an carachtarú (e.g. don dearbhú cáilíochta), déanamh samhlacha agus ionsamhlúchán, píolótú, agus méadú;

–  Éiceachóras nuálaíochta de chuid an Aontais Eorpaigh sna teicneolaíochtaí bonneagair(16), atá nasctha agus inrochtana do na geallsealbhóirí ábhartha, arna sainaithint agus arna dtús-áitiú ag na Ballstáit, bonneagair a sholáthraíonn seirbhísí le luas a chur faoin gclaochlú teicneolaíochta agus an glacadh a bheidh an tionsclaíocht an Aontais Eorpaigh leis, go sonrach ag FBManna; cumhdófar leis sin na heochairtheicneolaíochtaí ar fad atá riachtanach chun an nuálaíocht a chumasú i réimse na n-ábhar;

–  Réitigh atá bunaithe ar ábhair ardfhorbartha i gcomhair na hoidhreachta cultúrtha, ar dhearadh, ar ailtireacht, nó ar an gcruthaitheacht ghinearálta a bhfuil luí mór acu leis an úsáideoir, chun cur le luach na n-earnálacha tionsclaíocha agus na dtionscal cruthaitheach.

4.2.5.   Intleacht Shaorga agus Róbataic

Is rud a bhfuil claonadh ollmhór ina threo é intleacht dá chuid féin a bheith i ngach uile réad nó gaireas agus é a bheith nasctha. I measc na gcúiseanna móra a bheidh le fás eacnamaíoch agus táirgiúlachta sa todhchaí, beidh obair taighdeoirí agus lucht nuála i bhforbairt na hIntleachta Saorga (IS), agus i dtairiscint feidhmchlár i réimse na róbataice agus i réimsí eile. Is iomaí earnáil a chuirfidh tuilleadh forbartha ar an eochairtheicneolaíocht chumasúcháin sin, agus a bhainfidh úsáid aisti, i gcodanna eile den Chlár Réime, amhail earnáil na sláinte, earnáil na monaraíochta, longthógáil, earnáil na tógála, tionscail seirbhíse agus earnáil na feirmeoireachta. Forbairtí IS, ní mór iad a dhéanamh go trédhearcach ar fud AE, ní mór dóibh sábháilteacht, sláine shochaíoch agus comhshaoil na bhfeidhmchlár atá bunaithe ar IS, a áirithiú gnéithe eiticiúla a bhreithniú ón tús, na rioscaí a mheas, agus maolú a dhéanamh ar an acmhainneacht atá ann úsáid mhailíseach a bhaint astu agus leatrom nár beartaíodh a dhéanamh trína mbíthin amhail claonadh inscne, ciníoch nó míchumais. Ní mór a áirithiú freisin go ndéanfar an SI a fhorbairt faoi chuimsiú creat atá dea-chomhordaithe trína n-urramaítear luachanna AE, prionsabail eiticiúla agus Cairt um Chearta Bunúsacha an Aontais Eorpaigh. Comhlánófar an Clár sin le gníomhaíochtaí a leagtar amach faoin gClár don Eoraip Dhigiteach.

Réimsí Ginearálta

–  Teicneolaíochtaí IS a chur i gcumas, amhail IS inmhínithe, IS eiticiúil, IS atá faoi smacht an duine, an mheaisínfhoghlaim nach bhfuil faoi mhaoirseacht agus éifeachtúlacht sonraí agus idirghníomhaíochtaí ardfhorbartha idir an duine agus an meaisín agus idir meaisíní;

–  Róbataic shábháilte, chliste, chomhoibríoch agus éifeachtúil agus córais chasta, chorpraithe agus uathrialaitheacha;

–  Teicneolaíochtaí duine-lárnaithe AI le haghaidh réitigh atá bunaithe ar IS;

–  Inniúlachtaí taighde i réimse IS a fhorbairt agus a líonrú ar fud na hEorpa de réir dearcadh oscailte comhoibríoch agus forbairt a dhéanamh ag an am céanna freisin ar an acmhainneacht tástáil iata a dhéanamh;

–  IS agus róbataic a chur in úsáid chun tacú le daoine atá faoi mhíchumas agus le cuimsiú daoine imeallaithe;

–  Teicneolaíochtaí le haghaidh ardáin IS oscailte, lena n-áirítear bogearraí algartaim, stórtha sonraí, córais bunaithe ar ghníomhairí, róbotaic, agus ardáin na gcóras neamhspleách.

4.2.6.   An tIdirlíon den Chéad Ghlúin Eile

Faoin am seo, tá an t-idirlíon ina phríomhchumasóir don chlaochlú digiteach i ngach uile earnáil den gheilleagar agus den tsochaí atá againn. Is gá don Aontas Eorpach a bheith chun cinn ar chách leis an gcéad ghlúin eile den Idirlíon a bhrú i dtreo éiceachórais dhaonlárnaigh i gcomhréir lenár gcuid luachanna sóisialta agus eiticiúla. An t-infheistiú sna teicneolaíochtaí agus i mbogearraí don Chéad Ghlúin Eile den Idirlíon, cuirfidh sé feabhas ar iomaíochas tionsclaíoch an Aontais Eorpaigh san eacnamaíocht dhomhanda. Teastóidh comhar ar scála mór leis na geallsealbhóirí ar fad chun go nglacfar leis na nithe seo chomh mór agus is féidir ar fud an Aontais Eorpaigh. Ba cheart noirm eiticiúla a rialaíonn an t-idirlíon den chéad glúin eile a chur san áireamh freisin.

Réimsí Ginearálta

–  Teicneolaíochtaí agus córais le haghaidh bonneagar seirbhísí agus bonneagar líonraí cliste atá iontaofa agus éifeachtúil ó thaobh fuinnimh de (nascacht lastall de 5G, bonneagair bhogearraí-shainithe, Idirlíon na Rudaí Nithiúla, córais chórais, bonneagair an néil, líonraí optaice den chéad ghlúin eile, candam, néalta cognaíocha agus an t-idirlíon candamach, comhtháthú na Cumarsáide Satailíte), rud a chuireann inniúlachtaí fíor-ama i gcumas, an bhainistíocht díláraithe agus bainistíocht na fíoraíochta (raidió sárthapa agus solúbtha, ríomhaireacht an imill, an comhthéacs roinnte agus an t-eolas roinnte) chun feidhmíocht líonra inscálaithe, éifeachtach, iontaofa agus inmhuiníne atá oiriúnach d’imscaradh ollmhór seirbhíse líonra intomhaiste a áirithiú;

–  Feidhmchláir Idirlín den Chéad Ghlúin Eile, agus seirbhísí don tomhaltóir, don tionsclaíocht agus don tsochaí a bheidh bunaithe ar iontaoibh, cothroime, idir-inoibritheacht, feabhas ar smacht an úsáideora ar shonraí, rochtain trédhearcach ar theangacha, coincheapa nua ilmhódacha idirghníomhaíochta, rochtain ar réada, ar fhaisnéis agus ar inneachar a bheidh an-phearsanaithe agus cuimsitheach, lena n-áirítear meáin iontaofa agus tumacha, meáin shóisialta agus líonrú sóisialta chomh maith le samhlacha gnó i gcomhair idirbhearta agus seirbhísí thar bhonneagair chomhroinnte;

–  Meán-earraí a bheidh bunaithe ar bhogearraí, lena n-áirítear teicneolaíochtaí mórleabhair dáilte amhail blocshlabhraí, a bheith ag obair i dtimpeallachtaí ard-dáilte, mapáil sonraí agus aistriú sonraí a éascú trasna na mbonneagar hibrideacha a bhfuil cosaint faisnéise mar bhunchuid díobh, intleacht shaorga, anailísíocht sonraí, slándáil agus rialú a neadú i bhfeidhmchlár Idirlín, agus seirbhísí atá bunaithe ar shaorshreabhadh sonraí agus eolais.

4.2.7.  An Ríomhaireacht Ardfhorbartha agus Mórshonraí

Is dhá rud iad an Ríomhaireacht Ardfhorbartha agus Mórshonraí nach dtig leis an ngeilleagar sonraí domhanda nua feidhmiú dá n-uireasa, áit arb ag an ardchumas ríomhaireachta a bheidh an mórbhuntáiste iomaíochta. Déanfar an Ríomhaireacht Ardfheidhmíochta agus anailísíocht Mhórshonraí a spreagadh ar fud AE agus is dhá rud iad sin a bhfuil tábhacht ar leith leo chun tacú le déanamh na mbeartas, leis an gceannaireacht san eolaíocht, leis an nuálaíocht agus iomaíochas tionsclaíoch, agus le caomhnú na ceannasachta náisiúnta agus saincheisteanna eiticiúla á n-urramú. Comhlánófar na ghníomhaíochtaí sin le gníomhaíochtaí faoin gClár don Eoraip Dhigiteach.

Réimsí Ginearálta

–  Ríomhaireacht Ardfheidhmíochta (HPC): an chéad ghlúin eile de na teicneolaíochtaí agus na córais eis-scála agus iar-eis-scála (m.sh. micrea-phróiseálaithe ísealchumhachta, bogearraí, agus comhtháthú na gcóras); algartaim, cóid agus feidhmchláir, uirlisí anailíse agus beirtreacha tástála; seirbhísí agus beirtreacha tástála píolótacha tionsclaíocha; tacú le taighde agus le nuálaíocht, agus gach Ballstát rannpháirteach ann más féidir, le haghaidh bonneagar HPC de scoth an domhain, lena n-áirítear na chéad bhonneagair HPC hibrideacha/ ríomhaireachta chandamach agus le haghaidh seirbhísí comhroinnte san Aontas Eorpach;

–  Mórshonraí: Anailísíocht sonraí rí-ardfheidhmíochta; “An príobháideachas trí dhearadh” in anailís na Mórshonraí atá príobháideach agus faoi rún; teicneolaíochtaí le haghaidh ardáin sonraí ar scála iomlán le haghaidh athúsáid faisnéise den chineál tionsclaíoch, pearsanta agus oscailte; bainistiú faisnéise, idir-inoibritheacht agus uirlisí ceangail; feidhmchláir faisnéise le haghaidh dúshláin dhomhanda; modhanna le haghaidh eolaíocht sonraí;

–  Lorg carbóin na bpróiseas TFC a laghdú, lena gcuimsítear crua-earraí, ailtireacht, prótacail chumarsáide, bogearraí, braiteoirí, líonraí, lárionaid stórála agus sonraí, agus measúnuithe caighdeánaithe a bheith san áireamh ann.

4.2.8.  Tionscail Chiorclacha

Is í an Eoraip atá in áit an cheannródaí sa chlaochlú domhanda ionsar gheilleagar ciorclach. Ba cheart do thionsclaíocht na hEorpa teacht chun bheith ina tionsclaíocht chiorclach: luach na n-acmhainní, na n-ábhar agus na dtáirgí, ba cheart iad a chaomhnú níos faide ná mar a dhéantar inniu, agus slabhraí luacha nua a oscailt amach fiú amháin. Tá rannpháirtíocht na saoránach ríthábhachtach.

Beidh tábhacht mhór go fóill arís le ról na n-amhábhar príomha sa gheilleagar ciorclach, agus ní mór aird a thabhairt ar iad a fhoinsiú, a úsáid agus a tháirgeadh ar bhealach inbhuanaithe. Áiritheofar timthriallta sábháilte agus inbhuanaithe amhábhar. Sa bhreis air sin, ba cheart ábhair, lena n-áirítear ábhair bhithbhunaithe, táirgí agus próisis úrnua a dhearadh don chiorclaitheacht. Beidh buntáistí éagsúla don Eoraip i dtógáil tionsclaíochta ciorclaí: Rachaidh sé sin i dtreo soláthar amhábhair a bheith slán, inbhuanaithe agus inacmhainne, rud a bheidh ann féin ina chosaint don tionscal in aghaidh theirce na n-acmhainní agus in aghaidh ghuagacht na bpraghsanna. Cruthóidh sé freisin deiseanna nua gnó agus bealaí táirgthe nuálacha, atá níos tíosaí ar acmhainní agus ar fhuinneamh. Déanfar taighde agus forbairt atá dírithe ar shubstaintí nach bhfuil chomh guaiseach a ghríosadh agus spreagadh.

Is é an cuspóir atá ann ná nuálaíocht inacmhainne a fhorbairt a mbeidh barr ceannródaíochta ann, agus cumasc teicneolaíochtaí agus próisis ardfhorbartha a chur ar an margadh ionas gur féidir an luach uasta a bhaint as na hacmhainní ar fad.

Réimsí Ginearálta

–  Siombóis thionsclaíoch le sreabhadh acmhainní idir ionaid trasna na n-earnálacha agus na bpobal uirbeach; próisis agus ábhair le haghaidh stóráil, iompar, claochlú agus athúsáid a dhéanamh ar acmhainní, arna chónascadh le luacháil na seachtháirgí, na dramhaíola, an fhuíolluisce agus CO2;

–  Measúnú luachála agus measúnú saolré ar ábhair agus ar shreabhadh táirgí le húsáid malairt stoc cothabhála agus stoc nua cothabhála, mar aon le rialú acmhainní, rianú ábhair agus scagadh (lena n-áirítear modhanna bailíochtaithe tástála agus uirlisí i gcomhair measúnú riosca do shláinte an duine agus don chomhshaol);

–  Táirgí, seirbhísí agus samhlacha nua gnó éicea-dheartha leis an bhfeidhmíocht saolré a fheabhsú, agus leis an marthanacht, an in-uasghrádaitheacht, agus an tsodheisitheacht, an bhaint ó chéile, an athúsáid agus an athchúrsáil a fheabhsú;

–  An tionscal éifeachtach athchúrsála, an acmhainn agus an tsábháilteacht uasta a bhaint as na hábhair thánaisteacha, an truailliú (timthriallta ábhar neamhthocsaineach), a laghdú chomh mór agus is féidir, an t-íosghrádú ardchaighdeáin, agus cainníocht díomhaontais tar éis na cóireála;

–  Substaintí ar díol imní iad a chur as an áireamh nó, mura bhfuil aon rogha ann, iad a láimhseáil go sábháilte le linn na dtáirgeachta agus i ndeireadh saolré; ionadaithe sábháilte, agus teicneolaíochtaí táirgeachta sábháilte a mbeidh éifeacht iontu ó thaobh costas de;

–  Soláthar inbhuanaithe agus ionadú inbhuanaithe na n-amhábhar, na hamhábhair chriticiúla san áireamh, rud a chlúdóidh an slabhra luacha ar fad.

4.2.9.  Tionscail Ísealcharbóin Ghlana

Cuireann na hearnálacha tionsclaíocha, lena n-áirítear tionscail dianfhuinnimh, na milliúin post ar fáil, amhail tionscal na cruach, ina measc, agus ní mhairfidh an rachmas inár gcuid sochaithe gan iomaíochas na dtionscal sin. Is iad is cúis, áfach, le 20 % d’iomlán na n-astaíochtaí gáis cheaptha teasa, agus bíonn tionchar mór acu ar an gcomhshaol (go háirithe ar an uisce, ar an aer agus ar thruailleáin ithreach).

As teicneolaíochtaí ceannródaíochta chun laghdú suntasach ar an ngás ceaptha teasa, truailleáin agus éileamh fuinnimh AE a bhaint amach, ar teicneolaíochtaí ceannródaíochta iad a bhíonn i gcumasc go minic le teicneolaíochtaí don tionsclaíocht chiorclach, tiocfaidh slabhraí luacha láidre sa tionsclaíocht, rud a chuirfidh réabhlóid faoi acmhainneachtaí táirgeachta, agus rud a chuirfidh feabhas ar iomaíochas domhanda na tionsclaíochta; agus san am céanna rannchuidithe ríthábhachtacha a dhéanamh leis na spriocanna atá againn i leith gníomhú don aeráid agus i leith cháilíocht an chomhshaoil.

Réimsí Ginearálta

–  Teicneolaíochtaí na bpróiseas, idir théamh agus fhuarú, uirlisí digiteacha, uathoibriú agus léirithe ar mhórscála d’fheidhmíocht na bpróiseas agus d’éifeachtúlacht acmhainní agus fuinnimh; laghduithe suntasacha ar astaíochtaí tionsclaíocha na ngás ceaptha teasa agus na dtruilleán, nó seachaint na n-astaíochtaí agus na dtruailleán sin, lena n-áirítear ábhar cáithníneach;

–  luacháil CO2 ón tionscal agus ó earnálacha eile;

–  Teicneolaíochtaí tiontaithe i gcomhair úsáid inbhuanaithe foinsí carbóin chun éifeachtúlacht acmhainní a mhéadú agus chun astaíochtaí a laghdú, lena n-áirítear córais fuinnimh hibrideacha don earnáil tionscail agus fuinnimh a bhfuil acmhainneacht dícharbónaithe inti;

–  An t-aibhléisiú agus úsáid na bhfoinsí fuinnimh neamhghnácha laistigh d’ionaid thionsclaíocha, agus malartuithe fuinnimh agus acmhainní idir ionaid thionsclaíocha (tríd an tsiombóis thionsclaíoch, cuir i gcás);

–  Táirgí tionsclaíocha a bhfuil astaíochtaí ísle nó nialasacha carbóin de dhíth orthu ina gcuid próiseas táirgeachta i gcaitheamh an tsaolré.

4.2.10.   An Spás, lena n-áirítear Faireachán na Cruinne

Na córais spáis atá ag an Aontas Eorpach, laghdaíonn siad costais agus cuireann siad feabhas ar chúrsaí éifeachtúlachta, cuireann siad réitigh ar fáil do dhúshláin na sochaí, cuireann siad le hathléimneacht na sochaí, cabhraíonn siad le faireachán a dhéanamh ar an athrú aeráide agus é a chomhrac agus cothaíonn siad geilleagar iomaíoch inbhuanaithe. Bhí lámh ag tacaíocht an Aontais Eorpaigh i réadú na sochar agus na dtionchar seo. Ba cheart go gcuideoidh gníomhaíochtaí taighde agus nuálaíochta freisin le forás Chlár Spáis an Aontais ardó fanacht chun tosaigh.

Tacóidh an tAontas Eorpach le sineirgíochtaí idir an spás agus eochairtheicneolaíochtaí cumasúcháin (ardmhonaraíocht, Idirlíon na Rudaí Nithiúla, mórshonraí, fótónaic, teicneolaíochtaí candamacha, róbataic, agus an intleacht shaorga); earnáil spáis atá bisiúil agus fiontraíoch agus iomaíoch go réamhtheachtach agus go hiartheachtach a chothú, lena n-áirítear tionscal agus FBManna; borradh a chur faoi chur i bhfeidhm teicneolaíochtaí, sonraí agus seirbhísí spáis in earnálacha eile agus cuidiú neamhspleáchas teicneolaíoch a bhaint amach i dtaca le rochtain a fháil ar an spás agus chun feidhm a bhaint as ar bhealach straitéiseach sábháilte agus slán; agus déanfaidh siad bearta forbartha acmhainní a chur chun cinn. Is ar an treochlár a bhunófar na gníomhaíochtaí den chuid is mó, agus cuirfear san áireamh próiseas comhchuibhithe Ghníomhaireacht Satailítí na hEorpa, mar aon le tionscadail de chuid na mBallstát a bhaineann le hábhar, agus is í Gníomhaireacht Satailítí na hEorpa agus Gníomhaireacht AE don Chlár Spáis a chuirfidh chun feidhme é i gcomhréir leis an Rialachán lena mbunaítear an Clár Spáis don Aontas Eorpach. Tacóidh an chuid spáis freisin, áfach, le glaonna ón mbonn aníos chun ligean do theicneolaíochtaí spáis teacht chun cinn amach anseo.

Tá gá le teicneolaíochtaí nua a imscaradh agus a shaothrú ar bhonn níos fairsinge, iad a nuashonrú agus taighde agus nuálaíocht a dhéanamh ar bhonn leanúnach chun dul i ngleic leis na bearnaí i bhFaireachán na Cruinne (FC) ar talamh agus ar muir agus san atmaisféar (e.g. aigéin fholláine agus farraigí folláine, cosaint don éiceachóras), ag baint tairbhe as Copernicus agus cláir ábhartha Eorpacha eile mar fhoinsí bunriachtanacha agus comhordú a dhéanamh trí Chóras na gCóras Breathnóireachta Domhanda (GEOSS) agus trína chomhpháirt Eorpach, EuroGEOSS.

Réimsí Ginearálta

–  An Ghníomhaireacht Eorpach um Chórais Satailíte (Galileo agus EGNOS): feidhmchláir nuálacha, an glacadh domhanda agus páirtithe idirnáisiúnta san áireamh, réitigh a chuirfidh feabhas ar an scafántacht, an deimhniú, macántacht na seirbhísí, forbairt na mbunchodanna idir scealláin, ghlacadóirí agus aintéiní, inbhuanaitheacht na slabhraí soláthair, ar choinníollacha cost-éifeachtúla agus inacmhainne, teicneolaíochtaí nua (e.g. teicneolaíochtaí candaim, naisc optacha, ualaí íocaíochta ath-inchláraithe), i dtreo shaothrú leanúnach na seirbhísí d’fhonn dul i gcion ar dhúshláin na sochaí. Forbairt na gcóras i gcóir na chéad ghlúine eile le haghaidh dúshláin nua mar atá an tslándáil nó an tiomáint uathrialaitheach;

–  Córas Eorpach um Fhaireachán na Cruinne (Copernicus): an beartas sonraí oscailte iomlán agus saor a ghiaráil, feidhmchláir nuálacha a fhorbairt, glacadh Eorpach agus domhanda, lena n-áirítear gníomhaithe neamh-spáis agus comhpháirtíochtaí idirnáisiúnta, taighde atá de dhíth chun croí-sheirbhísí agus taighde a choinneáil ar bun, a fheabhsú, agus a fhairsingiú i gcomhair comhshamhlú agus dúshaothrú sonraí spáis, scafántacht agus éabhlóid na seirbhísí, inbhuanaitheacht na slabhraí soláthair, braiteoirí, córais agus coincheapa misin (e.g. Ardáin For-Airde, dróin, satailítí éadroma); calabrú agus deimhniú; leanúint de shaothrú na seirbhísí agus na dtionchar ar dhúshláin na sochaí; Teicnící próiseála sonraí um ghrinnbhreathnú an domhain, lena n-áirítear mórshonraí, acmhainní ríomhaireachta, agus uirlisí algartaim. Forbairt chórais na chéad ghlúine eile le haghaidh dúshláin amhail an t-athrú aeráide, na poil agus an tslándáil; síneadh ar phunann táirgí agus seirbhísí Copernicus;

–  Feasacht Shuíomhúil Spáis: forbairtí chun tacú le hacmhainneacht láidir AE chun faireachán a dhéanamh ar an gcaoi ina bhfuil an timpeallacht spáis agus chun í a thuar e.g. aimsir an spáis, lena n-áirítear guaiseacha radaíochta, smionagar spáis agus réada i ngar don Domhan. Forbairtí ar theicneolaíochtaí braiteoirí agus ar choincheapa nua seirbhíse, amhail bainistiú thrácht spáis, feidhmchláir agus seirbhísí chun bonneagar criticiúil a dhaingniú sa spás agus ar Domhan;

–  Cumarsáid Satailíte gan Phriacal do lucht rialtais an Aontais Eorpaigh: réitigh lena dtacaítear le neamhspleáchas AE i gcomhair úsáideoirí rialtais, lena n-áirítear trealamh gaolmhar úsáideora agus réitigh ailtireachta, theicneolaíocha agus chórais don spás agus don bhonneagar ar talamh;

–  Cumarsáid satailíte do shaoránaigh agus gnólachtaí: comhtháthú cumarsáid chost-éifeachtach satailíte ardfhorbartha sna líonraí talún chun nasc a dhéanamh idir sócmhainní agus daoine i gceantair a bhfuil easpa seirbhísí iontu, mar chuid den nascacht il-láithreach atá curtha i gcumas ag 5G, ▌Idirlíon na Rudaí Nithiúla, agus a rannchuidíonn le bonneagar an Idirlín den Chéad Ghlúin eile (NGI). An trealamh don úsáideoir a fheabhsú agus do rannóg na talún den trealamh, caighdeánú agus idir-inoibritheacht, agus lárchumarsáid chandamach trí shatailít a ullmhú chun ceannaireacht thionsclaíoch an Aontais Eorpaigh a áirithiú;

–  Neamh-spleáchas agus inbhuanaitheacht an tslabhra sholáthair: ardú i leibhéil na hullmhachta teicneolaíochta sna satailítí agus sna gléasanna seolta; leathchuid an spáis agus leathchuid na talún faoi mar a ghabhann leis an trealamh, mar aon le háiseanna táirgthe agus tástála i gcomhlántacht le Gníomhaireacht Spáis na hEorpa. Chun daingniú a dhéanamh ar cheannasacht theicneolaíoch agus neamhspleáchas an Aontais Eorpaigh, feabhas ar inbhuanaitheacht an tslabhra sholáthair ar dhálaí cost-éifeachtacha agus inacmhainne, laghdú spleáchais ar theicneolaíochtaí criticiúla spáis neamh-AE, agus eolas feabhsaithe ar an mbealach ar féidir le teicneolaíochtaí spáis réitigh a chruthú d’earnálacha tionsclaíocha eile agus vice-versa;

–  Córais spáis: bailíochtú le linn eitilt i bhfithis don tsatailít, mar aon le seirbhísí taispeána, ar a n-airítear seirbhísí na gcomh-mharcach do na satailítí éadroma; taispeántóirí spáis i réimse na satailítí hibrideacha, na satailítí cliste, nó na satailítí inathchumraithe, seirbhísiú, monarú agus cur le chéile, soláthar fuinnimh ag baint feidhm as foinsí éagsúlaithe le linn don tsatailít a bheith ag eitilt i bhfithis timpeall an domhain; próisis thionsclaíocha nua agus uirlisí táirgthe nua; córais talún; nuálaíochtaí ceannródaíocha, agus an t-aistriú teicneolaíochta, i réimse na hathchúrsála, na spásanna glasa, úsáid inbhuanaithe agus shíochánta acmhainní spáis, na hintleachta saorga, na róbotaice, an digitithe, na cost-éifeachtúlachta, na mionsamhlacha;

–  Rochtain ar an spás: teicneolaíochtaí nuálacha chun comhoiriúnacht theicniúil agus éifeachtúlacht eacnamaíoch na gcóras Eorpach lainseála spáis, a mhéid a bhaineann le lainseáil satailítí de chuid an Aontais Eorpaigh: próisis táirgeachta atá íseal ó thaobh costais de, teicneolaíochtaí in-athúsáideachta d’fheithiclí lainseála agus coincheapa i gcomhair laghdú costais; coincheapa i gcomhair na rannóga talún de lainseálaithe amach anseo agus bonneagair thalún atá ann cheana (e.g. digitiú, ardbhainistiú sonraí) a oiriúnú; seirbhísí/coincheapa nuálacha spáis, lena n-áirítear córais lainseála atá dírithe ar shatailítí éadroma (e.g. micrealainseálaithe), i gcomhlántacht le Gníomhaireacht Spáis na hEorpa.

–  Eolaíocht an spáis: saothrú ar shonraí eolaíocha, arna sheachadadh le misin fionnachtana agus eolaíochta, i gcumasc le forbairt na n-uirlisí nuálacha i dtimpeallacht idirnáisiúnta agus idirdhisciplíneach; rannchuidiú le misin eolaíochta réamhtheachtacha i gcomhair éabhlóid an Chláir Spáis.

5.   BRAISLE ‘AERÁID, FUINNEAMH AGUS SOGHLUAISTEACHT’

5.1.   An Réasúnaíocht

Is é an meascán idir taighde agus nuálaíocht maidir leis an aeráid, fuinneamh agus soghluaisteacht a rachaidh i ngleic i slí thar a bheith comhtháite agus éifeachtach, le ceann de na dúshláin domhanda is tábhachtaí i dtaobh inbhuanaitheacht agus todhchaí ár gcomhshaoil, ár ngeilleagar agus ár modh beatha.

Chun cuspóirí Chomhaontú Pháras a chomhlíonadh beidh ar an Aontas Eorpach iompú go geilleagair agus sochaithe atá neodrach ó thaobh díobhála aeráide de, tíosach ar acmhainní agus athléimneach. Beidh le hathruithe móra i dtaca le teicneolaíocht, próisis, táirgí agus seirbhísí, ar na bealaí ina n-iompraíonn gnólachtaí agus tomhaltóirí iad féin. Athróidh an margadh fuinnimh a chruth trí idirghníomhaíocht na teicneolaíochta, an bhonneagair, an mhargaidh mar aon le creataí beartais agus rialúcháin, lena n-áirítear cineálacha nua rialachais. Le saothrú iarrachtaí i dtaca le teorainn a chur leis an méadú ar an teocht go 1.5°C, is gá dul chun cinn mear ar dhí-charbonúna n-earnálacha fuinnimh, iompair, foirgneamh, tionsclaíocha agus talmhaíochta. Tá spreagadh nua de dhíth chun dlús a chur le ráta forbartha dhul chun cinn na chéad ghlúine eile agus chun teicneolaíochtaí agus réitigh cost-éifeachtúla nuálacha a léiriú agus a imlonnú, lena n-úsáidfí freisin na deiseanna arna gcur ar fáil ag teicneolaíochtaí digiteacha, biteicneolaíochtaí agus teicneolaíochtaí spáis, chomh maith le heochairtheicneolaíochtaí cumasúcháin agus ardábhair. Saothrófar é sin trí chur chuige comhtháite lena gcuimseofar dícharbónú, éifeachtúlacht acmhainne, athshlánú feabhsaithe, athúsáid agus athchúrsáil, laghdú ar aerthruailliú, rochtain ar amhábhair agus geilleagar ciorclach i bhFís na hEorpa.

Chun dul chun cinn a dhéanamh sna hearnálacha sin - agus ar fud speictream earnáil tionsclaíochta an Aontais lena n-áirítear bonneagair fuinnimh, iompar, talmhaíocht agus foraoiseacht, turasóireacht, foirgnimh, próisis thionsclaíocha agus úsáid táirgí, bainistiú dramhaíola agus athchúrsáil (17)- beidh gá le hiarrachtaí leanúnacha chun tuiscint níos fearr a fháil ar mheicníochtaí agus dinimicí an athraithe aeráide agus ar na tionchair ghaolmhara ar fud an gheilleagair agus na sochaí, ag baint tairbhe as sineirgí le gníomhaíochtaí réigiúnacha agus náisiúnta, cineálacha eile gníomhaíochtaí de chuid an Aontais agus le comhar idirnáisiúnta, lena n-áirítear trí Nuálaíocht Misean.

Leis na deicheanna de bhlianta anuas, tá dul chun cinn nach beag déanta san eolaíocht aeráide, go háirithe maidir le breithnithe agus comhshamhlú sonraí agus samhaltú aeráide. Mar sin féin, mar gheall ar chastacht an chórais aeráide agus an gá tacaíocht a thabhairt Comhaontú Pháras, na Spriocanna Forbartha Inbhuanaithe agus beartais an Aontais Eorpaigh a chur chun feidhme is gá iarracht atreisithe a dhéanamh na bearnaí eolais atá fágtha a líonadh, gráinneacht spásúil agus ama na heolaíochta aeráide a fheabhsú tuilleadh agus ag an am céanna idirghníomhaíocht leordhóthanach le saoránaigh agus le geallsealbhóirí eile a áirithiú.

Tá creat beartais cuimsitheach bunaithe ag an Aontas Eorpach sa straitéis don Aontas Fuinnimh, le spriocanna ceangailteacha, gníomhartha reachtacha agus gníomhaíochtaí taighde nuála lena mbaineann an aidhm a bheith ar thús cadhnaíochta córais táirgthe fuinnimh éifeachtúil bunaithe ar fhuinneamh in-athnuaite agus malartach a fhorbairt agus a imlonnú(18).

Áirithítear le hiompar, lena n-áirítear feithiclí, soghluaisteacht daoine agus earraí atá riachtanach má táimid chun margadh aonair comhtháite, comhtháthú críochach agus sochaí oscailte, chuimsitheach a bheith againn san Eoraip. Ag an am céanna, féadfaidh iarmhairtí diúltacha suntasacha a bheith ag iompar ar shláinte daoine, ar bhrú tráchta, ar thalamh, ar uisce, ar aeráid, ar cháilíocht aeir agus ar thorann, agus ar shábháilteacht as a n-eascraíonn roinnt bás roimh am agus costais shocheacnamaíocha mhéadaithe. Leanfaidh an t-éileamh ar earraí agus ar shoghluaisteacht de bheith ag fás. Dá bhrí sin, beidh ar an nuálaíocht an bhearna a dhúnadh idir éileamh atá ag dul i méid agus córais soghluaisteachta agus iompair atá níos glaine agus níos éifeachtúla ar gá dóibh a bheith, sábháilte, cliste, slán, ciúin, iontaofa, inrochtana, cuimsitheach agus inacmhainne freisin, lena dtairgtear seirbhís gan uaim ó dhoras go doras do chách.

Is spreagthaí tábhachtacha d’iomaíochas agus fás eacnamaíoch na hEorpa iad an dá earnáil. Is earnáil bhunúsach i gcomhair an gheilleagair agus den gheilleagar í earnáil an iompair, agus tá AE ina cheannaire domhanda i ndearadh agus monarú feithiclí, iarnróid, aerárthaí agus soithí. Tá líonra casta de thart ar 1.2 milliún cuideachta phríobháideach agus phoiblí in AE mar chuid di agus fostaítear tuairim is 10,5 milliún duine inti. Tá an earnáil tábhachtach freisin do thrádáil idirnáisiúnta AE: in 2016, bhí baint ag 17.2% d’onnmhairí iomlána seirbhísí AE le hiompar. Ag an am céanna, tá breis agus 2 mhilliún duine in AE ag obair i réimse na n-athnuaiteán agus na héifeachtúlachta fuinnimh, agus ag an am céanna cuireann paitinniú teicneolaíochtaí nuálacha fuinnimh ghlain AE sa dara háit is fearr ar fud an domhain.

Dá bhrí sin, gabhann na saincheisteanna atá ag earnálacha an fhuinnimh agus an iompair i bhfad níos faide ná an gá le hastaíochtaí a laghdú. Tá réitigh éifeachtacha de dhíth chun freagairt do na hathruithe in iompar úsáideoirí agus i bpátrúin soghluaisteachta, an domhandú, iomaíochas idirnáisiúnta atá ag dul i méid agus daonra atá níos sine, níos uirbí agus a bhfuil níos mó éagsúlachta ag baint leis de réir a chéile. Ag an am céanna, tá an méadú ar theacht i bhfód teicneolaíochtaí digiteacha agus spás-bhunaithe, feithiclí uathoibríocha, an Intleacht Shaorga, róbataic, gnólachtaí nua sa mhargadh, samhlacha suaiteacha gnó agus an gá le hathléimneacht mhéadaithe an chórais i gcoinne guaiseacha ilghnéitheacha (lena n-áirítear cibearbhagairtí) ina chúis le claochlú suntasach agus cruthaíonn siad dúshláin agus deiseanna i gcomhair iomaíochas earnálacha iompair agus fuinnimh na hEorpa.

Amach anseo, beidh an cumas atá ag cathracha chun feidhmiú ag brath ar theicneolaíocht agus beidh cáilíocht mhaireachtála cathracha ag forbairt bunaithe ar shoghluaisteacht, éifeachtúlacht fuinnimh agus acmhainní, pleanáil spásúil agus iomaíochas in úsáid spáis. Tabharfaidh forbairtí dúshlán freisin d’inbhuanaitheacht samhlacha sóisialta atá ann cheana agus don rannpháirtíocht shóisialta, do ghnéithe den chuimsiú agus den inrochtaineacht chomh maith le hinacmhainneacht.

Chun bealaí nua a aimsiú chun dlús a chur le himlonnú teicneolaíochtaí fuinneamh-bhunaithe in-athnuaite agus atá tíosach ar fhuinneamh (lena n-áirítear trí iompróirí idirmheánacha amhail cumhacht-go-gás agus hidrigin) agus réitigh neamhtheicneolaíocha eile chun carbón a bhaint as geilleagar na hEorpa, tá gá freisin le héileamh méadaithe don nuálaíocht. Is féidir é sin a spreagadh trí shaoránaigh a chumhachtú, glasú an tsoláthair phoiblí chomh maith le nuáil shocheacnamaíoch agus nuáil san earnáil phoiblí as a dtiocfaidh cineálacha cur chuige níos leithne ná nuálaíocht theicneolaíocht-spreagtha. Le taighde socheacnamaíoch lena gcumhdaítear inter alia riachtanais agus patrúin úsáideoirí, gníomhaíochtaí fadbhreathnaitheachta, gnéithe comhshaoil, rialála, eacnamaíocha, sóisialta, cultúrtha agus iompraíochta, cásanna gnó, samhlacha gnó agus taighde réamhnormatach chun caighdeáin a shocrú agus nuálaíocht i dtaca le glacadh sa mhargadh, éascófar freisin gníomhaíochtaí lena gcothófar nuálaíocht rialála, mhaoiniúcháin agus shóisialta agus scileanna, mar aon le rannpháirtiú agus cumhachtú gníomhaithe margaidh, tomhaltóirí agus saoránach. Le comhordú, comhlántacht agus sineirge níos fearr idir iarrachtaí taighde agus nuálaíochta náisiúnta agus Eorpacha trí mhalartú faisnéise agus comhar idir tíortha, tionscail agus institiúidí taighde AE, cuirfear leis an méid atá bainte amach ag e.g. Plean SET agus an Clár Oibre Straitéiseach um Thaighde agus um Nuálaíocht i réimse an Iompair (STRIA). Áiritheofar comhlántacht idir an bhraisle seo agus Ciste Nuálaíochta ETS AE.

Rannchuidíonn gníomhaíochtaí faoin mBraisle seo go háirithe le spriocanna an Aontais Fuinnimh, gealltanais Chomhaontú Pháras agus le spriocanna an Mhargaidh Aonair Dhigitigh, an Chláir Oibre Post, Fáis agus Infheistíochta, le neartú an Aontais mar ghníomhaí domhanda, le Straitéis Beartais Thionsclaíoch nua an Aontais, leis an Straitéis Bhithgheilleagair, le Plean Gníomhaíochta an Gheilleagair Chiorclaigh, le Tionscnamh Chomhghuaillíocht Ceallraí AE, leis an Tionscnamh Amhábhar, leis an Aontas Slándála agus leis an gClár Oibre Uirbeach, agus le Comhbheartas Talmhaíochta an Aontais agus le forálacha dlíthiúla an Aontais chun truailliú ó thorann agus aerthruailliú a laghdú.

Trí na gníomhaíochtaí, rannchuideofar go díreach leis na Spriocanna Forbartha Inbhuanaithe (SFInna) seo a leanas go háirithe: SFI 6 - Uisce glan agus sláinteachas; SFI 7 - Fuinneamh Inacmhainne agus Glan; SFI 9 - Tionsclaíocht, Nuálaíocht, agus Bonneagar; SFI 11 - Cathracha agus Pobail Inbhuanaithe; SFI 12 – An Tomhaltas agus an Táirgíocht Fhreagrach; SFI 13 - Gníomhú ar son na hAeráide.

5.2.   Réimsí Idirghabhála

5.2.1.   Eolaíocht Aeráide agus Réitigh

Má táthar chun Comhaontú Pháras a chur chun feidhme go héifeachtach ní foláir nó go mbeidh sé bunaithe ar eolaíocht, agus gá le feabhsú leanúnach dá réir sin ar ár n-eolas ar chóras aeráide an domhain, agus ar na roghanna maolaithe agus oiriúnaithe atá ar fáil, ionas go mbeidh léargas córasach agus cuimsitheach ann maidir leis na dúshláin agus na deiseanna i dtaca le freagracht as an aeráid atá ann do gheilleagar agus do shochaí an Aontais Eorpaigh. Ar an mbonn sin, déanfar réitigh atá bunaithe ar an eolaíocht a fhorbairt ar mhaithe le haistriú cost-éifeachtach go sochaí atá neodrach ó thaobh díobháil aeráide de, athléimneach i leith na haeráide, tíosach ar acmhainní, agus gnéithe iompraíochta, rialála, socheacnamaíocha agus rialachais á gcur san áireamh.

Réimsí Ginearálta

–  Bunús eolais ar fheidhmiú reatha agus ar fhorbairt thodhchaíoch chóras aeráide agus maireachtála an domhain, agus ar na tionchair, rioscaí agus deiseanna atá freagrach i dtaca leis an aeráid gaolmhara; éifeachtacht na réiteach éagsúil maolaithe agus oiriúnaithe i leith an athraithe aeráide;

–  Conairí comhtháite agus neodracha ó thaobh díobháil aeráide de, gníomhaíochtaí agus beartais maolaithe lena gcumhdaítear gach earnáil sa gheilleagar, atá comhoiriúnach le hanailísí chóras an Domhain, Comhaontú Pháras agus Spriocanna Forbartha Inbhuanaithe na Náisiún Aontaithe;

–  Samhlacha aeráide, réamh-mheastacháin agus teicnící a bhfuil sé mar aidhm leo an acmhainneacht chun nithe a thuar agus seirbhísí aeráide a fheabhsú do ghnólachtaí, d’údaráis phoiblí agus do shaoránaigh, lena n-áirítear gnéithe tras-earnálacha le feabhsú cháilíocht an aeir;

–  Conairí oiriúnaithe agus beartais tacaíochta le haghaidh éiceachórais leochaileacha, limistéir uirbeacha, earnálacha eacnamaíocha agus bonneagar atá ríthábhachtach in AE (áitiúil/réigiúnach/náisiúnta), agus uirlisí measúnaithe riosca feabhsaithe san áireamh; timthriall uisce agus oiriúnú don athrú aeráide, amhail tuilte agus ganntanas uisce.

5.2.2.   Soláthar Fuinnimh

Is é aidhm an Aontais a bheith ina cheannaire domhanda maidir le teicneolaíochtaí fuinnimh inacmhainne, slána agus inbhuanaithe, rud a chuirfidh feabhas ar a iomaíochas i slabhraí luacha domhanda agus ar a sheasamh i margaí fáis. Dálaí aeráide, geografacha, comhshaoil agus socheacnamaíocha éagsúla san Aontas Eorpach anuas ar an ngá athléimneacht aeráide, slándáil fuinnimh agus rochtain ar amhábhair a áirithiú is ea is cúis le punann leathan na réiteach fuinnimh, lena n-áirítear réitigh de chineál neamhtheicniúil. Maidir le teicneolaíochtaí fuinnimh in-athnuaite, ní mór costais a laghdú a thuilleadh, ní mór feabhas a chur ar fheidhmíocht, ní mór comhtháthú leis an gcóras fuinnimh a fheabhsú, ní mór teicneolaíochtaí ceannródaíocha a fhorbairt, ag baint tairbhe freisin as dul chun cinn i bhfótónaic, agus ba cheart breathnú ar réitigh hibrideacha (e.g. i gcomhair díshalannú). Maidir le breoslaí iontaise, is gá a n-úsáid a dhícharbónú chun na cuspóirí aeráide a bhaint amach.

Réimsí Ginearálta

–  Teicneolaíochtaí fuinnimh in-athnuaite agus caomhnaithe fuinnimh agus réitigh maidir le giniúint cumhachta, téamh agus fuarú, breoslaí iompair inbhuanaithe agus iompróirí idirmheánacha, ar leibhéil agus ag céimeanna forbartha éagsúla, arna n-oiriúnú do dhálaí agus margaí geografacha agus socheacnamaíocha, laistigh den Aontas agus ar fud an domhain;

–  Teicneolaíochtaí fuinnimh in-athnuaite suaiteacha i gcomhair feidhmeanna atá ann cheana agus feidhmeanna nua araon agus i gcomhair réitigh cheannródaíocha lena n-áirítear a dtionchar ar an gcomhshaol, ar an ngeilleagar agus ar an tsochaí;

–  Teicneolaíochtaí agus réitigh chun astaíochtaí gás ceaptha teasa ó chineálacha cur chuige a bhaineann le breoslaí iontaise a laghdú mar aon le cineálacha cur chuige atá bithbhunaithe agus dramhaíl-go-fuinneamh-bhunaithe a tháirgeann cumhacht, téamh, fuarú nó bithbhreoslaí lena n-áirítear trí cheapadh, úsáid agus stóráil carbóin (CCUS) agus staidéir maidir le indéantacht shoch-eacnamaíoch agus éiceolaíoch.

5.2.3.   Córais agus Eangacha Fuinnimh

An fás a mheastar a thiocfaidh ar tháirgeadh leictreachais éagsúlaithe agus an t-aistriú i dtreo tuilleadh téamhú, fuarú agus iompar leictreach is ea is cúis leis an ngá le cineálacha cur chuige nua chun eangacha fuinnimh a bhainistiú. Le hais dícharbónú, is é an sprioc atá ann ná inacmhainneacht fuinnimh, slándáil, athléimneacht aeráide, agus cobhsaíocht an tsoláthair a áirithiú, agus bainfear é sin amach trí infheistíochtaí i dteicneolaíochtaí nuálacha an bhonneagair líonra, solúbthacht mhéadaithe ghiniúint cumhachta inseolta, go háirithe ó fhoinsí inathnuaite agus bainistiú córais nuálach agus freisin trí éascú a dhéanamh ar ghníomhaíochtaí a chothaíonn nuálaíocht rialála agus shóisialta, scileanna, agus trí dul i dteagmháil le gníomhaithe sa mhargadh, tomhaltóirí agus pobail agus iad a chumhachtú. Beidh ról lárnach ag stóráil fuinnimh i bhfoirmeacha éagsúla maidir le seirbhísí a chur ar fáil don eangach, ag feabhsú agus ag atreisiú na n-acmhainneachtaí líonra agus sholúbthacht na gcóras freisin. Beidh sé ríthábhachtach saothrú a dhéanamh ar shineirgí idir líonraí éagsúla (e.g. eangacha leictreachais, líonraí téimh agus fuaraithe, líonraí gáis, bonneagar athluchtaithe agus athbhreoslaithe iompair, hidrigin, lena n-áirítear a bonneagar, agus líonraí teileachumarsáide) agus gníomhaithe (e.g. láithreáin thionsclaíocha, oibreoirí líonra, ionaid sonraí, féin-táirgeoirí, tomhaltóirí, pobail fuinneamh in-athnuaite) mar aon le freagairt don éileamh agus caighdeáin Eorpacha agus idirnáisiúnta a fhorbairt agus a chomhtháthú chun oibriú cliste comhtháite na mbonneagar ábhartha a chumasú.

Réimsí Ginearálta

–  Teicneolaíochtaí agus uirlisí le haghaidh líonraí chun in-athnuaiteáin, réitigh stórála agus ualaigh nua amhail leictrea-shoghluaisteacht agus teaschaidéil chomh maith le leictriú ar phróisis thionsclaíocha a chomhtháthú;

–  Cineálacha cur chuige ildisciplíneacha i dtaca leis an tionchar a bhíonn ag athrú aeráide atá spleách ar réigiún ar shlándáil fuinnimh, lena n-áirítear oiriúnú teicneolaíochtaí atá ann cheana, chomh maith le haistriú chuig na paraidímí nua soláthar fuinnimh;

–  Cur chuige líonra fuinnimh uile-Eorpaigh i dtaca le soláthar, tarchur agus dáileadh fuinnimh iontaofa;

–  Cineálacha cur chuige comhtháite chun táirgeadh a chomhoiriúnú le tomhaltas fuinnimh in-athnuaite ar leibhéal áitiúil lena n-áirítear ar oileáin nó réigiúin iargúlta, bunaithe ar sheirbhísí nua agus ar thionscnaimh phobail;

–  Giniúint agus solúbthacht líonra, idir-inoibritheacht agus sineirgí idir na foinsí fuinnimh éagsúla, líonraí, bonneagair agus gníomhaithe, agus teicneolaíochtaí sonracha á saothrú freisin;

—  Teicneolaíochtaí, seirbhísí agus réitigh lena gcumasaítear tomhaltóirí le bheith ina ngníomhaithe gníomhacha sa mhargadh.

5.2.4.   Foirgnimh agus Saoráidí Tionsclaíocha maidir le hAistriú Fuinnimh

Tá an ról gníomhach a bhíonn ag foirgnimh agus ag suiteálacha tionscail ag éirí níos tábhachtaí i gcónaí maidir lena n-idirghníomhaíocht leis an gcóras fuinnimh. Dá bhrí sin, is míreanna ríthábhachtacha iad san aistriú chuig sochaí atá neodrach ó thaobh carbóin de bunaithe ar fhuinneamh in-athnuaite agus éifeachtúlacht fuinnimh mhéadaithe.

Is toisc thábhachtach iad foirgnimh le haghaidh cháilíocht saoil na saoránach. Trí theicneolaíochtaí éagsúla, fearais agus córais a chomhtháthú agus úsáidí fuinnimh éagsúla a nascadh, tá acmhainneacht an-mhór ag foirgnimh, a n-áitritheoirí agus a n-úsáideoirí maidir le maolú ar an athrú aeráide, fuinneamh a ghiniúint, coigiltis fuinnimh, stóráil, solúbthacht an chórais agus éifeachtúlacht a fheabhsú.

D’fhéadfadh tionscail, go háirithe iadsan atá dian ar fhuinneamh, éifeachtúlacht fuinnimh a fheabhsú a thuilleadh, a dtomhailt fuinnimh a laghdú agus d’fhéadfaidís comhtháthú foinsí fuinnimh in-athnuaite a chur chun tosaigh. Tá ról na saoráidí tionsclaíocha sa chóras fuinnimh ag athrú, mar gheall ar an ngá atá ann le hastaíochtaí a laghdú, bunaithe ar leictriú díreach nó indíreach, ar foinse é freisin d’ábhair i gcomhair próisis tháirgthe (e.g. hidrigin). Is féidir le hionaid thionsclaíocha agus mhonaraithe ina dtarlaíonn a lán próisis éagsúla gar dá chéile an malartú sreafaí fuinnimh agus acmhainní eile (amhábhair) eatarthu a bharrfheabhsú.

Réimsí Ginearálta

–  Cúpláil earnála a fheabhsú: Próisis, córais agus samhlacha gnó a thacaíonn le solúbthacht agus le héifeachtúlacht sreafaí leictreachais agus teasa idir gléasra tionsclaíoch nó braislí tionsclaíocha agus an córas fuinnimh chomh maith leis an gcóras iompair ;

–  Uirlisí agus bonneagar le haghaidh rialú próisis ar ghléasraí táirgthe chun sreafaí fuinnimh agus ábhair a dhéanann idirghníomhú leis an gcóras fuinnimh a bharrfheabhsú;

–  Próisis, dearadh agus ábhair ábhartha, lena n-áirítear próisis thionsclaíocha astaíochtaí ísle agus astaíochtaí nialasacha;

–  Solúbthacht agus éifeachtúlacht leictreachais, bunábhair agus teasa i ngléasraí tionsclaíocha agus an córas fuinnimh;

–  Próisis, dearadh agus ábhair atá feabhsaithe nó nua chun úsáid a bhaint go héifeachtúil as fuinneamh, chun é a tháirgeadh nó é a stóráil (lena n-áirítear teas agus fuacht) in earnálacha nach bhfuil faoi chumhdach na braisle “Cúrsaí Digiteacha, Tionscal agus an Spás”;

–  Straitéisí agus teicneolaíochtaí íseal-astaíochtaí chun limistéir dianúsáide carbóin agus guail atá ag claochlú a athbheochan;

–  Foirgnimh chliste agus moil shoghluaisteachta mhóra (calafoirt, aerfoirt, ionaid lóistíochta) mar ghnéithe gníomhacha de líonraí fuinnimh níos leithne agus de réitigh shoghluaisteachta nuálacha;

–  Dearadh saolré, tógáil, oibriú, lena n-áirítear téamh agus fuarú agus díchóimeáil foirgneamh, agus aird á tabhairt ar chiorclaíocht, feidhmíocht fuinnimh agus chomhshaoil, chomh maith le cáilíocht an chomhshaoil faoi dhíon, i gcomhair éifeachtúlacht fuinnimh agus acmhainní, i gcomhair folláine agus tionchar na sláinte ar na háitritheoirí, athléimneacht aeráide, lorg carbóin agus athchúrsáil; ábhair ardfhorbartha úrnua a fhorbairt agus a bharrfheabhsú chun feidhmíocht fuinnimh, charbóin agus chomhshaoil foirgneamh thar na saolré a mhéadú;

–  Samhlacha, cineálacha cur chuige agus seirbhísí gnó nua chun athchóiriú a mhaoiniú, scileanna tógála a fheabhsú, teagmháil le áitritheoirí foirgneamh agus le gníomhaithe margaidh eile, ag tabhairt aghaidh ar bhochtaineacht fuinnimh agus ar ghníomhaíochtaí réamhnormatacha;

–  Faireachán ar fheidhmíocht fuinnimh foirgneamh agus teicneolaíochtaí rialaithe chun barrfheabhsú a dhéanamh ar thomhailt fuinnimh agus táirgeadh foirgneamh mar aon lena n-idirghníomhaíocht leis an gcóras foriomlán fuinnimh;

–  Uirlisí agus fearais chliste le haghaidh gnóthachain éifeachtúlachta fuinnimh i bhfoirgnimh;

–  Próisis athchóirithe ar fhoirgnimh atá ann cheana ionsar ‘Foirgnimh Nach Mór Neodrach ó Thaobh Fuinnimh’ agus teicneolaíochtaí nuálacha, lena n-áirítear gnéithe sóisialta, e.g. cumhachtú na saoránach, agus feasacht agus rannpháirtíocht na dtomhaltóirí.

5.2.5.   Pobail agus Cathracha

Meastar go mairfidh breis agus 80 % de dhaonra an Aontais i limistéir uirbeacha faoi 2050, ag tomhailt an sciar is mó de na hacmhainní a bheidh ar fáil, fuinneamh san áireamh, agus iad ina limistéir a bheidh thar a bheith leochaileach do na hathruithe meitéareolaíocha neamhfhabhracha a rachaidh in olcas mar gheall ar an athrú aeráide agus ar thubaistí nádúrtha atá ag tarlú cheana féin agus a bheidh níos measa sa todhchaí. Is dúshlán tábhachtach é méadú suntasach a dhéanamh ar an bhfuinneamh foriomlán agus ar éifeachtúlacht acmhainní, mar aon le hathléimneacht phobail agus chathracha na hEorpa trí chur chuige córasach agus iomlánaíoch, lena spriocdhíreofar ar an stoc foirgneamh, córais fuinnimh, soghluaisteacht, athrú aeráide, imirce, uisce, ithir, cáilíocht an aeir, dramhaíl agus torann, agus aird á tabhairt ar oidhreacht chultúrtha na hEorpa, bainistiú inbhuanaithe ar thurasóireacht, eolaíochtaí sóisialta, gnéithe na ndaonnachtaí agus na ndán, lena n-áirítear stíl mhaireachtála. Sineirgí le CFRE- ba cheart beartas uirbeach agus gníomhaíochtaí uirbeacha a gcistítear a fhiosrú agus a shaothrú.

Réimsí Ginearálta

–  Córais fuinnimh/soghluaisteachta chathrach/dúiche i dtreo imlonnú ar fud AE de Dhúichí Fuinnimh Dhearfaigh atá neodrach ó thaobh carbóin de agus soghluaisteacht agus lóistíocht atá saor ó astaíochtaí faoi 2050, lena gcuirfear borradh faoi iomaíochas domhanda réitigh chomhtháite an Aontais;

–  Pleanáil chórasach uirbeach, córais bhonneagair agus seirbhísí bonneagair, lena n-áirítear comhéadain fhrithpháirteacha agus idir-inoibritheacht, caighdeánú, réitigh nádúr-bhunaithe agus úsáid teicneolaíochtaí digiteacha, seirbhísí spás-bhunaithe agus sonraí, ag cur éifeachtaí tuartha an athraithe aeráide san áireamh agus athléimneacht aeráide á comhtháthú agus an tionchar ar cháilíocht an aeir agus an uisce;

–  Cáilíocht saoil do na saoránaigh, fuinneamh sábháilte, solúbtha, inrochtana agus inacmhainne agus soghluaisteacht ilmhódach, nuálaíocht shóisialta uirbeach agus rannpháirtiú na saoránach, acmhainneacht chiorclach agus athghiniúnach cathracha, meitibileacht uirbeach agus laghdú ar an lorg comhshaoil agus ar thruailliú;

–  An clár oibre taighde um chathracha domhanda; forbairt na straitéise maidir le maolú, oiriúnú agus athléimneacht, pleanáil spásúil agus próisis phleanála ábhartha eile.

5.2.6.   Iomaíochas Tionsclaíoch san Iompar

Braithfidh an t-athrú i dtreo teicneolaíochtaí glana, nascachta agus uathoibrithe ar dhearadh agus ar dhéanamh tráthúil aerárthaí, feithiclí agus árthaí lena bhforbrófar teicneolaíochtaí agus coincheapa ceannródaíocha nua, lena gcomhtháthófar teicneolaíochtaí éagsúla agus lena gcuirfear dlús lena dtabhairt isteach agus lena ndul i bhfeidhm ar an margadh. Is cuspóirí ríthábhachtacha go fóill iad compord, éifeachtúlacht, inacmhainneacht a mhéadú agus an tionchar saolré ar an gcomhshaol, ar shláinte daoine agus ar úsáid fuinnimh a íoslaghdú. Tá bonneagar iompair nuálaíoch, ardchumais ríthábhachtach ionas go bhfeidhmeoidh gach modh iompair go cuí ag féachaint don éileamh méadaithe ar shoghluaisteacht agus do réimeanna teicneolaíochta a bhíonn ag athrú go mear. Tá aird faoi leith le haghaidh cur chuige comhtháite maidir le bonneagar agus forbairt feithiclí/árthaí/aerárthaí de dhíth freisin chun seirbhísí soghluaisteachta ardcháilíochta a sholáthar agus chun an tionchar fuinnimh comhshaoil, eacnamaíoch agus sóisialta a íoslaghdú.

Réimsí Ginearálta

–  Dearadh, forbairt agus taispeáint, monarú, oibríochtaí, caighdeánú, deimhniú, rialacháin agus comhtháthú maidir le feithiclí/árthaí/aerárthaí idir fhisiceach agus digiteach (lena n-áirítear comhtháthú idir dearadh digiteach agus monarú digiteach) a chumasc;

–  Dearaí agus coincheapa feithiclí/árthaí/aerárthaí, lena n-áirítear a bpáirteanna spártha agus nuashonruithe bogearraí agus teicneolaíochta, réitigh bhogearraí; ábhair agus struchtúir fheabhsaithe a úsáid, ábhair a athchúrsáil/a athúsáid; éifeachtúlacht, stóráil agus aisghabháil fuinnimh, gnéithe sábháilteachta agus slándála ag brath ar riachtanais na n-úsáideoirí, lena mbaineann tionchar níos lú ar an aeráid, ar an gcomhshaol agus ar shláinte, lena n-áirítear torann agus cáilíocht an aeir;

–  Teicneolaíochtaí agus fochórais ar bord, lena n-áirítear feidhmeanna uathoibrithe, le haghaidh na modhanna iompair go léir agus riachtanais agus fiosruithe maidir le comhéadain bhonneagair ábhartha á gcur san áireamh; sineirgí teicneolaíocha idir modhanna; córais iompair ilmhódacha; córais sábháilteachta/seachanta timpistí agus cibearshlándáil a fheabhsú; dul chun cinn i dteicneolaíochtaí na faisnéise, agus in intleacht shaorga, a ghiaráil; comhéadan idir an duine agus an meaisín a fhorbairt;

–  Ábhair, teicnící agus modhanna tógála nua, oibríochtaí agus bonneagair a chothabháil, infhaighteacht líonra iontaofa a áirithiú, comhéadain idirmhódúla agus idir-inoibritheacht ilmhódach, sábháilteacht an fhórsa saothair, agus cur chuige saolré iomláine;

–  Aghaidh a thabhairt ar shaincheisteanna i dtaca le dearadh agus forbairt bonneagair fhisicigh agus dhigitigh a chumasc, cothabháil an bhonneagair, comhtháthú iompair a athghiniúint agus a uasghrádú, idir-inoibritheacht agus idirmhódúlacht, athléimneacht in aghaidh eachtraí adhaimsire, lena n-áirítear oiriúnú don athrú aeráide.

5.2.7.  Iompar agus Soghluaisteacht atá Glan, Sábháilte agus Inrochtana

Ionas gur féidir leis an Aontas a spriocanna aercháilíochta, aeráide agus fuinnimh a bhaint amach, lena n-áirítear glan-astaíochtaí niallais faoi 2050 mar aon le laghdú torainn, beidh sé riachtanach athmhachnamh a dhéanamh ar an gcóras soghluaisteachta ina iomláine, lena n-áirítear riachtanais agus iompraíochtaí na n-úsáideoirí, feithiclí, breoslaí, bonneagair chomh maith le réitigh nua shoghluaisteachta. Beidh sé riachtanach freisin fuinnimh mhalartacha íseal-astaíochtaí a imlonnú agus glacadh sa mhargadh le feithiclí/árthaí/aerárthaí atá saor ó astaíochtaí. Sa bhreis ar éifeachtaí astaíochtaí gás ceaptha teasa, rannchuidíonn iompar go suntasach le droch-leibhéil aercháilíochta agus torainn san Eoraip lena ngabhann iarmhairtí diúltacha do shláinte na saoránach agus d’éiceachórais. Tá sé ríthábhachtach go gcuirfear le dul chun cinn ar leictriú agus ar úsáid ceallraí agus cealla breosla do ghluaisteáin, do bhusanna agus d’fheithiclí saothair éadroim, lena ngabhann caighdeáin leordhóthanacha, chun dlús a chur le taighde agus réitigh nuálaíochta i dtaca le hastaíochtaí ísle d’fheidhmeanna bóithre eile (cóistí fad-achair, feithiclí earraí troma agus leoraithe) agus earnálacha iompair eile amhail eitlíocht, iompar d’iarnród, iompar muirí agus loingseoireacht intíre . Tá sé mar aidhm le taighde sábháilteachta iompair rátaí timpiste, básanna agus taismigh a laghdú i ngach modh iompair agus sa chóras iompair iomlán trí eolas agus feasacht a mhéadú agus trí theicneolaíochtaí, táirgí, seirbhísí agus réitigh a fhorbairt a fhágann gur féidir cothromaíocht a aimsiú idir sábháilteacht, éifeachtúlacht, áisiúlacht úsáideora agus an t-athrú aeráide.

Réimsí Ginearálta

–  Leictriú ar gach modh iompair, lena n-áirítear teicneolaíochtaí nua ceallraí, cealla breosla agus hibrideacha le haghaidh gléasraí cumhachta agus córais thánaisteacha feithiclí/árthaí/aerárthaí, mearluchtú/athbhreoslú, baint fuinnimh agus comhéadain sholáimhsithe agus inrochtana go héasca leis an mbonneagar luchtaithe/athbhreoslaithe, lena n-áiritheofar idir-inoibritheacht agus soláthar seirbhísí gan uaim; forbairt agus imlonnú ceallraí iomaíocha, sábháilte, ardfheidhmíochta agus inbhuanaithe i gcomhair feithiclí astaíochtaí ísle nó astaíochtaí nialasacha agus gach coinníoll úsáide á chur san áireamh agus le linn na dtréimhsí éagsúla dá saolré; ceallraí iomaíocha, sábháilte, ardfheidhmíochta agus inbhuanaithe a fhorbairt agus a imlonnú le haghaidh feithiclí astaíochtaí ísle agus astaíochtaí nialasacha;

–  Úsáid breoslaí nua agus breoslaí malartacha inbhuanaithe, lena n-áirítear ard-bhithbhreoslaí agus feithiclí/árthaí/aerárthaí atá nua, sábháilte agus cliste i gcomhair patrúin shoghluaisteachta atá ann cheana agus a bheidh ann amach anseo agus bonneagar tacaíochta le tionchar laghdaithe ar an gcomhshaol agus ar an tsláinte phoiblí; comhchodanna agus córais nideoige i gcomhair réitigh atá neamhdhíobhálach don chomhshaol (e.g. ardchórais bailithe sonraí, etc) teicneolaíochtaí agus réitigh úsáideoir-bhunaithe don idir-inoibritheacht agus soláthar seirbhísí gan uaim;

–  Soghluaisteacht shábháilte, inrochtana, chuimsitheach agus inacmhainne, lena laghdófar tionchar díobhálach na soghluaisteachta agus san am céanna lena bhfeabhsófar a tionchar dearfach ar an gcomhtháthú sóisialta, ar an gcomhshaol agus ar shláinte an duine, lena n-áirítear iomlaoid chuig modhanna iompair agus scéimeanna comhroinnte ar lú an truailliú a dhéanann siad; Cáilíocht na beatha do na saoránaigh, nuálaíocht shóisialta uirbeach; an tsuim chun timpistí agus gortuithe in iompar de bhóthar a laghdú nó a dhíothú.

–  Córais soghluaisteachta athléimneacha i leith na haeráide, lena n-áirítear bonneagair agus lóistíocht, chun nascacht níos fearr a áirithiú do dhaoine agus earraí, ar aistir ghearra agus fhada araon;

–  Anailís shistéamach ar phatrúin soghluaisteachta nua agus ar a dtionchar ar iompar agus ar shaoránaigh.

5.2.8.  Soghluaisteacht Chliste

Cuideoidh soghluaisteacht chliste le héifeachtúlacht, sábháilteacht agus athléimneacht na soghluaisteachta ó dhoras go doras mar aon leis na comhchodanna go léir a áirithiú, go háirithe trí úsáid a bhaint as teicneolaíochtaí digiteacha, ardloingseoireacht satailíte (EGNOS/Galileo), agus intleacht shaorga. Cabhróidh teicneolaíochtaí nua le barrfheabhas a chur ar úsáid agus éifeachtúlacht an bhonneagair iompair agus líonraí iompair, rud a fheabhsóidh il-mhódúlacht agus nascacht agus a chruthóidh iompar lasta níos éifeachtúla agus slabhra soláthair lóistíochta a neartóidh iomaíochas AE. Rannchuideoidh teicneolaíochtaí nua freisin le hiontaofacht a mhéadú, bainistiú tráchta a bharrfheabhsú agus réitigh agus seirbhísí iompair nuálacha a chumasú, agus dá réir sin brú tráchta agus droch-thionchair ar an gcomhshaol a laghdú, ag cur seirbhísí soghluaisteachta agus lóistíochta níos fearr ar fáil do shaoránaigh agus do ghnólachtaí, rud a fheabhsóidh an inrochtaineacht agus cuimsiú sóisialta. Cuirfidh soghluaisteacht nasctha agus uathoibrithe i dteannta leis an mbonneagar cumasúcháin feabhas ar éifeachtúlacht agus ar shábháilteacht i ngach modh iompair.

Réimsí Ginearálta

–  Líonra digiteach agus bainistiú tráchta: ardchórais tacaíochta cinntí; bainistiú tráchta den chéad ghlúin eile (lena n-áirítear líonra ilmhódach agus bainistiú tráchta); rannchuidiú le soghluaisteacht ilmhódach agus idirnasctha gan uaim do phaisinéirí agus do lasta; úsáid agus teorainneacha mórshonraí; suí/loingseoireacht satailíte (EGNOS/Galileo) nuálach a úsáid;

–  Aerspás Eorpach Aonair: réitigh ar bord agus ar an talamh le haghaidh leibhéil chomhuaineacha níos airde uathoibrithe, nascachta, sábháilteachta, idir-inoibritheachta, feidhmíochta, laghdaithe astaíochta agus seirbhíse;

–  Teicneolaíochtaí iarnróid agus oibríochtaí le haghaidh córas iarnróid ardchumais, tostach, idir-inoibritheach agus uathoibrithe;

–  Réitigh chliste loingseoireachta d’oibríochtaí ar uisce atá níos sábháilte agus níos éifeachtúla;

–  Moil soghluaisteachta mhóra (e.g. stáisiúin iarnróid, calafoirt, aerfoirt, lárionaid lóistíochta) mar eilimintí gníomhacha de réitigh shoghluaisteachta nuálacha;

–  Teicneolaíochtaí ar uisce agus oibríochtaí i gcomhair córais iompair atá sábháilte agus uathoibríoch ag tapú na ndeiseanna a sholáthraíonn iompar ar uisce;

–  Córais agus seirbhísí soghluaisteachta atá nasctha, comhoibríoch, idir-inoibritheach agus uathoibrithe, lena n-áirítear réitigh theicneolaíocha agus saincheisteanna neamhtheicneolaíocha, amhail athruithe in iompraíocht an úsáideora agus i bpatrúin soghluaisteachta.

5.2.9.  Stóráil Fuinnimh

Le réitigh stórála ollmhóra, chliste, chomhdhlúite agus dhíláraithe (comhdhéanta de theicneolaíochtaí ceimiceacha, leictriceimiceacha, leictreacha, meicniúla agus teirmeacha agus teicneolaíochtaí nua suaiteacha) don chóras fuinnimh, méadófar éifeachtúlacht, solúbthacht, neamhspleáchas teicneolaíochta agus inrochtaineacht chomh maith le slándáil an tsoláthair. Beidh sciar mhéadaitheach feithiclí leictreacha agus/nó feithiclí a bhreoslaítear ar dhóigh eile de dhíth le haghaidh iompar astaíochtaí ísle, dícharbónaithe, le ceallraí lena mbainfidh feidhmíocht níos fearr, a bheidh níos saoire, níos éadroime, thar a bheith in-athchúrsáilte agus in-athúsáidte a imreoidh tionchar beag ar an gcomhshaol, chomh maith le soláthar áitiúil de bhreoslaí malartacha/inathnuaite amhail hidrigin, lena n-áirítear hidrigin atá bunaithe ar athnuaiteáin, agus réitigh nuálacha le haghaidh stóráil ar an láthair. Tá roghanna do na réitigh mhórscála stórála fuinnimh atá inbhuanaithe agus cost-éifeachtúil bunriachtanach chun an córas fuinnimh a bharrfheabhsú agus a chomhardú i ngach earnáil, ón táirgeacht go bonneagar agus suas go dtí feidhmeanna don úsáideoir deiridh. Ba cheart aird a thabhairt ar na rioscaí a bhaineann le stóráil fuinnimh agus ar fho-iarmhairtí eile nach bhfuil ag teastáil.

Réimsí Ginearálta

–  Teicneolaíochtaí lena n-áirítear breoslaí in-athnuaite leachtacha agus gásacha mar aon leis na slabhraí luacha lena mbaineann, chomh maith le teicneolaíochtaí suaiteacha, le haghaidh riachtanais stórála fuinnimh idir laethúil agus séasúrach, lena n-áirítear a dtionchar ar an gcomhshaol agus ar an aeráid;

–  Ceallraí cliste, inbhuanaithe agus marthanacha agus slabhra luacha an Aontais Eorpaigh, lena n-áirítear réitigh ardábhar a úsáid, dearadh, teicneolaíochtaí táirgthe do cheallraí ar mhórscála atá tíosach ar fhuinneamh, modhanna athúsáide agus athchúrsála chomh maith le hoibriú éifeachtúil ag teochtaí ísle agus riachtanais chaighdeánaithe;

–  Hidrigin, go háirithe hidrigin íseal-charbóin agus hidrigin atá bunaithe ar athnuaiteáin, lena n-áirítear cealla breosla, agus slabhra luacha an Aontais ón dearadh go húsáid deiridh ar fud feidhmeanna éagsúla.

6.  BRAISLE ‘BIA, AN BITHGHEILLEAGAR, ACMHAINNÍ NÁDÚRTHA, TALMHAÍOCHT AGUS COMHSHAOL

6.1.   An Réasúnaíocht

Tá brú méadaitheach á chur ag gníomhaíochtaí daonna ar ithreacha, ar fharraigí agus ar aigéin, ar uisce, ar aer, ar bhithéagsúlacht agus ar acmhainní nádúrtha eile. Tá cothú phobal daonna méadaitheach an phláinéid spleách go díreach ar shláinte na gcóras nádúrtha agus acmhainní nádúrtha. Thar a luach intreach, is bunchloch don úsáid acmhainní ar fad é éiceachóras feidhmiúil agus rathúil. I dteannta le hathrú aeráide, áfach, cruthaíonn éileamh méadaitheach an chine dhaonna le haghaidh acmhainní nádúrtha brúnna comhshaoil a bhíonn i bhfad níos mó ná leibhéil inbhuanaithe, agus déantar difear d’éiceachórais agus ar a n-acmhainneacht seirbhísí a chur ar fáil chun leasa daoine. Cuireann coincheapa an gheilleagair chiorclaigh, an bhithgheilleagair inbhuanaithe(19) agus an gheilleagair ghoirm(20) deis ar fáil chun spriocanna comhshaoil, sóisialta agus eacnamaíocha a chothromú agus chun gníomhaíochtaí daonna a stiúradh i dtreo na hinbhuanaitheachta.

Chun na spriocanna um fhorbairt inbhuanaithe a chomhlíonadh, táirgeadh agus tomhaltas bia shábháilte agus shláintiúil a ráthú, cleachtais inbhuanaithe i dtalmhaíocht, i ndobharshaothrú, in iascaigh agus i bhforaoiseacht a chur chun cinn, teacht do chách ar uisce, ar ithir agus ar aer atá glan a áirithiú, na farraigí, na haigéin agus uiscí intíre a ghlanadh, córais ríthábhachtacha nádúrtha agus comhshaol an phláinéid a chaomhnú agus a athshlánú; ní mór leas a bhaint as ionchas an taighde agus na nuálaíochta. Ach is beag a thuigtear na conairí chun aistriú i dtreo na hinbhuanaitheachta ná na bealaí chun bacainní athléimneacha a shárú. Chun an t-aistriú chuig tomhaltas agus táirgeadh inbhuanaithe a dhénamh agus sláinte an phláinéid a athshlánú ní mór infheistiú i dtaighde agus i dteicneolaíochtaí, i dtáirgí agus i seirbhísí nua d’ardcháilíocht, samhlacha gnó nua, agus nuálaíochtaí sóisialta, críochacha agus comhshaoil. Leis an méid sin, cruthaítear deiseanna nua le haghaidh bithgheilleagar Eorpach a bheidh inbhuanaithe, athléimneach, nuálach agus freagrach, lena gcuirtear borradh faoi éifeachtúlacht, táirgiúlacht agus iomaíochas acmhainní, agus ag lena ngintear poist agus fás nua agus glas agus méadaítear cuimsiú sóisialta.

Tá sé fíorthábhachtach don Eoraip feidhm a bhaint as a cuid acmhainní nádúrtha ar bhealach níos éifeachtúla agus ar bhealach inbhuanaithe.

Cuirfidh na gníomhaíochtaí le bunús eolais agus cuirfear réitigh ar fáil chun: acmhainní nádúrtha ón talamh agus ón bhfarraige a chosaint, a bhainistiú agus a úsáid ar bhonn inbhuanaithe(21) - agus ról na gcóras críochach agus uisceach mar linnte carbóin a fheabhsú; an bhithéagsúlacht a chosaint, seirbhísí éiceachórais a dhaingniú agus slándáil bia agus cothaithe a áirithiú, lena gcuirfear réimeanna bia atá sábháilte, sláintiúil agus cothaitheach ar fáil; dlús a chur leis an aistriú ó gheilleagar líneach iontaise-bhunaithe chuig geilleagar ciorclach ísealcharbóin atá tíosach ar acmhainní, athléimneach, lena mbaineann astaíochtaí ísle, agus tacú le bithgheilleagar agus geilleagar gorm atá inbhuanaithe a fhorbairt; agus limistéir thuaithe, shléibhtiúla, chósta agus uirbeacha atá beoga agus athléimneach a fhorbairt.

Leis na gníomhaíochtaí sin, cuideofar leis an mbithéagsúlacht a chothabháil agus a fheabhsú agus soláthar fadtéarma seirbhísí éiceachórais, amhail oiriúnú don athrú aeráide agus a mhaolú agus ceapadh carbóin (ar talamh agus ar muir araon) a dhaingniú. Cuideoidh siad le laghdú a dhéanamh ar ghás ceaptha teasa (GCT), astaíochtaí eile, dramhaíl agus truailliú ón táirgeadh príomhúil (idir tháirgeadh críochach agus uisceach), úsáid ábhar guaiseach, próiseáil, tomhaltas agus gníomhaíochtaí eile daoine. Spreagfaidh siad infheistíochtaí, lena dtacófar leis an aistriú i dtreo geilleagar ciorclach, bithgheilleagar inbhuanaithe agus geilleagar gorm agus ag an am céanna, cosnóidh siad sláinte agus sláine an chomhshaoil.

Ina theannta sin, leis na gníomhaíochtaí, cothófar cineálacha cur chuige rannpháirteacha freisin maidir le taighde agus nuálaíocht, lena n-áireofar an cur chuige ilghníomhaí agus déanfar eolas agus córais nuálaíochta a fhorbairt ar an leibhéal áitiúil, réigiúnach, náisiúnta agus Eorpach. Beidh nuálaíocht shóisialta mar aon le rannpháirtiú agus iontaoibh na saoránach sa nuálaíocht ríthábhachtach chun patrúin rialachais, táirgthe, tomhaltais agus scileanna nua a spreagadh.

Ós rud é go bhfuil nádúr na ndúshlán sin casta, idirnasctha agus domhanda, leanfaidh gníomhaíochtaí cur chuige córasach, i gcomhar le Ballstáit agus le comhpháirtithe idirnáisiúnta, le foinsí cistiúcháin eile agus le tionscnaimh bheartais eile. Mar chuid de sin, beidh saothrú faoi stiúir na n-úsáideoirí ar fhoinsí mórshonraí comhshaoil, amhail iad siúd a thagann ó Copernicus, EGNOS/Galileo, INSPIRE, EOSC, GEOSS, CEOS agus EMODnet.

Rannchuideoidh gníomhaíochtaí taighde agus nuálaíochta faoin mBraisle seo go háirithe le cur chun feidhme na spriocanna a leanas: an Clár Gníomhaíochta don Chomhshaol, an Comhbheartas Talmhaíochta, an Comhbheartas Iascaigh, reachtaíocht Dhlí an Bhia, an beartas Muirí, an Plean Gníomhaíochta don Gheilleagar Ciorclach, ▌an Straitéis Bithéagsúlachta, creat aeráide agus fuinnimh 2030 agus fís fhadtéarmach AE 2050 i leith neodracht carbóin(22), Beartas Artach AE mar aon le forálacha dlíthiúla an Aontais chun aerthruailliú a laghdú. Níos sia ná na foinsí ginearálta i dtaobh comhairle sheachtrach, lorgófar comhairliúcháin shonracha ón mBuanchoiste um an Taighde Talmhaíochta (SCAR).

Trí na gníomhaíochtaí, rannchuideofar go díreach leis na Spriocanna Forbartha Inbhuanaithe (SFInna) seo a leanas go háirithe: SFI 2 – Saoirse ón Ocras; SFI 3 – Sláinte Mhaith agus Folláine; SFI 6 - Uisce Glan agus Sláinteachas; SFI 8 – Obair Chuibhiúil agus Fás Eacnamaíoch; SFI 9 – Tionsclaíocht, Nuálaíocht agus Bonneagar; SFI 11 – Cathracha agus Pobail Inbhuanaithe; SFI 12 - An Tomhaltas agus An Táirgíocht Fhreagrach; SFI 13 – Gníomhú ar son na hAeráide. SFI 14 – Beathra Faoin Uisce; SFI 15 – Beathra ar Talamh.

6.2.   Réimsí idirghabhála

6.2.1.   Breathnóireacht Chomhshaoil

Tá an acmhainneacht chun breathnú ar an gcomhshaol(23), lena n-áirítear breathnú spás-bhunaithe, bunaithe ar an ionad (aer, muir, talamh), agus breathnú déanta ag saoránaigh ina bonn taca do thaighde agus nuálaíochtd’úsáid inbhuanaithe bia agus acmhainní nádúrtha agus faireachán orthu, mar aon le bithfhaireachán agus faireachán comhshaoil. Soláthraíonn cumhdach spásúil-ama feabhsaithe agus eatraimh samplála ar chostas laghdaithe, mar aon le rochtain ar mhórshonraí agus comhtháthú ina leith ón iliomad foinsí bealaí nua chun faireachán a dhéanamh ar chóras an Domhain, é a thuiscint agus é a thuar. Tá gá le taighde agus le nuálaíocht chun modhanna agus teicneolaíochtaí a fhorbairt chun feabhas a chur ar cháilíocht chomh maith le rochtain agus úsáid sonraí a éascú.

Réimsí Ginearálta

–  Cineálacha cur chuige córasacha faoi stiúir úsáideoirí lena n-áirítear sonraí oscailte, sonraí agus faisnéis faoin gcomhshaol le haghaidh córais chasta samhaltaithe agus thuarthacha, deiseanna gnó ó shaothrú agus luachshonrú sonraí atá ann cheana agus sonraí nua;

–  Forbairt bhreise ar an bpunann táirgí agus seirbhísí i gcomhair breathnóireachtaí comhshaoil;

–  Stádas bithéagsúlachta, cosaint éiceachórais, maolú agus oiriúnú i leith athrú aeráide, slándáil bia, talmhaíocht agus foraoiseacht, úsáid talún agus athrú ar úsáid talún, forbairt uirbeach agus pheirea-uirbeach, bainistiú acmhainní nádúrtha, bainistiú agus caomhnú acmhainní na bhfarraigí agus an aigéin, slándáil mhuirí, treochtaí fadtéarmacha comhshaoil, athruithe in inathraitheacht shéasúrach, athruithe ar an aer comhthimpeallach agus ar an atmaisféar agus réimsí ábhartha eile;

–  Feidhmeanna atá dírithe ar an úsáideoir, atá le seachadadh trí bhíthin thionscnamh EuroGEOSS, lena n-áirítear iad a mhéadú , chun rannchuidiú le caomhnú agus bainistiú ar acmhainní nádúrtha Eorpacha (lena n-áirítear taiscéaladh amhábhar), ar sheirbhísí éiceachóras agus ar an slabhra luacha gaolmhar lena mbaineann.;

–  Cur chun feidhme Chóras Domhanda Breathnóireachta an Domhain de chuid Chórais thionscnamh GEO (Grúpa um Fhaire na Cruinne).

6.2.2.   An Bhithéagsúlacht agus Acmhainní Nádúrtha

Tuiscint fheabhsaithe, caomhnú agus bainistiú ar an mbithéagsúlacht agus ar éiceachórais, an iliomad seirbhísí a chuireann siad ar fáil (i gcomhthéacs an athraithe aeráide a chomhrac agus an tionchar a imríonn sé a mhaolú) agus na ‘teorainneacha’ pláinéadacha mar aon leis na réitigh lena mbaintear leas as cumhacht agus castacht an nádúir chun dul i ngleic le dúshláin shochaíocha, chun inbhuanaitheacht a fheabhsú agus chun cuspóir an Aontais i dtaca le ‘Maireachtáil go Maith faoi shrianta ár bPláinéid’ faoi 2050 de réir mar atá leagtha síos i 7ú Clár Gníomhaíochta Comhshaoil an Aontais. Ní mór aird chuí a thabhairt ar iarmhairtí iartheachtacha ionchasacha ar fud slabhraí luacha iomlána. Bíonn comhar idirnáisiúnta agus rannchuidiú le hiarrachtaí agus tionscnaimh idirnáisiúnta, amhail an Clár Idir-Rialtasach maidir le Beartas Eolaíochta um Sheirbhísí Bithéagsúlachta agus Éiceachórais (IPBES), riachtanach chun na cuspóirí sa réimse sin a bhaint amach. Tá gá ann tuiscint níos fearr a fháil ar rialachas an aistrithe chuig inbhuanaitheacht sa chóras eacnamaíoch, sóisialta agus nádúrtha, ón leibhéal áitiúil go leibhéal domhanda.

Réimsí Ginearálta

–  Staid agus luach na bithéagsúlachta, na n-éiceachóras talún, fionnuisce agus muirí, an chaipitil nádúrtha agus seirbhísí éiceachórais, lena n-áirítear agrai-éiceachórais agus an micribhithóm;

–  Cineálacha cur chuige iomlánaíocha agus córasacha laistigh de chreat socheacnamaíoch le haghaidh na nasc idir bithéagsúlacht, éiceachórais agus seirbhísí éiceachóras agus a ngaolmhaireacht chúise le spreagthaí athraithe, trasna scálaí agus gníomhaíochtaí eacnamaíocha éagsúla, lena n-áirítear na gnéithe socheacnamaíocha agus rialachas ar phróisis um aistriú go hinbhuanaitheacht;

–  Samhaltú treochtaí agus cásanna comhtháite le haghaidh bithéagsúlachta, seirbhísí éiceachórais agus dea-cháilíocht saoil ar scálaí éagsúla agus ar léaslínte éagsúla; rannchuidiú ionchasach bitóp agus éiceachóras mar linnte carbóin faoi chásanna athraithe aeráide éagsúla; coinbhleachtaí leasa ionchasacha in úsáid acmhainní nádúrtha agus seirbhísí;

–  Éiceatocsaineolaíocht i dtaobh comhdhúl agus truailleáin nua, a n-idirghníomhaíochtaí, lena n-áirítear éifeachtaí comhcheangailte, agus a n-iompraíocht chomhshaoil, agus lúba bithcheimiceacha athraithe faoi aeráid athraitheach, athshlánú limistéar díghrádaithe;

–  Bithéagsúlacht agus seirbhísí éiceachóras a phríomhshruthú i gcreataí cinnteoireachta agus i gcórais chuntasaíochta rialtas agus gnóthaí, agus cainníochtú a gcuid tairbhí éiceolaíocha, eacnamaíocha agus sochaíocha;

–  Réitigh nádúr-bhunaithe inoiriúnaithe agus ilfheidhmiúla, chun dul i ngleic le dúshláin i limistéir uirbeacha agus pheirea-uirbeacha, i limistéir thuaithe agus chósta agus shléibhtiúla a bhaineann le hathrú aeráide, tubaistí nádúrtha, caillteanas bithéagsúlachta, díghrádú éiceachórais, truailliú, comhtháthú sóisialta agus sláinte agus folláine na saoránach;

–  Cineálacha cur chuige le saotharlanna beo ilghníomhaí lena ndéantar údaráis, geallsealbhóirí, lucht gnó agus an tsochaí shibhialta rannpháirteach i gcomhdhearadh agus i gcomhchruthú réiteach córasach chun caipiteal nádúrtha a chaomhnú, a athshlánú agus a úsáid ar bhonn inbhuanaithe, mar aon le rialachas ar an aistriú chuig inbhuanaitheacht agus roghanna bainistíochta inbhuanaithe maidir le gníomhaíochtaí eacnamaíocha ar fud lúba luacha iomlána i ndálaí éagsúla comhshaoil, eacnamaíocha agus sóisialta.

6.2.3.   Talmhaíocht, Foraoiseacht agus Ceantair Thuaithe

Le talmhaíocht agus foraoiseacht athléimneach agus inbhuanaithe, soláthraítear tairbhí eacnamaíocha, comhshaoil agus sóisialta agus is réamhriachtanas iad i gcomhair shlándáil leanúnach an tsoláthair bhia. Cuireann siad le slabhraí luacha dinimiciúla, bainistíonn siad acmhainní talún agus nádúrtha agus cuireann siad raon earraí poiblí ríthábhachtacha ar fáil lena n-áirítear ceapadh carbóin, caomhnú bithéagsúlachta, pailniú agus sláinte phoiblí. Tá cineálacha cur chuige comhtháite agus áit-bhunaithe ag teastáil chun ilfheidhmeanna na n-éiceachóras/na gcóras talmhaíochta agus foraoiseachta a chur chun cinn, ag cur an chomhthéacs athraithigh i ndáil leis an táirgeadh príomhúil san áireamh, go sonrach maidir leis an athrú aeráide agus an comhshaol, infhaighteacht acmhainní, déimeagrafaíocht agus patrúin tomhaltais. Déanfar cáilíocht agus sábháilteacht táirgí talmhaíochta a áirithiú chun muinín tomhaltóirí a fheabhsú. Déanfar sláinte plandaí agus ainmhithe a áirithiú freisin. Tá sé riachtanach freisin dul i ngleic le gné spásúil, shocheacnamaíoch agus chultúrtha gníomhaíochtaí talmhaíochta agus foraoiseachta agus acmhainneacht na limistéar tuaithe agus cósta a thabhairt chun fóntais.

Réimsí Ginearálta

–  Modhanna, teicneolaíochtaí agus uirlisí i gcomhair talmhaíocht agus foraoiseacht atá inbhuanaithe, athléimneach agus táirgiúil, lena n-áirítear oiriúnú don athrú aeráide;

–  Bainistiú inbhuanaithe agus úsáid éifeachtúil acmhainní nádúrtha (e.g. ithreacha, uisce, cothaithigh agus bithéagsúlacht, lena n-áirítear acmhainní géiniteacha) i dtalmhaíocht agus i bhforaoiseacht; roghanna malartacha ar acmhainní neamh-inathnuaite agus glacadh phrionsabail an gheilleagair chiorclaigh, lena n-áirítear trí dhramhaíl agus fotháirgí a athúsáid agus athchúrsáil;

–  Tionchar gníomhaíochtaí san earnáil phríomhúil ar an aeráid agus ar an gcomhshaol; acmhainneacht talmhaíochta agus foraoiseachta mar linnte carbóin agus le haghaidh maolú ar astaíochtaí gás ceaptha teasa, lena n-áirítear cineálacha cur chuige i leith astaíochtaí diúltacha; inoiriúnaitheacht mhéadaitheach an táirgthe phríomhúil don athrú aeráide;

–  Cineálacha cur chuige comhtháite maidir le dul i ngleic le lotnaidí agus galair plandaí; rialú a dhéanamh ar ghalair thógálacha agus zónóiseacha ainmhithe agus ar leas ainmhithe; straitéisí coiscthe, rialú agus diagnóisic agus roghanna malartacha ar úsáid lotnaidicídí, antaibheathach agus substaintí eile atá conspóideach freisin chun dul i ngleic le frithsheasmhacht;

–  Frithsheasmhacht in aghaidh ábhair fhrithmhiocróbacha agus bagairtí ó ghuaiseacha bitheolaíocha agus agraiceimiceacha, lena n-áirítear lotnaidicídí, mar aon le éilleáin cheimiceacha agus dul i ngleic leis na naisc idir éiceachórais plandaí, ainmhithe agus sláinte phoiblí ó thaobh Aon Sláinte Amháin agus Sláinte Dhomhanda de;

–  Úsáid agus seachadadh seirbhísí éiceachórais i gcórais talmhaíochta agus foraoiseachta chun cineálacha cur chuige éiceolaíocha a fheidhmiú agus réitigh nádúr-bhunaithe a thástáil ó leibhéal feirme go leibhéal tírdhreacha ionas go mbeadh talmhaíocht neamhdhíobhálach don chomhshaol ann; tacaíocht don fheirmeoireacht orgánach;

–  Córais talmhaíochta agus foraoiseachta ó leibhéal na feirme go leibhéal tírdhreacha; úsáid agus seachadadh seirbhísí éiceachórais sa táirgeadh príomhúil, e.g. trí agrai-éiceolaíocht nó trí fheabhas a chur ar ról na bhforaoisí i dtaca le tuilte agus creimeadh ithreach a chosc;

–  Nuálaíochtaí i bhfeirmeoireacht ag na comhéadain idir talmhaíocht, dobharshaothrú agus foraoiseacht agus i limistéir uirbeacha agus limistéir pheirea-uirbeacha;

–  Modhanna, teicneolaíochtaí agus uirlisí nua i gcomhair bainistiú inbhuanaithe ar fhoraoisí agus úsáid inbhuanaithe bithmhais foraoise;

–  Tacaíocht do tháirgeadh próitéine plandaí AE i gcomhair seirbhísí bia, cothaithe agus comhshaoil;

–  Úsáid inbhuanaithe talún, forbairt tuaithe agus naisc chríochacha; caipitliú ar shócmhainní sóisialta, cultúrtha, eacnamaíocha agus comhshaoil limistéar tuaithe le haghaidh seirbhísí, samhlacha gnó, slabhraí luacha agus earraí poiblí nua;

–  Nuálaíochtaí digiteacha maidir le feirmeoireacht, foraoiseacht agus trasna slabhraí luacha agus limistéar tuaithe trí shonraí a úsáid agus bonneagair, teicneolaíochtaí (amhail an intleacht shaorga, róbataic, feirmeoireacht bheacht agus cianbhraiteacht) agus samhlacha rialachais a fhorbairt;

–  Eolas talmhaíochta agus foraoiseachta agus córais nuálaíochta agus an t-idirnasc eatarthu ar scálaí éagsúla; comhairle, fothú scileanna, cineálacha cur chuige rannpháirteacha agus comhroinnt faisnéise;

–  Comhpháirtíochtaí idirnáisiúnta a chothú i gcomhair talmhaíocht inbhuanaithe do bhia agus slándáil cothaithe.

6.2.4.   Farraigí, Aigéin agus Uiscí Intíre

Le seirbhísí caipitil nádúrtha agus éiceachórais na bhfarraigí, go háirithe iad siúd a bhaineann le farraigí leathiata, aigéin, uiscí intíre agus limistéir chósta níos leithne na hEorpa, tairgtear tairbhí suntasacha socheacnamaíocha agus leasa. Tá an t-ionchas sin i mbaol mar gheall ar an dianbhrú ó strusairí daonna agus nádúrtha amhail truailliú, ró-iascaireacht, athrú aeráide, ardú leibhéal na farraige, úsáid eile uisce agus eachtraí adhaimsire. Chun bac a chur ar fharraigí agus ar aigéin éirí chomh loite sin nach bhféadfaí iad a athshlánú agus chun dea-stádas uiscí intíre a athbhunú; tá sé riachtanach ár n-eolas agus ár dtuiscint a neartú chun éiceachórais mhuirí, intíre agus chósta,▌ a chosaint, a athshlánú agus a bhainistiú ar bhonn inbhuanaithe agus cosc a chur ar thruailliú, i gcomhthéacs creat rialachais feabhsaithe agus freagrach . Áiritheofar leis sin taighde chun ionchas eacnamaíoch ollmhór neamhshaothraithe na bhfarraigí, na n-aigéan agus uiscí intíre a fhorscaoileadh agus é mar aidhm leis sin tuilleadh bia sábháilte, comhábhair bhithbhunaithe agus amhábhair a tháirgeadh gan brúnna orthu a mhéadú, ▌chomh maith le hionchas gach cineál dobharshaothraithe chun brú ar acmhainní talún, fionnuisce agus aigéin a mhaolú. Is gá cineálacha cur chuige comhpháirtíochta, lena n-áirítear straitéisí imchuacha farraige agus macrai-réigiúnacha, a bhainfidh le limistéar níos mó ná AE (e.g. san Atlantach, sa Mheánmhuir, i Muir Bhailt, sa Mhuir Thuaidh, sa Mhuir Dhubh, i Muir Chairib agus san Aigéan Indiach); agus rannchuidiú le gealltanais Rialachas Idirnáisiúnta na nAigéan, tionscnaimh amhail Deich mBliana na hEolaíochta Aigéin um Fhorbairt Inbhuanaithe na Náisiún Aontaithe agus gealltanais a bhaineann le caomhnú na héagsúlachta bitheolaíche muirí i limistéir lastall de dhlínse náisiúnta.

Réimsí Ginearálta

–  Iascaigh inbhuanaithe agus dobharshaothrú de gach cineál, lena n-áirítear foinsí malartacha próitéine le slándáil bia mhéadaithe, biafhlaitheas agus athléimneacht aeráide; uirlisí faireacháin agus bainistíochta;

–  Athléimneacht neartaithe éiceachórais na mara agus na n-uiscí intíre, lena n-áirítear sceireacha coiréil agus ar an gcaoi sin déantar sláinte na bhfarraigí, na n-aigéan agus na n-aibhneacha a áirithiú, déantar comhrac agus maolú ar éifeachtaí brúnna nádúrtha agus antrapacha amhail éilleáin agus bruscar muirí (lena n-áirítear plaistigh), eotrófú, speicis ionracha, díobháil fhisiceach do ghrinneall na farraige, róshaothrú, lena n-áirítear ró-iascaireacht, torann faoi uisce, aigéadú, téamh farraige, aigéin agus aibhneacha, ardú ar chothrom na farraige, i bhfianaise an trasnaithe idir talamh agus an fharraige, tionchar carnach na saincheisteanna sin agus cur chuige ciorclach a chothú agus tuiscint níos fearr ar idirghníomhaíochtaí idir na haigéin agus daoine;

–  Rialachas aigéin ar leibhéal domhanda agus réigiúnach chun caomhnú agus úsáid inbhuanaithe acmhainní ▌na bhfarraigí, na n-aigéan agus na n-uiscí intíre a áirithiú;

–  Teicneolaíochtaí don aigéan digiteach (grinneall na farraige, colún uisce agus dromchla uisce) lena nasctar seirbhísí agus pobail i ngníomhaíochtaí talamh-bhunaithe, atmaisféir, aeráide, spáis nó atá bainteach leis an aimsir, agus a gcuirtear chun cinn tríd an Néal Gorm mar chuid den Néal Eolaíochta Oscailte Eorpach;

–  Faireachán, measúnú riosca-bhunaithe agus acmhainneachtaí tuarthacha/réamhaisnéise lena n-áirítear ardú ar leibhéal na farraige agus guaiseacha nádúrtha eile e.g. borrthaí stoirme, súnámaithe chomh maith le tionchar carnach gníomhaíochtaí daonna;

–  Tuiscint a fheabhsú i dtaca le timthriall an uisce agus réimis uisce, moirfeolaíocht an uisce ar scálaí éagsúla, agus acmhainneachtaí a fhorbairt i dtaca le faireachán a dhéanamh ar infhaighteacht agus éileamh uisce, tuilte agus triomach, truailliú agus brúnna eile ar acmhainní uisce agus ar an gcomhshaol uisceach agus na nithe sin a thuar. Teicneolaíochtaí digiteacha a shaothrú chun an faireachán agus an bainistiú ar acmhainní uisce a fheabhsú;

–  Réitigh nuálacha a fhorbairt lena n-áirítear rialachas sochaíoch, ionstraimí eacnamaíocha agus samhlacha maoinithe, i gcomhair leithdháileadh cliste uisce lena dtugtar aghaidh ar choimhlintí i dtaca le húsáid uisce, lena n-áirítear teacht i dtír ar luach an uisce, rialú ar thruailleáin uisce, lena n-áirítear plaisteacha agus micreaphlaistigh agus truailleáin eile atá ag teacht chun cinn ag a bhfoinse más féidir, dul i ngleic le brúnna eile ar acmhainní uisce, chomh maith le hathúsáid uisce, agus cosaint agus athbhunú éiceachórais uisce go stádas maith éiceolaíocha;

–  Slabhraí luacha inbhuanaithe gorma, lena n-áirítear úsáid inbhuanaithe acmhainní fionnuisce, ilúsáid ar spás muirí agus ar fhás muirí na hearnála fuinnimh in-athnuaite ó fharraigí agus aigéin, lena n-áirítear úsáid inbhuanaithe micrea-algaí agus macra-algaí;

–  Cineálacha cur chuige comhtháite maidir le huiscí intíre agus cósta a bhainistiú ar bhealach inbhuanaithe a rannchuideoidh le cosaint an chomhshaoil agus oiriúnú don athrú aeráide;

–  Réitigh nádúr-bhunaithe a eascraíonn ó dhinimicí de chuid éiceachórais, mhuirí, chósta agus uisce intíre, ón mbithéagsúlacht agus ón iliomad seirbhísí éiceachórais, lena gcumasófar cineálacha cur chuige córasacha chun acmhainní farraigí, go háirithe farraigí leathiata san Eoraip, agus aigéin agus uiscí intíre a úsáid ar bhonn inbhuanaithe, rannchuidiú le cosaint agus athshlánú an chomhshaoil, le bainistiú cósta, agus le hoiriúnú don athrú aeráide;

–  Nuálaíocht ghorm lena n-áirítear sna geilleagair ghorma agus dhigiteacha, ar fud limistéir chósta, cathracha cois cósta agus calafort chun athléimneacht na limistéar cósta a neartú agus tairbhí na saoránach a mhéadú;

–  Tuiscint níos fearr ar ról na bhfarraigí agus na n-aigéan i dtaca le maolú ar an athrú aeráide agus oiriúnú dó.

6.2.5.   Córais Bhia

Cruthaíonn éifeachtaí comhcheangailte fhás an daonra, forás ar réimeanna bia, ganntanas acmhainní agus róshaothrú, díghrádú comhshaoil, athrú aeráide agus an imirce dúshláin gan fasach lena n-éilítear claochlú ar an gcóras bia (FOOD 2030).(24) Níl an táirgeadh ná an tomhaltas bia reatha á dhéanamh ar dhóigh inbhuanaithe den chuid is mó agus tá ualach dúbailte os ár gcomhair mar gheall ar dhroch-chothú, atá le feiceáil ó thearc-chothú, murtall agus míchothromaíochtaí réim bia eile agus neamhoird mheitibileacha a bheith ann i gcomhthráth. Is gá do chórais bhia na todhchaí slándáil an tsoláthair bia a ghnóthú agus bia sábháilte, sláintiúil agus ardcháilíochta leordhóthanach a áirithiú do chách, agus an méid a leanas mar bhonn agus mar thaca acu: éifeachtúlacht acmhainní, inbhuanaitheacht (lena n-áirítear laghdú ar astaíochtaí GCT, ar thruailliú, ar thomhailt uisce agus tomhailt fuinnimh mar aon le táirgeadh dramhaíola), trédhearcacht, lena ndéanfar an talamh agus an fharraige a nascadh, dramhaíl bhia a laghdú, táirgeadh bia ó uiscí intíre, na farraigí agus na haigéin a fheabhsú agus an ‘slabhra luacha bia’ ina iomláine ó tháirgeoirí go tomhaltóirí – agus ar ais arís – a chuimsiú chun athléimneacht a áirithiú. Is gá go dtarlódh sé sin i gcomhthráth le forbairt ar chóras sábháilteachta bia na todhchaí agus uirlisí, teicneolaíochtaí agus réitigh dhigiteacha a dhearadh, a fhorbairt agus a chur ar fáil trína gcuirfear tairbhí suntasacha ar fáil do thomhaltóirí agus trína ndéanfar iomaíochas agus inbhuanaitheacht an bhiashlabhra luacha a fheabhsú. Ina theannta sin, is gá athruithe iompraíochta a chothú maidir le patrúin tomhaltais agus táirgthe bia, ag cur gnéithe cultúrtha agus sóisialta san áireamh, agus chun teagmháil a dhéanamh le táirgeoirí príomhúla, le lucht tionscail (FBManna san áireamh), miondíoltóirí, earnálacha seirbhíse bia, tomhaltóirí agus seirbhísí poiblí.

Réimsí Ginearálta

–  Aistí bia fianaise-bhunaithe atá inbhuanaithe agus sláintiúil i gcomhair fholláine na ndaoine thar a saolré, lena n-áirítear patrúin cothaithe, cáilíocht fheabhsaithe chothaitheach an bhia agus dul chun cinn maidir leis an tuiscint ar an tionchar a bhíonn ag cothú ar an tsláinte agus ar fholláine;

–  Cothú pearsantaithe go háirithe do ghrúpaí leochaileacha, chun na tosca riosca maidir le galair a bhaineann le réimeanna bia agus galair neamhtheagmhálacha a mhaolú;

–  Iompraíocht, stíl mhaireachtála agus spreagthaí tomhaltóirí, lena n-áirítear gnéithe sóisialta agus cultúrtha de bhia, nuálaíocht shóisialta agus rannpháirtiú sochaíoch a chur chun cinn le haghaidh sláinte níos fearr agus le haghaidh inbhuanaitheacht chomhshaoil ar fud an bhiashlabhra luacha iomláin, lena n-áirítear patrúin mhiondíola;

–  Córais sábháilteachta agus barántúlachta bia nua-aimseartha, lena n-áirítear inrianaitheacht, cáilíocht bhia a fheabhsú agus feabhas a chur ar mhuinín tomhaltóirí sa chóras bia;

–  Athrú aeráide a mhaolú agus oiriúnú dó i dtaca leis an gcóras bia, lena n-áirítear fiosrú ar ionchas agus úsáid an mhicribhithóim, éagsúlacht na mbarr bia, agus rogha malartaí ar phróitéiní ainmhithe ;

–  Córais bhia ón talamh agus ón bhfarraige atá inbhuanaithe ó thaobh an chomhshaoil de, ciorclach, tíosach ar acmhainní agus athléimneach, i dtreo óluisce atá sábháilte agus saincheisteanna mara, deireadh a chur le dramhaíl bhia ar fud an chórais bhia iomláin, trí bhia agus bithmhais a athúsáid, dramhaíl bhia a athchúrsáil, pacáistiú nua bia, éileamh ar bhia saincheaptha agus áitiúil;

–  Cineálacha cur chuige nua, lena n-áirítear uirlisí digiteacha agus córais bhia le haghaidh nuálaíocht agus cumhachtú pobal áit-bhunaithe, trádáil chóir agus praghsáil chóir feadh an tslabhra luacha, cuimsiú agus inbhuanaitheacht a chothú trí chomhpháirtíochtaí idir an lucht tionscail (lena n-áirítear FBManna agus mionsealbhóirí), údaráis áitiúla, taighdeoirí agus an tsochaí.

6.2.6.   Córais Nuálaíochta Bhithbhunaithe i mBithgheilleagar an Aontais Eorpaigh

Le nuálaíocht sa bhithgheilleagar, leagtar an bonn anuas don aistriú ó gheilleagar atá bunaithe ar bhreoslaí iontaise▌. Is cuid thábhachtach den bhithgheilleagar foriomlán í an nuálaíocht bhithbhunaithe agus cumasaítear léi bithmhais ón talamh agus ón bhfarraige a fhoinsiú, a phróiseáil go tionsclaíoch agus a chomhshó ar bhonn inbhuanaithe ina n-ábhair agus ina dtáirgí bithbhunaithe. Cuimsíonn inbhuanaitheacht gach ceann de na gnéithe seo a leanas: gnéithe éiceolaíocha, sóisialta, eacnamaíocha agus cultúrtha). Baineann sí leas freisin as ionchas acmhainní beo, eolaíochtaí beatha, digitiú agus biteicneolaíochtaí le haghaidh fionnachtana, táirgí, seirbhísí agus próisis nua. Is féidir le nuálaíocht bhithbhunaithe, lena n-áirítear (bith)phróisis agus teicneolaíochtaí, gníomhaíochtaí eacnamaíocha nua mar aon le fostaíocht chuig réigiúin agus cathracha, ag rannchuidiú le geilleagair agus pobail tuaithe agus chósta a athbheochan agus ciorclaíocht an bhithgheilleagair a neartú.

Réimsí Ginearálta

–  Bithmhais inbhuanaithe a fhoinsiú, córais lóistíochta agus táirgthe, ag díriú ar fheidhmeanna agus ar úsáidí ardluacha, ar inbhuanaitheacht shóisialta agus chomhshaoil, ar an tionchar ar an aeráid agus ar an mbithéagsúlacht, ciorclaíocht agus ar éifeachtúlacht acmhainní i gcoitinne, lena n-áirítear uisce;

–  Eolaíochtaí beatha agus a gcóineasú le teicneolaíochtaí digiteacha chun acmhainní bitheolaíocha a thuiscint, a chuardach agus a úsáid ar bhealach inbhuanaithe;

–  Slabhraí luacha bithbhunaithe, ábhair bhithbhunaithe, lena n-áirítear ábhair bhith-spreagtha, ceimiceáin, táirgí, seirbhísí agus próisis lena mbaineann tréithe nua, feidhmiúlachtaí núíosacha agus inbhuanaitheacht fheabhsaithe (lena n-áirítear astaíochtaí gás ceaptha teasaa laghdú), forbairt ard-bhithscaglann (ar scála beag agus mórscála) ina n-úsáidtear raon leathan bithmhaise a chothú; táirgeadh reatha táirgí neamh-inbhuanaithe a ionadú le réitigh bhithbhunaithe i gcomhair feidhmeanna nuálacha margaidh a sháraíonn iad;

–  Biteicneolaíocht, lena n-áirítear biteicneolaíocht trasearnála ar thús cadhnaíochta, le feidhmiú i bpróisis thionsclaíocha iomaíocha, inbhuanaithe agus úrnua, seirbhísí comhshaoil agus táirgí tomhaltais(25);

–  Ciorclaíocht na hearnála bithbhunaithe sa bhithgheilleagar trí nuálaíocht theicneolaíoch, chórasach, shóisialta agus samhla gnó chun méadú radacach a chur ar an luach arna ghiniúint in aghaidh aonad na hacmhainne bitheolaíocha, luach acmhainní dá leithéid a choimeád sa gheilleagar ar feadh tréimhsí níos faide, caipiteal nádúrtha a chaomhnú agus a fheabhsú, nithe a dhearadh chun deireadh a chur le diomailt agus truailliú, tacú leis an bprionsabal maidir le húsáid chascáidithe ar bhithmhais inbhuanaithe trí thaighde agus nuálaíocht agus ord na réiteach dramhaíola á chur san áireamh;

–  Patrúin bhithgheilleagair chuimsitheacha le gníomhaithe éagsúla rannpháirteach i gcruthú luacha, lena n-uasmhéadaítear an tionchar sochaíoch agus rannpháirtiú poiblí;

–  Tuiscint níos fearr ar theorainneacha, ar mhéadracha agus ar tháscairí an bhithgheilleagair agus ar na sineirgí agus ar na comhbhabhtálacha le comhshaol sláintiúil, agus ar chomhbhabhtálacha idir bia agus feidhmeanna eile.

6.2.7.   Córais Chiorclacha

Cuirfidh córais táirgthe agus tomhaltais chiorclacha tairbhí ar fáil don gheilleagar Eorpach agus do chomhshaol an domhain trí úsáid agus spleáchas ar acmhainní a laghdú, astaíochtaí gás ceaptha teasa agus tionchair dhiúltacha chomhshaoil eile a laghdú agus iomaíochas fiontar a mhéadú, agus do shaoránaigh Eorpacha trí dheiseanna nua post a chruthú agus brúnna ar an gcomhshaol agus ar an aeráid a laghdú. Lastall de chlaochlú tionsclaíoch, beidh aistriú níos leithne riachtanach sa chóras chun an t-aistriú go geilleagar ciorclach astaíochtaí ísle a bheidh tíosach ar acmhainní, bithbhunaithe agus a sheachnóidh úsáid ábhar guaiseach a chur i gcrích. Beidh an méid a leanas ag teastáil: réitigh éicea-nuála chórasacha, samhlacha gnó nua, margaí agus infheistíochtaí, bonneagar cumasúcháin, athruithe nuálacha sóisialta ar iompraíochtaí tomhaltóirí, agus samhlacha rialachais lena spreagfar comhoibriú ilgeallsealbhóra feadh an tslabhra luacha iomláin chun a áirithiú go mbainfidh an t-athrú arna cheapadh don chóras torthaí eacnamaíocha, comhshaoil agus sóisialta níos fearr amach(26). Beidh oscailt le haghaidh comhar idirnáisiúnta tábhachtach le haghaidh inchomparáideachta, eolas a ghiniúint agus a chomhroinnt agus dúbláil iarrachtaí a sheachaint, e.g. trí thionscnaimh idirnáisiúnta amhail an Painéal Idirnáisiúnta Acmhainní. Freisin, tabharfar aird ar an gcomhthéacs sóisialta d’eolas agus teicneolaíocht nua sa réimse sin agus dá nglacadh agus cé chomh mór is a ghlacann an tsochaí leo.

Réimsí Ginearálta

–  Aistriú córasach chuig geilleagar ciorclach, bithbhunaithe, atá tíosach ar acmhainní, le paraidímí nua i ndáil le hidirghníomhaíocht tomhaltóirí, samhlacha gnó nua le haghaidh éifeachtúlacht acmhainní agus feidhmíocht chomhshaoil; táirgí agus seirbhísí lena spreagtar éifeachtúlacht acmhainní agus díothú ábhar guaiseach nó iad a ionadú feadh na saolré iomláine; córais le haghaidh comhroinnte, athúsáide, deisiúcháin, athdhéantúsaíochta, athchúrsála agus múirínithe; coinníollacha agus dreasachtaí eacnamaíocha, sóisialta, iompair, rialála agus airgeadais i gcomhair aistrithe den sórt sin;

–  Méadracht agus táscairí, bunaithe ar chur chuige córasach, chun an geilleagar ciorclach agus feidhmíocht saolré a thomhas agus an fhreagracht shóisialta a fheabhsú; córais rialachais lena gcuirtear dlús le forleathnú an gheilleagair chiorclaigh, an bhithgheilleagair agus na héifeachtúlachta acmhainní trí mhargaí a chruthú le haghaidh ábhair thánaisteacha; comhoibriú slabhra ilgheallsealbhóra agus tras-luacha; ionstraimí le haghaidh infheistíocht sa gheilleagar ciorclach agus sa bhithgheilleagar;

–  Réitigh le haghaidh forbairt inbhuanaithe agus athghiniúnach ar chathracha, limistéir pheirea-uirbeacha agus ar réigiúin, lena ndéantar claochlú an gheilleagair chiorclaigh a chomhtháthú le réitigh nádúr-bhunaithe, nuálaíochtaí teicneolaíocha, digiteacha, sóisialta, cultúrtha agus rialachais chríochaigh;

–  Éicea-nuálaíocht le haghaidh truailliú comhshaoil ó shubstaintí guaiseacha agus ó cheimicí, agus neamhchosaint orthu, lena mbaineann ábhar imní a chosc agus a fheabhsú; ag breathnú freisin ar an idirphlé idir ceimiceáin, táirgí agus dramhaíl, agus ar réitigh inbhuanaithe i ndáil le táirgeadh amhábhar príomhúil agus tánaisteach;

–  Úsáid chiorclach acmhainní uisce, lena n-áirítear laghdú ar an éileamh ar uisce, cailliúintí a chosc, athúsáid uisce, athchúrsáil agus luachshocrú fuíolluisce▌. Réitigh nuálacha do na dúshláin atá ann don nasc uisce-bia-fuinneamh a thugann aghaidh ar thionchair úsáid uisce na talmhaíochta agus an fhuinnimh agus a chumasaíonn réitigh shineirgíocha;

–  Bainistiú inbhuanaithe fodhromchla a chomhtháthaíonn geo-acmhainní (fuinneamh, uisce, amhábhair) agus dálaí comhshaoil (guaiseacha nádúrtha, tionchair de dhéanamh an duine) ar fud gach braisle ábhartha, cuíchóiriú a dhéanamh ar an rannchuidiú dearfach le geilleagar ciorclach trí bhíthin eolas geolaíoch uile-Eorpach agus ag rannchuidiú ionsar fhreagairt réamhbheartaithe bhunaithe ar eolaíocht ar Chomhaontú Pháras agus ar Spriocanna Forbartha Inbhuanaithe éagsúla de chuid na Náisiún Aontaithe;

–  Réitigh agus bonneagair a fhorbairt agus a fheabhsú chun rochtain ar uisce le hól, uisce i gcomhair uiscithe agus uisce i gcomhair glantacháin, a bhaineann inter alia díshalannú leis, a éascú, chun úsáid uisce atá níos éifeachtúla, níos neamhdhíobhálaí ó thaobh an fhuinnimh agus CO2 de, chomh maith le húsáid chiorclach a chumasú.

7.  GNÍOMHAÍOCHTAÍ DÍREACHA NEAMHNÚICLÉACHA AN AIRMHEÁIN CHOMHPHÁIRTIGH TAIGHDE

7.1.   An Réasúnaíocht

Tá fianaise eolaíoch ardcháilíochta agus iontaofa ríthábhachtach le haghaidh dea-bheartais phoiblí. Teastaíonn fianaise thrédhearcach, chuimsitheach agus chothromaithe i gcomhair tionscnaimh agus tograí nua le haghaidh reachtaíocht ón Aontas, ach teastaíonn fianaise chun tionchar agus dul chun cinn a thomhas agus faireachán a dhéanamh orthu agus beartais á gcur chun feidhme.

Cuireann JRC breisluach le beartais an Aontais toisc go mbíonn eolaíocht ildisciplíneach den scoth á cleachtadh ann atá neamhspleách ar leasanna náisiúnta, príobháideacha agus ar leasanna seachtracha eile. Bíonn sé bainteach le gach réimse de bheartas an Aontais, ag cur an tacaíocht tras-earnála a bhíonn de dhíth ar lucht déanta beartas ar fáil chun dul i ngleic le dúshláin shochaíocha atá ag éirí níos casta i gcónaí. Cuireann neamhspleáchas JRC ar leasanna speisialta mar aon lena ról tagartha eolaíoch-teicniúil ar a chumas comhthoil a éascú idir geallsealbhóirí agus gníomhaithe eile amhail saoránaigh agus lucht déanta beartas. Ós cumas dá chuid freagairt go mear do riachtanais bheartais, bíonn gníomhaíochtaí JRC comhlántach le gníomhaíochtaí neamhdhíreacha a bhfuil sé mar aidhm leo tacú le cuspóirí beartais fadtéarmacha.

Déanann JRC a thaighde féin agus is bainisteoir straitéiseach eolais, faisnéise, sonraí agus inniúlachtaí é chun fianaise ardcháilíochta ábhartha a chur ar fáil ar mhaithe le beartais níos cliste. Chuige sin, oibríonn JRC i gcomhar leis na heagraíochtaí is fearr ar fud an domhain, agus le saineolaithe agus geallsealbhóirí idirnáisiúnta, náisiúnta agus réigiúnacha. Rannchuidíonn a thaighde le cuspóirí agus tosaíochtaí ginearálta Fhís na hEorpa, soláthraíonn sé eolas eolaíoch neamhspleách, comhairle agus tacaíocht theicniúil do bheartais AE feadh thimthriall iomlán na mbeartas, agus é dírithe ar thosaíochtaí beartais Eorpacha, ag tacú le hEoraip atá sábháilte agus slán, rathúil agus inbhuanaithe, sóisialta agus níos láidre i gcomhthéacs domhanda.

7.2.  Réimsí idirghabhála

7.2.1.  Neartú a dhéanamh ar an mbonn eolais chun beartais a cheapadh

Tá méadú as cuimse ag teacht ar eolas agus sonraí. Má tá lucht déanta beartas chun ciall agus leas a bhaint astu ní mór athbhreithniú agus scagadh a dhéanamh orthu. Tá gá ann freisin go n-úsáidfeadh seirbhísí uile an Choimisiúin modhanna eolaíocha cothrománacha agus uirlisí anailíseacha, go háirithe chun réamh-mheas a dhéanamh ar na dúshláin shochaíocha atá ar na bacáin agus chun tacú le rialáil níos fearr. Áirítear leis sin próisis nuálacha chun geallsealbhóirí agus saoránaigh a dhéanamh rannpháirteach i saincheisteanna déanta beartas agus uirlisí éagsúla a bhaineann le measúnú tionchair agus cur chun feidhme.

Réimsí Ginearálta

–  Samhaltú, meastóireacht mhicreacnamaíoch, modheolaíochtaí measúnaithe riosca, uirlisí dearbhaithe cáilíochta le haghaidh tomhas, dearadh scéimeanna faireacháin, táscairí agus scórchláir, anailís íogaireachta agus iniúchóireacht, measúnú saolré, mianadóireacht sonraí agus téacs, anailísíocht agus feidhmchláir mórshonraí/sonraí, smaointeoireacht deartha, faire na fáistine, staidéir réamh-mheasa agus fadbhreathnaitheachta, taighde iompraíochta, agus rannpháirtíocht geallsealbhóirí agus saoránach;

–  Ionaid eolais agus inniúlachta;

–  Pobail chleachtais agus ardáin comhroinnte eolais;

–  Bainistiú sonraí, comhroinnt sonraí agus comhleanúnachas;

–  Anailís ar bheartais taighde agus nuálaíochta AE agus náisiúnta, lena n-áirítear ERA.

7.2.2.   Dúshláin Dhomhanda

Rannchuideoidh JRC le beartais agus le gealltanais shonracha an Aontais lena ndéileáiltear sna seacht mbraisle de Dhúshláin Dhomhanda, go háirithe tiomantas an Aontais i dtaca leis na Spriocanna Forbartha Inbhuanaithe.

Réimsí Ginearálta

1.  Sláinte

–  Tacaíocht eolaíoch agus theicniúil do bheartais le haghaidh sláinte phoiblí agus córais cúram sláinte níos fearr, lena n-áirítear gléasanna míochaine agus measúnuithe ar theicneolaíocht sláinte, bunachair sonraí, digitiú, lena n-áirítear chun dlús a chur le hidir-inoibritheacht;

–  Modhanna measúnaithe sábháilteachta le haghaidh rioscaí ionchasacha sláinte agus comhshaoil a bhaineann le substaintí ceimiceacha agus le truailleáin;

–  Saotharlann Thagartha an Aontais Eorpaigh le haghaidh Malairtí ar Thástáil Ainmhithe;

–  Uirlisí dearbhaithe cáilíochta amhail ábhair thagartha dheimhnithe le haghaidh bithchomharthaí sláinte;

–  Taighde maidir le saincheisteanna sláinte agus bagairtí nua sláinte atá ag teacht chun cinn.

2.  Cultúr, cruthaitheacht agus an tsochaí chuimsitheach

–  Taighde maidir le neamhionannas, bochtaineacht agus eisiamh, soghluaisteacht shóisialta, éagsúlacht chultúrtha, agus scileanna; imirce, measúnú ar chlaochluithe sóisialta, déimeagrafacha agus teicneolaíocha ar an ngeilleagar agus ar an tsochaí;

–  Taighde maidir le dea-rialachas agus daonlathas;

–  Tacaíocht chun oidhreacht chultúrtha a choimirciú, a chaomhnú agus a bhainistiú;

–  Ionad eolais le haghaidh imirce agus déimeagrafaíochta.

3.  Slándáil Shibhialta don tSochaí

–  Ionad eolais le haghaidh bainistiú rioscaí tubaiste;

–  Tacaíocht do bheartais slándála i réimsí maidir le bonneagair ríthábhachtacha agus spásanna poiblí a chosaint, CBRN-E (ábhair Cheimiceacha, Bhitheolaíocha, Raideolaíocha, Núicléacha agus Phléascacha) agus bagairtí hibrideacha, cosaint teorann agus slándáil doiciméad, agus faisnéis agus faisnéisíocht chun cur i gcoinne na sceimhlitheoireachta;

–  Teicneolaíochtaí le haghaidh ábhair CBRN-E a bhrath, córais bhithmhéadracha, agus teicnící bailithe faisnéisíochta;

–  Tacaíocht do staid slándála an Aontais Eorpaigh sa domhan; measúnú ar iomaíochas agus ar nuálaíocht thionscal slándála an Aontais; sineirgíochtaí slándála-cosanta a shaothrú;

–  Taighde le haghaidh cumais atreisithe Chibearslándála, Chibear-athléimneachta, agus Chibearbhactha.

4.   Cúrsaí Digiteacha, an Tionscal agus an Spás

–  Impleachtaí digitithe, le béim ar theicneolaíochtaí TFC nua atá ag teacht chun cinn amhail meaisínfhoghlaim agus ríomhaireacht shaorga, mórleabhair dháilte, Idirlíon na nEarraí, agus Ríomhaireacht Ardfheidhmíochta;

–  Digitiú in earnálacha aonair, amhail fuinneamh, iompar, tógáil, tionscal na seirbhísí, sláinte agus cúram agus rialtas;

–  Méadreolaíocht thionsclaíoch agus uirlisí dearbhaithe cáilíochta le haghaidh déantúsaíocht chliste;

–  Taighde maidir le Príomhtheicneolaíochtaí ▌Cumasúcháin;

–  Taighde ar na teicnící agus ar na cleachtais bainistithe comhshaoil is fearr dá bhfuil ar fáil, anailísí teicnea-eacnamaíocha agus measúnú saolré ar phróisis thionsclaíocha, bainistiú ceimiceán, bainistiú dramhaíola, athúsáid uisce, amhábhair, amhábhair ríthábhachtacha agus critéir cháilíochta le haghaidh ábhair aisghafa, agus iad go léir ag tacú le geilleagar ciorclach;

–  Anailís ar shlándáil an tsoláthair amhábhar, lena n-áirítear amhábhair ríthábhachtacha, i ndáil le faisnéis maidir le hacmhainní príomhúla agus tánaisteacha agus nuashonrú sonraí ar an gCóras Faisnéise Amhábhar;

–  Gníomhaíochtaí Copernicus a chur chun feidhme;

–  Tacaíocht theicniúil agus eolaíoch d’fheidhmchláir Chláir Chóras Domhanda Loingseoireacht Satailíte an Aontais.

5.   Aeráid, Fuinneamh agus Soghluaisteacht

–  Tacaíocht chun beartais aeráide, fuinnimh agus iompair an Aontais a chur chun feidhme, aistriú go geilleagar ísealcharbóin agus straitéisí le haghaidh dícharbónú i dtreo 2050; anailís ar aeráid náisiúnta chomhtháite agus ar phleananna fuinnimh; measúnú ar chonair dícharbónaithe i ngach earnáil, lena n-áirítear talmhaíocht agus Talamhúsáid, Athrú ar Thalamhúsáid agus Foraoiseacht;

–  Measúnú ar rioscaí in éiceachórais leochaileacha agus in earnálacha eacnamaíocha agus i mbonneagar atá ríthábhachtach, le béim ar straitéisí oiriúnaithe;

–  Anailís ar ghné T&I an Aontais Fuinnimh; measúnú ar iomaíochas an Aontais sa mhargadh domhanda um fhuinneamh glan;

–  Measúnú ar ionchas imlonnaithe teicneolaíochtaí fuinnimh chliste agus réitigh cúplála earnála chun aistriú fuinnimh rianúil agus cost-éifeachtúil a chumasú.

–  Measúnú ar imlonnú athnuaiteán agus teicneolaíochtaí táirgthe fuinnimh ghlain;

–  Anailís ar úsáid fuinnimh i bhfoirgnimh, cathracha cliste agus inbhuanaithe, agus tionscail;

–  Anailís theicniúil agus shocheacnamaíoch ar stóráil fuinnimh, go háirithe cúpláil earnála agus ceallraí;

–  Anailís ar shlándáil an tsoláthair fuinnimh san Aontas, lena n-áirítear bonneagar fuinnimh, agus margaí fuinnimh;

–  Tacaíocht d’aistriú fuinnimh, lena n-áirítear Cúnant na Méaraí, fuinneamh glan d’Oileáin an Aontais, do réigiúin íogaire agus don Afraic;

–  Anailís chomhtháite le haghaidh Soghluaisteacht Chomhoibríoch, Nasctha agus Uathoibrithe a imlonnú;

–  Anailís chomhtháite chun tiomáint leictreach a fhorbairt agus a imlonnú, lena n-áirítear an chéad ghlúin eile de theicneolaíochtaí ceallra;

–  Nósanna imeachta tástála comhchuibhithe agus faireachas margaidh le haghaidh astaíochtaí CO2 agus aerthruailleán ó fheithiclí, measúnú ar theicneolaíochtaí nuálacha;

–  Measúnú ar iompar cliste, ar chórais bainistithe tráchta agus ar tháscairí brú tráchta;

–  Anailísí ar bhreoslaí malartacha agus riachtanais bhonneagair ghaolmhara.

6.  Bia, bithgheilleagar, acmhainní nádúrtha, talmhaiocht agus comhshaol

–  Taighde ar acmhainní talaimh, ithreach, foraoisí, aeir, uisce, muirí, amhábhar agus bithéagsúlachta chun tacú le caomhnú, athshlánú agus úsáid inbhuanaithe éifeachtach caipitil nádúrtha, lena n-áirítear bainistiú acmhainní inbhuanaithe san Afraic;

–  Ionad eolais le haghaidh slándáil dhomhanda i ndáil le cothúchán bia;

–  Measúnú ar an athrú aeráide agus bearta ionchasacha maolaithe agus oiriúnaithe maidir le beartais talmhaíochta agus iascaigh, slándáil bia san áireamh;

–  Faireachán agus réamhaisnéisiú ar acmhainní talmhaíochta san Aontas, ar mhéadú agus ar thíortha comharsanachta;

–  Taighde maidir le dobharshaothrú agus iascaigh inbhuanaithe faoi bhláth ó thaobh na heacnamaíochta de, agus maidir le Fás Gorm agus an Geilleagar Gorm;

–  Modhanna bailíochtaithe, tástálacha inniúlachta saotharlainne agus uirlisí anailíseacha nua chun beartais sábháilteachta bia a chur chun feidhme;

–  Saotharlanna Tagartha AE maidir le Breiseáin Bhia, Orgánaigh Ghéinmhodhnaithe agus Ábhair Theagmhála Bia;

–  Ionad eolais maidir le calaois agus cáilíocht bhia;

–  Ionad eolais maidir leis an mbithgheilleagar.

7.2.3.  Nuálaíocht, forbairt eacnamaíoch, agus iomaíochas

Rannchuideoidh ACT le nuálaíocht agus aistriú teicneolaíochta eolas-bhunaithe. Tacóidh sé le feidhmiú an mhargaidh inmheánaigh agus le rialachas eacnamaíoch an Aontais. Rannchuideoidh sé le forbairt agus le faireachán ar bheartais a dhíríonn ar Eoraip níos sóisialta agus inbhuanaithe. Tacóidh sé le gné sheachtrach an Aontais agus lena spriocanna idirnáisiúnta agus cuideoidh sé le dea-rialachas a chur chun cinn. Cothóidh margadh inmheánach dea-fheidhmiúil lena mbaineann rialachas eacnamaíoch láidir agus córas sóisialta cothrom nuálaíocht agus iomaíochas eolas-bhunaithe.

Réimsí Ginearálta

–  Anailís eacnamaíoch, trádála, airgeadais agus fhioscach;

–  Taighde réamhnormatach agus tástáil ar chomhchuibhiú agus ar chaighdeánú;

–  Ábhair thagartha dheimhnithe a tháirgeadh;

–  Gníomhaíochtaí faireachais margaidh

–  Bainistiú ar chearta maoine intleachtúla;

–  Comhar aistrithe teicneolaíochta a chur chun cinn.

7.2.4.   Barr feabhais Eolaíoch

Saothróidh JRC barr feabhais agus ionracas maidir le taighde agus comhar fairsing le hinstitiúidí taighde den chéad scoth ar fud an domhain. Déanfaidh sé taighde i réimsí eolaíochta agus teicneolaíochta atá ag teacht chun cinn agus cuirfidh sé eolaíocht oscailte agus sonraí oscailte mar aon le haistriú eolais chun cinn.

Réimsí Ginearálta

–  Cláir um thaighde taiscéalaíoch;

–  Cláir thiomanta comhair agus malartaithe le hinstitiúidí taighde agus le heolaithe;

–  Rochtain ar bhonneagair thaighde JRC;

–  Oiliúint a chur ar eolaithe agus ar shaineolaithe náisiúnta;

–  Eolaíocht oscailte agus sonraí oscailte.

7.2.5.   Forbairt chríochach agus tacaíocht do Bhallstáit agus do Réigiúin

Rannchuideoidh JRC le beartais réigiúnacha agus uirbeacha, le béim ar fhorbairt chríochach a bheidh á treorú ag an nuálaíocht, agus d’fhonn éagothromaíochtaí idir réigiúin a laghdú. Cuirfidh sé cúnamh teicniúil ar fáil freisin do Bhallstáit agus do thríú tíortha mar aon le tacaíocht chun reachtaíocht agus gníomhaíochtaí Eorpacha a chur chun feidhme.

Réimsí Ginearálta

–  Beartais réigiúnacha agus uirbeacha, straitéisí speisialaithe cliste, straitéisí le haghaidh claochlú eacnamaíoch ar réigiúin trasdula, straitéisí agus sonraí comhtháite um fhorbairt uirbeach a chur chun feidhme;

–  Fothú acmhainneachta gníomhaithe áitiúla agus réigiúnacha chun straitéisí macrairéigiúnacha a chur chun feidhme;

–  Ionad eolais le haghaidh beartais chríochacha;

–  Comhairle ‘ar éileamh’ agus tacaíocht shaincheaptha do Bhallstáit, do réigiúin nó do chathracha, lena n-áirítear trí líonra fíorúil d’Ardáin “Science4Policy”.

COLÚN III

Eoraip Nuálach

Is foinse spreagtha ríthábhachtach í an nuálaíocht de gach aon sórt don Aontas chun leanúint leis ag cur rathúnas ar fáil dá shaoránaigh agus ag tabhairt aghaidh ar dhúshláin na todhchaí. Tá cur chuige córasach trasearnálach ilghnéitheach ag teastáil chun í a chur chun feidhme. Tá an dul chun cinn eacnamaíoch a dhéanann an Eoraip agus leas sóisialta agus caighdeán beatha na hEorpa ag brath ar a chumas borradh a chur faoin táirgiúlacht agus faoin bhfás, ar rud é atá ag brath cuid mhór ar a chumas nuálaithe. Tá tábhacht ar leith leis an nuálaíocht freisin chun dhúshláin mhóra a bheidh roimh an Aontas sa todhchaí a réiteach. Ní mór go mbeadh nuálaíocht freagrach, eiticiúil agus inbhuanaithe.

Mar ab amhlaidh i gcás a réamhtheachtaí, tá an nuálaíocht i gcroílár Fhís na hEorpa. Trí iarrachtaí i dtaca le dlús a chur le haistriú eolais agus le smaointe, táirgí agus próisis nua, cuirtear cuspóirí Fhís na hEorpa chun cinn agus cuirtear módúlachtaí an chláir chun feidhme, ó chlársceidealú straitéiseach go glaonna, agus bíonn na hiarrachtaí sin ann ó thús deireadh aon tionscadail dá dtugtar tacaíocht, ó thaighde ‘spéire goirme’ go treochláir agus misin thionsclaíocha agus theicneolaíocha.

Ina ainneoin sin, tá gá le bearta sonracha i ndáil leis an nuálaíocht, toisc nach mór don Aontas Eorpach na dálaí agus an timpeallacht a fheabhsú ar bhonn cinntitheach ionas go dtiocfaidh rath ar an nuálaíocht san Eoraip, ionas go ndéanfar smaointe a chomhroinnt go gasta idir gníomhaithe in éiceachóras na nuálaíochta, agus ionas go ndéanfar smaointe agus teicneolaíochtaí nua a chlaochlú go mear ina dtáirgí agus ina seirbhísí nach mór don Aontas a sholáthar.

Tá margaí nua domhanda móra tagtha chun cinn leis na deicheanna de bhlianta anuas, ar margaí iad a bhaineann le cúram sláinte, na meáin, siamsaíocht, cumarsáid agus miondíol, bunaithe ar nuálaíochtaí ceannródaíocha in TFC, biteicneolaíocht, teicneolaíocht ghlas, an t-idirlíon agus geilleagar na n-ardán. Níos faide anall sa phróiseas nuálaíochta, déanann cuideachtaí atá ag fás go gasta agus a bhíonn nua go minic na nuálaíochtaí sin a chruthaíonn margaí agus a mbíonn tionchar acu ar gheilleagar AE ina iomláine, a imlonnú, ach is annamh, áfach, gurb é an tAontas áit tionscnaimh agus méadaithe na gcuideachtaí sin.

Tá rabharta domhanda nua de nuálaíocht ceannródaíoch ag teacht isteach, a bheidh bunaithe ar theicneolaíochtaí a théann níos mó i dtreo ‘teicneolaíocht dhomhain’, amhail blocshlabhra, intleacht shaorga, géanómaíocht/il-ómaíocht agus róbataic, agus teicneolaíochtaí eile, a fhéadfaidh teacht chun cinn freisin as iarrachtaí nuálaithe aonair agus pobal saoránach. Rud comhchoiteann a bhaineann leo ná go bhfuil siad ag teacht chun cinn ag crosbhóthar idir disciplíní eolaíocha, réitigh theicneolaíocha agus earnálacha eacnamaíocha éagsúla, lena dtairgtear meascáin nua ar fad de tháirgí, próisis, seirbhísí agus samhlacha gnó agus lenar féidir margaí nua a oscailt ar fud an domhain. Beidh tionchar acu freisin ar earnálacha ríthábhachtacha, amhail monaraíocht, seirbhísí airgeadais, iompar nó fuinneamh.

Ní mór don Eoraip leas a bhaint as an rabharta sin. Tá an Eoraip in áit mhaith mar go bhfuil rabharta úr ag teacht isteach i réimsí ‘teicneolaíochta doimhne’, ina bhfuil infheistíocht shuntasach déanta ag an Eoraip cheana, go sonrach in eochairtheicneolaíochtaí cumasúcháin, agus dá bhrí sin tá buntáistí iomaíocha áirithe aici i dtaca le heolaíocht agus eolas, lena n-áirítear i dtaobh acmhainní daonna, agus is féidir léi cur le dlúthchomhar poiblí-príobháideach (e.g. i gcúram sláinte nó fuinneamh).

Chun go mbeidh an Eoraip in ann a bheith ar thús cadhnaíochta sa nuálaíocht cheannródaíoch, ní mór aghaidh a thabhairt ar na dúshláin fholuiteacha seo a leanas:

–  Maoiniú riosca a mhéadú chun bearnaí maoiniúcháin a shárú: Tá nuálaithe Eorpacha faoi mhíbhuntáiste mar gheall ar ghanntanas maoiniúcháin riosca. Is ríthábhachtach an rud é an caipiteal fiontair príobháideach chun nuálaíochtaí ceannródaíocha a thiontú ina gcuideachtaí ceannródaíocha ach, san Eoraip, is ionann é agus níos lú ná an ceathrú cuid de na méideanna a thiomsaítear i Stáit Aontaithe Mheiriceá agus san Áise. Ní mór don Eoraip droichead a thógáil thar ‘Ghleannta an Bháis’ ina dteipeann ar smaointe agus nuálaíochtaí an margadh a bhaint amach de dheasca na bearna idir tacaíocht phoiblí agus infheistíocht phríobháideach, go háirithe i dtaca le nuálaíochtaí ceannródaíocha ardriosca ar gá tacú leo trí infheistíochtaí fadtéarmacha;

–  Éascú a dhéanamh ar rochtain ar thorthaí taighde, feabhas a chur an gclaochlú ó eolaíocht go nuálaíocht agus dlús a chur le haistriú smaointe, teicneolaíochtaí agus tallann ón mbonn taighde go gnólachtaí nuathionscanta agus an earnáil thionsclaíoch;

–  Tacú tuilleadh le forbairt gach cineáil nuálaíochta, lena n-áirítear seirbhís faoi stiúir úsáideoirí agus tomhaltóirí agus nuálaíocht shóisialta chuimsitheach;

–  Dlús a chur le claochlú gnó: tá geilleagar na hEorpa ag titim chun deiridh i ndáil le glacadh le teicneolaíochtaí nua agus le méadú: tá 77 % de chuideachtaí T&F óga agus móra i Stáit Aontaithe Mheiriceá nó san Áise agus níl ach 16 % díobh lonnaithe san Eoraip;

–  Feabhsú agus simpliú a dhéanamh ar thírdhreach an chistiúcháin Eorpaigh agus tacú leis an taighde agus leis an nuálaíocht: is casta an tírdhreach do nuálaithe é an iliomad foinsí cistiúcháin. In idirghabháil AE, ní mór oibriú i gcomhar le tionscnaimh eile ar an leibhéal Eorpach, náisiúnta agus réigiúnach, idir phoiblí agus phríobháideach, agus iad a chomhordú chun acmhainneachtaí tacaíochta a fheabhsú agus a ailíniú ar bhealach níos fearr, chun dúbláil gníomhaíochtaí a sheachaint agus chun foráil a dhéanamh maidir le tírdhreach sothuigthe a chur ar fáil d’aon nuálaí Eorpach;

–  Ilroinnt a shárú i dtaca le héiceachóras na nuálaíochta. Cé go bhfuil líon na lárionad gníomhaíochta ag méadú san Eoraip, níl siad nasctha le chéile mar is ceart. Ní mór do chuideachtaí a bhfuil ionchas fáis idirnáisiúnta acu déileáil le hilroinnt margaí náisiúnta ina bhfuil teangacha, cultúir ghnó agus rialacháin éagsúla á n-úsáid. Tá ról le bheith ag an Aontas i dtacú le comhoibriú éifeachtach idir éiceachórais náisiúnta agus réigiúnacha, chun go mbeidh cuideachtaí, agus FBManna go háirithe, in ann rochtain a fháil ar an eolas, an saineolas, na bonneagair agus na seirbhísí is fearr ar fud na hEorpa. Tacóidh AE le comhoibriú idir éiceachórais, lena n-áirítear trí rialáil, chun go bhfeabhsófar idir-inoibritheacht idir teicneolaíochtaí difriúla agus réitigh phraiticiúla .

Chun déileáil leis an rabharta nua domhanda sin de nuálaíochtaí ceannródaíocha, is gá cur chuige sofhreagrúil, simplí, rianúil agus saincheaptha sa tacaíocht a thabharfaidh an tAontas Eorpach do nuálaithe ▌. Maidir le beartas chun nuálaíochtaí ceannródaíocha a fhorbairt agus a imlonnú agus cuideachtaí a mhéadú, ní mór dó a bheith ceannasach agus rioscaí á nglacadh agus ní mór dó na dúshláin thuasluaite a chur san áireamh agus luach a chur le gníomhaíochtaí nuálaíochta a chuireann Ballstáit nó réigiúin aonair chun feidhme.

Tá an colún Eoraip Nuálach de chuid Fhís na hEorpa, i gcomhar le beartais eile de chuid an Aontais agus, go háirithe, Clár InvestEU, deartha chun torthaí nithiúla den sórt sin a sholáthar. Tá sé ag cur le ceachtanna a foghlaimíodh agus le taithí a fuarthas faoi na creatchláir a bhí ann roimhe seo, go háirithe ó ghníomhaíochtaí amhail Teicneolaíochtaí na Todhchaí agus Teicneolaíochtaí atá ag Teacht chun Cinn (FET), an Mhearchonair i dtreo na Nuálaíochta (FTI) agus an Ionstraim FBManna, ach maoiniú príobháideach agus corparáideach freisin (amhail an Seachtú Creatchlár, RSFF, InnovFin faoi Fhís 2020), arna mbailiú agus arna gcuíchóiriú faoi chuimsiú ghníomhaíochtaí ‘píolótacha EIC’ a seoladh don tréimhse 2018-2020.

Bunaithe ar an taithí sin go léir, déantar foráil sa Cholún sin maidir le seoladh na Comhairle Nuálaíochta Eorpaí (EIC), a mbeidh mar phríomhchúram aici teicneolaíochtaí agus nuálaíocht atá ceannródaíoch agus suaiteach a chur chun cinn, lena spriocdhíreofar go háirithe ar nuálaíocht lena gcruthófar margaí, agus ag an am céanna tacófar le gach cineál nuálaíochtaí, lena n-áirítear nuálaíocht chéimneach, go háirithe taobh istigh de FBManna, lena n-áirítear gnólachtaí nuathionscanta agus, i gcásanna eisceachtúla, cuideachtaí meánchaipitlithe beaga a bhfuil ionchas méadaithe mhear acu ar leibhéal an Aontais agus ar an leibhéal domhanda agus a bhfuil cineálacha gníomhuithe agus gníomhaíochtaí tiomnaithe acu:

–  Tacú le forbairt nuálaíochtaí todhchaíocha agus ceannródaíocha atá ag teacht chun cinn, lena n-áirítear nuálaíochtaí ‘teicneolaíochta doimhne’ mar aon le nuálaíochtaí neamh-theicneolaíocha;

–  Bearnaí maoiniúcháin a líonadh i dtaca le nuálaíochtaí lena gcruthófar margaí a fhorbairt, a imlonnú agus a mhéadú;

–  Caipiteal príobháideach agus infheistíocht a ghiaráil;

–  Tionchar agus infheictheacht thacaíocht nuálaíochta an Aontais a mhéadú;

Déanfar foráil leis an gColún sin freisin do ghníomhaíochtaí arna bhforbairt faoin Institiúid Eorpach um Nuálaíocht agus Teicneolaíocht (EIT), go háirithe trína Pobail Eolais agus Nuálaíochta (PENanna). Sa bhreis air sin, áiritheofar sineirgíochtaí córasacha idir EIC agus EIT. Féadfar cuideachtaí nuálacha a eascraíonn as PEN EIT a chur i dtreo EIC chun sruth ionchasach nuálaíochtaí nach bhfuil iontaofa ó thaobh brabúis de go fóill a chruthú, agus ag an am céanna, féadfar rochtain ar an tacaíocht bhreise sin a thairiscint do chuideachtaí nuálacha le hionchas ard, arna gcistiú ag EIC, nach bhfuil rannpháirteach i gceann de PENanna EIT go fóill.

Cé go bhféadfaidh EIC agus PENanna EIT tacaíocht dhíreach a thabhairt do nuálaíochtaí ar fud AE, ní mór an timpeallacht fhoriomlán ina dtiocfaidh rath ar nuálaíochtaí Eorpacha agus ina dtiocfaidh siad chun cinn a fhorbairt agus a fheabhsú tuilleadh: is as torthaí an taighde bhunúsaigh a eascróidh nuálaíochtaí a chruthóidh margaí. Ní mór go mbeadh comhiarracht choiteann Eorpach ann chun tacú leis an nuálaíocht i ngach cearn den Eoraip, agus i ngach cineál agus i ngach gné a bhaineann léi, lena n-áirítear trí bheartais chomhlántacha AE, náisiúnta agus réigiúnacha (lena n-áirítear trí shineirgíochtaí éifeachtacha le CFRE agus straitéisí speisialaithe cliste) agus trí acmhainní comhlántacha in aon chás inarb indéanta. Dá bhrí sin, déantar foráil sa Colún seo freisin maidir leis an méid seo a leanas

–  sásraí comhordaithe agus comhair athnuaite agus treisithe leis na Ballstáit agus le Tíortha Comhlachaithe, ach le tionscnaimh phríobháideacha freisin, chun tacú le gach gníomhaí de chuid na n-éiceachóras nuálaíochta Eorpach, lena n-áirítear ar an leibhéal réigiúnach agus áitiúil;

–  

–  sa bhreis air sin, mar iarracht leanúnach chun acmhainneachtaí maoinithe riosca a fheabhsú don taighde agus don nuálaíocht san Eoraip , beidh dlúthnasc idir an colún seo agus clár InvestEU. Ag cur leis an rath a bhí ar InnovFin Fhís 2020 agus leis an taithí a fuarthas faoin gclár, agus faoi CEIS chomh maith, cuirfidh Clár InvestEU feabhas ar an rochtain ar mhaoiniú riosca d’eintitis atá iontaofa ó thaobh brabúis de, agus d’infheisteoirí freisin.

1.  AN CHOMHAIRLE NUÁLAÍOCHTA EORPACH (EIC);

1.1.  Réimsí Idirghabhála

Feidhmeoidh EIC i gcomhréir leis na prionsabail seo a leanas: breisluach AE soiléir, uathriail, cumas dul i riosca, éifeachtúlacht, éifeachtacht, trédhearcacht agus cuntasacht. Gníomhóidh EIC mar ionad ilfhreastail do gach cineál nuálaí, lena n-áirítear idir dhaoine aonair agus ollscoileanna, eagraíochtaí taighde agus cuideachtaí (FBManna, lena n-áirítear gnólachtaí nuathionscanta agus, i gcásanna eisceachtúla, cuideachtaí meánchaipitlithe beaga). Ag brath ar a scéimeanna, tabharfaidh sí tacaíocht do thairbhithe aonair agus do chuibhreannais ildisciplíneacha.

Is iad seo a leanas cuspóirí ▌EIC:

–  nuálaíochtaí ardriosca de gach cineál a shainaithint, a fhorbairt agus a imlonnú, lena n-áirítear nuálaíochtaí céimneacha le béim láidir ar nuálaíochtaí ceannródaíocha, suaiteacha ▌agus teicneolaíochta doimhne a bhfuil ionchas iontu a bheith ina nuálaíochtaí lena gcruthófar margaí, agus

–  tacú le méadú gasta cuideachtaí nuálacha, ar FBManna iad den chuid is mó, lena n-áirítear gnólachtaí nuathionscanta agus, i gcásanna eisceachtúla, cuideachtaí meánchaipitlithe beaga ar leibhéal AE agus ar an leibhéal idirnáisiúnta feadh na conaire ó smaointe chuig an margadh.

I gcás inarb ábhartha, rannchuideoidh EIC le gníomhaíochtaí lena dtacaítear faoi chodanna eile d’Fhís na hEorpa, go háirithe i gColún II.

Cuirfear EIC chun feidhme go príomha trí dhá chineál gníomhaíochta chomhlántacha, eadhon an Treo-Aimsitheoir i leith Ardtaighde, do na luathchéimeanna forbartha teicneolaíochta, agus an Luasaire don nuálaíocht agus do ghníomhaíochtaí imlonnaithe margaidh, lena n-áirítear na céimeanna réamh-olltráchtálaithe agus fás cuideachtaí. I ndáil leis an smaoineamh ionad ilfhreastail aonair agus próiseas tacaíochta aonair a thairiscint do nuálaíochtaí ardriosca a dhéanann gnólachtaí nuathionscanta, FBManna agus, i gcásanna eisceachtúla, cuideachtaí meánchaipitlithe beaga, tabharfaidh an Luasaire dhá chineál tacaíochta go sonrach: maoiniú cumaiscthe den chuid is mó (ina meascfar deontais le hinfheistíochtaí cothromais) ▌mar aon le deontais, a bhféadfadh tacaíocht chothromais teacht ina ndiaidh mar rogha. Sa bhreis air sin, tabharfaidh sé rochtain freisin ar iasachtaí agus ar ráthaíochtaí, go sonrach na cinn sin dá bhforáiltear faoi chlár InvestEU.

Beidh tréithe coiteanna ag an dá chineál gníomhaíochta chomhlántacha. Sna gníomhaíochtaí sin, déanfar an méid seo a leanas:

–  Tabharfar tacaíocht do nuálaíochtaí ardriosca i gcás nach bhféadfaidh an margadh na rioscaí a iompar leis féin, ar rioscaí iad a d’fhéadfadh a bheith bainteach le teicneolaíocht/eolaíocht, leis an margadh agus/nó le rialáil, nó i gcás nach bhféadfaidh ionstraimí airgeadais faoi InvestEU tacú leo go fóill.

–  Díreofar den chuid is mó ar nuálaíochtaí ceannródaíocha ardriosca agus/nó teicneolaíochta doimhne , agus ag an am céanna tacófar le cineálacha eile nuálaíochta, lena n-áirítear nuálaíocht chéimneach, a bhfuil ionchas iontu margaí nua a chruthú nó rannchuidiú le dúshláin dhomhanda a réiteach;

–  Feidhmiú ón mbun aníos den chuid is mó, a bheith oscailte do nuálaíochtaí ó gach réimse eolaíochta, teicneolaíochta agus feidhmchlár in aon earnáil, agus ag an am céanna, tacaíocht spriocdhírithe a chumasú i gcomhair teicneolaíochtaí a chruthaíonn margaí agus/nó teicneolaíochta doimhne atá ag teacht chun cinn agus a bhfuil tábhacht straitéiseach ionchasach acu ó thaobh a dtionchar eacnamaíoch agus/nó sóisialta de. Déanfaidh seirbhísí an Choimisiúin meastóireacht ar an tionchar straitéiseach ionchasach sin ar bhonn moltaí ó shaineolaithe neamhspleácha, ó bhainisteoirí chlár EIC agus, i gcás inarb iomchuí, ó Bhord Comhairleach EIC;

–  Spreagfar nuálaíochtaí a chumhdaíonn réimsí agus earnálacha difriúla eolaíocha agus teicneolaíocha (e.g. ina gcomhcheanglaítear gnéithe fisiceacha agus digiteacha);

–  Beidh siad dírithe ar nuálaithe, ar nósanna imeachta agus ceanglais riaracháin a shimpliú, ar úsáid a bhaint as agallaimh chun cuidiú le hiarratais a mheasúnú agus ar chinnteoireacht mhear a áirithiú;

–  Cuirfear chun feidhme iad agus é mar aidhm leo feabhas suntasach a chur ar an éiceachóras nuálaíochta Eorpach.

–  Bainisteofar go réamhghníomhach iad le garspriocanna nó critéir réamhshainithe eile chun dul chun cinn a thomhas mar aon leis an bhféidearthacht, tar éis measúnú críochnúil, le húsáid fhéidearthach saineolaithe neamhspleácha, athoiriúnú, athsceidealú nó foirceannadh a dhéanamh ar na tionscadail, i gcás inar gá.

Mar aon le tacaíocht airgeadais, beidh rochtain ag nuálaithe ar sheirbhísí comhairleacha gnó EIC lena dtabharfar cóitseáil, meantóireacht agus cúnamh teicniúil do thionscadail, agus lena gcuirfear nuálaithe ag obair le piaraí, comhpháirtithe tionsclaíocha agus infheisteoirí. Beidh rochtain éascaithe ag nuálaithe freisin ar shaineolas, saoráidí (lena n-áirítear moil nuálaíochta(27) agus ionaid tástála nuálaíochta oscailte) agus gníomhaíochtaí lena dtacaíonn comhpháirtithe ó gach cearn de AE (lena n-áirítear gníomhaíochtaí EIT, go háirithe trína PENanna). Áiritheoidh an Coimisiún leanúnachas rianúil idir EIT, EIC agus InvestEU, chun comhlántacht agus sineirgíochtaí a chur ar fáil.

Chun lamháil do neartú an éiceachórais nuálaíochta Eorpaigh, tabharfar aird ar leith ar áirithiú go mbeidh ann do chomhlántacht chuí agus éifeachtúil le Ballstáit aonair nó líonraithe nó le tionscnaimh idirréigiúnacha, lena n-áirítear i bhfoirm Comhpháirtíocht Eorpach.

1.1.1.  An Treo-Aimsitheoir i leith Ardtaighde

Leis an Treo-Aimsitheoir, cuirfear deontais ar fáil do thionscadail cheannródaíocha ardriosca ina ndéanfar iniúchadh ar réimsí nua agus réimsí teicneolaíochta doimhne arb é is aidhm leo iad a fhorbairt ina dteicneolaíochtaí nuálacha radacacha ionchasacha de chuid na todhchaí agus ina ndeiseanna margaidh nua. Déanfaidh sé iad a chumasc i múnla aonair le tacar uathúil critéar. Cuirfidh sé leis an taithí a fuarthas ó scéimeanna Theicneolaíochtaí na Todhchaí agus Teicneolaíochtaí atá ag Teacht chun Cinn (FET) dar tugadh tacaíocht faoin Seachtú Creatchlár agus i bhFís 2020, lena n-áirítear Ceap Lainseála Nuálaíocht FET mar aon le Céim 1 d’Ionstraim FBManna Fhís 2020.

Is é an cuspóir foriomlán a bheidh ag an Treo-Aimsitheoir an nuálaíocht ionchasach lena gcruthófar margaí a chothú as smaointe ▌ceannródaíocha, agus iad a thabhairt go céim an taisealbhaidh nó iad a fhorbairt ina gcásanna gnó nó ina straitéisí ionas go nglacfaidh an Luasaire leo nó aon réiteach imlonnaithe eile margaidh . Chun na críche sin, tabharfaidh an Treo-Aimsitheoir tacaíocht ▌do na céimeanna is luaithe den taighde agus forbairt eolaíoch agus theicneolaíoch, lena n-áirítear cruthúnas an choincheapa agus fréamhshamhlacha maidir le bailíochtú teicneolaíochta.

Chun go mbeidh an Treo-Aimsitheoir go hiomlán oscailte d’iniúchtaí leathana móra, deiseanna seirindipíochta agus smaointe gan choinne, coincheapa agus fionnachtana, cuirfear chun feidhme é den chuid is mó trí ghlao oscailte leanúnach agus iomaíoch le scoithdhátaí ar thograí ón mbun aníos. Agus a nádúr i dtaca le hoibriú ón mbun aníos den chuid is mó á choinneáil aige, déanfar foráil leis an Treo-Aimsitheoir freisin maidir le dúshláin iomaíocha chun príomhchuspóirí straitéiseacha a fhorbairt(28) ina n-éileofar teicneolaíocht dhomhain agus smaointeoireacht radacach. Cinnfear topaicí na ndúshlán sin sna cláir oibre. Mar thoradh ar thionscadail roghnaithe a athghrúpáil ina bpunanna téamacha nó cuspóirdhírithe, beifear in ann mais chriticiúil a bhunú maidir le hiarrachtaí agus maidir le pobail taighde ildisciplíneacha nua a struchtúrú.

Maidir le gach ceann de na punanna tionscadal roghnaithe▌ sin, forbrófar agus feabhsófar iad tuilleadh de réir fís a fhorbrófar lena nuálaithe, ach déanfar iad a chomhroinnt freisin leis an bpobal taighde agus nuálaíochta i gcoitinne. Cuirfear gníomhaíochtaí Aistrithe an Treo-Aimsitheora chun feidhme chun cuidiú le taighdeoirí agus nuálaithe an chonair a ullmhú don fhorbairt tráchtála, amhail gníomhaíochtaí taisealbhaidh agus staidéir indéantachta chun cásanna gnó ionchasacha a mheasúnú, agus chun tacú le seach-chuideachtaí agus gnólachtaí nuathionscanta a chruthú. Féadfaidh sé go mbeidh deontais chomhlántacha i gceist freisin le gníomhaíochtaí Aistrithe an Treo-Aimsitheora chun raon feidhme gníomhuithe a rinneadh roimhe seo nó gníomhuithe leantacha a bhreisiú nó a mhéadú, chun comhpháirtithe nua a thabhairt isteach, chun comhoibriú faoi chuimsiú na punainne a éascú agus chun a phobal ildisciplíneach a fhorbairt.

Beidh an Treo-Aimsitheoir oscailte do gach cineál nuálaí, idir dhaoine aonair agus ollscoileanna, eagraíochtaí taighde agus cuideachtaí, go háirithe gnólachtaí nuathionscanta agus FBManna, agus díreofar ar chuibhreannais ildisciplíneacha. I gcás tionscadail tairbhí aonair, ní cheadófar cuideachtaí meánchaipitlithe agus cuideachtaí atá níos mó. Cuirfear an Treo-Aimsitheoir chun feidhme den chuid is mó trí thaighde comhoibríoch agus i ndlúthchomhar le codanna eile d’Fhís na hEorpa, go háirithe leis an gComhairle Eorpach um Thaighde (ERC), Gníomhaíochtaí Marie Skłodowska-Curie (MSCA), an chuid de Cholún III a bhaineann leis an Éiceachóras Eorpach agus gníomhaíochtaí Phobail Eolais agus Nuálaíochta (PENanna) na hInstitiúide Eorpaí um Nuálaíocht agus Teicneolaíocht (EIT) chun smaointe agus coincheapa radacacha nua le hionchas ceannródaíoch a shainaithint.

1.1.2.  An Luasaire

Tá an maoiniú príobháideach agus corparáideach atá ar fáil gann go fóill idir céim dhéanach an taighde agus na nuálaíochta agus céim an ghlactha ar an margadh i leith nuálaíochtaí ceannródaíocha lena gcruthófar margaí a bhfuil ardriosca ag baint leo(29) agus, dá bhrí sin, níl siad ‘iontaofa ó thaobh brabúis de’ nó ní mheallann siad infheisteoirí. Chun droichead a thógáil thar ‘ghleann an bháis’ i dtaca le haon chineál nuálaíochtaí ardriosca, lena n-áirítear go háirithe, nuálaíochtaí ceannródaíocha agus nuálaíochtaí na ‘teicneolaíochta doimhne' atá ríthábhachtach d’fhás na hEorpa sa todhchaí, ní mór cur chuige úrnua ar fad a fhorbairt i leith na tacaíochta poiblí. I gcás nach gcuirfidh an margadh réitigh airgeadais inmharthana ar fáil, ba cheart foráil a dhéanamh leis an tacaíocht phoiblí maidir le sásra sonrach comhroinnte rioscaí, ina n-iomprófar níos mó den riosca tosaigh a bheidh ag an nuálaíocht cheannródaíoch ionchasach lena gcruthófar margadh nua, mura n-iomprófar an riosca tosaigh uile, chun infheisteoirí príobháideacha malartacha a mhealladh i ndara céim, de réir mar a chuirfear na hoibríochtaí i bhfeidhm agus go n-ísleofar an riosca go dtí go mbeidh an chuideachta atá ag iompar an tionscadail nuálaigh iontaofa ó thaobh brabúis de.

Dá thoradh sin, tabharfar tacaíocht airgeadais sa Luasaire do FBManna, lena n-áirítear gnólachtaí nuathionscanta agus ▌, i gcásanna eisceachtúla, cuideachtaí meánchaipitlithe beaga a mbeidh an uaillmhian acu a nuálaíochtaí ceannródaíocha a fhorbairt agus a imlonnú in AE agus i margaí idirnáisiúnta, agus iad féin a mhéadú go mear. Chun na críche sin, cuirfidh sé leis an taithí a fuarthas ó Chéim 2 agus ó Chéim 3 d’Ionstraim FBManna Fhís 2020 agus ó InnovFin Fhís 2020, lena n-áirítear trí chomhchodanna nach mbaineann le deontais a chur isteach mar aon leis an gcumas tacú le hinfheistíochtaí atá níos mó agus níos faide.

Sa Luasaire, den chuid is mó tabharfar tacaíocht i bhfoirm mhaoiniú cumaiscthe EIC, mar aon le deontais agus cothromas. Beidh meascán díobh seo a leanas i gceist le maoiniú cumaiscthe EIC:

–  Deontas nó airleacan in-aisíoctha(30), chun gníomhaíochtaí nuálaíochta a chuimsiú;

–  Tacaíocht don infheistíocht i gcothromas(31) nó i gcineálacha in-aisíoctha eile (iasachtaí, ráthaíochtaí, etc.), ionas go ndéanfar nasc idir gníomhaíochtaí na nuálaíochta le himlonnú éifeachtach margaidh, lena n-áirítear méadú, ar bhealach nach bplódaítear infheistíochtaí príobháideacha nó nach ndéantar an iomaíocht sa mhargadh inmheánach a shaobhadh. I gcás ina meastar tionscadal a bheith iontaofa ó thaobh brabúis de óna chéad roghnú (dícheall cuí), nó i gcás ina ndearnadh laghdú leordhóthanach ar leibhéal an riosca, cuirfear an chuideachta roghnaithe/dá dtugtar tacaíocht i dtreo rochtain ar mhaoiniú fiachais (e.g. iasachtaí nó ráthaíochtaí) agus maoiniú cothromais, arna sholáthar ag clár InvestEU.

Bronnfar an tacaíocht airgeadais chumaiscthe trí aon phróiseas amháin agus le haon chinneadh amháin, lena dtabharfar aon ghealltanas domhanda amháin don nuálaí dá dtugtar tacaíocht go mbeidh rochtain aige ar acmhainní airgeadais lena gcumhdófar na céimeanna éagsúla den nuálaíocht go dtí céim an imlonnaithe margaidh, lena n-áirítear an réamh-olltráchtálú. Beidh cur chun feidhme iomlán na tacaíochta a bhronnfar faoi réir garspriocanna agus athbhreithniú. Cuirfear an meascán agus an méid den mhaoiniú in oiriúint do riachtanais an ghnóthais, dá mhéid agus don chéim ar a bhfuil sé, do nádúr na teicneolaíochta/na nuálaíochta agus d’fhad thimthriall na nuálaíochta. Cumhdófar riachtanais maoinithe go dtí go gcuirfear foinsí malartacha infheistíochta ina n-ionad.

Soláthrófar tacaíocht freisin le Luasaire EIC i bhfoirm deontais do FBManna, lena n-áirítear gnólachtaí nuathionscanta, chun dul i mbun raon cineálacha nuálaíochta, ó nuálaíocht chéimneach go nuálaíocht cheannródaíoch agus shuaiteach, a bhfuil sé mar aidhm leo méadú ina dhiaidh sin.

Soláthrófar an tacaíocht tríd an nglao oscailte agus ón mbun aníos céanna agus a úsáidfear do thacaíocht an mhaoinithe chumaiscthe. Ní fhéadfaidh gnólacht nuathionscanta nó FBM tairbhiú ach uair amháin le linn Fhís na hEorpa ó thacaíocht de chineál deontas amháin ó EIC nach mbeidh luach níos mó ná EUR 2.5 milliún aige. Beidh san áireamh i dtograí faisnéis mhionsonraithe maidir le hacmhainneachtaí méadaithe an iarratasóra.

I gcás tionscadail a bhfuil tairbhe bainte acu as tacaíocht ar bhonn deontais, agus air sin amháin, féadfaidh an Luasaire tacaíocht airgeadais a thabhairt dóibh ina dhiaidh sin arna iarraidh sin ag na tairbhithe (e.g. “tacaíocht chothromais amháin”), trína “Mheán Sainchuspórach” (MSC) faoi réir thorthaí díchill chuí an Mheáin sin.

Nuair a gheobhaidh tionscadail roghnaithe tacaíocht i bhfoirm comhchuid de dheontas dá dtaighde agus dá ngníomhaíochtaí nuálaíochta; féadfar na gníomhaíochtaí a chur chun feidhme i gcomhar le heagraíochtaí taighde poiblí nó príobháideacha, mar shampla trí fhochonraitheoireacht, chun a áirithiú go mbeidh rochtain optamach ag an tairbhí ar shaineolas teicniúil agus gnó. Lamhálfaidh sé sin don tairbhí forbairt a dhéanamh le bunús láidir san eolas, saineolas agus éiceachórais atá ann cheana ar fud na hEorpa.

I gcás ina laghdófar na rioscaí éagsúla (rioscaí airgeadais, eolaíocha/teicneolaíocha, margaidh, bainistíochta, rialála, etc.), measfar go dtiocfaidh méadú ar an tábhacht choibhneasta a bheidh ag comhchuid an airleacain in-aisíoctha.

Cé go bhféadfaidh an tAontas Eorpach an riosca tosaigh a bhaineann leis an nuálaíocht roghnaithe agus leis na gníomhaíochtaí imlonnaithe margaidh a iompar leis féin, is é an aidhm a bheidh ann an riosca a bhaint astu agus comh-infheistíochtaí ó fhoinsí malartacha agus fiú ó infheisteoirí ionadacha a spreagadh, ó thosach na gníomhaíochta agus le linn fhorbairt na gníomhaíochta. Sa chás sin, comhaontófar cuspóirí comhinfheistíochtaagus sceideal ama leis an gcomhinfheisteoir nó na comhinfheisteoirí agus leis na tairbhithe/cuideachtaí lena dtacófar.

Oibreofar an Luasaire den chuid is mó trí ghlao leanúnach, oscailte agus ón mbun aníos, le scoithdhátaí, lena ndíreofar ar FBManna lena n-áirítear gnólachtaí nuathionscanta agus i gcásanna eisceachtúla, cuideachtaí meánchaipitlithe beaga, lena n-áirítear nuálaithe óga agus ban-nuálaithe atá ina mbainisteoirí sna cuideachtaí sin nó a bhfuil scileanna ríthábhachtacha acu iontu. Féadfar an glao oscailte agus ón mbun aníos sin a chomhlánú trí thacaíocht spriocdhírithe i gcomhair nuálaíochtaí ceannródaíocha▌, lena gcruthaítear margaí agus/nó de chuid na teicneolaíochta atá ag teacht chun cinn agus a bhfuil tábhacht straitéiseach ionchasach acu ó thaobh tionchar eacnamaíoch agus/nó sóisialta de, agus nádúr an Luasaire á choinneáil, ar nádúr é atá ón mbun aníos den chuid is mó. Cinnfear na topaicí don tacaíocht spriocdhírithe sin sna cláir oibre. Féadfaidh infheisteoirí, lena n-áirítear gníomhaireachtaí nuálaíochta poiblí, tograí a thíolacadh freisin, ach tabharfar an tacaíocht go díreach don chuideachta a rachaidh i mbun an tionscadail nuálaigh a bhfuil spéis acu ann.

Lamhálfar leis an Luasaire freisin ▌go mbeifear in ann glacadh le nuálaíochtaí a eascraíonn as tionscadail dá dtugann an Treo-Aimsitheoir tacaíocht ▌agus as colúin eile de chuid Chláir Réime an Aontais Eorpaigh(32), chun tacú leo an margadh a bhaint amach. Beidh sainaithint tionscadail dar tugadh tacaíocht i gcolúin eile d’Fhís na hEorpa agus i gCreatchláir eile roimhe seo bunaithe ar mhodheolaíochtaí ábhartha, amhail an Radar Nuálaíochta.

Thairis sin, chun críocha méadaithe agus i gcomhréir le hAirteagal 43.5(a) de Rialachán [Clár réime], faoi réir cleachtadh mapála tosaigh, féadfaidh tograí rathúla ó chláir incháilithe náisiúnta nó réigiúnacha rochtain a bheith acu ar chéim meastóireachta an Luasaire faoi na coinníollacha carnacha agus seicheamhacha seo a leanas:

(a)  i ndlúthchomhar leis na Ballstáit, déanfaidh an Coimisiún mionmhapáil ar chláir incháilithe náisiúnta nó réigiúnacha chun éileamh i leith na scéime sin a shainaithint. Foilseofar torthaí na mapála sin ar thairseach na Rannpháirtithe agus tabharfar cothrom le dáta iad ar bhonn rialta.

(b)  Seolfar treoirthionscadal, bunaithe ar an mapáil sin, i gcéad chlár oibre Fhís na hEorpa. Faoin gclár píolótach sin, ní mór na coinníollacha seo a leanas a chomhlíonadh:

—  dearbhóidh an Coimisiún na nósanna imeachta meastóireachta náisiúnta nó réigiúnacha de réir na gcritéar a bheidh san áireamh i gClár Oibre Fhís na hEorpa;

—  áiritheoidh an Coimisiún cóir chomhionann le tograí eile i meastóireacht na dtograí arna dtíolacadh faoi Luasaire EIC. Go háirithe, beidh ar gach togra incháilithe tástáil roghnúcháin a chomhlíonadh, ar comhchéim, ina mbeidh agallamh duine le duine, le giúiré ar a mbeidh saineolaithe neamhspleácha seachtracha.

1.1.3.  Gníomhaíochtaí breise EIC

Ina theannta sin, cuirfidh EIC an méid seo chun feidhme:

–  Seirbhísí brostaithe gnó EIC i dtacaíocht le gníomhaíochtaí agus gníomhuithe an Treo-Aimsitheora agus an Luasaire a bheidh molta go hard do gach gnólacht nuathionscanta agus FBM roghnaithe agus, i gcásanna eisceachtúla, do chuideachtaí meánchaipitlithe beaga, ach ní bheidh siad éigeantach. Is é an aidhm a bheidh leo pobal EIC nuálaithe maoinithe a nascadh, agus Séala Barr Feabhais maoinithe san áireamh, le hinfheisteoirí, comhpháirtithe agus ceannaitheoirí poiblí. Cuirfidh an méid sin raon de sheirbhísí cóitseála agus meantóireachta ar fáil do ghníomhaíochtaí EIC. Tabharfaidh sé rochtain ar líonraí idirnáisiúnta comhpháirtithe ionchasacha, lena n-áirítear comhpháirtithe tionsclaíocha, do nuálaithe chun slabhra luacha a chomhlánú nó deiseanna margaidh a fhorbairt, agus infheisteoirí agus foinsí eile maoiniúcháin phríobháidigh nó chorparáidigh a aimsiú. Áireofar ar na gníomhaíochtaí sin imeachtaí beo (e.g. imeachtaí bróicéireachta, seisiúin chur i láthair) ach, ina dteannta sin, forbairt ardán meaitseála nó úsáid ardán atá ann cheana, i ndlúthchomhar le hidirghabhálaithe airgeadais dá dtugann InvestEU agus Grúpa BEI tacaíocht. Leis na gníomhaíochtaí sin spreagfar malartuithe piaraí mar fhoinse foghlama san éiceachóras nuálaíochta, agus úsáid an-mhaith á baint as Comhaltaí Bhord ▌EIC agus Comhaltaí EIC;

–  Comhaltacht EIC chun onóir a thabhairt do phríomhnuálaithe an Aontais Eorpaigh. Bronnfaidh an Coimisiún gradam orthu ar chomhairle ón mBord Comhairleach Ardleibhéil chun aitheantas a thabhairt dóibh mar ambasadóirí nuálaíochta;

–  Dúshláin EIC, i.e. duaiseanna dreasachta, chun cuidiú le réitigh nua do dhúshláin dhomhanda a fhorbairt, gníomhairí nua a thabhairt isteach agus pobail nua a fhorbairt. Áireofar ar dhuaiseanna eile ▌EIC iCapital, an Duais um Nuálaíocht Aeráide, an Duais Dreasachta um Nuálaíocht Shóisialta, agus an Duais Nuálaithe Ban.(33) Beidh dearadh na nduaiseanna nasctha le EIC agus le codanna eile de Chlár Réime AE, lena n-áirítear misin, agus le comhlachtaí cistiúcháin ábhartha eile. Amharcfar ar dheiseanna chun dul i gcomhar le heagraíochtaí atá in ann tacaíocht chomhlántach a sholáthar (amhail fiontair, ollscoileanna, eagraíochtaí taighde, eagraíochtaí brostaithe gnó, carthanais agus fondúireachtaí).

–  Soláthar Nuálach EIC chun fréamhshamhlacha a sholáthar, nó clár céadcheannaigh a fhorbairt lena n-éascófar tástáil agus sealbhú teicneolaíochtaí nuálacha réamh-mhargaidh ag eintitis phoiblí náisiúnta, réigiúnacha nó áitiúla, i dteannta a chéile in aon chás inar féidir.

1.2.  Cur chun feidhme

Chun go léireofar a chur chuige atá dírithe ar nuálaithe agus cineálacha nua gníomhaíochtaí, éileofar le cur chun feidhme EIC imlonnú gnéithe bainistithe sonracha▌.

1.2.1.  Bord EIC

Tabharfaidh Bord Comhairleach Ardleibhéil EIC ▌(Bord EIC) cúnamh don Choimisiún chun EIC a chur chun feidhme. Mar aon le comhairle a thabhairt maidir le cláir oibre EIC, beidh ról gníomhach ag Bord EIC i dtaca le comhairle a thabhairt maidir le próiseas roghnaithe na dtionscadal agus maidir le bainistíocht agus gníomhaíochtaí leantacha. Beidh feidhm chumarsáide aige agus beidh ról ambasadóra ag a chomhaltaí agus cuideoidh siad leis an nuálaíocht a spreagadh ar fud an Aontais Eorpaigh. Áireofar ar na bealaí cumarsáide a bheith i láthair ag príomhimeachtaí nuálaíochta, ar na meáin shóisialta, ag bunú phobal nuálaithe EIC, i ndul i dteagmháil leis na príomh-mheáin a dhíríonn ar an nuálaíocht, ag imeachtaí in éineacht le gorlanna gnó agus moil bhrostaithe gnó.

Tabharfaidh Bord EIC comhairle don Choimisiún maidir le treochtaí nó tionscnaimh nuálaíochta is gá chun éiceachóras nuálaíochta an Aontais a fheabhsú agus a chothú, lena n-áirítear i ndáil le bacainní rialála ionchasacha. I gcomhairle Bhord EIC, déanfar limistéir nuálaíochta atá ag teacht chun cinn a shainaithint freisin ar dócha go gcuirfear san áireamh iad sna gníomhaíochtaí faoin gcolún ‘Dúshláin Dhomhanda agus Iomaíochas Tionsclaíoch Eorpach’ agus i misin. Ar an dóigh sin, agus i gcomhordú le cumraíocht ábhartha choiste an chláir, meastar go mbeidh Bord EIC ag rannchuidiú le comhleanúnachas foriomlán chlár Fhís na hEorpa.

Ar bhonn na comhairle ó Bhord EIC, déanfaidh an Coimisiún na nithe seo a leanas:

–  faisnéis mhionsonraithe a sholáthar d’iarratasóirí ionchasacha roimh ghlaonna ar thograí, ina n-áireofar

—  ceanglais na scéimeanna tacaíochta éagsúla;

—  an bealach a soláthrófar agus a gcuirfear chun feidhme cineálacha éagsúla tacaíochta airgeadais (maoiniú cumaiscthe, deontais, cothromais, iasachtaí);

—  difreáil shoiléir idir na grúpaí a ndírítear orthu agus a riachtanais dhifriúla, de réir scéimeanna EIC;

—  sainmhíniú ar na cuspóirí nuálaíochta ó thaobh táirge, próisis, margaíochta agus seirbhísí de;

–  maoirsiú daingean a bhunú maidir le cur chun feidhme scéimeanna EIC agus é mar chuspóir leis sin foghlaim beartais ghasta a áirithiú agus patrúin nuálaíochta a fhorbairt. Chun na críche sin, roghnófar táscairí agus cuirfear chun feidhme iad chun an nuálaíocht a bhfuiltear ag súil léi agus a bhainfear amach ó thaobh táirge, próisis, margaíochta agus seirbhísí a thomhas;

–  comhlántacht agus comhar idir EIC agus EIT a áirithiú agus é mar aidhm leis sin dúbláil a sheachaint;

–  faisnéis mhionsonraithe maidir le huirlisí atá ann cheana a scaipeadh chun infheisteoirí caipitil riosca a mhealladh i gcás tionscadail ardriosca.

1.2.2.  Bainisteoirí chlár EIC

Glacfaidh an Coimisiún cur chuige réamhghníomhach i leith tionscadail ardriosca a bhainistiú trí rochtain ar an saineolas is gá a thabhairt.

Ceapfaidh an Coimisiún ar bhonn sealadach líon bainisteoirí clár EIC chun cúnamh a thabhairt dó ina fhís atá bunaithe ar ghnó agus ar an teicneolaíocht agus ina threoir oibríochtúil. Cuirfear Coiste an Chláir ar an eolas maidir leis na ceapacháin.

Tiocfaidh bainisteoirí clár as iliomad réimsí, lena n-áirítear cuideachtaí, ollscoileanna, saotharlanna náisiúnta agus ionaid taighde. Tabharfaidh siad leo saineolas domhain atá bunaithe ar a dtaithí phearsanta féin agus ar na blianta fada a chaith siad ina réimse. Beidh siad ina gceannairí aitheanta, bunaithe ar an taithí a fuair siad agus iad i mbun foirne taighde ildisciplíneacha a bhainistiú nó cláir institiúideacha mhóra a stiúradh, agus tuigfidh siad an tábhacht a bheidh lena bhfís a léiriú gan sos gan staonadh agus ar bhonn cruthaitheach leathan. Ar deireadh, beidh taithí acu ar fhormhaoirseacht ar bhuiséid thábhachtacha ina raibh tuiscint ar an bhfreagracht de dhíth orthu.

Beifear ag súil go gcuirfidh bainisteoirí clár borradh faoin tionchar a bheidh ag cistiúchán EIC trí chultúr “bainistíochta gníomhaí” a chothú, ina gcomhcheanglófar eolas fónta teicneolaíoch le cur chuige praiticiúil lena n-áirítear forbairt ar leibhéal na punainne agus ar leibhéal na dtionscadal físbhunaithe, amlínte agus garspriocanna nach mór a chomhlíonadh i dtionscadail EIC chun cistiúchán leanúnach a fháil.

Go háirithe, déanann▌ bainisteoirí clár formhaoirseacht ar chur chun feidhme ghlaonna an Treo-Aimsitheora agus an Luasaire, agus tugann siad tuairimí do na coistí meastóireachta ▌saineolaithe, bunaithe ar chritéir shoiléire agus chothroma agus i bhfianaise punann chomhsheasmhach straitéiseach, a bhfuiltear ag súil leis go rannchuideoidh siad ar bhonn ríthábhachtach le nuálaíochtaí ionchasacha sóisialta nó geilleagracha lena gcruthófar margaí.

Beidh de chúram ar bhainisteoirí clár punanna an Treo-Aimsitheora a chothú trí fhís chomhchoiteann agus cur chuige straitéiseach comhchoiteann a fhorbairt in éineacht le tairbhithe as a dtiocfaidh mais chriticiúil iarrachtaí. Is é a bheidh i gceist leis sin réimsí nua taighde arna bhforbairt le deireanas a fheabhsú agus pobail nua a thógáil agus a struchtúrú arb é an cuspóir a bheidh leis sin smaointe ceannródaíocha ar thús cadhnaíochta a thabhairt isteach i bhfíornuálaíochtaí seanbhunaithe lena gcruthófar margaí. Cuirfidh bainisteoirí clár gníomhaíochtaí aistrithe chun feidhme, lena ndéanfar forbairt bhreise ar phunanna le gníomhaíochtaí agus comhpháirtithe ábhartha breise, agus lena ndéanfar dlúthfhaireachán ar sheach-chuideachtaí agus gnólachtaí nuathionscanta ionchasacha.

Chun lamháil do níos mó solúbthachta, déanfaidh bainisteoirí clár athbhreithniú ar thionscadail an Treo-Aimsitheora agus an Luasaire, maidir le gach garsprioc nó critéir réamhshainithe in eatraimh ábhartha i gcomhréir leis an bhforbairt tionscadail, chun a mheasúnú ar chóir iad a leanúint, a atreorú nó a fhoirceannadh de réir modhanna agus nósanna imeachta sainithe maidir le bainistiú tionscadal. I gcás inarb ábhartha, féadfaidh saineolaithe seachtracha neamhspleácha a bheith rannpháirteach sna measúnuithe sin. I gcomhréir leis na rialacháin foirne, áiritheoidh an Coimisiún nach mbeidh aon choinbhleacht leasa nó sárú rúndachta i gceist ar pháirt na mbainisteoirí tionscadal i bhforghníomhú a gcúraimí uile.

I bhfianaise nádúr ardriosca na ngníomhaíochtaí, meastar nach dtabharfar líon suntasach tionscadal i gcrích. Úsáidfear an buiséad a shaorfar as na foirceantaí sin chun tacú le gníomhaíochtaí eile EIC agus cuirfear in iúl do Choiste an Chláir iad go tráthúil.

1.2.3.  Cur chun feidhme mhaoiniú cumaiscthe EIC

Bainisteoidh an Coimisiún na heilimintí oibríochtúla uile de thionscadail an Luasaire, lena n-áirítear an deontas nó cineálacha eile neamh-iníoctha tacaíochta.

Chun críche mhaoiniú cumaiscthe EIC a bhainistiú, déanfaidh an Coimisiún meán sainchuspóir (MSC EIC) a bhunú.

Féachfaidh an Coimisiún le rannpháirtíocht infheisteoirí poiblí agus príobháideacha eile a áirithiú. I gcás nach féidir é sin a dhéanamh san eagrú tosaigh, déanfar an meán sainchuspóireach a struchtúrú ar dhóigh gur féidir infheisteoirí poiblí nó príobháideacha eile a mhealladh chun éifeacht ghiarála ranníocaíocht an Aontais a mhéadú.

Déanfaidh an Coimisiún straitéis infheistíochta MSC EIC a fhormhuiniú. Le MSC EIC, saineofar agus cuirfear chun feidhme straitéis scoir le haghaidh a rannpháirtíochtaí cothromais, lena n-áireofar an fhéidearthacht a mholadh go n-aistreofaí (sciar d’)oibríocht infheistíochta chuig na comhpháirthithe cur chun feidhme lena dtacaítear faoi chlár InvestEU, i gcás inarb iomchuí agus le haghaidh oibríochtaí ar íslíodh a rioscaí go leordhóthanach ionas go gcomhlíonfar critéir Airteagal 209(2) den Rialachán Airgeadais. Cuirfear Coiste an Chláir ar an eolas dá réir sin.

Déanfaidh MSC EIC a dhícheall mar is cuí, agus rachaidh sé i mbun caibidlíochta faoi théarmaí teicniúla gach infheistíochta i gcomhréir le prionsabail na breisíochta agus coimhlint sainleasanna a sheachaint le gníomhaíochtaí na n-eintiteas nó contrapháirtithe eile. Le MSC EIC, déanfar infheistíochtaí poiblí agus/nó príobháideacha a ghiaráil go réamhghníomhach ina n-oibríochtaí aonair de chuid an Luasaire.

2.  ÉICEACHÓRAIS NUÁLAÍOCHTA EORPACHA

2.1.  An Réasúnaíocht

Chun go mbeifear in ann tarraingt go hiomlán ar acmhainn na nuálaíochta, ina bhfuil taighdeoirí, fiontraithe, an earnáil thionsclaíoch agus an tsochaí i gcoitinne rannpháirteach, ní mór don Aontas Eorpach, in éineacht leis na Ballstáit, feabhas a chur ar an timpeallacht ina dtiocfaidh rath ar an nuálaíocht ar gach leibhéal. Is é a bheidh i gceist leis sin ná rannchuidiú le héiceachóras nuálaíochta éifeachtach ar leibhéal AE a fhorbairt, agus comhar, líonrú agus malartú smaointí agus eolais a spreagadh mar aon le forbairt a dhéanamh ar phróisis nuálaíochta oscailte in eagraíochtaí, cistiú agus scileanna i measc éiceachórais nuálaíochta náisiúnta, réigiúnacha agus áitiúla, chun tacú le gach cineál nuálaíochta, dul i dteagmháil le gach nuálaí ar fud AE agus tacaíocht leordhóthanach a chur ar fáil dóibh.

Ní mór go mbeadh sé mar aidhm ag an Aontas Eorpach agus ag na Ballstáit éiceachórais a fhorbairt lena dtabharfar tacaíocht don nuálaíocht shóisialta agus do nuálaíocht na hearnála poiblí, agus don nuálaíocht i bhfiontair phríobháideacha chomh maith. Go deimhin, ní mór don earnáil rialtais cruth nuálach athnuaite a chur uirthi féin chun bheith in ann tacú leis na hathruithe ar rialáil agus rialachas is gá chun tacú le himlonnú nuálaíochtaí, lena n-áirítear teicneolaíochtaí nua ar mórscála agus chun riar ar an éileamh ón bpobal atá ag méadú go ndéanfar seirbhísí a sheachadadh ar bhonn níos éifeachtúla agus níos éifeachtaí. Tá nuálaíochtaí sóisialta bunriachtanach chun feabhas a chur ar leas na sochaithe atá againn.

Chun na cuspóirí sin a bhaint amach déanfar gníomhaíochtaí a chur chun feidhme chun sineirgíochtaí le cineálacha gníomhaíochta EIC a chomhlánú agus a áirithiú, mar aon le gníomhaíochtaí EIT, le gníomhaíochtaí arna ndéanamh faoi cholúin eile Fhís na hEorpa agus le gníomhaíochtaí arna gcur chun feidhme ag Ballstáit agus ag Tíortha Comhlachaithe ach ag tionscnaimh phríobháideacha freisin.

2.2.  Réimsí idirghabhála

Mar chéim thosaigh, eagróidh an Coimisiún Fóram EIC as measc údaráis agus comhlachtaí poiblí sna Ballstáit agus sna Tíortha Comhlachaithe atá i gceannas ar bheartais agus ar chláir nuálaíochta ▌, arb é an aidhm a bheidh leis comhordú agus plé a chur chun cinn i dtaca le héiceachóras nuálaíochta an Aontais Eorpaigh a fhorbairt. Beidh Bord EIC agus Bord EIT comhlachaithe freisin. San fhóram EIC sin, déanfaidh an Coimisiún an méid seo a leanas:

–  plé a dhéanamh ar an rialáil atá dírithe ar an nuálaíocht a fhorbairt, tríd an bPrionsabal Nuálaíochta(34) a chur i bhfeidhm ar bhonn leanúnach agus cineálacha cur chuige nuálaigh i leith soláthar poiblí a fhorbairt, lena n-áirítear an ionstraim maidir le Soláthar Poiblí na Nuálaíochta (PPI) a fhorbairt agus a fheabhsú chun an nuálaíocht a spreagadh. Leanfaidh an Fhaireachlann um Nuálaíocht na hEarnála Poiblí freisin de bheith ag tacú le hiarrachtaí nuálaíochta inmheánacha sna rialtais, mar aon leis an tSaoráid Tacaíochta Beartais athchóirithe;

–  ailíniú clár oibre taighde agus nuálaíochta le hiarrachtaí an Aontais Eorpaigh a chur chun cinn chun margadh oscailte le haghaidh sreafaí caipitil agus infheistíochta a dhaingniú, amhail príomhchúinsí an chreata réime a fhorbairt i bhfabhar na nuálaíochta faoi Aontas na Margaí Caipitil;

–  comhordú idir cláir nuálaíochta náisiúnta agus réigiúnacha agus gníomhaíochtaí nuálaíochta faoi Fhís na hEorpa, lena n-áirítear go sonrach EIC agus EIT a fheabhsú, ionas go spreagfar sineirgíochtaí oibríochtúla agus go seachnófar forluí, trí shonraí faoi na cláir agus faoina gcur chun feidhme, acmhainní agus saineolas, anailís agus faireachán ar threochtaí ▌teicneolaíochta agus nuálaíochta a chomhroinnt, agus trí phobail nuálaithe éagsúla a idirnascadh;

–  straitéis chumarsáide chomhpháirteach i leith na nuálaíochta san Aontas Eorpach a bhunú. Is é an aidhm a bheidh leis sin na nuálaithe is tréithí den Aontas Eorpach, na fiontraithe, go háirithe cinn óga, FBManna agus gnólachtaí nuathionscanta a spreagadh, ar fud AE. Cuirfidh sé béim ar bhreisluach an Aontais Eorpaigh a fhéadfaidh nuálaithe teicniúla, neamhtheicniúla agus sóisialta a thabhairt do shaoránaigh an Aontais trína gcoincheap nó trína bhfís a fhorbairt ina fhiontar rathúil (luach/tionchar sóisialta, poist agus fás, dul chun cinn sochaíoch).

Chomh maith leis sin, déanfaidh AE an méid seo a leanas, i sineirge le gníomhaíochtaí eile de chuid Fhís na hEorpa, lena n-áirítear gníomhaíochtaí EIC agus EIT agus leis na straitéisí réigiúnacha um speisialtóireacht chliste:

–  cláir nuálaíochta chomhpháirteacha a chur chun cinn agus a chomhchistiú, ar cláir iad arna mbainistiú ag údaráis atá i gceannas ar bheartais agus ar chláir nuálaíochta poiblí náisiúnta, réigiúnacha agus áitiúla, lena bhféadfaidh eintitis phríobháideacha a thugann tacaíocht don nuálaíocht agus do nuálaithe a bheith comhlachaithe. Sna cláir chomhpháirteacha sin atá dírithe ar an éileamh, féadfar díriú ar an tacaíocht, i measc nithe eile, do chéim luath an chláir agus staidéar indéantachta, comhar idir ollscoileanna agus fiontair, tacú le taighde comhoibríoch na FBManna ardteicneolaíochta, teicneolaíocht agus eolas a aistriú, FBManna a idirnáisiúnú, anailís agus forbairt margaidh, FBManna ísealteicneolaíochta a dhigitiú, tacú le forbairt agus idirnascadh bonneagar nuálaíochta oscailte, amhail treoirthionscadail agus tionscadail taispeántais, ceártaí comhspéise agus binsí tástála, ionstraimí airgeadais maidir le gníomhaíochtaí nuálaíochta an mhargaidh agus imlonnú margaidh, an nuálaíocht shóisialta. Féadfar a áireamh orthu sin freisin tionscnaimh maidir le soláthar poiblí, lenar féidir an nuálaíocht a thráchtálú san earnáil phoiblí, go háirithe chun tacú le ceapadh beartais nua. D’fhéadfadh sin a bheith an-éifeachtach chun an nuálaíocht i réimsí na hearnála poiblí a spreagadh agus deiseanna margaidh a thabhairt do nuálaithe Eorpacha;

–  tacú le cláir chomhpháirteacha freisin maidir le meantóireacht, cóitseáil, cúnamh teicniúil agus seirbhísí eile a sheachadtar sna réimsí gar do nuálaithe, le líonraí amhail Pointí Teagmhála Náisiúnta, an Líonra Fiontar Eorpach (EEN), braislí, ardáin uile-Eorpacha amhail Startup Europe, gníomhairí réigiúnacha nó áitiúla na nuálaíochta, poiblí ach príobháideacha freisin, go háirithe gorlanna gnó agus moil na nuálaíochta a d’fhéadfaí a idirnascadh, ina theannta sin, chun a bheith i bhfabhar comhpháirtíochta idir nuálaithe. Féadfar tacaíocht a thabhairt freisin chun scileanna boga maidir leis an nuálaíocht a chur chun cinn, lena n-áirítear líonraí institiúidí gairmoiliúna agus i ndlúthchomhar leis an Institiúid Eorpach um Nuálaíocht agus Teicneolaíocht agus a PENanna;

–  sonraí agus eolas faoi thacaíocht na nuálaíochta a fheabhsú, lena n-áirítear scéimeanna tacaíochta a mhapáil, ardáin chomhroinnte sonraí a bhunú, tagarmharcáil agus meastóireachtaí scéimeanna tacaíochta.

Seolfaidh an tAontas Eorpach gníomhaíochtaí a bhfuil gá leo chun faireachán breise a dhéanamh ar chreat foriomlán na nuálaíochta agus ar acmhainneacht bainistithe na nuálaíochta san Eoraip agus iad a chothú.

Cuirfidh an Coimisiún gníomhaíochtaí tacaíochta an éiceachórais chun feidhme agus tabharfaidh gníomhaireacht feidhmiúcháin tacaíocht dó sa phróiseas meastóireachta.

CUID - “AN RANNPHÁIRTÍOCHT A LEATHNÚ AGUS AN LIMISTÉAR TAIGHDE EORPACH A NEARTÚ”

Leis an gcuid sin den chlár, cuirfear chun feidhme bearta nithiúla a thacóidh le rannpháirtíocht a leathnú agus an limistéar taighde Eorpach a neartú. Beidh sé mar aidhm léi naisc chomhoibríocha a neartú ar fud na hEorpa agus líonraí T&N Eorpacha a oscailt suas, lena rannchuideofar le feabhas a chur ar acmhainneachtaí bainistithe taighde sna tíortha ina ndéanfar an leathnú, lena dtacófar le hathchóirithe beartais náisiúnta agus lena saothrófar acmhainn dhíorma tallainne an Aontais trí ghníomhaíochtaí spriocdhírithe.

Tá stair ag an Aontas Eorpach méid mór a bheith bainte amach aige san eolaíocht agus sa teicneolaíocht, de scoth an domhain, ach tá ag teip air a acmhainneacht taighde agus nuálaíochta a shaothrú go hiomlán. In ainneoin ar baineadh amach maidir leis an Limistéar Taighde Eorpach (ERA) a fhorbairt, lena n-áirítear treochlár ERA agus pleananna gníomhaíochta náisiúnta ERA, tá creat taighde agus nuálaíochta na hEorpa ilroinnte go fóill, agus tá baic roimh na Ballstáit uile ina gcórais taighde agus nuálaíochta lenar gá athchóirithe beartais. I réimsí áirithe, tá an dul chun cinn rómhall chun breith suas le héiceachóras taighde agus nuálaíochta atá ag éirí níos dinimiciúla i rith an ama(35).

Tá leibhéal taighde agus nuálaíochta na hinfheistíochta san Eoraip i bhfad faoi bhun cuspóir beartais 3 % de OTI go fóill agus leanann sé de bheith ag éirí níos lú ná an leibhéal sin atá ag ár bpríomh-iomaitheoirí amhail Stáit Aontaithe Mheiriceá, an tSeapáin, sa tSín nó an Chóiré Theas.

Idir an dá linn, tá éagothromaíocht ag fás san Eoraip idir na tíortha agus na réigiúin atá ar thús cadhnaíochta maidir le T&N agus na tíortha agus na réigiúin atá ar chúl ó thaobh T&N de. Is gá athrú a dhéanamh, mar shampla trí naisc bhreise agus naisc níos fearr idir gníomhaithe taighde agus nuálaíochta ar fud na hEorpa, más rud é go bhfuil an Eoraip le leas a bhaint as barr feabhais ó gach cearn den mhór-roinn, an luach is mó is féidir a bhaint as na hinfheistíochtaí poiblí agus príobháideacha, agus as an tionchar a bheidh acu ar tháirgiúlacht, fás geilleagrach, cruthú post agus leas na saoránach. Thairis sin, tá gá le hathchóirithe beartais struchtúrtha i dtaca le T&N agus comhar níos fearr náisiúnta agus réigiúnach mar aon le comhar institiúideach i dtáirgeadh agus leathadh eolais ardcháilíochta.

Ina theannta sin, tá an taighde agus an nuálaíocht scartha ón ngnáthphobal agus éilíteach, dar le roinnt daoine, gan leasanna soiléire do shaoránaigh, lena gcothaítear meoin a chuireann bac ar réitigh nuálacha a chruthú agus glacadh leo, agus sceipteachas faoi bheartais phoiblí atá bunaithe ar an bhfianaise. Is gá naisc níos fearr a chothú idir eolaithe, taighdeoirí, nuálaithe, fiontraithe, saoránaigh agus lucht déanta beartas, agus cur chuige níos stóinsithe i leith na fianaise eolaíche féin a chomhthiomsú i sochaí atá ag athrú.

Anois, is gá don Aontas Eorpach na caighdeáin is airde maidir le cáilíocht agus tionchar a chórais taighde agus nuálaíochta a chur i bhfeidhm lenar gá beocht nua a chur sa Limistéar Eorpach Taighde (ERA)(36), ar fud an Aontais Eorpaigh agus na dTíortha Comhlachaithe, dá dtabharfaidh Clár Réime um Thaighde agus Nuálaíochta an Aontais Eorpaigh agus cláir náisiúnta agus réigiúnacha tacaíocht níos fearr. Go sonrach, is gá sraith de bhearta AE(37) atá lánpháirtithe agus saincheaptha go héifeachtach, lena gcomhcheanglófar athchóirithe agus feabhsuithe feidhmíochta ar an leibhéal náisiúnta (lenar féidir leis na Straitéisí um Speisialtóireacht Chliste dá tugann Ciste Forbraíochta Réigiúnaí na hEorpa tacaíocht mar aon leis an tSaoráid Tacaíochta Beartais rannchuidiú) agus, dá réir sin, athruithe éifeachtacha institiúideacha a dhéanamh ar chistiúchán taighde agus eagraíochtaí feidhmíochta, lena n-áirítear ollscoileanna, as a n-eascróidh táirgeadh eolais den chéad scoth. Trí na hiarrachtaí ar leibhéal an Aontais Eorpaigh a chomhcheangal, is féidir sineirgíochtaí a shaothrú ar fud na hEorpa agus is féidir an scála is gá a bhaint amach chun an tacaíocht a thabharfar d’athchóirithe beartais náisiúnta a dhéanamh níos éifeachtúla agus níos láidre ó thaobh an tionchair de.

Sna gníomhaíochtaí dá tugtar tacaíocht sa chuid seo, tugtar aghaidh shonrach ar thosaíochtaí beartais ERA agus, san am céanna, cuirtear taca faoi gach cuid d’Fhís na hEorpa i gcoitinne. Féadfar gníomhaíochtaí a bhunú freisin chun cúrsaíocht daoine oilte a chothú ar fud ERA trí shogluaisteacht taighdeoirí agus nuálaithe, agus lánaird á tabhairt ar éagothromaíochtaí reatha, agus chun líonra scoláirí, eolaithe, taighdeoirí agus nuálaithe a chruthú agus a fhorbairt chun a sócmhainní (doláimhsithe) uile a chur i dtreo sheirbhís ERA agus trí thacú le forbairt treochlár eolaíoch réimse-shonrach.

Is é an sprioc atá ann Aontas Eorpach ina mbeidh saineolaithe agus lucht saothair ardoilte ag gluaiseacht thart gan bhac, ina ndéanfar aschuir thaighde a chomhroinnt go mear agus go héifeachtúil, ina mbainfidh taighdeoirí leas as gairmeacha beatha tarraingteacha agus ina n-áiritheofar an comhionannas idir fir agus mná, ina bhforbróidh na Ballstáit agus Tíortha Comhlachaithe cláir oibre thaighde straitéiseacha chomhchoiteanna agus ina ndéanfaidh siad pleananna náisiúnta a ailíniú, cláir chomhpháirteacha a shainiú agus a chur chun feidhme, agus ina mbainfear tuiscint as torthaí an taighde agus in mbeidh muinín ag saoránaigh eolasacha as na torthaí sin agus ina rachaidh na torthaí sin ar sochar don tsochaí ina hiomláine.

Beidh an chuid sin ina cuidiú de facto do na Spriocanna Forbartha Inbhuanaithe uile (SFInna), ach beidh sí ina cuidiú díreach don mhéid seo a leanas: SFI 4 - Oideachas den Scoth; SFI 5 - Comhionannas Inscne; SFI 9 - Tionsclaíocht, Nuálaíocht, agus Bonneagar; SFI 17 - Comhpháirtíocht do na Spriocanna.

1.  RANNPHÁIRTÍOCHT A LEATHNÚ AGUS BARR FEABHAIS A CHOMHROINNT

Trí éagothromaíochtaí agus an ilroinnt reatha i bhfeidhmíocht taighde agus nuálaíochta a laghdú trí eolas agus saineolas a roinnt ar fud AE, cuideofar le tíortha ina ndéanfar leathnú agus le ▌réigiúin is forimeallaí AE, seasamh iomaíoch a bhaint amach sna slabhraí luacha domhanda agus cuideofar leis an Aontas lántairbhe a bhaint as acmhainn T&N na mBallstát uile.

Is gá tuilleadh gníomhaíochta a dhéanamh, dá bhrí sin, mar shampla trí oscailteacht agus éagsúlacht cuibhreannas tionscadal a chur chun cinn, chun cur i gcoinne na treochta maidir le comhar dúnta, lena bhféadfar lear mór institiúidí rathúla agus daoine aonair, lena n-áirítear daoine nua a chur as an áireamh, agus leas a bhaint as acmhainn dhíorma tallainne AE tríd an tairbhe is mó is féidir a bhaint as an taighde agus an nuálaíocht ar fud an Aontais Eorpaigh agus an tairbhe sin a chomhroinnt.

Taobh istigh de réimsí leathana na ngníomhaíochtaí, éascóidh na línte cistiúcháin gnéithe taighde sonracha a chuirfear in oiriúint do na riachtanais shonracha a bheidh ag na gníomhaíochtaí.

Réimsí Ginearálta

–  bheith ag obair i bhfoirne chun ionaid nua bharr feabhais a chruthú nó na hionaid bharr feabhais atá ann cheana i dtíortha incháilithe a uasghrádú, lena gcuirfear le comhpháirtíochtaí idir institiúidí eolaíocha ceannródaíocha agus institiúidí comhpháirtithe;

–  nascadh, chun ollscoileannaeagraíochtaí taighde ó▌ thíortha incháilithe faoi réimse sainithe a neartú trína nascadh le hinstitiúidí taighde ceannródaíocha idirnáisiúnta ó Bhallstáit eile nó ó Thíortha Comhlachaithe;

–  ollúnachtaí ERA, chun tacú le hollscoileanna nó eagraíochtaí taighde ó thíortha incháilithe chun acmhainní daonna ardcháilíochta a mhealladh agus a choinneáil faoi threoir taighdeora agus bainisteora taighde ardéirimiúil (‘sealbhóir Ollúnachta an Limistéir Thaighde Eorpaigh’), agus athruithe struchtúracha a chur chun feidhme chun barr feabhais a bhaint amach ar bhonn inbhuanaithe;

–  an Comhar Eorpach san Eolaíocht agus sa Teicneolaíocht (COST) lena gcuirfear i bhfeidhm dálaí uaillmhianacha maidir le tíortha incháilithe a chur san áireamh, agus bearta eile chun líonrú eolaíochta, forbairt acmhainneachtaí agus tacaíocht forbartha gairme beatha a chur ar fáil do thaighdeoirí óga agus aibí ó na tíortha sin ar a ndírítear, trí ghníomhaíochtaí le hardcháilíocht agus ardábharthacht eolaíoch. Leithdháilfear 80 % de bhuiséad iomlán COST do ghníomhaíochtaí atá i gcomhréir iomlán le cuspóirí an réimse idirghabhála seo, lena n-áirítear cistiú do ghníomhaíochtaí agus seirbhísí nua;

–  gníomhaíochtaí a mbeidh sé mar aidhm leo cáilíocht na dtograí ó eintitis dhlíthiúla ó Bhallstáit ísealfheidhmíochta ó thaobh T&N de a fheabhsú, agus borradh a chur faoi ghníomhaíochtaí na bPointí Teagmhála Náisiúnta chun tacú le líonrú idirnáisiúnta, mar aon le gníomhaíochtaí de bhun Airteagal 20(3) den [Rialachán] agus seirbhísí fianaise-bhunaithe meaitseála de bhun Airteagal 46(2) den [Rialachán];

–  féadfar gníomhaíochtaí a bhunú chun cúrsaíocht daoine oilte de thaighdeoirí ar gach aois agus ar gach leibhéal a chothú ar fud ERA (mar shampla, deontais chun taighdeoirí de náisiúntacht ar bith a chumasú chun eolas nua a fháil agus a aistriú agus oibriú ar thaighde agus nuálaíocht i dtíortha ina dtarlóidh an Leathnú) mar aon le saothrú níos fearr ar bhonneagair thaighde atá ann cheana (agus a d’fhéadfadh a bheith bainistithe go comhpháirteach) sna tíortha ar a ndírítear trí shoghluaisteacht taighdeoirí agus nuálaithe. Féadfar gníomhaíochtaí a bhunú freisin chun tionscnaimh i dtaca le barr feabhais a chothú.

Sa réimse idirghabhála, tabharfar tacaíocht do chuspóirí sonracha Fhís na hEorpa: rannpháirt iomlán dhíorma tallainne na hEorpa i ngníomhaíochtaí a dtacaítear leo a éascú; barr feabhais a scaipeadh agus a nascadh ar fud an Aontais Eorpaigh; cruthú eolais ardcháilíochta a threisiú; comhar trasearnálach, trasdisciplíneach trasteorann a mhéadú.

2.  CÓRAS TAIGHDE AGUS NUÁLAÍOCHTA AN AONTAIS EORPAIGH A ATHCHÓIRIÚ AGUS A FHEABHSÚ

Déanfar athchóirithe beartas ar an leibhéal náisiúnta a threisiú go frithpháirteach agus comhlánófar iad trí thionscnaimh bheartas ar leibhéal an Aontais Eorpaigh a fhorbairt mar aon le taighde, líonrú, comhpháirtíocht, comhordú, bailiú sonraí agus faireachán agus meastóireacht.

Réimsí Ginearálta

–  an bonn fianaise atá le beartas an taighde agus na nuálaíochta a neartú chun tuiscint níos fearr a fháil ar na gnéithe agus na comhchodanna éagsúla a bhaineann le héiceachórais náisiúnta agus réigiúnacha an taighde agus na nuálaíochta, lena n-áirítear gníomhaithe, tionchair, beartais a bhaineann le hábhar;

–  gníomhaíochtaí fadbhreathnaithe chun na riachtanais agus na treochtaí a bheidh ag teacht chun cinn a thuiscint roimh ré, i gcomhordú agus i gcomhdhearadh le gníomhaireachtaí náisiúnta agus geallsealbhóirí agus saoránaigh atá ag amharc ar an am amach rompu, ar bhonn rannpháirtíochta, ag cur leis an dul chun cinn a dhéanfar sa modheolaíocht réamhaisnéisithe, torthaí a dhíriú ar bheartais ábhartha agus, san am céanna, sineirgíochtaí a shaothrú ar fud an chláir agus lasmuigh de;

–  tacaíocht don lucht déanta beartais, comhlachtaí maoiniúcháin, eagraíochtaí a dhéanann taighde (lena n-áirítear ollscoileanna) nó grúpaí comhairleacha atá ag obair ar ERA agus ar bheartais a bhaineann le ERA, nó atá ag cur bearta comhordaithe agus tacaíochta chun feidhme lena dtacaítear le ERA chun a áirithiú go ndéanfar iad sin a ailíniú go cuí i dtreo ERA a fhorbairt agus a chur chun feidhme a bheidh comhleanúnach agus cothaitheach ar bhonn fadtéarmach. Féadfaidh an tacaíocht sin a bheith i bhfoirm Gníomhaíochtaí Comhordúcháin agus Tacaíochta (CSAnna) ar bhealach ón mbun aníos agus iomaíoch chun tacú le comhoibriú ar leibhéal an chláir idir cláir taighde agus nuálaíochta na mBallstát, na dTíortha Comhlachaithe agus eagraíochtaí de chuid na sochaí sibhialta amhail fondúireachtaí, ar a rogha tosaíochtaí, le béim shoiléir ar chur chun feidhme gníomhaíochtaí trasnáisiúnta comhpháirteacha lena n-áirítear glaonna. Beidh sí bunaithe ar ghealltanais shoiléire ó chláir rannpháirteacha chun acmhainní a chomhthiomsú agus chun comhlántacht a áirithiú idir gníomhaíochtaí agus beartais agus gníomhaíochtaí agus beartais an Chláir Réime agus Thionscnaimh ábhartha na Comhpháirtíochta Eorpaí;

–  dlús a chur leis an aistriú chuig an eolaíocht oscailte trí fhaireachán a dhéanamh ar bheartais agus ar chleachtais na heolaíochta oscailte(38), lena n-áirítear prionsabail FAIR a fhorbairt agus a úsáid, anailís a dhéanamh orthu agus tacú leo ar leibhéal na mBallstát, ar leibhéal na réigiún, institiúidí agus taighdeoirí, ar dhóigh ina mbainfear an tairbhe is mó is féidir as sineirgíochtaí agus as an gcomhsheasmhacht ar leibhéal an Aontais Eorpaigh;

–  tacú le hathchóiriú beartas náisiúnta maidir leis an taighde agus an nuálaíocht, lena n-áirítear trí shraith neartaithe de sheirbhísí na Saoráide Tacaíochta Beartais (PSF)(39) (i.e. athbhreithnithe piaraí, gníomhaíochtaí tacaíochta sonracha, cleachtaí foghlama frithpháirtí agus ionad an eolais) a chur ar fáil do na Ballstáit agus Tíortha Comhlachaithe, atá ag feidhmiú i sineirgíocht le Ciste Forbraíochta Réigiúnaí na hEorpa, Clár Tacaíochta um Athchóiriú Struchtúrach agus leis an Uirlis Athchóiriúcháin;

–  timpeallachtaí gairmeacha beatha tarraingteacha, scileanna agus inniúlachtaí atá de dhíth ar an ngeilleagar eolais nua-aoiseach a chur ar fáil do thaighdeoirí(40). An Limistéar Eorpach Taighde agus Limistéar Eorpach an Ardoideachais a nascadh le chéile trí thacú le nuachóiriú ollscoileanna agus eagraíochtaí taighde agus nuálaíochta eile, trí shásraí aitheantais agus luaíochta chun gníomhaíochtaí a ghríosú ar an leibhéal náisiúnta, mar aon le dreasachtaí lena gcuirfear chun cinn glacadh na gcleachtaí eolaíochta oscailte, T&N fhreagrach, fiontraíocht (agus na naisc le héiceachórais na nuálaíochta), trasdisciplíneacht, rannpháirtíocht na saoránach, soghluaisteacht idirnáisiúnta agus thrasearnálach, pleananna comhionannais inscne, straitéisí éagsúlachta agus cuimsithe, agus cineálacha cuimsitheacha cur chuige i leith athruithe institiúideacha. Sa chomhthéacs sin, mar obair leantach ar na gníomhaíochtaí píolótacha arna seoladh faoi Erasmus▌+ 2014-20 maidir le hOllscoileanna Eorpacha▌, déanfaidh Fís na hEorpa, i gcás inarb iomchuí, comhlánú ar bhealach sineirge ar an tacaíocht arna soláthar faoi chlár ERASMUS’ d’Ollscoileanna Eorpacha, ag tabhairt tacaíocht don ghné dá gcuid a bhaineann le taighde agus nuálaíocht▌. Rannchuideofar leis sin le forbairt a dhéanamh ar straitéisí nua comhpháirteacha agus comhtháite a bheidh fadtéarmach agus inbhuanaithe i dtaca le hoideachas, taighde agus nuálaíocht, bunaithe ar chur chuige trasdisciplíneach agus trasearnálach chun triantán an eolais a fhíorú, lena dtabharfar spreagadh d’fhás inbhuanaithe eacnamaíoch agus seachnófar forluí le PENanna EIT.

–  eolaíocht na saoránach, lena dtabharfar tacaíocht do gach cineál oideachais eolaíochta fhoirmiúil, lena n-áiritheofar rannpháirtíocht saoránach níos éifeachtaí agus freagraí, gan beann ar aois, cúlra nó cumas, i gcomhdhearadh na socruithe agus na mbeartas maidir le clár oibre an taighde agus na nuálaíochta, i gcomhchruthú inneachair eolaíoch agus na nuálaíochta trí ghníomhaíochtaí trasdisciplíneacha;

–  tacú le comhionannas inscne agus faireachán a dhéanamh air mar aon le gach cineál eile éagsúlachta i ngairmeacha beatha eolaíocha agus sa chinnteoireacht, lena n-áirítear i gcomhlachtaí comhairleacha, mar aon leis an ngné inscne a chomhtháthú san inneachar taighde agus nuálaíochta;

–  eitic agus ionracas chun creat comhleanúnach de chuid an Aontais Eorpaigh a fhorbairt a thuilleadh i gcomhréir leis na caighdeáin eitice is airde agus leis an gCód Iompair Eorpach maidir leis an tSláine Taighde, leis an gCairt Eorpach le haghaidh Taighdeoirí agus leis an gCód Iompair um Earcú Taighdeoirí, lena soláthrófar na deiseanna oiliúna sna réimsí sin;

–  de thoradh tacú le comhar idirnáisiúnta, trí idirphlé beartais déthaobhach, iltaobhach agus dé-réigiúnach le tríú tíortha, réigiúin agus fóraim idirnáisiúnta, éascófar an fhoghlaim fhrithpháirteach agus socrú tosaíochtaí, cuirfear an rochtain chómhalartach chun cinn agus déanfar faireachán ar an tionchar a bheidh ag an gcomhar;

–  ionchur eolaíoch i mbeartais eile, trí struchtúir agus próisis chomhairleacha agus faireacháin a chruthú lena n-áiritheofar ceapadh beartas an Aontais Eorpaigh a bheidh bunaithe ar an bhfianaise eolaíoch is fearr dá bhfuil ar fáil agus ar chomhairle eolaíoch ardleibhéil;

–  cur chun feidhme chláir thaighde agus nuálaíochta an Aontais Eorpaigh, lena n-áirítear an fhianaise a bhailiú agus anailís a dhéanamh ar an bhfianaise chun faireachán agus meastóireacht a dhéanamh ar na Cláir Réime agus measúnú deartha agus tionchair a dhéanamh orthu;

–  áiritheoidh an Coimisiún tacaíocht do NCPanna inter alia trí chruinnithe rialta roimh ghlaonna, oiliúint, cóitseáil, struchtúir tacaíochta thiomnaithe a neartú agus comhordú trasnáisiúnta a éascú eatarthu (e.g. cur le gníomhaíochtaí Ionad Teagmhála Náisiúnta i gCláir Réime roimhe seo); Forbróidh an Coimisiún íoschaighdeáin, i gcomhaontú le hionadaithe na mBallstát chun na struchtúir tacaíochta sin a oibriú, lena n-áirítear a ról, struchtúr, módúlachtaí, sreafaí faisnéise ón gCoimisiún roimh ghlaonna ar thograí, agus seachaint coinbhleachtaí leasa;

–  torthaí ón taighde agus ón nuálaíocht, sonraí agus eolas, a leathadh agus a shaothrú, lena n-áirítear trí thacaíocht thiomnaithe a thabhairt do thairbhithe; sineirgíochtaí a chothú le cláir eile de chuid an Aontais Eorpaigh; gníomhachtaí cumarsáide spriocdhírithe chun feasacht a mhúscailt maidir leis an tionchar níos leithne agus faoina ábhartha atá taighde agus nuálaíocht arna gcistiú ag an Aontas, mar aon le cumarsáid eolaíochta.

IARSCRIBHINN II

Cumraíochtaí Choiste an Chláir

Liosta de chumraíochtaí Choiste an Chláir i gcomhréir le hAirteagal 12(2):

1.  Cumraíocht straitéiseach: forléargas straitéiseach ar chur chun feidhme an chláir iomláin, comhleanúnachas ar fud chláir oibre aonair na gcodanna éagsúla den chlár, lena n-áirítear misin ▌

2.  An Chomhairle Eorpach um Thaighde (ERC) ▌

2a.   Gníomhaíochtaí Marie Skłodowska-Curie (MSCA)

3.  Bonneagair Thaighde

4.  Sláinte

5.  Cultúr, cruthaitheacht agus an tSochaí Chuimsitheach

5a.  Slándáil Shibhialta don tSochaí

6.   Cúrsaí Digiteacha, an Tionscal agus an Spás

7.  Aeráid, Fuinneamh agus Soghluaisteacht

8.  Bia, Bithgheilleagar, Acmhainní Nádúrtha, Talmhaíocht agus Comhshaol

9.  An Chomhairle Nuálaíochta Eorpach (EIC) agus Éiceachórais Nuálaíochta Eorpacha

9a.  An Rannpháirtíocht a Leathnú agus an Limistéar Taighde Eorpach a neartú

D’fhéadfaí cruinnithe ad-hoc a eagrú laistigh de na braislí agus/nó le cumraíochtaí éagsúla Choiste an Chláir agus/nó le Coistí arna mbunú le gníomhartha eile ar shaincheisteanna cothrománacha agus/nó tras-earnálacha, amhail an spás agus an tsoghluaisteacht.

IARSCRÍBHINN III

Faisnéis atá le soláthar ag an gCoimisiún i gcomhréir le hAirteagal 12(6)

1.  Faisnéis faoi thionscadail aonair, lena gcumasófar faireachán ar shaolré iomlán gach togra, lena gcumhdófar go háirithe an méid seo:

—  tograí a thíolacfar,

—  torthaí meastóireachta le haghaidh gach togra,

—  comhaontuithe deontais,

—  tionscadail arna bhfoirceannadh i gcomhréir le hAirteagal 29(2) agus (3) agus le hAirteagal 43(11) den Rialachán (Fís na hEorpa)

—  tionscadail chríochnaithe.

2.  Faisnéis faoi thoradh gach glao agus faoi chur chun feidhme gach tionscadail, lena gcuimseofar go háirithe an méid seo:

—  torthaí gach glao,

—  torthaí meastóireachta de thograí agus imeacht ó na torthaí sin ina liosta rangaithe, bunaithe ar a rannchuidiú le baint amach cuspóirí beartais sonracha, lena n-áirítear punann chomhsheasmhach tionscadal a thionscnamh i gcomhréir le hAirteagal 26(2) den Rialachán (Fís na hEorpa),

—  coigeartuithe iarrtha ar na tograí i gcomhréir le hAirteagal 26(2) den Rialachán (Fís na hEorpa),

—  toradh na gcaibidlíochtaí i ndáil le comhaontuithe deontas,

—  cur chun feidhme tionscadal, lena n-áirítear sonraí íocaíochta agus torthaí na dtionscadal,

—  tograí arna gcoinneáil ag meastóireacht na saineolaithe neamhspleácha agus ar dhiúltaigh an Coimisiún leo i gcomhréir le hAirteagal 43(7) den Rialachán (Fís na hEorpa).

3.  Faisnéis maidir le cur chun feidhme an chláir, lena n-áirítear faisnéis ábhartha ar leibhéal an chláir réime, an chláir shonraigh, gach cuspóra shonraigh agus téamaí gaolmhara agus JRC, mar chuid den fhaireachán bliantúil ar na conairí tionchair arna sainmhíniú in Iarscríbhinn V a ghabhann leis an Rialachán, mar aon le sineirgíochtaí le cláir eile ábhartha de chuid an Aontais.

4.  Faisnéis maidir le forghníomhú bhuiséad Fhís na hEorpa, lena n-áirítear faisnéis maidir le COST, maidir le gealltanais agus íocaíochtaí do gach Comhpháirtíocht Eorpach, lena n-áirítear PENanna, mar aon le cothromaíochtaí airgeadais idir AE agus gach tír chomhlachaithe.

(1)IO C […], […], lch. […].
(2)IO C […], […], lch. […].
(3) Seasamh ó Pharlaimint na hEorpa an 17 Aibreán 2019. Níor thángthas ar chomhaontú faoi chuimsiú na gcaibidlíochtaí idirinstitiúideacha maidir leis an téacs atá aibhsithe i ndath liath.
(4)IO C […], […], lch. […].
(5)Rialachán (AE) Uimh. 182/2011 ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle an 16 Feabhra 2011 lena leagtar síos na rialacha agus na prionsabail ghinearálta a bhaineann leis na sásraí maidir le rialú ag na Ballstáit ar fheidhmiú cumhachtaí cur chun feidhme ag an gCoimisiún (IO L 55, 28.2.2011, lch. 13).
(6)Cinneadh 96/282/Euratom ón gCoimisiún an 10 Aibreán 1996 maidir le hatheagar a chur ar an Airmheán Comhpháirteach Taighde (IO L 107, 30.4.1996, lch. 12).
(7)
(8)IO C 373, 20.12.2013, lch. 23.
(9) Rialachán (AE, Euratom) 2018/1046 ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle an 18 Iúil 2018 maidir leis na rialacha airgeadais is infheidhme maidir le buiséad ginearálta an Aontais, lena leasaítear Rialacháin (AE) Uimh. 1296/2013, (AE) Uimh. 1301/2013, (AE) Uimh. 1303/2013, (AE) Uimh. 1304/2013, (AE) Uimh. 1309/2013, (AE) Uimh. 1316/2013, (AE) Uimh. 223/2014, (AE) Uimh. 283/2014, agus Cinneadh Uimh. 541/2014/AE agus lena n-aisghairtear Rialachán (AE, Euratom) Uimh. 966/2012 (IO L 193, 30.7.2018, lch. 1).
(10)D’fhonn cur chun feidhme an chláir a éascú, maidir le gach cruinniú de Choiste an Chláir mar a shainítear sa chlár oibre, aisíocfaidh an Coimisiún, i gcomhréir lena threoirlínte bunaithe, speansais aon ionadaí amháin in aghaidh an Bhallstáit, agus speansais aon saineolaí/aon chomhairleora amháin in aghaidh an Bhallstáit do na míreanna cláir oibre sin i gcás ina dteastóidh saineolas sonrach ó Bhallstát.
(11)80 % ar a laghad i bprionsabal.
(12)Cuirfidh an Bonneagar Sonraí Eorpach bunsraith faoin Néal Eorpach maidir leis an Eolaíocht Oscailte trí chumas ríomhaireachta ardfheidhmíochta den scoth, nascacht ardluais agus seirbhísí sonraí agus bogearraí ceannródaíocha a sholáthar.
(13)ECFE “Tuiscint ar an Deighilt Shocheacnamhaíoch san Eoraip”, an 26 Eanáir 2017.
(14)Ar na nithe atá le háireamh ar na hEochairtheicneolaíochtaí Cumasúcháin, tá ábhar ardfhorbartha, an nanaitheicneolaíocht, an fhónataic, an mhicrileictreonaic, an nanaileictreonaic, teicneolaíochtaí na heolaíochtaí saoil, an monarú agus an phróiseáil ardfhorbartha, an intleacht shaorga, agus an tslándáil agus an nascacht digiteach.
(15) “An tionscal a aimsiú an athuair - an nuálaíocht a shainmhíniú” Tuarascáil ón nGrúpa um Straitéis Ardleibhéil maidir le Teicneolaíochtaí Tionsclaíocha, an Bhruiséil, Aibreán 2018.
(16)Is áiseanna poiblí nó príobháideacha iad seo a chuireann acmhainní agus seirbhísí ar fáil do thionscal na hEorpa go príomha chun eochairtheicneolaíochtaí agus táirgí cumasúchaín a thástáil agus a fhíorú. Maidir le struchtúir den chineál sin, féadfaidh siad a bheith ar suíomh aonair, fíorúil, nó dáilte, agus ní mór iad a chlárú i mBallstát, nó i dtríú tír a bhfuil baint aici leis an gClár.
(17)Tugtar aghaidh ar laghdú suntasach ar astaíochtaí gáis cheaptha teasa in earnálacha eile i gCodanna eile de Cholún II agus Fís na hEorpa i gcoitinne.
(18) Ní chuimsíonn an téarma “fuinneamh malartach” fuinneamh a tháirgtear ó fhoinsí fuinnimh núicléach.
(19)Clúdaíonn an bithgheilleagar gach earnáil agus córas a bhíonn ag brath ar acmhainní bitheolaíocha (ainmhithe, plandaí, miocrorgánaigh agus bithmhais dhíorthaithe, lena n-áirítear dramhaíl orgánach), a bhfeidhmeanna agus a bprionsabail. Áirítear leis agus déanann sé idirnascadh ar na nithe seo a leanas: éiceachórais talún agus mhuirí agus na seirbhísí a chuireann siad ar fáil; gach earnáil táirgeachta phríomhúil a bhaineann feidhm as agus a tháirgeann acmhainní bitheolaíocha (talmhaíocht, foraoiseacht, iascaigh agus dobharshaothrú); agus gach earnáil eacnamaíoch agus thionsclaíoch a bhaineann úsáid as acmhainní bitheolaíocha agus próisis chun bia, cothú, táirgí bithbhunaithe, fuinneamh agus seirbhísí a tháirgeadh. Eisiatar bithleigheasanna agus biteicneolaíocht na sláinte.
(20) ciallaíonn ‘geilleagar gorm inbhuanaithe’ gach gníomhaíocht eacnamaíoch earnála agus thrasearnála ar fud an mhargaidh aonair a bhaineann le haigéin, farraigí, cóstaí agus uiscí intíre, lena gcumhdaítear na réigiúin is forimeallaí san Aontas agus tíortha talamhiata, lena n-áirítear earnálacha atá ag teacht chun cinn agus earraí agus seirbhísí neamh-mhargaidh agus bheith comhsheasmhach le reachtaíocht chomhshaoil an Aontais.
(21)Sa nath ‘talamh agus muir’, áirítear ‘uiscí intíre’ar fud an téacs i mBraisle 6.
(22)COM(2018)0773: A Clean Planet for all [Pláinéad Glan do Chách] Fís straitéiseach fhadtéarmach Eorpach do gheilleagar a bheidh rathúil, nua-aimseartha, iomaíoch agus neodrach ó thaobh na haeráide de.
(23) Le Faire Comhshaoil inrochtana e.g. trí chomhchuid Copernicus de chlár Spáis an Aontais agus cláir Eorpacha ábhartha eile, chomh maith le tionscnamh GEO, tacófar le taighde agus nuálaíocht faoi réimsí idirghabhála eile laistigh den Dúshlán Domhanda sin chomh maith le codanna ábhartha eile de chlár Fhís na hEorpa.
(24)SWD(2016)0319: Taighde agus Nuálaíocht Eorpach maidir le Slándáil Bia agus Cothaithe.
(25)Rachfar i ngleic le feidhmeanna biteicneolaíochta sláinte tríd an mbraisle Sláinte faoin gcolún seo.
(26)Bíonn na gníomhaíochtaí i Réimse Idirghabhála na gCóras Ciorclach comhlántach le gníomhaíochtaí an Tionscail Ísealcharbóin agus Ghlain sa bhraisle “Cúrsaí Digiteacha agus Tionscail”.
(27)Is scáth-théarma é Mol Nuálaíochta i gcomhair raon leathan scileanna. Féadfaidh sé feidhmiú mar chomhpháirtí gníomhach, mar phobal, mar lárionad eolais, mar éascaitheoir nó mar nascaire a thairgeann rochtain ar an eolas agus ar an saineolas is déanaí faoi na teicneolaíochtaí digiteacha agus teicneolaíochtaí cumasúcháin gaolmhara is gá chun go mbeidh cuideachtaí níos iomaíche maidir le táirgeadh, seirbhísí agus próisis ghnó.
(28)Féadfar topaicí ábhartha a shainaithint i gcomhthéacs Phleanáil Straitéiseach Fhís na hEorpa.
(29)Go tipiciúil mar chomhcheangal de rioscaí eolaíocha/teicneolaíocha, rioscaí bainistíochta/airgeadais, rioscaí margaidh/eacnamaíocha agus rioscaí rialála. Féadfar rioscaí breise gan choinne a chur san áireamh freisin.
(30)Mar rogha ar dheontas nuair a mheastar riosca a bheith níos ísle ná an meán, aisíocfar airleacan in-aisíoctha chuig AE ar sceideal comhaontaithe agus ansin, is iasacht gan ús a bheidh ann. I gcás nach féidir leis an tairbhí aisíocaíocht a dhéanamh, ach gur féidir leis leanúint lena ghníomhaíocht, claochlófar an t-airleacan in-aisíoctha ina chothromas. I gcás féimheachta, ní bheidh san airleacan in-aisíoctha ach deontas.
(31)Mar phrionsabal, níltear ag súil leis go mbeidh níos mó ná mionlach cearta vótála i seilbh AE i gcuideachtaí a dtugtar tacaíocht dóibh. I gcásanna eisceachtúla, féadfaidh an tAontas Eorpach a chinntiú go mbeidh mionlach blocála aige chun leasanna Eorpacha a chosaint i réimsí ríthábhachtacha, e.g. an chibearshlándáil.
(32)Amhail Cruthúnas Coincheapa ERC, ó thionscadail dá dtugtar tacaíocht faoin gColún ‘Dúshláin Dhomhanda agus Iomaíochas Tionsclaíoch’, gnólachtaí nuathionscanta atá ag teacht chun cinn ó PENanna na hInstitiúide Eorpaí um Nuálaíocht agus Teicneolaíocht. Ina theannta sin, eascróidh iarratais as gníomhaíochtaí Fhís 2020, go háirithe gníomhaíochtaí tionscadal roghnaithe faoi Chéim 2 FBManna Fhís 2020 agus Séala Barr Feabhais ábhartha arna mhaoiniú ag na Ballstáit, Comhpháirtíochtaí Eorpacha (atá ann faoi láthair agus a bheidh ann amach anseo).
(33)Chun leanúnachas gan uaim a áirithiú, gabhfaidh duaiseanna EIC ionad chóras bainistithe na nduaiseanna a seoladh faoi Fhís 2020. Sa bhreis air sin, déanfaidh Bord EIC foráil maidir le dearadh agus cur chun feidhme duaiseanna nua dreasachta agus aitheantais.
(34) Teachtaireacht ón gCoimisiún an 15 Bealtaine 2018 dar teideal ‘Clár Oibre Eorpach athnuaite don Taighde agus don Nuálaíocht - deis na hEorpa a todhchaí a mhúnlú’ (COM(2018)0306, Cinneadh ón gComhairle an 27 Bealtaine 2016 (8675/16 RECH 127 COMPET 212 MI 300 POGEN 34).
(35)Tuarascáil ar dhul chun cinn ERA 2018.
(36)Conclúidí ón gComhairle chuig Treochlár an Limistéir Eorpaigh Thaighde, 19 Bealtaine 2015 [le nuashonrú mar is gá].
(37)Airteagal 181(2) CFAE.
(38)I measc na mbeartas agus na gcleachtas nach mór aghaidh a thabhairt orthu, tá aschuir thaighde a chomhroinnt chomh luath agus chomh forleathan agus is féidir i bhformáidí a chomhaontófar go comhpháirteach agus bonneagar comhroinnte (e.g. an Néal Eorpach maidir leis an Eolaíocht Oscailte), eolaíocht na saoránach, cineálacha cur chuige nua a bheidh níos leithne, agus táscairí lena ndéanfar meastóireacht ar an taighde agus lena dtabharfar luaíocht do thaighdeoirí, a fhorbairt agus a úsáid.
(39)An tSaoráid Tacaíochta Beartais (PSF), a seoladh faoi Fhís 2020. Bíonn an tSaoráid Tacaíochta Beartais ag feidhmiú ar bhonn éilimh agus tairgeann sí, ar bhonn deonach, saineolas ardleibhéil agus comhairle shaincheaptha d’údaráis phoiblí náisiúnta. Trína cuid seirbhísí, bhí ról bunriachtanach aici freisin maidir le hathrú ar an mbeartas a spreagadh i dtíortha amhail an Pholainn, an Bhulgáir, an Mholdóiv, nó an Úcráin agus athruithe ar bheartais a thabhairt ar aghaidh, de bharr dea-chleachtas a chomhroinnt, i réimsí amhail dreasachtaí cánach T&F, eolaíocht oscailte, cistiú eagraíochtaí taighde poiblí bunaithe ar a bhfeidhmíocht agus idir-inoibritheacht na gclár náisiúnta taighde agus nuálaíochta.
(40)Áireofar go sonrach air sin an Chairt Eorpach le haghaidh Taighdeoirí, an Cód Iompair um Earcú Taighdeoirí, EURAXESS agus Ciste Pinsin RESAVER.

An nuashonrú is déanaí: 29 Iúil 2020Fógra dlíthiúil - Beartas príobháideachais