Ευρετήριο 
Κείμενα που εγκρίθηκαν
Τετάρτη 17 Απριλίου 2019 - ΣτρασβούργοΟριστική έκδοση
Σύνταξη ή τροποποίηση του τίτλου ψηφίσματος το οποίο έχει κατατεθεί για περάτωση συζήτησης (ερμηνεία του άρθρου 149α παράγραφος 2 του Κανονισμού) (2019/2020(REG))
 Πολιτική δήλωση για τη σύσταση πολιτικής ομάδας (ερμηνεία του άρθρου 32 παράγραφος 5 πρώτο εδάφιο δεύτερη περίπτωση του Κανονισμού)
 Πρωτόκολλο στη συμφωνία EK-Δανίας σχετικά με τα κριτήρια και τους μηχανισμούς για τον προσδιορισμό του κράτους που είναι υπεύθυνο για την εξέταση αίτησης ασύλου και σχετικά με το «Eurodac» ***
 Θέσπιση του «Ορίζων Ευρώπη» και των κανόνων συμμετοχής και διάδοσής του ***I
 Πρόγραμμα υλοποίησης του «Ορίζων Ευρώπη» ***I
 Εποπτεία της αγοράς και συμμόρφωση των προϊόντων ***I
 Προώθηση της δίκαιης μεταχείρισης και της διαφάνειας για τους επιχειρηματικούς χρήστες επιγραμμικών υπηρεσιών διαμεσολάβησης ***I
 Καλύτερη επιβολή και εκσυγχρονισμός των κανόνων της ΕΕ για την προστασία των καταναλωτών ***I
 Διαφάνεια και βιωσιμότητα της αξιολόγησης κινδύνου στην αλυσίδα τροφίμων στην ΕΕ ***I
 Συμπληρωματικό πιστοποιητικό προστασίας για τα φάρμακα ***I
 Διαστημικό πρόγραμμα της Ένωσης και Οργανισμός της Ευρωπαϊκής Ένωσης για το διαστημικό πρόγραμμα ***I
 Πρόγραμμα Ψηφιακή Ευρώπη για την περίοδο 2021-2027 ***I
 Πρόγραμμα «Fiscalis» για τη συνεργασία στον τομέα της φορολογίας ***I
 Πρόγραμμα για το Περιβάλλον και τη Δράση για το Κλίμα (LIFE) ***I
 Πρόγραμμα «Δικαιοσύνη» ***I
 Πρόγραμμα «Δικαιώματα και αξίες» ***I
 Αριθμός των διακοινοβουλευτικών αντιπροσωπειών, των αντιπροσωπειών στις μικτές κοινοβουλευτικές επιτροπές, των αντιπροσωπειών στις επιτροπές κοινοβουλευτικής συνεργασίας και στις πολυμερείς κοινοβουλευτικές συνελεύσεις
 Προσαρμογή διαφόρων νομικών πράξεων οι οποίες προβλέπουν τη χρήση της κανονιστικής διαδικασίας με έλεγχο στα άρθρα 290 και 291 ΣΛΕΕ - μέρος ΙΙ ***I
 Προσαρμογή διαφόρων νομικών πράξεων οι οποίες προβλέπουν τη χρήση της κανονιστικής διαδικασίας με έλεγχο στα άρθρα 290 και 291 ΣΛΕΕ - τμήμα Ι ***I
 Προσαρμογή διαφόρων νομικών πράξεων στον τομέα της δικαιοσύνης οι οποίες προβλέπουν τη χρήση της κανονιστικής διαδικασίας με έλεγχο στο άρθρο 290 ΣΛΕΕ ***I
 Εκτέλεση και χρηματοδότηση του γενικού προϋπολογισμού της ΕΕ για το 2019 σε σχέση με την αποχώρηση του Ηνωμένου Βασιλείου από την Ένωση ***
 Συμφωνία συνεργασίας μεταξύ της Ευρωπαϊκής Κοινότητας και της κυβέρνησης της Ρωσικής Ομοσπονδίας σε θέματα επιστήμης και τεχνολογίας ***
 Τροποποίηση του καταστατικού της Ευρωπαϊκής Τράπεζας Επενδύσεων *
 Ευρωπαϊκή Συνοριοφυλακή και Ακτοφυλακή ***I
 Κώδικας θεωρήσεων ***I
 Μέτρα διατήρησης και ελέγχου που εφαρμόζονται στη ζώνη διακανονισμού της Οργάνωσης Αλιείας Βορειοδυτικού Ατλαντικού ***I
 Κανόνες που διευκολύνουν τη χρήση χρηματοοικονομικών και άλλων πληροφοριών ***I
 Ευρωπαϊκό βιομηχανικό, τεχνολογικό και ερευνητικό κέντρο ικανοτήτων στον τομέα της κυβερνοασφάλειας και δίκτυο εθνικών κέντρων συντονισμού ***I
 Διευκόλυνση «Συνδέοντας την Ευρώπη» ***I
 Πρόληψη της διάδοσης τρομοκρατικού περιεχομένου στο διαδίκτυο ***I

Σύνταξη ή τροποποίηση του τίτλου ψηφίσματος το οποίο έχει κατατεθεί για περάτωση συζήτησης (ερμηνεία του άρθρου 149α παράγραφος 2 του Κανονισμού) (2019/2020(REG))
PDF 109kWORD 42k
Απόφαση του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου της 17ης Απριλίου 2019 σχετικά με τη σύνταξη ή τροποποίηση του τίτλου ψηφίσματος το οποίο έχει κατατεθεί για να περατώσει μια συζήτηση (ερμηνεία του άρθρου 149α παράγραφος 2 του Κανονισμού) (2019/2020(REG))
P8_TA(2019)0392

Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο,

–  έχοντας υπόψη την από 3 Απριλίου 2019 επιστολή της Προέδρου της Επιτροπής Συνταγματικών Θεμάτων,

–  έχοντας υπόψη το άρθρο 226 του Κανονισμού του,

1.  αποφασίζει να προσθέσει την κατωτέρω ερμηνεία στο άρθρο 149α παράγραφος 2 του Κανονισμού:"«Η σύνταξη ή η τροποποίηση του τίτλου ψηφίσματος το οποίο έχει κατατεθεί για να περατώσει μια συζήτηση βάσει του άρθρου 123, 128 ή 135 δεν συνιστά αλλαγή στην ημερήσια διάταξη, υπό την προϋπόθεση ότι ο τίτλος παραμένει εντός του πεδίου εφαρμογής του αντικειμένου που συζητείται.»·"

2.  αναθέτει στον Πρόεδρό του να διαβιβάσει την παρούσα απόφαση, προς ενημέρωση, στο Συμβούλιο και στην Επιτροπή.


Πολιτική δήλωση για τη σύσταση πολιτικής ομάδας (ερμηνεία του άρθρου 32 παράγραφος 5 πρώτο εδάφιο δεύτερη περίπτωση του Κανονισμού)
PDF 105kWORD 48k
Απόφαση του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου της 17ης Απριλίου 2019 σχετικά με πολιτική δήλωση για τη σύσταση πολιτικής ομάδας (ερμηνεία του άρθρου 32 παράγραφος 5 πρώτο εδάφιο δεύτερη περίπτωση του Κανονισμού) (2019/2019(REG))
P8_TA(2019)0393

Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο,

–  έχοντας υπόψη την από 3 Απριλίου 2019 επιστολή της Προέδρου της Επιτροπής Συνταγματικών Θεμάτων,

–  έχοντας υπόψη το άρθρο 226 του Κανονισμού του,

1.  αποφασίζει να προσθέσει την κατωτέρω ερμηνεία στο άρθρο 32 παράγραφος 5 πρώτο εδάφιο δεύτερη περίπτωση του Κανονισμού:"«Η πολιτική δήλωση ομάδας ορίζει τις αξίες τις οποίες αντιπροσωπεύει η ομάδα και τους κύριους πολιτικούς στόχους που τα μέλη της σκοπεύουν να εκπληρώσουν μαζί στο πλαίσιο της άσκησης της εντολής τους. Η δήλωση περιγράφει τον κοινό πολιτικό προσανατολισμό της ομάδας με ουσιαστικό, διακριτό και αυθεντικό τρόπο.»·"

2.  αναθέτει στον Πρόεδρό του να διαβιβάσει την παρούσα απόφαση, προς ενημέρωση, στο Συμβούλιο και στην Επιτροπή.


Πρωτόκολλο στη συμφωνία EK-Δανίας σχετικά με τα κριτήρια και τους μηχανισμούς για τον προσδιορισμό του κράτους που είναι υπεύθυνο για την εξέταση αίτησης ασύλου και σχετικά με το «Eurodac» ***
PDF 117kWORD 49k
Νομοθετικό ψήφισμα του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου της 17ης Απριλίου 2019 σχετικά με το σχέδιο απόφασης του Συμβουλίου για τη σύναψη πρωτοκόλλου στη συμφωνία μεταξύ της Ευρωπαϊκής Κοινότητας και του Βασιλείου της Δανίας σχετικά με τα κριτήρια και τους μηχανισμούς για τον προσδιορισμό του κράτους που είναι υπεύθυνο για την εξέταση αίτησης ασύλου που υποβάλλεται στη Δανία ή σε άλλο κράτος μέλος της Ευρωπαϊκής Ένωσης, και με το «Eurodac», για την αντιπαραβολή δακτυλικών αποτυπωμάτων για την αποτελεσματική εφαρμογή της σύμβασης του Δουβλίνου, αναφορικά με την πρόσβαση στο «Eurodac» για σκοπούς επιβολής του νόμου (15822/2018 – C8-0151/2019 – 2018/0423(NLE))
P8_TA(2019)0394A8-0196/2019

(Έγκριση)

Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο,

–  έχοντας υπόψη το σχέδιο απόφασης του Συμβουλίου (15822/2018),

–  έχοντας υπόψη το σχέδιο πρωτοκόλλου στη συμφωνία μεταξύ της Ευρωπαϊκής Κοινότητας και του Βασιλείου της Δανίας σχετικά με τα κριτήρια και τους μηχανισμούς για τον προσδιορισμό του κράτους που είναι υπεύθυνο για την εξέταση αίτησης ασύλου που υποβάλλεται στη Δανία ή σε άλλο κράτος μέλος της Ευρωπαϊκής Ένωσης, και με το «Eurodac», για την αντιπαραβολή δακτυλικών αποτυπωμάτων για την αποτελεσματική εφαρμογή της σύμβασης του Δουβλίνου, αναφορικά με την πρόσβαση στο «Eurodac» για σκοπούς επιβολής του νόμου (15823/2018),

–  έχοντας υπόψη την αίτηση έγκρισης που υπέβαλε το Συμβούλιο σύμφωνα με το άρθρο 87 παράγραφος 2 στοιχείο α), το άρθρο 88 παράγραφος 2 πρώτο εδάφιο στοιχείο α) και το άρθρο 218 παράγραφος 6 δεύτερο εδάφιο στοιχείο α) της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης (C8-0151/2019),

–  έχοντας υπόψη το άρθρο 99 παράγραφοι 1 και 4, καθώς και το άρθρο 108 παράγραφος 7 του Κανονισμού του,

–  έχοντας υπόψη τη σύσταση της Επιτροπής Πολιτικών Ελευθεριών, Δικαιοσύνης και Εσωτερικών Υποθέσεων (A8-0196/2019),

1.  εγκρίνει τη σύναψη του πρωτοκόλλου·

2.  αναθέτει στον Πρόεδρό του να διαβιβάσει τη θέση του Κοινοβουλίου στο Συμβούλιο και στην Επιτροπή, καθώς και στις κυβερνήσεις και στα κοινοβούλια του Βασιλείου της Δανίας και των άλλων κρατών μελών.


Θέσπιση του «Ορίζων Ευρώπη» και των κανόνων συμμετοχής και διάδοσής του ***I
PDF 944kWORD 192k
Ψήφισμα
Ενοποιημένο κείμενο
Νομοθετικό ψήφισμα του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου της 17ης Απριλίου 2019 σχετικά με την πρόταση κανονισμού του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου για τη θέσπιση του προγράμματος-πλαισίου έρευνας και καινοτομίας «Ορίζων Ευρώπη» και των κανόνων συμμετοχής και διάδοσής του (COM(2018)0435 – C8-0252/2018 – 2018/0224(COD))
P8_TA(2019)0395A8-0401/2018

(Συνήθης νομοθετική διαδικασία: πρώτη ανάγνωση)

Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο,

–  έχοντας υπόψη την πρόταση της Επιτροπής προς το Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο (COM(2018)0435),

–  έχοντας υπόψη το άρθρο 294 παράγραφος 2, το άρθρο 173 παράγραφος 3, το άρθρο 182 παράγραφος 1, το άρθρο 183 και το άρθρο 188 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης, σύμφωνα με τα οποία του υποβλήθηκε η πρόταση από την Επιτροπή (C8-0252/2018),

–  έχοντας υπόψη το άρθρο 294 παράγραφος 3 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης,

–  έχοντας υπόψη την επιστολή του Προέδρου του προς τους προέδρους των επιτροπών της 25ης Ιανουαρίου 2019 στην οποία περιγράφεται η προσέγγιση του Κοινοβουλίου όσον αφορά τα τομεακά προγράμματα του πολυετούς δημοσιονομικού πλαισίου (ΠΔΔ) μετά το 2020,

–  έχοντας υπόψη την επιστολή του Συμβουλίου προς τον Πρόεδρο του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου της 1ης Απριλίου 2019 στην οποία επιβεβαιώνεται η κοινή συμφωνία που επιτεύχθηκε από τους συννομοθέτες κατά τις διαπραγματεύσεις,

–  έχοντας υπόψη το άρθρο 59 του Κανονισμού του,

–  έχοντας υπόψη την έκθεση της Επιτροπή Βιομηχανίας, Έρευνας και Ενέργειας και τις γνωμοδοτήσεις της Επιτροπής Ανάπτυξης, της Επιτροπής Προϋπολογισμών, της Επιτροπής Ελέγχου του Προϋπολογισμού, της Επιτροπής Περιβάλλοντος, Δημόσιας Υγείας και Ασφάλειας των Τροφίμων, της Επιτροπής Μεταφορών και Τουρισμού, της Επιτροπής Περιφερειακής Ανάπτυξης, της Επιτροπής Γεωργίας και Ανάπτυξης της Υπαίθρου και της Επιτροπή Πολιτισμού και Παιδείας (A8-0401/2018),

1.  εγκρίνει τη θέση του σε πρώτη ανάγνωση όπως παρατίθεται κατωτέρω(1)·

2.  ζητεί από την Επιτροπή να υποβάλει εκ νέου την πρόταση στο Κοινοβούλιο, αν την αντικαταστήσει με νέο κείμενο, αν της επιφέρει σημαντικές τροποποιήσεις ή αν προτίθεται να της επιφέρει σημαντικές τροποποιήσεις·

3.  αναθέτει στον Πρόεδρό του να διαβιβάσει τη θέση του Κοινοβουλίου στο Συμβούλιο, στην Επιτροπή και στα εθνικά κοινοβούλια.

Θέση του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου που καθορίσθηκε σε πρώτη ανάγνωση στις 17 Απριλίου 2019 εν όψει της έγκρισης κανονισμού (ΕΕ) .../... του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου για τη θέσπιση του προγράμματος-πλαισίου έρευνας και καινοτομίας «Ορίζων Ευρώπη» και των κανόνων συμμετοχής και διάδοσής του

P8_TC1-COD(2018)0224


(Κείμενο που παρουσιάζει ενδιαφέρον για τον ΕΟΧ)

ΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ ΚΑΙ ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΕΝΩΣΗΣ,

Έχοντας υπόψη τη Συνθήκη για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης, και ιδίως το άρθρο 173 παράγραφος 3, το άρθρο 182 παράγραφος 1, το άρθρο 183 και το άρθρο 188 δεύτερο εδάφιο,

Έχοντας υπόψη την πρόταση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής,

Κατόπιν διαβίβασης του σχεδίου νομοθετικής πράξης στα εθνικά κοινοβούλια,

Έχοντας υπόψη τη γνώμη της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής(2),

Έχοντας υπόψη τη γνώμη της Επιτροπής των Περιφερειών(3),

Αποφασίζοντας σύμφωνα με τη συνήθη νομοθετική διαδικασία(4),

Εκτιμώντας τα ακόλουθα:

(1)  Στόχος της Ένωσης είναι να ενισχύει την επιστημονική αριστεία της και την τεχνολογική βάση στην οποία οι ερευνητές, οι επιστημονικές γνώσεις και η τεχνολογία κυκλοφορούν ελεύθερα και προωθούν την ανταγωνιστικότητά της, συμπεριλαμβανομένης της ανταγωνιστικότητας της βιομηχανίας της, να ενισχύει τον Ευρωπαϊκό Χώρο Έρευνας και, παράλληλα, να προάγει όλες τις δραστηριότητες έρευνας και καινοτομίας για την υλοποίηση των στρατηγικών προτεραιοτήτων και δεσμεύσεων της Ένωσης, οι οποίες αποσκοπούν μακροπρόθεσμα στην προώθηση της ειρήνης, των αξιών της Ένωσης και της ευημερίας των λαών της.

(2)  Για την επίτευξη επιστημονικών, οικονομικών και κοινωνιακών επιπτώσεων κατά την επιδίωξη του γενικού αυτού στόχου και για τη μεγιστοποίηση της ενωσιακής προστιθέμενης αξίας των επενδύσεών της στον τομέα ΕΑΚ, η Ένωση θα πρέπει να επενδύσει στην έρευνα και την καινοτομία μέσω του προγράμματος-πλαισίου έρευνας και καινοτομίας «Ορίζων Ευρώπη» για την περίοδο 2021-2027 (εφεξής το «πρόγραμμα») με στόχο τα εξής: στήριξη της παραγωγής ▌, της διάχυσης και της μεταφοράς γνώσεων και τεχνολογιών υψηλής ποιότητας στην Ένωση· ενίσχυση των επιπτώσεων της έρευνας και της καινοτομίας στην αντιμετώπιση των παγκόσμιων προκλήσεων, συμπεριλαμβανομένων των Στόχων Βιώσιμης Ανάπτυξης και της κλιματικής αλλαγής, και στην ανάπτυξη, την υποστήριξη και την εφαρμογή των πολιτικών της Ένωσης· στήριξη της υιοθέτησης καινοτόμων και αειφόρων λύσεων στη βιομηχανία και την κοινωνία της Ένωσης για τη δημιουργία θέσεων απασχόλησης και την ενίσχυση της οικονομικής μεγέθυνσης και της βιομηχανικής ανταγωνιστικότητας· Το Πρόγραμμα θα πρέπει να προωθεί όλες τις μορφές καινοτομίας, να ενισχύει τη διείσδυση καινοτόμων λύσεων στην αγορά και να βελτιστοποιεί την υλοποίηση επενδύσεων.

(2α)  Το πρόγραμμα θα πρέπει να συνεισφέρει στην αύξηση των δημόσιων και ιδιωτικών επενδύσεων στην Ε&Κ στα κράτη μέλη, ώστε να συμβάλει με τον τρόπο αυτόν στην επίτευξη συνολικών επενδύσεων στην έρευνα και την ανάπτυξη που θα αντιστοιχούν στο 3% τουλάχιστον του ΑΕγχΠ της Ένωσης. Η επίτευξη του στόχου θα απαιτήσει από τα κράτη μέλη και από τον ιδιωτικό τομέα να συμπληρώσουν το πρόγραμμα με τις δικές τους ενισχυμένες επενδυτικές δράσεις στον τομέα της έρευνας, της ανάπτυξης και της καινοτομίας.

(2β)  Με γνώμονα την επίτευξη των στόχων του παρόντος προγράμματος και με σεβασμό προς την αρχή της αριστείας, το πρόγραμμα θα πρέπει να επιδιώκει να ενισχύσει, μεταξύ άλλων, τους δεσμούς συνεργασίας στην Ευρώπη και με τον τρόπο αυτόν να συμβάλει στη μείωση του χάσματος στον τομέα της Ε&Κ.

(3)  Για την προώθηση των δραστηριοτήτων έρευνας και καινοτομίας που θεωρούνται αναγκαίες για την επίτευξη των στόχων πολιτικής της Ένωσης θα πρέπει να λαμβάνεται υπόψη η αρχή της καινοτομίας ▌, καθώς αποτελεί βασική κινητήρια δύναμη για την ταχύτερη και πιο εντατική μετατροπή των σημαντικών πόρων γνώσης της Ένωσης σε καινοτομίες.

(4)  Η συνέχιση της στάσης «ανοικτή επιστήμη, ανοικτή καινοτομία και άνοιγμα στον κόσμο», με την παράλληλη διασφάλιση των επιστημονικών και κοινωνικοοικονομικών συμφερόντων της Ένωσης, προσδοκάται ότι θα εξασφαλίσει την αριστεία και τον αντίκτυπο της επένδυσης της Ένωσης στην έρευνα και την καινοτομία και θα ενισχύσει την ικανότητα Ε&Κ όλων των κρατών μελών. Τούτο αναμένεται ▌να οδηγήσει στην ισορροπημένη υλοποίηση του προγράμματος ▌.

(5)  Η ανοικτή επιστήμη ▌έχει τη δυνατότητα να βελτιώσει την ποιότητα, τον αντίκτυπο και τα οφέλη της επιστήμης και να επιταχύνει την επέκταση των γνώσεων, καθιστώντας τις περισσότερο αξιόπιστες, αποδοτικές, ακριβείς, εύληπτες από την κοινωνία και ανταποκρινόμενες στις κοινωνιακές προκλήσεις. Θα πρέπει να θεσπιστούν διατάξεις, ώστε να διασφαλίζεται ότι οι δικαιούχοι παρέχουν ανοικτή πρόσβαση σε επιστημονικές δημοσιεύσεις αξιολογούμενες από ομοτίμους, σε ερευνητικά δεδομένα και σε άλλες ερευνητικές εκροές κατά τρόπο ανοικτό που δεν εισάγει διακρίσεις, δωρεάν και όσο το δυνατόν νωρίτερα κατά τη διαδικασία διάδοσης, και ότι καθιστούν εφικτή την ευρύτερη δυνατή χρήση και επαναχρησιμοποίησή τους. Όσον αφορά τα ερευνητικά δεδομένα, η αρχή θα πρέπει να είναι «ανοικτά στο μέτρο του δυνατού, κλειστά στο μέτρο του αναγκαίου», ώστε να διασφαλίζεται με τον τρόπο αυτόν η δυνατότητα εξαιρέσεων που θα συνεκτιμούν τα κοινωνικοοικονομικά συμφέροντα της Ένωσης, τα δικαιώματα διανοητικής ιδιοκτησίας, την προστασία των δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα και της εμπιστευτικότητας, ζητήματα ασφαλείας και άλλα έννομα συμφέροντα. Θα πρέπει ▌να δίνεται μεγαλύτερη έμφαση στην υπεύθυνη διαχείριση των ερευνητικών δεδομένων, τα οποία θα πρέπει να συμμορφώνονται με τις αρχές FAIR, δηλαδή την «ευρεσιμότητα», την «προσβασιμότητα», τη «διαλειτουργικότητα» και τη «δυνατότητα επαναχρησιμοποίησης», κυρίως μέσω της ενσωμάτωσης των σχεδίων διαχείρισης δεδομένων. Κατά περίπτωση, οι δικαιούχοι θα πρέπει να αξιοποιούν τις δυνατότητες που προσφέρονται από το Ευρωπαϊκό Νέφος Ανοικτής Επιστήμης και την Ευρωπαϊκή Υποδομή Δεδομένων και να συμμορφώνονται περαιτέρω με τις αρχές και πρακτικές της ανοικτής επιστήμης. Η αμοιβαία ελεύθερη πρόσβαση θα πρέπει να ενθαρρύνεται στις διεθνείς συμφωνίες επιστημονικής και τεχνολογικής συνεργασίας και στις σχετικές συμφωνίες σύνδεσης.

(5α)  Οι δικαιούχοι ΜΜΕ ενθαρρύνονται να αξιοποιούν τα υφιστάμενα μέσα, όπως το γραφείο υποστήριξης των ΜΜΕ σε θέματα ΔΔΙ, το οποίο στηρίζει τις μικρές και μεσαίες επιχειρήσεις της Ευρωπαϊκής Ένωσης, τόσο για την προστασία όσο και για την επιβολή των δικαιωμάτων τους διανοητικής ιδιοκτησίας (ΔΔΙ) μέσω της παροχής δωρεάν πληροφοριών και υπηρεσιών, με τη μορφή εμπιστευτικών συμβουλών για τη διανοητική ιδιοκτησία και συναφή ζητήματα, καθώς και μέσω της παροχής κατάρτισης, υλικού και επιγραμμικών πόρων.

(6)  Η σύλληψη και ο σχεδιασμός του προγράμματος θα πρέπει να ανταποκρίνονται στην ανάγκη δημιουργίας κρίσιμης μάζας υποστηριζόμενων δραστηριοτήτων σε ολόκληρη την ▌Ένωση και με την αξιοποίηση της διεθνούς συνεργασίας, με παράλληλη ενθάρρυνση της συμμετοχής όλων των κρατών μελών στο πρόγραμμα, σύμφωνα με τους στόχους βιώσιμης ανάπτυξης των Ηνωμένων Εθνών (ΣΒΑ) και τη Συμφωνία του Παρισιού. Η υλοποίηση του προγράμματος θα πρέπει να συμβάλλει στην επιδίωξη αυτού του στόχου.

(7)  Οι δραστηριότητες που υποστηρίζονται από το πρόγραμμα θα πρέπει να συμβάλλουν στην επίτευξη των στόχων, ▌των προτεραιοτήτων και των δεσμεύσεων της Ένωσης και του προγράμματος, την παρακολούθηση και την αξιολόγηση της προόδου ως προς αυτούς τους στόχους, ▌τις προτεραιότητες και τις δεσμεύσεις, καθώς και την κατάρτιση αναθεωρημένων ή νέων προτεραιοτήτων.

(7α)   Το πρόγραμμα θα πρέπει να επιδιώκει την εναρμόνιση με χάρτες πορείας και στρατηγικές που ήδη υφίστανται στους τομείς της έρευνας και της καινοτομίας στην Ευρώπη.

(8)  Το πρόγραμμα θα πρέπει να διατηρεί ισορροπημένη προσέγγιση μεταξύ των χρηματοδοτήσεων από τη βάση προς την κορυφή (κατευθυνόμενων από φορείς έρευνας ή καινοτομίας) και των χρηματοδοτήσεων από την κορυφή προς τη βάση (καθοριζόμενων βάσει στρατηγικών προτεραιοτήτων), ανάλογα με τη φύση των κοινοτήτων έρευνας και καινοτομίας που συμμετέχουν σε ολόκληρη την Ένωση, τα ποσοστά επιτυχίας ανά τομέα παρέμβασης, τον τύπο και τον σκοπό των δραστηριοτήτων που υλοποιούνται, την αρχή της επικουρικότητας και τα αποτελέσματα που επιδιώκονται. Το μείγμα αυτών των παραγόντων θα πρέπει να καθορίζει την επιλογή της προσέγγισης για τα αντίστοιχα μέρη του προγράμματος, τα οποία συμβάλλουν συνολικά στον γενικό και τους ειδικούς στόχους του προγράμματος.

(8-α)   Ο συνολικός προϋπολογισμός για το σκέλος «διεύρυνση της συμμετοχής και διάδοση της αριστείας» του μέρους «Διεύρυνση της συμμετοχής και ενίσχυση του Ευρωπαϊκού Χώρου Έρευνας» του προγράμματος «Ορίζων Ευρώπη» θα πρέπει να ανέρχεται τουλάχιστον στο 3,3 % του συνολικού προϋπολογισμού του προγράμματος. Από τον προϋπολογισμό αυτόν θα πρέπει να ωφελούνται κυρίως νομικές οντότητες στις χώρες της διεύρυνσης.

(8-β)  Οι πρωτοβουλίες αριστείας θα πρέπει να αποσκοπούν στην ενίσχυση της αριστείας στον τομέα της έρευνας και καινοτομίας στις επιλέξιμες χώρες, λόγου χάρη με την υποστήριξη της κατάρτισης για τη βελτίωση των δεξιοτήτων διαχείρισης της Ε&Κ, την απονομή βραβείων, την ενίσχυση των οικοσυστημάτων καινοτομίας, καθώς και τη δημιουργία δικτύων Ε&Κ, μεταξύ άλλων βάσει ερευνητικών υποδομών που χρηματοδοτούνται από την ΕΕ. Οι αιτούντες πρέπει να καταδεικνύουν σαφώς ότι τα έργα συνδέονται με εθνικές και/ή περιφερειακές στρατηγικές Ε&Κ ώστε να είναι σε θέση να αιτηθούν κονδύλια στο πλαίσιο του σκέλους «διεύρυνση της συμμετοχής και διάδοση της αριστείας» του μέρους «Διεύρυνση της συμμετοχής και ενίσχυση του Ευρωπαϊκού Χώρου Έρευνας» του προγράμματος «Ορίζων Ευρώπη».

(8α)  Σε ορισμένες δράσεις έρευνας και καινοτομίας θα πρέπει να εφαρμοστεί λογική ταχείας διεκπεραίωσης των αιτήσεων Έρευνας και Καινοτομίας, όπου ο χρόνος που απαιτείται μέχρι την επιχορήγηση δεν θα υπερβαίνει τους 6 μήνες. Αυτό αναμένεται να επιτρέψει την ταχύτερη πρόσβαση, από τη βάση προς την κορυφή, σε κεφάλαια για μικρές συνεργατικές κοινοπραξίες που καλύπτουν δράσεις από τη βασική έρευνα έως την εφαρμογή στην αγορά.

(8β)  Το πρόγραμμα θα πρέπει να στηρίζει όλα τα στάδια της έρευνας και της καινοτομίας, ιδίως στο πλαίσιο συνεργατικών έργων. Η βασική έρευνα αποτελεί κεφαλαιώδες στοιχείο και σημαντική προϋπόθεση για την αύξηση της ικανότητας της Ένωσης να προσελκύει τους καλύτερους επιστήμονες προκειμένου να καταστεί παγκόσμιος κόμβος αριστείας. Θα πρέπει να εξασφαλίζεται η ισορροπία μεταξύ βασικής και εφαρμοσμένης έρευνας. Σε συνδυασμό με την καινοτομία, έτσι θα στηριχθεί η οικονομική ανταγωνιστικότητα, η ανάπτυξη και η απασχόληση στην Ένωση.

(8γ)  Για να μεγιστοποιηθεί ο αντίκτυπος του προγράμματος «Ορίζων Ευρώπη», θα πρέπει να ληφθούν ιδιαιτέρως υπόψη πολυεπιστημονικές, διεπιστημονικές και υπερτομεακές προσεγγίσεις ως απαραίτητα στοιχεία για την υλοποίηση μειζόνων επιστημονικών επιτευγμάτων.

(8δ)  Η δέσμευση με την κοινωνία πρέπει να καλλιεργηθεί με την υπεύθυνη έρευνα και καινοτομία ως οριζόντιο στοιχείο, με στόχο την οικοδόμηση αποτελεσματικής συνεργασίας μεταξύ της επιστήμης και της κοινωνίας. Κάτι τέτοιο αναμένεται να επιτρέψει σε όλους τους κοινωνιακούς παράγοντες (ερευνητές, πολίτες, υπεύθυνους χάραξης πολιτικής, επιχειρήσεις, οργανώσεις του τρίτου τομέα, κ.λπ.) να συνεργάζονται καθ’ όλη τη διαδικασία έρευνας και καινοτομίας, προκειμένου να ευθυγραμμίζεται καλύτερα η διαδικασία και τα αποτελέσματά της με τις αξίες, τις ανάγκες και τις προσδοκίες της ευρωπαϊκής κοινωνίας.

(9)  Οι δραστηριότητες έρευνας που διεξάγονται στο πλαίσιο του πυλώνα «Ανοικτή επιστήμη αριστείας» θα πρέπει να καθορίζονται σύμφωνα με τις ανάγκες και τις συγκυρίες της επιστήμης. Η θεματολογία της έρευνας θα πρέπει να καθορίζεται σε στενή συνεργασία με την επιστημονική κοινότητα και να περιλαμβάνει την έμφαση στην προσέλκυση νέων ταλέντων Ε&Κ και νέων ερευνητών, με παράλληλη ενίσχυση της ΕΚΑ και αποφυγή της διαφυγής εγκεφάλων. Η έρευνα θα πρέπει να χρηματοδοτείται βάσει της αριστείας.

(10)  Ο πυλώνας «Παγκόσμιες προκλήσεις και ευρωπαϊκή βιομηχανική ανταγωνιστικότητα» θα πρέπει να συγκροτηθεί σε ομάδες δραστηριοτήτων έρευνας και καινοτομίας, με στόχο τη μεγιστοποίηση της ενσωμάτωσης στους αντίστοιχους τομείς εργασίας εξασφαλίζοντας ταυτόχρονα υψηλά και σταθερά επίπεδα επιπτώσεων για την Ένωση σε σχέση με τους πόρους που διατίθενται. Ο πυλώνας θα ενθαρρύνει τη διεπιστημονική, διατομεακή, διαπολιτική και διασυνοριακή συνεργασία, με στόχο να τηρηθούν οι ΣΒΑ των Ηνωμένων Εθνών και οι δεσμεύσεις της Ένωσης που απορρέουν από τη Συμφωνία του Παρισιού και, όπου απαιτείται, να αντιμετωπιστούν οι κοινωνιακές αλλαγές και, σε αυτό το πλαίσιο, να υποστηριχθεί η ανταγωνιστικότητα των βιομηχανιών της Ένωσης. Οι δραστηριότητες στο πλαίσιο αυτού του πυλώνα θα πρέπει να καλύπτουν όλο το εύρος των δραστηριοτήτων έρευνας και καινοτομίας, μεταξύ των οποίων η Ε&Α, η πιλοτική εφαρμογή, η επίδειξη, και η υποστήριξη των δημόσιων συμβάσεων, της προ-τυποποιητικής έρευνας και του καθορισμού προτύπων, καθώς και της διείσδυσης των καινοτομιών στην αγορά, ώστε να διασφαλιστεί ότι η Ευρώπη θα συνεχίσει να έχει πρωτοποριακό ρόλο στην έρευνα όσον αφορά στρατηγικά καθορισμένες προτεραιότητες.

(11)  Η πλήρης και έγκαιρη συμμετοχή της βιομηχανίας στο πρόγραμμα —σε όλα τα επίπεδα, από τον μεμονωμένο επιχειρηματία και τις μικρές και μεσαίες επιχειρήσεις έως τις επιχειρήσεις μεγάλης κλίμακας— αναμένεται να συμβάλει ▌ιδιαίτερα στη δημιουργία βιώσιμης απασχόλησης και ανάπτυξης. ▌

(12)  Είναι σημαντικό να υποστηρίζεται η ενωσιακή βιομηχανία ώστε να διατηρήσει ή να αναλάβει ηγετικό ρόλο σε παγκόσμιο επίπεδο στους τομείς της καινοτομίας, της ψηφιοποίησης και της απαλλαγής από ανθρακούχες εκπομπές, κυρίως μέσω επενδύσεων σε βασικές τεχνολογίες γενικής εφαρμογής που θα στηρίξουν τις επιχειρήσεις του μέλλοντος. Οι βασικές τεχνολογίες γενικής εφαρμογής (ΒΤΓΕ) πρόκειται να διαδραματίσουν κεντρικό ρόλο στον πυλώνα ΙΙ «Παγκόσμιες προκλήσεις και ευρωπαϊκή βιομηχανική ανταγωνιστικότητα» και θα πρέπει να συνδεθούν περαιτέρω με τις εμβληματικές μελλοντικές και αναδυόμενες τεχνολογίες (ΜΑΤ), ώστε να καταστεί δυνατή η υλοποίηση ερευνητικών έργων σε όλο το μήκος της αλυσίδας καινοτομίας. Οι δράσεις του προγράμματος θα πρέπει να αντανακλούν τη στρατηγική της Ένωσης για τη βιομηχανική πολιτική, ώστε να αντιμετωπίζουν ελλείψεις της αγοράς ή ανεπαρκείς επενδύσεις, να προωθούν τις επενδύσεις κατά τρόπο αναλογικό και διαφανή, χωρίς να διπλασιάζεται ή να παραγκωνίζεται η ιδιωτική χρηματοδότηση, και θα πρέπει να αποφέρουν σαφή ευρωπαϊκή προστιθέμενη αξία και δημόσια απόδοση των επενδύσεων. Με αυτόν τον τρόπο, θα διασφαλίζεται η συνέπεια μεταξύ των δράσεων του προγράμματος και των κανόνων της ΕΕ για τις κρατικές ενισχύσεις στον τομέα ΕΑΚ, οι οποίοι πρέπει να επανεξεταστούν ώστε να παρέχονται κίνητρα για την καινοτομία.

(13)  Το πρόγραμμα θα πρέπει να στηρίζει την έρευνα και την καινοτομία με ενιαίο τρόπο, τηρώντας όλες τις σχετικές διατάξεις του Παγκόσμιου Οργανισμού Εμπορίου. Η έννοια της έρευνας, συμπεριλαμβανομένης της πειραματικής ανάπτυξης, θα πρέπει να ερμηνεύεται σύμφωνα με το εγχειρίδιο Frascati του ΟΟΣΑ, ενώ η έννοια της καινοτομίας θα πρέπει να ερμηνεύεται σύμφωνα με το εγχειρίδιο του Όσλο του ΟΟΣΑ και της Eurostat και να καλύπτει ευρύ φάσμα καινοτομιών, όπως, για παράδειγμα, η κοινωνική καινοτομία, ο σχεδιασμός και η δημιουργικότητα. Όπως στο προηγούμενο πρόγραμμα-πλαίσιο «Ορίζων 2020», θα πρέπει να ληφθούν υπόψη οι ορισμοί του ΟΟΣΑ για το επίπεδο τεχνολογικής ετοιμότητας ▌. Το πρόγραμμα εργασίας για δεδομένη πρόσκληση του πυλώνα «Παγκόσμιες προκλήσεις και ευρωπαϊκή βιομηχανική ανταγωνιστικότητα» μπορεί ενδεχομένως να προβλέπει επιχορηγήσεις για επικύρωση προϊόντων και εμπορική αναπαραγωγή μεγάλης κλίμακας.

(14)  Στην ανακοίνωση της Επιτροπής σχετικά με την ενδιάμεση αξιολόγηση του προγράμματος «Ορίζων 2020» (COM(2018)0002) και στην έκθεση του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου σχετικά με την αξιολόγηση της υλοποίησης του προγράμματος «Ορίζοντας 2020» με γνώμονα την ενδιάμεση αξιολόγησή της και την πρόταση για το ένατο πρόγραμμα πλαίσιο (2016/2147(INI)), παρέχεται δέσμη συστάσεων για το παρόν πρόγραμμα, συμπεριλαμβανομένων των κανόνων συμμετοχής και διάδοσης, με βάση τα διδάγματα που αντλήθηκαν από το προηγούμενο πρόγραμμα, καθώς και παρατηρήσεις από τα όργανα της ΕΕ και τα ενδιαφερόμενα μέρη. Στις συστάσεις αυτές περιλαμβάνεται η πραγματοποίηση πιο φιλόδοξων επενδύσεων με στόχο τα εξής: επίτευξη κρίσιμης μάζας και μεγιστοποίηση των επιπτώσεων· υποστήριξη της ρηξικέλευθης καινοτομίας· κατά προτεραιότητα ιεράρχηση των επενδύσεων στην έρευνα και την καινοτομία (Ε&Κ) σε τομείς με υψηλή προστιθέμενη αξία, κυρίως μέσω του προσανατολισμού στις αποστολές, της πλήρους, συνειδητής και έγκαιρης συμμετοχής των πολιτών και της ευρείας επικοινωνίας· εξορθολογισμό του χρηματοδοτικού περιβάλλοντος της Ένωσης, προκειμένου να αξιοποιείται πλήρως το δυναμικό Ε&Κ όλων των κρατών μελών, μεταξύ άλλων με την απλούστευση του εύρους πρωτοβουλιών σύμπραξης και συστημάτων συγχρηματοδότησης· ανάπτυξη περισσότερων και συγκεκριμένων συνεργειών μεταξύ των διαφόρων χρηματοδοτικών μέσων της Ένωσης, κυρίως με στόχο τη συμβολή στην κινητοποίηση των ανεκμετάλλευτων δυνατοτήτων Ε&Κ ανά την ΕΕ· καλύτερη ενσωμάτωση των ερευνητικών υποδομών που χρηματοδοτούνται από την Ένωση –και ιδίως από το ΕΤΠΑ– στα έργα του προγράμματος, για την ενίσχυση της διεθνούς συνεργασίας και το περαιτέρω άνοιγμα στη συμμετοχή τρίτων χωρών με ταυτόχρονη εξασφάλιση των ενωσιακών συμφερόντων και διεύρυνση της συμμετοχής όλων των κρατών μελών στο πρόγραμμα· και συνέχιση της απλούστευσης με βάση την εμπειρία από την εφαρμογή του προγράμματος «Ορίζων 2020».

(15)  Η πολιτική συνοχής θα πρέπει να συνεχίσει να συμβάλλει στην έρευνα και την καινοτομία. Ως εκ τούτου, πρέπει να δοθεί ιδιαίτερη προσοχή στον συντονισμό και τη συμπληρωματικότητα μεταξύ των δύο ενωσιακών πολιτικών. Το πρόγραμμα θα πρέπει να επιδιώκει την ευθυγράμμιση των κανόνων και συνέργειες με άλλα προγράμματα της Ένωσης, όπως αναφέρονται στο παράρτημα IV του παρόντος κανονισμού, από τον σχεδιασμό και τον στρατηγικό προγραμματισμό έως την επιλογή έργων, τη διαχείριση, την επικοινωνία, τη διάδοση και την εκμετάλλευση αποτελεσμάτων, την παρακολούθηση, τους ελέγχους και τη διακυβέρνηση. Με στόχο την αποφυγή επαναλήψεων και επικαλύψεων και την αύξηση της κινητοποίησης ενωσιακής χρηματοδότησης, καθώς και με στόχο τη μείωση του διοικητικού φόρτου για τους αιτούντες και τους δικαιούχους, όλα τα είδη συνεργειών θα πρέπει να σέβονται την αρχή «μία δράση τηρεί μία δέσμη κανόνων»:

   επιτρέπεται η μεταφορά δραστηριοτήτων σε εθελοντική βάση από άλλα προγράμματα, συμπεριλαμβανομένου του Ευρωπαϊκού Περιφερειακού Ταμείου Ανάπτυξης (ΕΤΠΑ), σε δραστηριότητες του προγράμματος «Ορίζων Ευρώπη». Οι μεταφερόμενες δραστηριότητες θα πρέπει να τηρούν τους κανόνες του προγράμματος «Ορίζων Ευρώπη», αλλά θα χρησιμοποιούνται μόνο προς όφελος του κράτους μέλους ή της διαχειριστικής αρχής, κατά περίπτωση, που αποφασίζει να πραγματοποιήσει τη μεταφορά·
   θα μπορούσε επίσης να προβλεφθεί η συγχρηματοδότηση μιας δράσης από το πρόγραμμα «Ορίζων Ευρώπη» και ένα ακόμη πρόγραμμα της Ένωσης, χωρίς ωστόσο το ποσό να υπερβαίνει τις συνολικές επιλέξιμες δαπάνες της δράσης. Στις περιπτώσεις αυτές, θα εφαρμόζονται μόνο οι κανόνες του προγράμματος «Ορίζων Ευρώπη» και θα πρέπει να αποφεύγονται οι διπλοί έλεγχοι·
   θα πρέπει να χορηγούνται σφραγίδες αριστείας σε όλες τις προτάσεις που έχουν υπερβεί το όριο «αριστείας» στο πρόγραμμα «Ορίζων Ευρώπη», αλλά δεν μπορούν να χρηματοδοτηθούν λόγω δημοσιονομικών περιορισμών. Στις περιπτώσεις αυτές, θα πρέπει να εφαρμόζονται οι κανόνες του Ταμείου που παρέχει στήριξη, με εξαίρεση τους κανόνες για τις κρατικές ενισχύσεις.

(16)  Για να έχει η χρηματοδότηση της Ένωσης τον μεγαλύτερο δυνατό αντίκτυπο και την αποτελεσματικότερη δυνατή συμβολή στους στόχους και τις δεσμεύσεις πολιτικής της Ένωσης, το πρόγραμμα μπορεί να συνάπτει ευρωπαϊκές συμπράξεις με εταίρους του ιδιωτικού και/ή του δημόσιου τομέα, με βάση τα αποτελέσματα του στρατηγικού σχεδιασμού. Στους εταίρους αυτούς περιλαμβάνονται συμφεροντούχοι έρευνας και καινοτομίας του δημόσιου και του ιδιωτικού τομέα, κέντρα επάρκειας, εκκολαπτήρια επιχειρήσεων, επιστημονικά και τεχνολογικά πάρκα, φορείς επιφορτισμένοι με την παροχή δημόσιας υπηρεσίας, ιδρύματα και οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών και περιφερειακά οικοσυστήματα καινοτομίας, κατά περίπτωση, που υποστηρίζουν και/ή διεξάγουν δραστηριότητες έρευνας και καινοτομίας, υπό την προϋπόθεση ότι τα προσδοκώμενα αποτελέσματα μπορούν να επιτευχθούν πιο αποτελεσματικά μέσω σύμπραξης απ’ ότι μόνον από την Ένωση.

(17)  Το πρόγραμμα θα πρέπει να ενισχύει τη συνεργασία μεταξύ ευρωπαϊκών συμπράξεων και εταίρων του ιδιωτικού και/ή του δημόσιου τομέα σε διεθνές επίπεδο, μεταξύ άλλων με τη συγχώνευση προγραμμάτων έρευνας και καινοτομίας και διασυνοριακών επενδύσεων στην έρευνα και την καινοτομία που αποφέρουν αμοιβαία οφέλη για τους πολίτες και τις επιχειρήσεις, μεριμνώντας παράλληλα ώστε η Ένωση να μπορεί να προασπίζει τα συμφέροντά της.

(17α)  Έχει αποδειχθεί ότι οι εμβληματικές ΜΑΤ αποτελούν ένα αποτελεσματικό και αποδοτικό μέσο, καθώς παρέχουν οφέλη στην κοινωνία μέσω μιας κοινής, συντονισμένης προσπάθειας από μέρους της Ένωσης και των κρατών μελών της. Δραστηριότητες που διενεργούνται στο πλαίσιο των εμβληματικών ΜΑΤ «Γραφένιο», «Ανθρώπινος εγκέφαλος» και «Κβαντικές τεχνολογίες», οι οποίες υποστηρίζονται στο πλαίσιο του προγράμματος «Ορίζων 2020», θα συνεχίσουν να υποστηρίζονται στο πλαίσιο του προγράμματος «Ορίζων Ευρώπη» μέσω προσκλήσεων υποβολής προτάσεων, οι οποίες περιλαμβάνονται στο πρόγραμμα εργασίας. Προπαρασκευαστικές ενέργειες που υποστηρίζονται στο πλαίσιο του μέρους του προγράμματος «Ορίζων 2020» για τις εμβληματικές ΜΑΤ θα συμβάλουν στη διαδικασία στρατηγικού σχεδιασμού στο πλαίσιο του προγράμματος «Ορίζων Ευρώπη» και στη διαμόρφωση των εργασιών που αφορούν τις αποστολές, τις συγχρηματοδοτούμενες συμπράξεις/συμπράξεις κοινού προγραμματισμού και τις τακτικές προσκλήσεις υποβολής προτάσεων.

(18)  Το Κοινό Κέντρο Ερευνών (ΚΚΕρ) θα πρέπει να συνεχίσει να παρέχει στις πολιτικές της Ένωσης ανεξάρτητα επιστημονικά στοιχεία με βάση τις ανάγκες των πελατών και τεχνική υποστήριξη καθ’ όλη τη διάρκεια του κύκλου πολιτικής. Οι άμεσες δράσεις του ΚΚΕρ θα πρέπει να υλοποιούνται με ευελιξία, αποτελεσματικότητα και διαφάνεια, λαμβάνοντας υπ’ όψη τις σχετικές ανάγκες των χρηστών του ΚΚΕρ, τους δημοσιονομικούς περιορισμούς και τις ανάγκες των ενωσιακών πολιτικών, διασφαλίζοντας παράλληλα την προστασία των οικονομικών συμφερόντων της Ένωσης. Το ΚΚΕρ θα πρέπει να συνεχίσει να αποδίδει πρόσθετους πόρους.

(19)  Ο πυλώνας «Καινοτόμος Ευρώπη» θα πρέπει να θεσπίσει σειρά μέτρων με στόχο την παροχή ολοκληρωμένης υποστήριξης στις ανάγκες των επιχειρηματιών και της οδηγούμενης από την έρευνα επιχειρηματικότητας, με στόχο την υλοποίηση και την επιτάχυνση ρηξικέλευθων καινοτομιών για ταχεία ανάπτυξη της αγοράς, καθώς και την προώθηση της τεχνολογικής αυτονομίας της Ένωσης σε στρατηγικούς τομείς. Θα πρέπει να προσελκύει καινοτόμες εταιρείες, συμπεριλαμβανομένων των ΜΜΕ και των νεοφυών επιχειρήσεων, με δυνατότητα ταχείας επέκτασης σε διεθνές επίπεδο και σε επίπεδο Ένωσης και να προσφέρει γρήγορες, ευέλικτες επιχορηγήσεις και συνεπενδύσεις, μεταξύ άλλων με ιδιώτες επενδυτές. Στην επίτευξη αυτών των στόχων αναμένεται ότι θα συμβάλει η σύσταση Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Καινοτομίας (ΕΣΚ). Ο εν λόγω πυλώνας θα πρέπει επίσης να υποστηρίζει το Ευρωπαϊκό Ινστιτούτο Καινοτομίας και Τεχνολογίας (ΕΙΚΤ), το Σχέδιο Περιφερειακής Καινοτομίας του ΕΙΚΤ και τα ευρωπαϊκά οικοσυστήματα καινοτομίας εν γένει, σε ολόκληρη την Ένωση, κυρίως μέσω συμπράξεων συγχρηματοδότησης με εθνικούς και περιφερειακούς φορείς στήριξης της καινοτομίας, τόσο δημόσιους όσο και ιδιωτικούς.

(20)  Για να αντιμετωπιστεί η ανάγκη στήριξης των επενδύσεων σε δραστηριότητες υψηλότερου κινδύνου και μη γραμμικές δραστηριότητες, όπως η έρευνα και η καινοτομία, απαιτείται το πρόγραμμα «Ορίζων Ευρώπη», και ιδίως το ΕΣΚ, καθώς και το ΕΙΚΤ με τις ΚΓΚ του, να λειτουργούν σε συνέργεια με τα χρηματοδοτικά προϊόντα που πρόκειται να αναπτυχθούν στο πλαίσιο του InvestEU. Στο πλαίσιο αυτό, η πείρα που αποκτήθηκε από τα χρηματοδοτικά μέσα που αναπτύχθηκαν δυνάμει του προγράμματος «Ορίζων 2020», όπως το InnovFin και η εγγύηση δανείων για τις ΜΜΕ, θα πρέπει να χρησιμεύσει ως ισχυρή βάση για την επίτευξη της εν λόγω στοχευμένης στήριξης, το δε ΕΣΚ θα πρέπει να αναπτύξει δραστηριότητες στρατηγικής συλλογής και αξιολόγησης πληροφοριών σε πραγματικό χρόνο, ούτως ώστε να διαχειρίζεται και να οργανώνει εγκαίρως τις διάφορες δράσεις του.

(21)  Το ΕΣΚ, μαζί με άλλα μέρη του προγράμματος «Ορίζων Ευρώπη», θα πρέπει να δίνει ώθηση σε όλες τις μορφές καινοτομίας, από την επαυξητική καινοτομία έως τη ρηξικέλευθη και ανατρεπτική καινοτομία, με στόχο ιδίως την καινοτομία που δημιουργεί αγορές. Το ΕΣΚ, αξιοποιώντας τα μέσα του – Pathfinder και Accelerator – θα πρέπει να επιδιώκει τον εντοπισμό, την ανάπτυξη και την υλοποίηση ▌καινοτομιών υψηλού κινδύνου και όλων των ειδών, συμπεριλαμβανομένων των επαυξητικών καινοτομιών, εστιάζοντας κυρίως σε ρηξικέλευθες, ανατρεπτικές και υπερπροηγμένες καινοτομίες που έχουν τη δυνατότητα να δημιουργήσουν αγορές. Μέσω της συνεκτικής και εξορθολογισμένης στήριξης, το ΕΣΚ αναμένεται ότι θα συμβάλλει στην αντιμετώπιση του κενού που παρατηρείται σήμερα όσον αφορά τη δημόσια στήριξη και τις ιδιωτικές επενδύσεις για ρηξικέλευθες καινοτομίες. Τα μέσα του ΕΣΚ απαιτούν πρόβλεψη ειδικών νομικών και διαχειριστικών χαρακτηριστικών που θα αντικατοπτρίζουν τους στόχους του, και ιδίως τις δραστηριότητες διείσδυσης στην αγορά.

(21α)  Κατά την έννοια του παρόντος κανονισμού και ιδίως για τις δραστηριότητες που διεξάγονται στο πλαίσιο του ΕΣΚ, «νεοφυής επιχείρηση» είναι μια ΜΜΕ σε πρώιμο στάδιο του κύκλου ζωής της (συμπεριλαμβανομένων των πανεπιστημιακών τεχνοβλαστών), η οποία ασχολείται με καινοτόμες λύσεις και εφαρμόζει ένα κλιμακούμενο επιχειρηματικό μοντέλο, και η οποία είναι αυτόνομη κατά την έννοια του άρθρο 3 του παραρτήματος της σύστασης 2003/361/ΕΚ της Επιτροπής(5)· και «εταιρεία μεσαίας κεφαλαιοποίησης»: εταιρεία η οποία δεν υπάγεται στον ορισμό των πολύ μικρών, μικρών και μεσαίων επιχειρήσεων που περιλαμβάνεται στη σύσταση 2003/361/ΕΚ της Επιτροπής, και η οποία διαθέτει από 250 έως 3000 απασχολούμενους, εφόσον ο αριθμός απασχολούμενων υπολογίζεται σύμφωνα με τα άρθρα 3, 4, 5 και 6 του τίτλου I του παραρτήματος της προαναφερθείσας σύστασης· μικρή επιχείρηση μεσαίας κεφαλαιοποίησης είναι μια επιχείρηση μεσαίας κεφαλαιοποίησης η οποία διαθέτει έως 499 απασχολούμενους.

(22)  Μέσω μεικτής χρηματοδότησης του ΕΣΚ, το μέσο Accelerator του ΕΣΚ προσδοκάται ότι θα αποκαταστήσει τη νεκρή ζώνη μεταξύ της έρευνας, της φάσης πριν από τη μαζική διάθεση στην αγορά και της επέκτασης των εταιρειών. Πιο συγκεκριμένα, το μέσο Accelerator θα πρέπει να παρέχει στήριξη σε έργα με βαθμό τεχνολογικού κινδύνου ή κινδύνου αγοράς τόσο υψηλό ώστε να μην θεωρούνται ικανά να λάβουν τραπεζική χρηματοδότηση ή να προσελκύσουν σημαντικές επενδύσεις από την αγορά. Ως εκ τούτου, το μέσο θα συμπληρώνει το πρόγραμμα InvestEU που θεσπίστηκε με τον κανονισμό …(6).

(22α)  Οι ΜΜΕ αποτελούν σημαντική πηγή καινοτομίας και ανάπτυξης στην Ευρώπη. Ως εκ τούτου, απαιτείται η ισχυρή συμμετοχή των ΜΜΕ, όπως αυτές ορίζονται στη σύσταση 2003/361/ΕΚ της Επιτροπής, στο πρόγραμμα «Ορίζων Ευρώπη». Το πρόγραμμα «Ορίζων Ευρώπη» θα πρέπει να αξιοποιήσει τις βέλτιστες πρακτικές που διαμορφώθηκαν στο πλαίσιο του προγράμματος «Ορίζων 2020» και να συνεχίσει να ενθαρρύνει τη συμμετοχή των ΜΜΕ στο πρόγραμμα-πλαίσιο κατά τρόπο ολοκληρωμένο.

(22β)   Μολονότι ο προϋπολογισμός του μέσου Accelerator του ΕΣΚ θα πρέπει να χρησιμοποιείται κυρίως για μεικτή χρηματοδότηση, για τους σκοπούς του άρθρου 43, η στήριξη υπό μορφή επιχορηγήσεων που παρέχει το μέσο Accelerator του ΕΣΚ σε ΜΜΕ, συμπεριλαμβανομένων νεοφυών επιχειρήσεων, θα πρέπει να είναι αντίστοιχη με εκείνη που προβλεπόταν στον προϋπολογισμό του μέσου για τις ΜΜΕ του προηγούμενου προγράμματος-πλαισίου «Ορίζων 2020», το οποίο θεσπίστηκε με τον κανονισμό (ΕΕ) αριθ. 1291/2013 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου(7).

(22γ)   Σε στενή συνέργεια με το InvestEU, το μέσο Accelerator του ΕΣΚ, στις μορφές του μεικτής χρηματοδότησης και χρηματοδοτικής στήριξης μετοχικού κεφαλαίου, θα πρέπει να χρηματοδοτεί ΜΜΕ, συμπεριλαμβανομένων νεοφυών επιχειρήσεων, και σε εξαιρετικές περιπτώσεις έργα που υλοποιούνται από μικρές επιχειρήσεις μεσαίας κεφαλαιοποίησης, οι οποίες δεν είναι ακόμα σε θέση να παραγάγουν έσοδα ή δεν είναι ακόμα κερδοφόρες ή δεν είναι ακόμα σε θέση να προσελκύσουν επαρκείς επενδύσεις για την πλήρη υλοποίηση του επιχειρηματικού σχεδίου των έργων τους. Αυτές οι επιλέξιμες οντότητες θεωρούνται ότι δεν είναι τραπεζικά ελκυστικές, και παράλληλα μέρος των επενδυτικών τους αναγκών θα μπορούσε να καλύπτεται ή να έχει ήδη καλυφθεί από έναν ή περισσότερους επενδυτές, λόγου χάρη από μια ιδιωτική ή δημόσια τράπεζα, ένα γραφείο διαχείρισης οικογενειακής περιουσίας, μια εταιρεία επιχειρηματικού κεφαλαίου, έναν επιχειρηματικό άγγελο, κτλ. Με τον τρόπο αυτόν, αντιμετωπίζεται μια ανεπάρκεια της αγοράς, το δε μέσο Accelerator του ΕΣΚ χρηματοδοτεί οντότητες οι οποίες είναι μεν υποσχόμενες αλλά όχι ακόμα τραπεζικά ελκυστικές και οι οποίες υλοποιούν έργα ρηξικέλευθης καινοτομίας που δημιουργεί αγορές. Μόλις οι εν λόγω οντότητες καταστούν τραπεζικά ελκυστικές, τα έργα αυτά θα μπορούν να χρηματοδοτηθούν, σε μεταγενέστερο στάδιο της ανάπτυξής τους, στο πλαίσιο του InvestEU.

(23)  Το ΕΙΚΤ, κυρίως μέσω των κοινοτήτων γνώσης και καινοτομίας (ΚΓΚ) του και του Σχεδίου Περιφερειακής Καινοτομίας του ΕΙΚΤ, θα πρέπει να επιδιώκει την ενίσχυση των οικοσυστημάτων καινοτομίας, για την ανάπτυξη μιας συνολικής ενωσιακής ικανότητας για καινοτομία που να αντιμετωπίζει τις παγκόσμιες προκλήσεις, προωθώντας την ολοκλήρωση των επιχειρήσεων, της έρευνας, της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης και της επιχειρηματικότητας. Σύμφωνα με την ιδρυτική του πράξη, τον κανονισμό ΕΙΚΤ(8), και το στρατηγικό θεματολόγιο καινοτομίας του ΕΙΚΤ(9), το ΕΙΚΤ θα πρέπει να ενθαρρύνει την καινοτομία στις δραστηριότητές του και να στηρίζει την ενοποίηση της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης με το οικοσύστημα καινοτομίας, ιδίως με: την ώθηση της επιχειρηματικής εκπαίδευσης, την ενθάρρυνση ισχυρών συνεργασιών μη επιστημονικού χαρακτήρα μεταξύ της βιομηχανίας και της ακαδημαϊκής κοινότητας· και τον καθορισμό των προσδοκώμενων δεξιοτήτων των μελλοντικών φορέων καινοτομίας, όπως, για παράδειγμα, ψηφιακές δεξιότητες και δεξιότητες καινοτομίας, ώστε να είναι σε θέση να αντιμετωπίζουν τις παγκόσμιες προκλήσεις. Τα προγράμματα στήριξης που προσφέρει το ΕΙΚΤ θα πρέπει να απευθύνονται σε δικαιούχους του ΕΣΚ, ενώ οι νεοφυείς εταιρείες που προκύπτουν από τις ΚΓΚ του ΕΙΚΤ θα πρέπει να έχουν ταχεία πρόσβαση σε δράσεις του ΕΣΚ. Λόγω της εστίασης του ΕΙΚΤ στα οικοσυστήματα καινοτομίας, αυτό υπάγεται σαφώς στον πυλώνα «Καινοτόμος Ευρώπη», ωστόσο, θα πρέπει επίσης να στηρίζει όλους τους άλλους πυλώνες, κατά περίπτωση, ενώ ο σχεδιασμός των οικείων ΚΓΚ θα πρέπει να εναρμονίζεται, μέσω της διαδικασίας στρατηγικού σχεδιασμού, με τον πυλώνα «Παγκόσμιες προκλήσεις και ευρωπαϊκή βιομηχανική ανταγωνιστικότητα». Θα πρέπει να αποφεύγονται οι επικαλύψεις μεταξύ των ΚΓΚ και άλλων μέσων στον ίδιο τομέα, ιδίως άλλων συμπράξεων.

(24)  Η εξασφάλιση και η διαφύλαξη ισότιμων όρων ανταγωνισμού για τις εταιρείες που ανταγωνίζονται σε μια δεδομένη αγορά θα πρέπει να αποτελεί βασική απαίτηση για την άνθηση της καινοτομίας αιχμής ή της επαναστατικής καινοτομίας ώστε να μπορούν ιδίως οι φορείς καινοτομίας μικρού και μεσαίου μεγέθους να δρέψουν τα οφέλη της επένδυσής τους και να κατακτήσουν μερίδιο της αγοράς. Παρομοίως, κάποιος βαθμός ανοίγματος στην κλίμακα καινοτομίας των χρηματοδοτούμενων δράσεων –δηλαδή να απευθύνονται σε μεγάλο δίκτυο δικαιούχων– ενδέχεται να συμβάλει σημαντικά στην οικοδόμηση ικανοτήτων των ΜΜΕ, καθώς θα τους παρέχει τα αναγκαία μέσα για να προσελκύουν επενδύσεις και να ακμάζουν.

(25)  Το πρόγραμμα θα πρέπει να προωθεί και να ενσωματώνει τη συνεργασία με τρίτες χώρες, διεθνείς οργανισμούς και πρωτοβουλίες με βάση το ενωσιακό συμφέρον, καθώς και τα αμοιβαία οφέλη και τις διεθνείς δεσμεύσεις υλοποίησης των ΣΒΑ των Ηνωμένων Εθνών. Η διεθνής συνεργασία θα πρέπει να επιδιώκει την ενίσχυση της αριστείας στον τομέα έρευνας και καινοτομίας, της ελκυστικότητας και της οικονομικής και βιομηχανικής ανταγωνιστικότητας ▌της Ένωσης, με στόχο την αντιμετώπιση παγκόσμιων κοινωνιακών προκλήσεων, όπως διατυπώνονται στους ΣΒΑ των Ηνωμένων Εθνών, και την υποστήριξη των εξωτερικών πολιτικών της Ένωσης. Θα πρέπει να ακολουθείται προσέγγιση γενικού ανοικτού χαρακτήρα όσον αφορά την αριστεία σε διεθνείς συνεργασίες και στοχευμένες δράσεις διεθνούς συνεργασίας, ▌πρέπει δε να εφαρμόζονται κατάλληλα κριτήρια επιλεξιμότητας, τα οποία να συνεκτιμούν τα διάφορα επίπεδα ικανοτήτων Ε&Κ, για τη χρηματοδότηση οντοτήτων που είναι εγκατεστημένες σε χώρες χαμηλών και μεσαίων εισοδημάτων. Ταυτόχρονα, θα πρέπει να προωθείται η σύνδεση των τρίτων χωρών με το πρόγραμμα, με στόχο την αμοιβαιότητα και διασφαλίζοντας τα ενωσιακά συμφέροντα και την αυξημένη συμμετοχή όλων των κρατών μελών στο πρόγραμμα.

(26)  Με στόχο την εμβάθυνση της σχέσης μεταξύ επιστήμης και κοινωνίας και τη μεγιστοποίηση των οφελών από την αλληλεπίδρασή τους, το πρόγραμμα θα πρέπει να εξασφαλίζει τη δέσμευση και τη συμμετοχή των πολιτών και των οργανώσεων της κοινωνίας των πολιτών στον κοινό σχεδιασμό και τη συνδημιουργία θεματολογίων και περιεχομένου στον τομέα της υπεύθυνης έρευνας και καινοτομίας (ΥΕΚ) που ανταποκρίνονται στις ανησυχίες, τις ανάγκες και τις προσδοκίες των πολιτών και της κοινωνίας των πολιτών, την προαγωγή της επιστημονικής εκπαίδευσης, την παροχή πρόσβασης του κοινού στην επιστημονική γνώση, καθώς και τη διευκόλυνση της συμμετοχής των πολιτών και των οργανώσεων της κοινωνίας των πολιτών στις δραστηριότητες του προγράμματος. Θα πρέπει να παρακολουθούνται τα μέτρα που λαμβάνονται για τη βελτίωση της συμμετοχής των πολιτών και της κοινωνίας των πολιτών.

(26α)  Το πρόγραμμα «Ορίζων Ευρώπη» θα πρέπει να υποστηρίζει τις νέες τεχνολογίες που συμβάλλουν στην εξάλειψη φραγμών οι οποίοι αποκλείουν την πρόσβαση και την πλήρη συμμετοχή των ατόμων με αναπηρίες και οι οποίοι, συνεπώς, περιορίζουν την ανάπτυξη μιας πραγματικά πολυδεκτικής κοινωνίας.

(27)  Σύμφωνα με το άρθρο 349 ΣΛΕΕ, οι εξόχως απόκεντρες περιφέρειες της Ένωσης δικαιούνται ειδικά μέτρα (λαμβάνοντας υπόψη τη διαρθρωτική, κοινωνική και οικονομική κατάστασή τους) για την πρόσβαση στα οριζόντια προγράμματα της Ένωσης. Το πρόγραμμα θα πρέπει, συνεπώς, να λαμβάνει υπόψη τα ειδικά χαρακτηριστικά των συγκεκριμένων περιφερειών σύμφωνα με την ανακοίνωση της Επιτροπής με τίτλο «Ισχυρότερη και ανανεωμένη στρατηγική εταιρική σχέση με τις εξόχως απόκεντρες περιφέρειες της ΕΕ» (COM(2017)0623) που εγκρίθηκε από το Συμβούλιο στις 12 Απριλίου 2018 και, όπου είναι δυνατόν, να προωθούν τη συμμετοχή τους στο πρόγραμμα.

(28)  Οι δραστηριότητες που αναπτύσσονται στο πλαίσιο του προγράμματος θα πρέπει να στοχεύουν στην εξάλειψη των ανισοτήτων μεταξύ των φύλων, στην αποφυγή των προκαταλήψεων λόγω φύλου, στην επαρκή ενσωμάτωση της διάστασης του φύλου στο περιεχόμενο της έρευνας και καινοτομίας, στη βελτίωση της εξισορρόπησης της επαγγελματικής με την προσωπική ζωή, στην προώθηση της ισότητας ανδρών και γυναικών, συμπεριλαμβανομένων των αρχών ίσης αμοιβής όπως αναφέρονται στο άρθρο 141 παράγραφος 3 ΣΛΕΕ και στην οδηγία 2006/54/ΕΚ για την εφαρμογή της αρχής των ίσων ευκαιριών και της ίσης μεταχείρισης ανδρών και γυναικών σε θέματα εργασίας και απασχόλησης, καθώς και στη διασφάλιση της προσβασιμότητας των ερευνητών με αναπηρίες στον τομέα της έρευνας και καινοτομίας. ▌

(29)  Ενόψει των ιδιαίτερων χαρακτηριστικών του τομέα της άμυνας, οι λεπτομερείς διατάξεις για την ενωσιακή χρηματοδότηση ερευνητικών έργων στον τομέα της άμυνας θα πρέπει να καθοριστούν στον κανονισμό … για τη σύσταση του Ευρωπαϊκού Ταμείου Άμυνας(10) όπου προβλέπονται οι κανόνες συμμετοχής για τη διεξαγωγή έρευνας στον τομέα της άμυνας. Παρόλο που θα πρέπει να ενθαρρύνονται οι συνέργειες ανάμεσα στο πρόγραμμα «Ορίζων Ευρώπη» και το Ευρωπαϊκό Ταμείο Άμυνας, με αποφυγή των επικαλύψεων, οι δράσεις στο πλαίσιο του προγράμματος «Ορίζων Ευρώπη» θα πρέπει να εστιάζονται αποκλειστικά στις εφαρμογές μη στρατιωτικού χαρακτήρα.

(30)  Ο παρών κανονισμός προβλέπει χρηματοδοτικό κονδύλιο για το πρόγραμμα. Το αναφερόμενο στο άρθρο 1 παράγραφος 3 στοιχείο α) ποσό για το ειδικό πρόγραμμα θα αποτελεί το ποσό προνομιακής αναφοράς, κατά την έννοια του [να επικαιροποιηθεί η παραπομπή κατά περίπτωση σύμφωνα με τη νέα διοργανική συμφωνία: σημείου 17 της διοργανικής συμφωνίας της 2ας Δεκεμβρίου 2013 μεταξύ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, του Συμβουλίου και της Επιτροπής για τη δημοσιονομική πειθαρχία, τη συνεργασία σε δημοσιονομικά θέματα και τη χρηστή δημοσιονομική διαχείριση(11)], για το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο κατά την ετήσια διαδικασία του προϋπολογισμού.

(31)  Ο κανονισμός (ΕΕ, Ευρατόμ) 2018/1046 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου («ο δημοσιονομικός κανονισμός»)(12) εφαρμόζεται στο παρόν πρόγραμμα, εκτός εάν προβλέπεται διαφορετικά. Θεσπίζει κανόνες για την εκτέλεση του προϋπολογισμού της Ένωσης, συμπεριλαμβανομένων των κανόνων σχετικά με τις επιχορηγήσεις, τα βραβεία, τη σύναψη συμβάσεων, την έμμεση διαχείριση, τη χρηματοδοτική συνδρομή, τα χρηματοδοτικά μέσα και τις εγγυήσεις από τον προϋπολογισμό.

(31α)  Η διοικητική απλούστευση, και ιδίως η μείωση του διοικητικού φόρτου για τους δικαιούχους, θα πρέπει να επιδιώκεται συνεχώς καθ’ όλη τη διάρκεια του προγράμματος. Η Επιτροπή θα πρέπει να απλουστεύσει περαιτέρω τα εργαλεία και τις κατευθυντήριες γραμμές της κατά τρόπο ώστε να συνεπάγονται ελάχιστο φόρτο για τους δικαιούχους. Ειδικότερα, η Επιτροπή θα πρέπει να εξετάσει το ενδεχόμενο να εκδώσει τις κατευθυντήριες γραμμές και σε συνοπτική μορφή.

(31β)  Προκειμένου να εξασφαλιστεί ότι η Ευρώπη θα παραμείνει στην πρώτη γραμμή της παγκόσμιας έρευνας και καινοτομίας στον ψηφιακό τομέα και να ληφθεί υπόψη η ανάγκη να επιταχυνθούν οι επενδύσεις ώστε να αξιοποιηθούν οι αυξανόμενες ευκαιρίες των ψηφιακών τεχνολογιών, από τον συνολικό προϋπολογισμό του προγράμματος-πλαισίου θα πρέπει να διατεθεί επαρκής προϋπολογισμός σε βασικές ψηφιακές προτεραιότητες.

(32)  Σύμφωνα με τον δημοσιονομικό κανονισμό, τον κανονισμό (ΕΕ, Ευρατόμ) αριθ. 883/2013 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου(13), τον κανονισμό (Ευρατόμ, ΕΚ) αριθ. 2988/95 του Συμβουλίου(14), τον κανονισμό (Ευρατόμ, ΕΚ) αριθ. 2185/96 του Συμβουλίου(15) και τον κανονισμό (ΕΕ) 2017/1939 του Συμβουλίου(16), τα οικονομικά συμφέροντα της Ένωσης πρέπει να προστατεύονται μέσω αναλογικών μέτρων, συμπεριλαμβανομένων της πρόληψης, του εντοπισμού, της διόρθωσης και της διερεύνησης παρατυπιών και περιπτώσεων απάτης, της ανάκτησης των απολεσθέντων, αχρεωστήτως καταβληθέντων ή μη ορθώς χρησιμοποιηθέντων κονδυλίων και, όταν χρειάζεται, της επιβολής διοικητικών κυρώσεων. Ειδικότερα, βάσει του κανονισμού (ΕΕ, Ευρατόμ) αριθ. 883/2013 και του κανονισμού (Ευρατόμ, ΕΚ) αριθ. 2185/96, η Ευρωπαϊκή Υπηρεσία Καταπολέμησης της Απάτης (OLAF) μπορεί να διεξάγει διοικητικές έρευνες, συμπεριλαμβανομένων επιτόπιων ελέγχων και εξακριβώσεων, για τη διαπίστωση φαινομένων απάτης, διαφθοράς ή άλλης παράνομης ενέργειας εις βάρος των οικονομικών συμφερόντων της Ένωσης. Σύμφωνα με τον κανονισμό (ΕΕ) 2017/1939, η Ευρωπαϊκή Εισαγγελία μπορεί να διερευνά και να ασκεί δίωξη σε υποθέσεις απάτης και άλλων ποινικών αδικημάτων εις βάρος των οικονομικών συμφερόντων της Ένωσης, όπως προβλέπεται στην οδηγία (ΕΕ) 2017/1371 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου(17). Σύμφωνα με τον δημοσιονομικό κανονισμό, πρόσωπα ή οντότητες που λαμβάνουν κονδύλια της Ένωσης οφείλουν να συνεργάζονται πλήρως για την προστασία των οικονομικών συμφερόντων της Ένωσης, να παραχωρούν τα αναγκαία δικαιώματα και πρόσβαση στην Επιτροπή, στην OLAF, στην Ευρωπαϊκή Εισαγγελία και στο Ευρωπαϊκό Ελεγκτικό Συνέδριο (ΕΕΣ) και να μεριμνούν ώστε τα τρίτα μέρη που εμπλέκονται στην αξιοποίηση των κονδυλίων της Ένωσης να παραχωρούν ανάλογα δικαιώματα.

(33)  Σύμφωνα με το [να επικαιροποιηθεί η παραπομπή κατά περίπτωση σύμφωνα με νέα απόφαση για τις ΥΧΕ: άρθρο 94 της απόφασης 2013/755/ΕΕ του Συμβουλίου(18)], τα πρόσωπα και οι οντότητες που είναι εγκατεστημένα σε υπερπόντιες χώρες και εδάφη είναι επιλέξιμα για χρηματοδότηση, με την επιφύλαξη των κανόνων και στόχων του προγράμματος και των ενδεχόμενων ρυθμίσεων που ισχύουν στο κράτος μέλος με το οποίο είναι συνδεδεμένη η υπερπόντια χώρα ή το έδαφος. Το πρόγραμμα θα πρέπει να λαμβάνει δεόντως υπόψη τα ειδικά χαρακτηριστικά των εν λόγω εδαφών, για την αποτελεσματική συμμετοχή των εδαφών αυτών και τη στήριξη της συνεργασίας και των συνεργειών, ιδίως στις εξόχως απόκεντρες περιοχές, καθώς και με τις τρίτες χώρες με τις οποίες γειτονεύουν.

(34)  Σύμφωνα με τις παραγράφους 22 και 23 της διοργανικής συμφωνίας για τη βελτίωση του νομοθετικού έργου της 13ης Απριλίου 2016, το πρόγραμμα πρέπει να αξιολογείται με βάση πληροφορίες που συλλέγονται μέσω ειδικών απαιτήσεων παρακολούθησης, αποφεύγοντας, ωστόσο, τις υπέρμετρες ρυθμίσεις και τον διοικητικό φόρτο, ιδίως στα κράτη μέλη και τους δικαιούχους του προγράμματος. Οι απαιτήσεις αυτές μπορεί, κατά περίπτωση, να περιλαμβάνουν μετρήσιμους δείκτες, ως βάση για την επιτόπια αξιολόγηση των επιπτώσεων του προγράμματος.

(35)  Για τη συμπλήρωση ή την τροποποίηση των δεικτών κατεύθυνσης επιπτώσεων, όπου κρίνεται αναγκαίο, θα πρέπει να ανατίθεται στην Επιτροπή η εξουσία έκδοσης πράξεων σύμφωνα με το άρθρο 290 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Είναι ιδιαίτερα σημαντικό να διενεργεί η Επιτροπή κατάλληλες διαβουλεύσεις κατά τις προπαρασκευαστικές εργασίες της, μεταξύ άλλων σε επίπεδο εμπειρογνωμόνων, και οι εν λόγω διαβουλεύσεις να διενεργούνται σύμφωνα με τις αρχές που προβλέπονται στη διοργανική συμφωνία της 13ης Απριλίου 2016 για τη βελτίωση του νομοθετικού έργου. Πιο συγκεκριμένα, προκειμένου να εξασφαλιστεί η ίση συμμετοχή στην προετοιμασία των κατ’ εξουσιοδότηση πράξεων, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο λαμβάνουν όλα τα έγγραφα κατά τον ίδιο χρόνο με τους εμπειρογνώμονες των κρατών μελών, και οι εμπειρογνώμονές τους έχουν συστηματικά πρόσβαση στις συνεδριάσεις των ομάδων εμπειρογνωμόνων της Επιτροπής που ασχολούνται με την προετοιμασία κατ’ εξουσιοδότηση πράξεων.

(36)  Η συνοχή και οι συνέργειες μεταξύ του προγράμματος «Ορίζων Ευρώπη» και του διαστημικού προγράμματος της ΕΕ θα δημιουργήσουν ευνοϊκές συνθήκες για τη δημιουργία παγκοσμίως ανταγωνιστικού και καινοτόμου ευρωπαϊκού διαστημικού τομέα· θα ενισχύσουν την αυτονομία της Ευρώπης όσον αφορά την πρόσβαση στο διάστημα και την αξιοποίηση αυτού με ασφαλή τρόπο· και θα ενισχύσουν τον ρόλο της Ευρώπης ως παγκόσμιου παράγοντα. Οι ρηξικέλευθες λύσεις στο πρόγραμμα «Ορίζων Ευρώπη» θα υποστηρίζονται από δεδομένα και υπηρεσίες που θα διατίθενται από το διαστημικό πρόγραμμα.

(36α)  Για κάθε συγκεκριμένη δράση που πρόκειται να χρηματοδοτηθεί από το πρόγραμμα εργασίας, θα πρέπει να συνεκτιμώνται τα αποτελέσματα συγκεκριμένων προγενέστερων έργων και η κατάσταση της επιστήμης, της τεχνολογίας και της καινοτομίας σε εθνικό, ενωσιακό και διεθνές επίπεδο, καθώς και οι συναφείς εξελίξεις ως προς την πολιτική, την αγορά και την κοινωνία.

(37)  Οι κανόνες συμμετοχής και διάδοσης θα πρέπει να αντιστοιχούν ικανοποιητικά στις ανάγκες του προγράμματος, συνεκτιμώντας τις ανησυχίες και τις συστάσεις των διαφόρων ενδιαφερόμενων μερών.

(38)  Θα πρέπει να εφαρμόζονται κοινοί κανόνες και κοινές απαιτήσεις στο σύνολο του προγράμματος με σκοπό την εξασφάλιση απλουστευμένων και κοινών εργαλείων εφαρμογής, συμπεριλαμβανομένων εργαλείων παρακολούθησης και υποβολής εκθέσεων, και ενός συνεκτικού πλαισίου το οποίο θα διευκολύνει τη συμμετοχή σε προγράμματα χρηματοδοτούμενα από τον προϋπολογισμό του προγράμματος, μεταξύ άλλων τη συμμετοχή σε προγράμματα υπό τη διαχείριση φορέων χρηματοδότησης, όπως το ΕΙΚΤ, κοινές επιχειρήσεις ή άλλα σχήματα δυνάμει του άρθρου 187 ΣΛΕΕ και τη συμμετοχή σε προγράμματα αναλαμβανόμενα από κράτη μέλη δυνάμει του άρθρου 185 ΣΛΕΕ. Θα πρέπει να είναι δυνατή η έγκριση συγκεκριμένων κανόνων, αλλά οι εξαιρέσεις πρέπει να περιορίζονται στο απολύτως αναγκαίο και να αιτιολογούνται δεόντως.

(39)  Δράσεις που εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής του προγράμματος θα πρέπει να σέβονται τα θεμελιώδη δικαιώματα και να τηρούν τις αρχές που αναγνωρίζονται μεταξύ άλλων από τον Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Οι εν λόγω δράσεις θα πρέπει να συνάδουν με τυχόν νομικές υποχρεώσεις, όπως το διεθνές δίκαιο, με τυχόν σχετικές αποφάσεις της Επιτροπής, όπως η ανακοίνωση της Επιτροπής της 28ης Ιουνίου 2013(19), καθώς και με αρχές δεοντολογίας, όπως μεταξύ άλλων η αποφυγή παραβιάσεων της ακεραιότητας της έρευνας. Πρέπει να λαμβάνονται υπόψη οι γνωμοδοτήσεις της ευρωπαϊκής ομάδας για τη δεοντολογία στην επιστήμη και τις νέες τεχνολογίες, του Οργανισμού Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης και του Ευρωπαίου Επόπτη Προστασίας Δεδομένων. Κατά τις ερευνητικές δραστηριότητες θα πρέπει επίσης να λαμβάνεται υπόψη το άρθρο 13 ΣΛΕΕ και να περιορίζεται η χρήση ζώων στην έρευνα και τις δοκιμές, με απώτερο στόχο την αντικατάσταση της χρήσης ζώων.

(40)  Ακολουθώντας τους στόχους της διεθνούς συνεργασίας κατά τα άρθρα 180 και 186 ΣΛΕΕ, θα πρέπει να προωθείται η συμμετοχή νομικών οντοτήτων εγκατεστημένων σε τρίτες χώρες, καθώς και διεθνών οργανισμών, προς το επιστημονικό, κοινωνιακό, οικονομικό και τεχνολογικό συμφέρον της Ένωσης. Η υλοποίηση του προγράμματος θα πρέπει να συμμορφώνεται με τα μέτρα που θεσπίζονται βάσει των άρθρων 75 και 215 ΣΛΕΕ και να τηρεί το διεθνές δίκαιο. Για δράσεις που αφορούν τους στρατηγικούς πόρους, τα συμφέροντα, την αυτονομία ή την ασφάλεια της Ένωσης, η συμμετοχή σε συγκεκριμένες δράσεις του προγράμματος μπορεί να περιορίζεται μόνο σε οντότητες που είναι εγκατεστημένες σε κράτη μέλη ή σε νομικές οντότητες που είναι εγκατεστημένες σε συγκεκριμένες συνδεδεμένες ή άλλες τρίτες χώρες, επιπλέον των νομικών οντοτήτων που είναι εγκατεστημένες σε κράτη μέλη.

(41)  Αναγνωρίζοντας ότι η κλιματική αλλαγή συνιστά μία από τις μεγαλύτερες παγκόσμιες και κοινωνιακές προκλήσεις και λαμβάνοντας υπόψη τη σημασία της αντιμετώπισης της κλιματικής αλλαγής σύμφωνα με τις δεσμεύσεις της Ένωσης που απορρέουν από τη Συμφωνία του Παρισιού και τους στόχους βιώσιμης ανάπτυξης των Ηνωμένων Εθνών, το πρόγραμμα αυτό θα συμβάλει στην ενσωμάτωση των δράσεων για το κλίμα, καθώς και στην επίτευξη ενός γενικού στόχου, ο οποίος συνίσταται στο να διατεθεί το 25 % τουλάχιστον των δαπανών του προϋπολογισμού της ΕΕ προς στόχους που αφορούν το κλίμα κατά την περίοδο του ΠΔΠ 2021-2027, και ενός ετήσιου στόχου, ο οποίος συνίσταται στο να διατεθεί το 30 % το συντομότερο δυνατόν και το αργότερο έως το 2027. Η διάσταση του κλίματος ενσωματώνεται δεόντως στο περιεχόμενο της έρευνας και της καινοτομίας και εφαρμόζεται σε όλα τα στάδια του ερευνητικού κύκλου.

(41α)  Στο πλαίσιο της κατεύθυνσης επιπτώσεων όσον αφορά το κλίμα, η Επιτροπή υποβάλλει εκθέσεις σχετικά με τις εκροές, τις καινοτομίες και τις συνολικές εκτιμώμενες επιπτώσεις των έργων που συνδέονται με το κλίμα, μεταξύ άλλων ανά μέρος του προγράμματος και ανά τρόπο υλοποίησης. Στην ανάλυσή της, η Επιτροπή θα πρέπει να λαμβάνει υπόψη το μακροπρόθεσμο οικονομικό, κοινωνιακό και περιβαλλοντικό κόστος και όφελος για τους Ευρωπαίους πολίτες, που προκύπτει από δραστηριότητες του προγράμματος, μεταξύ άλλων από την υιοθέτηση καινοτόμων λύσεων μετριασμού της κλιματικής αλλαγής και προσαρμογής σε αυτήν, τον εκτιμώμενο αντίκτυπο στην απασχόληση και τη δημιουργία επιχειρήσεων, την οικονομική ανάπτυξη και την ανταγωνιστικότητα, την καθαρή ενέργεια, την υγεία και την ευημερία (συμπεριλαμβανομένης της ποιότητας του αέρα, του εδάφους και των υδάτων). Τα αποτελέσματα αυτής της ανάλυσης επιπτώσεων θα πρέπει να δημοσιοποιούνται, να εκτιμώνται στο πλαίσιο των στόχων της Ευρώπης για το κλίμα και την ενέργεια, και να ανατροφοδοτούνται στην επακόλουθη διαδικασία στρατηγικού σχεδιασμού και σε μελλοντικά προγράμματα εργασίας.

(42)  Οι οριζόντιοι δημοσιονομικοί κανόνες που θεσπίζονται από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο, βάσει του άρθρου 322 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης, εφαρμόζονται στον παρόντα κανονισμό. Οι κανόνες αυτοί καθορίζονται στον δημοσιονομικό κανονισμό και προσδιορίζουν συγκεκριμένα τη διαδικασία για τον καθορισμό και την εκτέλεση του προϋπολογισμού μέσω επιχορηγήσεων, σύναψης συμβάσεων, βραβείων και έμμεσης διαχείρισης, και προβλέπουν ελέγχους σχετικά με την ευθύνη των δημοσιονομικών παραγόντων. Οι κανόνες που εγκρίνονται βάσει του άρθρου 322 ΣΛΕΕ αφορούν επίσης την προστασία του προϋπολογισμού της Ένωσης, σε περίπτωση γενικευμένων ελλείψεων όσον αφορά το κράτος δικαίου στα κράτη μέλη, δεδομένου ότι ο σεβασμός του κράτους δικαίου αποτελεί απαραίτητη προϋπόθεση για τη χρηστή δημοσιονομική διαχείριση και την αποτελεσματική ενωσιακή χρηματοδότηση.

(43)  Η χρήση ευαίσθητων προϋπαρχόντων στοιχείων ή η πρόσβαση μη εξουσιοδοτημένων ατόμων σε ευαίσθητα αποτελέσματα και ερευνητικά δεδομένα μπορεί να έχει δυσμενείς επιπτώσεις στα συμφέροντα της Ένωσης ή ενός ή περισσότερων εκ των κρατών μελών. Ως εκ τούτου, ο χειρισμός εμπιστευτικών δεδομένων και διαβαθμισμένων πληροφοριών θα πρέπει να διέπεται από ολόκληρη τη σχετική νομοθεσία της Ένωσης, συμπεριλαμβανομένων των εσωτερικών κανονισμών των θεσμικών οργάνων, όπως η απόφαση (ΕΕ, Ευρατόμ) 2015/444(20), που θεσπίζει τις διατάξεις που αφορούν τους κανόνες ασφάλειας για την προστασία των διαβαθμισμένων πληροφοριών της ΕΕ.

(45)  Είναι αναγκαίος ο καθορισμός των όρων και προϋποθέσεων για τη χορήγηση ενωσιακής χρηματοδότησης σε συμμετέχοντες σε δράσεις στο πλαίσιο του προγράμματος. Οι επιχορηγήσεις θα αποτελούν τον κύριο τύπο χρηματοδότησης στο πλαίσιο του προγράμματος. Άλλες μορφές χρηματοδότησης θα πρέπει να επιλέγονται με βάση την ικανότητά τους να συμβάλλουν στην επίτευξη των ειδικών στόχων των δράσεων και να αποφέρουν αποτελέσματα, λαμβανομένων υπόψη, ιδίως, του κόστους των ελέγχων, του διοικητικού φόρτου και του αναμενόμενου κινδύνου μη συμμόρφωσης. Όσον αφορά τις επιχορηγήσεις, τούτο πρέπει να περιλαμβάνει την εξέταση της χρήσης εφάπαξ ποσών, σταθερών συντελεστών και κλιμάκων μοναδιαίου κόστους, όπως προβλέπονται στον δημοσιονομικό κανονισμό ▌, με στόχο την περαιτέρω απλούστευση. Προτού μπορεί να κριθεί ότι ένα νέο σύστημα επιστροφής δαπανών συνιστά όντως απλούστευση για τους δικαιούχους, θα πρέπει να προηγείται εκτενής και θετική αξιολόγηση.

(47)  Σε συμφωνία με τον κανονισμό (ΕΕ, Ευρατόμ) 2018/1046 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου (εφεξής ο «δημοσιονομικός κανονισμός»)(21), το πρόγραμμα θα πρέπει να αποτελεί τη βάση για ευρύτερη αποδοχή των συνήθων πρακτικών κοστολόγησης που εφαρμόζουν οι δικαιούχοι στις δαπάνες προσωπικού και τις μοναδιαίες δαπάνες για αγαθά και υπηρεσίες που τιμολογούνται εσωτερικά (μεταξύ άλλων και για μεγάλες ερευνητικές υποδομές, όπως νοούνται στο πλαίσιο του προγράμματος «Ορίζων 2020»). Η χρήση μοναδιαίου κόστους για αγαθά και υπηρεσίες που τιμολογούνται εσωτερικά, η οποία υπολογίζεται σύμφωνα με τις συνήθεις πρακτικές κοστολόγησης των δικαιούχων και συνδυάζει πραγματικές άμεσες δαπάνες και έμμεσες δαπάνες, θα πρέπει να αποτελεί επιλογή που θα μπορούσε να επιλέγεται από όλους τους δικαιούχους. Στο πλαίσιο αυτό, οι δικαιούχοι θα πρέπει να είναι σε θέση να συμπεριλαμβάνουν τις πραγματικές έμμεσες δαπάνες, οι οποίες υπολογίζονται βάσει κλειδών κατανομής, στις εν λόγω μοναδιαίες δαπάνες για αγαθά και υπηρεσίες που τιμολογούνται εσωτερικά.

(48)  Το ισχύον σύστημα επιστροφής των πραγματικών δαπανών προσωπικού θα πρέπει να απλουστευθεί ακόμη περισσότερο, με την αξιοποίηση της προσέγγισης αμοιβής βάσει έργου, η οποία αναπτύχθηκε στο πλαίσιο του προγράμματος «Ορίζων 2020» και είναι πιο εναρμονισμένη με τον δημοσιονομικό κανονισμό, με στόχο να κλείσει το χάσμα αμοιβών μεταξύ ερευνητών της ΕΕ που συμμετέχουν στο πρόγραμμα.

(49)  Το Ταμείο Εγγυήσεων των Συμμετεχόντων, που συστάθηκε στο πλαίσιο του προγράμματος «Ορίζων 2020» και τελεί υπό τη διαχείριση της Επιτροπής, αναδείχθηκε σε σημαντικό μηχανισμό διασφαλίσεων ο οποίος μετριάζει τους κινδύνους που συνδέονται με τα οφειλόμενα ποσά τα οποία δεν επιστρέφονται από συμμετέχοντες που αθετούν τις υποχρεώσεις τους. Επομένως, το Ταμείο Εγγυήσεων των Συμμετεχόντων, το οποίο μετονομάζεται σε μηχανισμό αλληλασφάλισης («ο μηχανισμός»), θα πρέπει να συνεχιστεί και να επεκταθεί σε άλλους φορείς χρηματοδότησης και, συγκεκριμένα, σε πρωτοβουλίες δυνάμει του άρθρου 185 ΣΛΕΕ. Ο μηχανισμός θα πρέπει να είναι ανοικτός σε δικαιούχους οποιουδήποτε άλλου προγράμματος υπό την άμεση διαχείριση της Ένωσης.

(50)   Θα πρέπει να θεσπιστούν κανόνες που θα διέπουν την εκμετάλλευση και τη διάδοση των αποτελεσμάτων, ώστε να διασφαλίζεται ότι οι δικαιούχοι προστατεύουν, εκμεταλλεύονται, διαδίδουν και παρέχουν πρόσβαση σε αυτά τα αποτελέσματα, κατά περίπτωση. Θα πρέπει να δίνεται μεγαλύτερη έμφαση στην εκμετάλλευση των αποτελεσμάτων· η δε Επιτροπή θα πρέπει να εντοπίζει ευκαιρίες για την εκμετάλλευση αποτελεσμάτων από τους δικαιούχους, και να συμβάλλει στη μεγιστοποίησή τους, ιδίως σε επίπεδο Ένωσης Η εκμετάλλευση θα πρέπει να λαμβάνει υπόψη τις αρχές του παρόντος προγράμματος, μεταξύ άλλων και την προώθηση της καινοτομίας στην Ένωση και την ενίσχυση του Ευρωπαϊκού Χώρου Έρευνας.

(51)  Θα πρέπει να διατηρηθούν τα βασικά στοιχεία του συστήματος αξιολόγησης και επιλογής προτάσεων του προηγούμενου προγράμματος «Ορίζων 2020», με την ιδιαίτερη έμφασή του στα κριτήρια «αριστεία», «αντίκτυπος» και «ποιότητα και αποδοτικότητα της υλοποίησης». Οι προτάσεις θα πρέπει να συνεχίσουν να επιλέγονται με βάση την αξιολόγηση που διενεργείται από ανεξάρτητους εμπειρογνώμονες που προέρχονται από όσο το δυνατόν περισσότερα κράτη μέλη. Η Επιτροπή θα πρέπει να διοργανώνει αξιολόγηση από ανώνυμους, κατά περίπτωση, και να αναλύει τα αποτελέσματά της προκειμένου να αποφεύγεται η μεροληψία λόγω επιλογής. Όπου χρειάζεται, θα πρέπει να λαμβάνεται υπόψη από ανεξάρτητους εμπειρογνώμονες η ανάγκη να διασφαλιστεί η συνολική συνοχή του χαρτοφυλακίου έργων.

(52)  Θα πρέπει σε όλα τα τμήματα του προγράμματος να εφαρμόζεται, σύμφωνα με το άρθρο 127 του δημοσιονομικού κανονισμού, συστηματική αμοιβαία εμπιστοσύνη σε ελέγχους και αξιολογήσεις με άλλα ενωσιακά προγράμματα, με στόχο την ελάφρυνση του διοικητικού φόρτου για τους δικαιούχους κονδυλίων της Ένωσης. Η αμοιβαία εμπιστοσύνη θα πρέπει να θεσπίζεται ρητώς σε συνδυασμό και με άλλα στοιχεία διασφάλισης, όπως οι έλεγχοι συστημάτων και διαδικασιών.

(53)  Οι ειδικές προκλήσεις στους τομείς της έρευνας και της καινοτομίας θα πρέπει να αντιμετωπίζονται μέσω βραβείων, συμπεριλαμβανομένων κοινών βραβείων, κατά περίπτωση, τα οποία διοργανώνει η Επιτροπή ή ο φορέας χρηματοδότησης σε συνεργασία με άλλα όργανα της Ένωσης, τρίτες χώρες, διεθνείς οργανισμούς ή μη κερδοσκοπικές νομικές οντότητες. Ειδικότερα, θα πρέπει να απονέμονται βραβεία σε έργα που προσελκύουν επιστήμονες από χώρες διευρυμένης συμμετοχής, καθώς και σε επιτυχημένα έργα, με σκοπό την αύξηση της προβολής τους και την αύξηση της προώθησης δράσεων που χρηματοδοτούνται από την Ένωση.

(54)  Τα είδη χρηματοδότησης και οι μέθοδοι εφαρμογής βάσει του παρόντος κανονισμού επιλέγονται με βάση τη δυνατότητά τους να συμβάλλουν στην επίτευξη των συγκεκριμένων στόχων των δράσεων και να αποφέρουν αποτελέσματα, λαμβανομένων υπόψη, ιδίως, του κόστους των ελέγχων, του διοικητικού φόρτου και του αναμενόμενου κινδύνου μη συμμόρφωσης. Τούτο θα πρέπει να συνυπολογίζει τη χρήση εφάπαξ ποσών, σταθερών συντελεστών ή μοναδιαίων δαπανών.

ΕΞΕΔΩΣΑΝ ΤΟΝ ΠΑΡΟΝΤΑ ΚΑΝΟΝΙΣΜΟ:

ΤΙΤΛΟΣ I

ΓΕΝΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΞΕΙΣ

Άρθρο 1

Αντικείμενο

1.  Με τον παρόντα κανονισμό θεσπίζεται το πρόγραμμα-πλαίσιο έρευνας και καινοτομίας «Ορίζων Ευρώπη» («το πρόγραμμα»), διατυπώνονται οι κανόνες συμμετοχής σε έμμεσες δράσεις του προγράμματος και διάδοσης αυτών και προσδιορίζεται το πλαίσιο που διέπει την ενωσιακή στήριξη για δραστηριότητες έρευνας και καινοτομίας.

2.  Καθορίζονται οι στόχοι του προγράμματος, ο προϋπολογισμός για την περίοδο 2021 – 2027, οι μορφές χρηματοδότησης από την Ένωση και οι κανόνες για την παροχή της εν λόγω χρηματοδότησης.

3.  Το πρόγραμμα υλοποιείται με:

α)  το ειδικό πρόγραμμα που θεσπίζεται με την απόφαση …/…/ΕΕ(22) ▌·

αα)  χρηματοδοτική συνεισφορά προς το ΕΙΚΤ που συστάθηκε με τον κανονισμό (ΕΚ) αριθ. 294/2008·

β)  το ειδικό πρόγραμμα για την έρευνα στον τομέα της άμυνας που θεσπίζεται με τον κανονισμό (ΕΕ) …/… (κανονισμός του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου για τη σύσταση του Ευρωπαϊκού Ταμείου Άμυνας).

4.  Οι όροι «Ορίζων Ευρώπη», «το πρόγραμμα» και «το ειδικό πρόγραμμα» που χρησιμοποιούνται στον παρόντα κανονισμό αφορούν μόνο θέματα σχετικά με το ειδικό πρόγραμμα που περιγράφεται στην παράγραφο 3 στοιχείο α), εκτός εάν ορίζεται ρητώς διαφορετικά.

Το ΕΙΚΤ εφαρμόζει το πρόγραμμα σύμφωνα με τους στρατηγικούς του στόχους για την περίοδο 2021-2027, όπως ορίζεται στο στρατηγικό θεματολόγιο καινοτομίας του ΕΙΚΤ, λαμβανομένου υπόψη του στρατηγικού σχεδιασμού.

Άρθρο 2

Ορισμοί

Για τους σκοπούς του παρόντος κανονισμού, ισχύουν οι ακόλουθοι ορισμοί:

1)  «ερευνητικές υποδομές»: εγκαταστάσεις που παρέχουν πόρους και υπηρεσίες προς χρήση από τις ερευνητικές κοινότητες για τη διενέργεια έρευνας και την προώθηση της καινοτομίας στο αντίστοιχο πεδίο τους. Ο ορισμός αυτός, στον οποίο περιλαμβάνονται και οι αντίστοιχοι ανθρώπινοι πόροι, καλύπτει: τον βασικό εξοπλισμό ή τα βασικά όργανα και εργαλεία, εγκαταστάσεις σχετιζόμενες με τη γνώση, όπως συλλογές, αρχεία ή υποδομές επιστημονικών δεδομένων, υπολογιστικά συστήματα, δίκτυα επικοινωνιών και κάθε άλλη υποδομή, μοναδικού χαρακτήρα και ανοικτή σε εξωτερικούς χρήστες, που είναι καίριας σημασίας για την επίτευξη αριστείας στον τομέα της έρευνας και καινοτομίας. Ανάλογα με την περίπτωση, οι ερευνητικές υποδομές μπορούν να χρησιμοποιούνται για σκοπούς πέραν της έρευνας, για παράδειγμα, για εκπαιδευτικούς σκοπούς ή για σκοπούς παροχής δημόσιας υπηρεσίας και μπορούν να είναι «ενιαίας θέσης», «κατανεμημένες» ή «εικονικές»·

2)  «στρατηγική έξυπνης εξειδίκευσης»: έχει την ίδια έννοια με τη στρατηγική έξυπνης εξειδίκευσης όπως ορίζεται στον κανονισμό (ΕΕ) αριθ. 1303/2013 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου(23) και πληροί τους ευνοϊκούς όρους που καθορίζονται στον κανονισμό (ΕΕ) XX [κανονισμός περί κοινών διατάξεων]·

3)  «ευρωπαϊκή σύμπραξη»: πρωτοβουλία στην οποία η Ένωση, προετοιμασμένη με την έγκαιρη συμμετοχή κρατών μελών και/ή συνδεδεμένων χωρών, και εταίροι από τον ιδιωτικό και/ή τον δημόσιο τομέα (π.χ. βιομηχανία, πανεπιστήμια, ερευνητικοί οργανισμοί, φορείς με αποστολή δημόσιας υπηρεσίας σε τοπικό, περιφερειακό, εθνικό ή διεθνές επίπεδο ή οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών, συμπεριλαμβανομένων ιδρυμάτων και ΜΚΟ) δεσμεύονται να υποστηρίζουν από κοινού την ανάπτυξη και την υλοποίηση προγράμματος δραστηριοτήτων έρευνας και καινοτομίας, μεταξύ άλλων και δραστηριότητες σχετικές με την υιοθέτηση από την αγορά ή την υιοθέτηση κανόνων και πολιτικών·

4)  «ανοικτή πρόσβαση»: πρακτική παροχής δωρεάν διαδικτυακής πρόσβασης του τελικού χρήστη σε ερευνητικά αποτελέσματα που προκύπτουν από δράσεις χρηματοδοτούμενες βάσει του προγράμματος, σύμφωνα με το άρθρο 10 και το άρθρο 35 παράγραφος 3 του παρόντος κανονισμού·

4α)   «ανοικτή επιστήμη»: προσέγγιση της επιστημονικής διαδικασίας, με βάση την ανοικτή συνεργασία, τα συναφή εργαλεία και τη διάδοση της γνώσης, συμπεριλαμβανομένων των στοιχείων τού άρθρου 10·

5)  «αποστολή»: χαρτοφυλάκιο δράσεων Ε&Κ, σε διεπιστημονικό και διατομεακό επίπεδο, με βάση την αριστεία και οδηγούμενες από τον αντίκτυπο, οι οποίες αποσκοπούν:

–  να επιτύχουν ▌, εντός καθορισμένου χρονικού ορίου, μετρήσιμο στόχο που δεν θα μπορούσε να επιτευχθεί με μεμονωμένες δράσεις,

–  να έχουν αντίκτυπο στην κοινωνία και στη χάραξη πολιτικής μέσω της επιστήμης και της τεχνολογίας, και

–  να είναι σημαντικές για μεγάλο μέρος του ευρωπαϊκού πληθυσμού και για ευρύ φάσμα των Ευρωπαίων πολιτών·

6)  «σύναψη προεμπορικών συμβάσεων»: σύναψη συμβάσεων παροχής υπηρεσιών έρευνας και ανάπτυξης που περιλαμβάνουν καταμερισμό επικινδυνότητας-ωφέλειας υπό συνθήκες αγοράς, και ανταγωνιστική ανάπτυξη κατά φάσεις, σε περιπτώσεις στις οποίες υφίσταται σαφής διαχωρισμός μεταξύ των υπηρεσιών έρευνας και ανάπτυξης που παρέχονται και της διάθεσης εμπορικών ποσοτήτων τελικών προϊόντων·

7)  «σύναψη δημόσιων συμβάσεων καινοτόμων λύσεων»: σύναψη συμβάσεων στις οποίες οι αναθέτουσες αρχές ενεργούν ως εναρκτήριος πελάτης για καινοτόμα αγαθά ή υπηρεσίες που δεν είναι ακόμη διαθέσιμα εμπορικώς σε ευρεία κλίμακα, και ενδεχομένως περιλαμβάνουν δοκιμές συμμόρφωσης·

8)  «δικαιώματα πρόσβασης»: δικαιώματα χρήσης αποτελεσμάτων ή προϋπάρχόντων στοιχείων υπό τους όρους και τις προϋποθέσεις που ορίζονται με βάση τον παρόντα κανονισμό·

9)  «προϋπάρχοντα στοιχεία»: κάθε δεδομένο, τεχνογνωσία ή πληροφορία κάθε μορφής ή είδους, υλικού ή άυλου χαρακτήρα, καθώς και κάθε δικαίωμα, όπως τα δικαιώματα διανοητικής ιδιοκτησίας, που: i) κατέχονταν από δικαιούχους πριν από την προσχώρησή τους στη δράση· και ii) έχουν προσδιοριστεί σε γραπτή συμφωνία από τους δικαιούχους κατά τον τρόπο που απαιτείται για την υλοποίηση της δράσης ή την εκμετάλλευση των αποτελεσμάτων της·

10)  «διάδοση»: η δημοσιοποίηση των αποτελεσμάτων με πρόσφορο μέσο (άλλο από εκείνα που απορρέουν από την προστασία ή την εκμετάλλευση των αποτελεσμάτων), μεταξύ άλλων μέσω επιστημονικών δημοσιεύσεων σε οποιοδήποτε μέσο·

11)  «εκμετάλλευση»: η χρησιμοποίηση αποτελεσμάτων στο πλαίσιο περαιτέρω δραστηριοτήτων έρευνας και καινοτομίας, διαφορετικών από εκείνες που καλύπτονται από τη συγκεκριμένη δράση, μεταξύ άλλων και εμπορική εκμετάλλευση λόγου χάρη για την ανάπτυξη, δημιουργία, κατασκευή και διάθεση στην αγορά προϊόντος ή διαδικασίας, ▌για τη δημιουργία και παροχή υπηρεσίας ή για δραστηριότητες τυποποίησης·

12)  «δίκαιοι και εύλογοι όροι»: οι κατάλληλοι όροι, μεταξύ άλλων ενδεχόμενοι οικονομικοί όροι ή όροι για την ατελή πρόσβαση, λαμβανομένων υπόψη των ειδικών περιστάσεων της αίτησης πρόσβασης, π.χ. η πραγματική ή η δυνητική αξία των αποτελεσμάτων ή των προϋπαρχόντων στοιχείων στα οποία ζητείται πρόσβαση και/ή το εύρος, η διάρκεια ή άλλα χαρακτηριστικά της προβλεπόμενης εκμετάλλευσης·

13)  «φορέας χρηματοδότησης»: φορέας ή οργανισμός, εκτός της Επιτροπής, όπως αναφέρεται στο άρθρο 62 παράγραφος 1 στοιχείο γ) του δημοσιονομικού κανονισμού, στον οποίο ο Επιτροπή έχει αναθέσει καθήκοντα εκτέλεσης του προϋπολογισμού βάσει του προγράμματος·

14)  «διεθνής οργανισμός ευρωπαϊκής έρευνας»: διεθνής οργανισμός του οποίου τα μέλη είναι κατά πλειονότητα κράτη μέλη ή συνδεδεμένες χώρες και ο οποίος έχει ως κύριο σκοπό την προώθηση της επιστημονικής και τεχνολογικής συνεργασίας στην Ευρώπη·

15)  «νομική οντότητα»: κάθε φυσικό ή νομικό πρόσωπο που έχει συσταθεί και αναγνωρίζεται ως τέτοιο βάσει του εθνικού, του ενωσιακού ή του διεθνούς δικαίου και το οποίο διαθέτει νομική προσωπικότητα και μπορεί, ενεργώντας για δικό του λογαριασμό, να ασκεί δικαιώματα και να υπόκειται σε υποχρεώσεις, ή κάθε οντότητα χωρίς νομική προσωπικότητα σύμφωνα με το άρθρο 197 παράγραφος 2 στοιχείο γ) του δημοσιονομικού κανονισμού·

15α)  «χώρες της διεύρυνσης»/«χώρες με χαμηλές επιδόσεις στην Ε&Κ»: χώρες όπου πρέπει να είναι εγκατεστημένες οι νομικές οντότητες προκειμένου να είναι επιλέξιμες ως συντονιστές στο πλαίσιο του σκέλους «διεύρυνση της συμμετοχής και διάδοση της αριστείας» του μέρους «Διεύρυνση της συμμετοχής και ενίσχυση του ΕΧΕ» του προγράμματος «Ορίζων Ευρώπη». Από τα κράτη μέλη της ΕΕ, οι χώρες αυτές είναι η Βουλγαρία, η Κροατία, η Κύπρος, η Τσεχική Δημοκρατία, η Εσθονία, η Ελλάδα, η Ουγγαρία, η Λετονία, η Λιθουανία, η Μάλτα, η Πολωνία, η Πορτογαλία, η Ρουμανία, η Σλοβακία και η Σλοβενία, καθ’ όλη τη διάρκεια του προγράμματος. Για τις συνδεδεμένες χώρες, ο κατάλογος των επιλέξιμων χωρών θα καθοριστεί βάσει δείκτη και θα δημοσιευθεί στο πρόγραμμα εργασίας. Βάσει του άρθρου 349 ΣΛΕΕ, νομικές οντότητες από τις άκρως απόκεντρες περιφέρειες θα είναι επίσης πλήρως επιλέξιμες ως συντονιστές στο πλαίσιο αυτού του σκέλους·

16)  «μη κερδοσκοπική νομική οντότητα»: νομική οντότητα η οποία εκ νομικής μορφής είναι μη κερδοσκοπική ή έχει ευθύνη βάσει νόμου ή κανονιστικής ρύθμισης να μην διανέμει κέρδη στους μετόχους της ή σε μεμονωμένα μέλη·

16α)  «ΜΜΕ»: πολύ μικρή, μικρή και μεσαία επιχείρηση, όπως ορίζεται στη σύσταση της Επιτροπής 2003/361/ΕΚ·

17)  «μικρή εταιρεία μεσαίας κεφαλαιοποίησης»: οντότητα που δεν υπάγεται στον ορισμό των πολύ μικρών, των μικρών και των μεσαίων επιχειρήσεων («ΜΜΕ») της σύστασης 2003/361/ΕΚ της Επιτροπής, και διαθέτει έως 499 απασχολούμενους, εφόσον ο αριθμός απασχολούμενων υπολογίζεται σύμφωνα με τα άρθρα 3, 4, 5 και 6 του τίτλου I του παραρτήματος της εν λόγω σύστασης·

18)  «αποτελέσματα»: υλικά ή άυλα προϊόντα της δράσης, όπως δεδομένα, τεχνογνωσία και πληροφορίες, σε οποιαδήποτε μορφή ή οποιουδήποτε είδους, είτε μπορούν να προστατεύονται είτε όχι, καθώς και κάθε είδους δικαιώματα που συνδέονται με αυτά, συμπεριλαμβανομένων των δικαιωμάτων διανοητικής ιδιοκτησίας·

18α)  «ερευνητικά αποτελέσματα»: αποτελέσματα που προκύπτουν από τη δράση και στα οποία μπορεί να παρασχεθεί πρόσβαση με τη μορφή επιστημονικών δημοσιεύσεων, δεδομένων ή άλλων επεξεργασμένων αποτελεσμάτων και διαδικασιών, όπως λογισμικό, αλγόριθμοι, πρωτόκολλα και ηλεκτρονικά σημειωματάρια·

19)  «σφραγίδα αριστείας»: πιστοποιημένη σήμανση η οποία υποδεικνύει ότι πρόταση υποβληθείσα στο πλαίσιο πρόσκλησης υποβολής προτάσεων υπερέβαινε μεν όλα τα κατώτατα όρια αξιολόγησης που ορίζονται στο πρόγραμμα εργασίας, αλλά δεν ήταν δυνατό να χρηματοδοτηθεί λόγω έλλειψης διαθέσιμων κονδυλίων για την εν λόγω πρόσκληση στο πρόγραμμα εργασίας, αν και θα μπορούσε να λάβει στήριξη από άλλες ενωσιακές ή εθνικές πηγές χρηματοδότησης·

19α)  «στρατηγικό σχέδιο Ε&Κ»: εκτελεστική πράξη που καθορίζει μια στρατηγική για την υλοποίηση περιεχομένου στο πρόγραμμα εργασίας, η οποία καλύπτει περίοδο τεσσάρων ετών κατ’ ανώτατο όριο και καταρτίζεται μετά από ευρεία υποχρεωτική διαδικασία διαβούλευσης με πολυάριθμους ενδιαφερόμενους φορείς. Καθορίζει τις προτεραιότητες, τους κατάλληλους τύπους δράσης και τις μορφές υλοποίησης που θα χρησιμοποιηθούν·

20)  «πρόγραμμα εργασίας»: έγγραφο που εκδίδει η Επιτροπή για την υλοποίηση του ειδικού προγράμματος(24) σύμφωνα με το οικείο άρθρο 12 ή ισοδύναμο έγγραφο ως προς το περιεχόμενο και τη δομή που εκδίδεται από φορέα χρηματοδότησης·

21)  «επιστρεπτέα προκαταβολή»: το μέρος μεικτής χρηματοδότησης του προγράμματος «Ορίζων Ευρώπη» ή του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Καινοτομίας (ΕΣΚ) το οποίο αντιστοιχεί σε δάνειο υπό τον τίτλο X του δημοσιονομικού κανονισμού, χορηγείται όμως απευθείας από την Ένωση για μη κερδοσκοπικούς σκοπούς ώστε να καλυφθούν οι δαπάνες για δραστηριότητες που αντιστοιχούν σε δράση καινοτομίας, και το οποίο πρέπει να επιστραφεί από τον δικαιούχο στην Ένωση σύμφωνα με τους προβλεπόμενους στη σύμβαση όρους·

22)  «σύμβαση»: η συμφωνία την οποία συνάπτει η Επιτροπή ή φορέας χρηματοδότησης με νομική οντότητα που υλοποιεί δράση καινοτομίας και διείσδυσης στην αγορά και στηρίζεται από μεικτή χρηματοδότηση του προγράμματος «Ορίζων Ευρώπη» ή του ΕΣΚ·

23)  «διαβαθμισμένες πληροφορίες»: διαβαθμισμένες πληροφορίες της ΕΕ όπως ορίζονται στο άρθρο 3 της απόφασης (ΕΕ, Ευρατόμ) 2015/444 της Επιτροπής, διαβαθμισμένες πληροφορίες κρατών μελών, διαβαθμισμένες πληροφορίες τρίτων χωρών με τις οποίες η Ένωση έχει συνάψει συμφωνία περί ασφάλειας, καθώς και διαβαθμισμένες πληροφορίες διεθνών οργανισμών με τους οποίους η Ένωση έχει συνάψει συμφωνία ασφάλειας·

24)  «συνδυαστική πράξη»: ενέργειες που στηρίζονται από τον προϋπολογισμό της ΕΕ, μεταξύ άλλων στο πλαίσιο συνδυαστικών μηχανισμών δυνάμει του άρθρου 2 παράγραφος 6 του δημοσιονομικού κανονισμού, και συνδυάζουν μη επιστρεπτέες μορφές στήριξης και/ή χρηματοδοτικά μέσα από τον προϋπολογισμό της ΕΕ με επιστρεπτέες μορφές στήριξης από ιδρύματα αναπτυξιακής ή άλλης δημόσιας χρηματοδότησης, καθώς και από εμπορικά χρηματοπιστωτικά ιδρύματα και επενδυτές·

25)  «μεικτή χρηματοδότηση του προγράμματος “Ορίζων Ευρώπη” ▌»: ▌χρηματοδοτική στήριξη για πρόγραμμα, προς υποστήριξη δράσεων καινοτομίας και διείσδυσης στην αγορά, η οποία συνίσταται σε ειδικό συνδυασμό επιχορήγησης ή επιστρεπτέας προκαταβολής με επένδυση μετοχικού κεφαλαίου ή οποιαδήποτε άλλη επιστρεπτέα μορφή στήριξης·

25-α)  «μεικτή χρηματοδότηση του ΕΣΚ»: άμεση χρηματοδοτική στήριξη που παρέχει το ΕΣΚ σε δράση καινοτομίας και διείσδυσης στην αγορά, η οποία συνίσταται σε ειδικό συνδυασμό επιχορήγησης ή επιστρεπτέας προκαταβολής με επένδυση μετοχικού κεφαλαίου ή οποιαδήποτε άλλη επιστρεπτέα μορφή στήριξης·

25α)  «δράση έρευνας και καινοτομίας»: δράση που συνίσταται πρωτίστως σε δραστηριότητες οι οποίες αποσκοπούν στη δημιουργία νέων γνώσεων και/ή στη διερεύνηση της σκοπιμότητας νέων ή βελτιωμένων τεχνολογιών, προϊόντων, διαδικασιών, υπηρεσιών ή λύσεων. Μπορεί να περιλαμβάνει βασική και εφαρμοσμένη έρευνα, τεχνολογική ανάπτυξη και ενοποίηση, δοκιμή και επικύρωση σε πρωτότυπο μικρής κλίμακας σε εργαστήριο ή σε περιβάλλον προσομοίωσης·

25β)  «δράση καινοτομίας»: δράση που συνίσταται πρωτίστως σε δραστηριότητες οι οποίες έχουν ως άμεσο στόχο την παραγωγή σχεδίων και ρυθμίσεων ή σχεδιασμού για νέα, τροποποιημένα ή βελτιωμένα προϊόντα, διαδικασίες ή υπηρεσίες, που ενδεχομένως περιλαμβάνουν κατασκευή πρωτοτύπων, δοκιμή, επίδειξη, πιλοτική εφαρμογή, μεγάλης κλίμακας επικύρωση προϊόντος και αναπαραγωγή στην αγορά·

25γ)  «έρευνα αιχμής του ΕΣΕ (συμπεριλαμβανομένης της εξακρίβωσης από το ΕΣΕ της δυνατότητας υλοποίησης)»: ερευνητικές δράσεις υπό την καθοδήγηση κύριου φορέα έρευνας, που φιλοξενούνται από μεμονωμένους ή πολλαπλούς δικαιούχους του ΕΣΕ·

25δ)  «δράση κατάρτισης και κινητικότητας»: δράση με στόχο τη βελτίωση των δεξιοτήτων, των γνώσεων και των προοπτικών σταδιοδρομίας των ερευνητών βάσει της κινητικότητας μεταξύ χωρών και, κατά περίπτωση, μεταξύ τομέων ή επιστημονικών κλάδων·

25ε)  «δράση συγχρηματοδότησης σε πρόγραμμα»: δράση για την παροχή συγχρηματοδότησης σε πρόγραμμα δραστηριοτήτων που έχει καταρτιστεί και/ή υλοποιείται από οντότητες που διαχειρίζονται και/ή χρηματοδοτούν προγράμματα έρευνας και καινοτομίας, εξαιρουμένων των φορέων χρηματοδότησης της Ένωσης. Το εν λόγω πρόγραμμα δραστηριοτήτων ενδέχεται να στηρίζει τη δικτύωση και τον συντονισμό, την έρευνα, την καινοτομία, πιλοτικές δράσεις, δράσεις καινοτομίας και διείσδυσης στην αγορά, δράσεις κατάρτισης και κινητικότητας, την ενημέρωση και την επικοινωνία, τη διάδοση και την εκμετάλλευση, κάθε σχετική οικονομική στήριξη, όπως επιχορηγήσεις, βραβεία, σύναψη συμβάσεων, καθώς και μεικτή χρηματοδότηση του προγράμματος «Ορίζων Ευρώπη», ή συνδυασμό αυτών. Η δράση συγχρηματοδότησης σε πρόγραμμα μπορεί να εκτελείται από τις εν λόγω οντότητες απευθείας ή από τρίτους για λογαριασμό τους·

25στ)  «δράση σύναψης προεμπορικών συμβάσεων»: δράση με πρωταρχικό στόχο τη σύναψη προεμπορικών συμβάσεων, οι οποίες υλοποιούνται από δικαιούχους που είναι αναθέτουσες αρχές ή αναθέτοντες φορείς·

25ζ)  «δράση σύναψης δημοσίων συμβάσεων καινοτόμων λύσεων»: δράση με πρωταρχικό στόχο τη σύναψη κοινών ή συντονισμένων δημόσιων συμβάσεων καινοτόμων λύσεων, οι οποίες υλοποιούνται από δικαιούχους που είναι αναθέτουσες αρχές ή αναθέτοντες φορείς·

25η)  «δράση συντονισμού και στήριξης»: δράση που συμβάλλει στην επίτευξη των στόχων του προγράμματος —εξαιρουμένων των δραστηριοτήτων έρευνας και καινοτομίας (εκτός αν διεξάγονται στο πλαίσιο της συνιστώσας «διεύρυνση της συμμετοχής και διάδοση της αριστείας» του μέρους «Διεύρυνση της συμμετοχής και ενίσχυση του Ευρωπαϊκού Χώρου Έρευνας»)· και συντονισμός από τη βάση προς την κορυφή μη ενωσιακά συγχρηματοδοτούμενων ερευνητικών δραστηριοτήτων, ο οποίος επιτρέπει τη συνεργασία μεταξύ νομικών οντοτήτων από τα κράτη μέλη και τις συνδεδεμένες χώρες, προκειμένου να ενισχυθεί ο Ευρωπαϊκός Χώρος Έρευνας·

25θ)  «βραβείο παροχής κινήτρων»: βραβείο για την τόνωση των επενδύσεων σε δεδομένη κατεύθυνση, με καθορισμό στόχου πριν από την εκτέλεση του έργου·

25ι)  «βραβείο αναγνώρισης»: βραβείο για την επιβράβευση προηγούμενων επιτευγμάτων και εξαιρετικού έργου, αφού έχει ολοκληρωθεί·

25ια)  «δράση καινοτομίας και διείσδυσης στην αγορά»: δράση η οποία ενσωματώνει δράση καινοτομίας και άλλες δραστηριότητες που είναι αναγκαίες για τη διείσδυση μιας καινοτομίας στην αγορά, συμπεριλαμβανομένης της επέκτασης εταιρειών, της παροχής μεικτής χρηματοδότησης του προγράμματος «Ορίζων Ευρώπη» (η οποία συνδυάζει χρηματοδότηση βάσει επιχορηγήσεων και ιδιωτική χρηματοδότηση)·

25ιβ)  «έμμεσες δράσεις»: δραστηριότητες έρευνας και καινοτομίας στις οποίες η Ένωση παρέχει χρηματοδοτική στήριξη και οι οποίες αναλαμβάνονται από συμμετέχοντες·

25ιγ)  «άμεσες δράσεις»: δραστηριότητες έρευνας και καινοτομίας που αναλαμβάνει η Επιτροπή μέσω του Κοινού Κέντρου Ερευνών (ΚΚΕρ)·

27)  «προμήθεια»: προμήθεια όπως ορίζεται στο άρθρο 2 παράγραφος 49 του δημοσιονομικού κανονισμού·

28)  «συνδεόμενη οντότητα»: κάθε νομική οντότητα όπως ορίζεται στο άρθρο 187 παράγραφος 1 του δημοσιονομικού κανονισμού·

30)  «οικοσύστημα καινοτομίας»: οικοσύστημα στους κόλπους του οποίου συγκεντρώνονται, σε επίπεδο ΕΕ, φορείς ή οντότητες με λειτουργικό στόχο να καταστεί δυνατή η τεχνολογική ανάπτυξη και καινοτομία. Περιλαμβάνονται σχέσεις μεταξύ υλικών πόρων (όπως ταμεία, εξοπλισμός και εγκαταστάσεις), θεσμικών φορέων (όπως ιδρύματα τριτοβάθμιας εκπαίδευσης και υπηρεσίες στήριξης, ερευνητικές και τεχνολογικές οργανώσεις, επιχειρήσεις, επενδυτές κεφαλαίων επιχειρηματικού κινδύνου και ενδιάμεσοι χρηματοπιστωτικοί οργανισμοί) και εθνικών, περιφερειακών και τοπικών φορέων χάραξης πολιτικής και χρηματοδότησης.

Άρθρο 3

Στόχοι του προγράμματος

1.  Γενικός στόχος του προγράμματος είναι η επίτευξη επιστημονικού, τεχνολογικού, οικονομικού και κοινωνιακού αντίκτυπου των επενδύσεων της Ένωσης στην έρευνα και την καινοτομία, ώστε να ενισχυθεί η επιστημονική και τεχνολογική βάση της Ένωσης, να προωθηθεί η ανταγωνιστικότητα της Ένωσης σε όλα τα κράτη μέλη, και μεταξύ άλλων στη βιομηχανία της, να επιτευχθούν οι στρατηγικές προτεραιότητες της Ένωσης και να υλοποιηθούν οι στόχοι και οι πολιτικές της ΕΕ, να αντιμετωπιστούν οι παγκόσμιες προκλήσεις, όπως οι στόχοι βιώσιμης ανάπτυξης, σύμφωνα με τις αρχές του θεματολογίου του 2030 και της Συμφωνίας του Παρισιού, και να ενισχυθεί ο Ευρωπαϊκός Χώρος Έρευνας. Το πρόγραμμα θα μεγιστοποιήσει έτσι την ενωσιακή προστιθέμενη αξία, εστιάζοντας σε στόχους και δραστηριότητες που μπορούν να υλοποιηθούν αποτελεσματικά από τα κράτη μέλη όχι μεμονωμένα, αλλά συνεργαζόμενα.

2.  Το πρόγραμμα έχει τους ακόλουθους ειδικούς στόχους:

α)  να αναπτύξει, να προωθήσει και να προαγάγει την επιστημονική αριστεία, να στηρίξει τη δημιουργία και τη διάδοση υψηλής ποιότητας νέων βασικών και εφαρμοσμένων γνώσεων, δεξιοτήτων, τεχνολογιών και λύσεων, καθώς και την κατάρτιση και την κινητικότητα των ερευνητών, να προσελκύσει ταλέντα σε όλα τα επίπεδα και να συμβάλει στην πλήρη συμμετοχή της δεξαμενής ταλέντων της Ένωσης σε δράσεις που στηρίζει το παρόν πρόγραμμα·

β)  να δημιουργήσει γνώση, να ενισχύσει τον αντίκτυπο της έρευνας και της καινοτομίας στην ανάπτυξη, την υποστήριξη και την εφαρμογή ενωσιακών πολιτικών, καθώς και να στηρίξει την αξιοποίηση καινοτόμων λύσεων, καθώς και την πρόσβαση στις λύσεις αυτές, από την ευρωπαϊκή βιομηχανία, ιδίως τις ΜΜΕ, και την κοινωνία, ώστε να αντιμετωπιστούν παγκόσμιες προκλήσεις, μεταξύ άλλων η κλιματική αλλαγή και οι στόχοι βιώσιμης ανάπτυξης·

γ)  να προωθήσει όλες τις μορφές καινοτομίας, να διευκολύνει την τεχνολογική ανάπτυξη, την επίδειξη και τη μεταφορά γνώσης, και να ενισχύσει την ανάπτυξη και την εκμετάλλευση καινοτόμων λύσεων ▌·

δ)   να βελτιστοποιήσει τα αποτελέσματα του προγράμματος για την ενίσχυση και την αύξηση του αντικτύπου και της ελκυστικότητας του Ευρωπαϊκού Χώρου Έρευνας, να υποστηρίξει τις συμμετοχές στο πρόγραμμα «Ορίζων Ευρώπη» με βάση την αριστεία από όλα τα κράτη μέλη, μεταξύ άλλων και από κράτη μέλη με χαμηλές επιδόσεις στην Ε&Κ, καθώς και να διευκολύνει τους συνεργατικούς δεσμούς στον ευρωπαϊκό τομέα έρευνας και καινοτομίας.

Άρθρο 4

Διάρθρωση του προγράμματος

1.  Το πρόγραμμα διαρθρώνεται στα ακόλουθα μέρη που συμβάλλουν στην επίτευξη του γενικού και των ειδικών στόχων που προβλέπονται στο άρθρο 3:

1)  Πυλώνας Ι «Επιστήμη αριστείας» ▌, απαρτιζόμενος από τις εξής συνιστώσες:

α)  το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο Έρευνας (ΕΣΕ),

β)  δράσεις Marie Skłodowska-Curie (MSCA),

γ)  ερευνητικές υποδομές.

2)  Πυλώνας ΙΙ «Παγκόσμιες προκλήσεις και ευρωπαϊκή βιομηχανική ανταγωνιστικότητα», απαρτιζόμενος από τις εξής συνιστώσες, λαμβάνοντας υπόψη ότι οι κοινωνικές και ανθρωπιστικές επιστήμες θα διαδραματίζουν σημαντικό ρόλο σε όλες τις ομάδες:

α)  ομάδα «Υγεία»,

β)  ομάδα «Πολιτισμός, δημιουργικότητα και πολυδεκτική κοινωνία»,

βα)  ομάδα «Πολιτική προστασία για την κοινωνία»,

γ)   ομάδα «Ψηφιακές τεχνολογίες, ▌βιομηχανία και διάστημα»,

δ)  ομάδα «Κλίμα, ενέργεια και κινητικότητα»,

στ)   ομάδα «Τρόφιμα, βιοοικονομία, φυσικοί πόροι, γεωργία και περιβάλλον»

ζ)   στ) μη πυρηνικές άμεσες δράσεις του Κοινού Κέντρου Ερευνών (ΚΚΕρ).

3)  Πυλώνας ΙΙΙ «Καινοτόμος Ευρώπη», απαρτιζόμενος από τις εξής συνιστώσες:

α)  το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο Καινοτομίας (ΕΣΚ),

β)  ευρωπαϊκά οικοσυστήματα καινοτομίας,

γ)  Ευρωπαϊκό Ινστιτούτο Καινοτομίας και Τεχνολογίας (ΕΙΚΤ) που συστάθηκε με τον κανονισμό (ΕΚ) αριθ. 294/2008.

4)  Μέρος «Διεύρυνση της συμμετοχής και ενίσχυση του Ευρωπαϊκού Χώρου Έρευνας», ▌απαρτιζόμενο από τις εξής συνιστώσες:

α)  διεύρυνση της συμμετοχής και διάδοση της αριστείας,

β)  μεταρρύθμιση και βελτίωση του ευρωπαϊκού συστήματος Ε&Κ.

2.  Οι γενικές γραμμές των δραστηριοτήτων παρατίθενται στο παράρτημα Ι.

Άρθρο 5(25)

Έρευνα και ανάπτυξη στον τομέα της άμυνας

1.  Οι δραστηριότητες προς διεξαγωγή στο πλαίσιο του ειδικού προγράμματος του άρθρου 1 παράγραφος 3 στοιχείο β), οι οποίες καθορίζονται στον κανονισμό για τη σύσταση του Ευρωπαϊκού Ταμείου Άμυνας, ▌εστιάζουν αποκλειστικά στην έρευνα και ανάπτυξη στον τομέα της άμυνας, με στόχους και ευρύ φάσμα δραστηριοτήτων ως ακολούθως:

—  δραστηριότητες με σκοπό την τόνωση της ανταγωνιστικότητας, της αποδοτικότητας και της ικανότητας καινοτομίας της ευρωπαϊκής αμυντικής, τεχνολογικής και βιομηχανικής βάσης.

2.  Ο παρών κανονισμός δεν εφαρμόζεται στο ειδικό πρόγραμμα του άρθρου 1 παράγραφος 3 στοιχείο β), με εξαίρεση το παρόν άρθρο, το άρθρο 1 ▌και το άρθρο 9 παράγραφος 1.

Άρθρο 6(26)

Στρατηγικός σχεδιασμός και υλοποίηση και μορφές χρηματοδότησης της ΕΕ

1.  Το πρόγραμμα υλοποιείται υπό άμεση διαχείριση σύμφωνα με τον δημοσιονομικό κανονισμό ή υπό έμμεση διαχείριση με φορείς χρηματοδότησης που αναφέρονται στο άρθρο 62 παράγραφος 1 στοιχείο γ) του δημοσιονομικού κανονισμού.

2.  Το πρόγραμμα μπορεί να παρέχει χρηματοδότηση σε έμμεσες δράσεις σε οποιαδήποτε από τις μορφές που προβλέπονται στον δημοσιονομικό κανονισμό, ιδίως επιχορηγήσεις, οι οποίες αποτελούν την κύρια μορφή στήριξης του προγράμματος. Μπορεί επίσης να παρέχει χρηματοδότηση μέσω βραβείων, δημόσιων συμβάσεων και χρηματοδοτικών μέσων στο πλαίσιο συνδυαστικών πράξεων, καθώς και μέσω στήριξης μετοχικού κεφαλαίου στο πλαίσιο του μέσου Accelerator του ΕΣΚ.

3.  Οι κανόνες συμμετοχής και διάδοσης που θεσπίζονται στον παρόντα κανονισμό εφαρμόζονται στις έμμεσες δράσεις.

4.  Οι βασικοί τύποι δράσεων βάσει του προγράμματος καθορίζονται στο άρθρο 2. Οι μορφές χρηματοδότησης, όπως αναφέρονται στην παράγραφο 2, χρησιμοποιούνται με ευελιξία σε όλο το φάσμα των στόχων του προγράμματος, ενώ η χρήση τους καθορίζεται με βάση τις ανάγκες και τις ιδιαιτερότητες του κάθε στόχου.

5.  Το πρόγραμμα στηρίζει επίσης άμεσες δράσεις που αναλαμβάνονται από το Κοινό Κέντρο Ερευνών. Εάν οι εν λόγω δράσεις συνεισφέρουν σε πρωτοβουλίες που θεσπίζονται δυνάμει του άρθρου 185 ή του άρθρου 187 ΣΛΕΕ, η εν λόγω συνεισφορά δεν μπορεί να θεωρηθεί ως μέρος της χρηματοδοτικής συνεισφοράς σε αυτές τις πρωτοβουλίες.

6.  Η υλοποίηση του ειδικού προγράμματος και των ΚΓΚ του ΕΙΚΤ υποστηρίζεται από διαφανή και στρατηγικό ▌προγραμματισμό των δραστηριοτήτων έρευνας και καινοτομίας, όπως ορίζεται στο ειδικό πρόγραμμα, ιδίως για τον πυλώνα «Παγκόσμιες προκλήσεις και ευρωπαϊκή βιομηχανική ανταγωνιστικότητα», και καλύπτει επίσης συναφείς δραστηριότητες σε άλλους πυλώνες και στο μέρος «Διεύρυνση της συμμετοχής και ενίσχυση του Ευρωπαϊκού Χώρου Έρευνας».

Η Επιτροπή διασφαλίζει την έγκαιρη συμμετοχή των κρατών μελών και εκτεταμένες ανταλλαγές με το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, που συμπληρώνονται από διαβούλευση με τους συμφεροντούχους και το ευρύ κοινό.

Ο στρατηγικός προγραμματισμός διασφαλίζει την εναρμόνιση με άλλα σχετικά ενωσιακά προγράμματα και την ευθυγράμμιση με τις ενωσιακές προτεραιότητες και δεσμεύσεις, και αυξάνει τη συμπληρωματικότητα και τις συνέργειες με τα χρηματοδοτικά προγράμματα και τις προτεραιότητες σε εθνικό και περιφερειακό επίπεδο, ενισχύοντας με τον τρόπο αυτόν τον ΕΧΕ. Οι τομείς για ενδεχόμενες αποστολές και οι τομείς για ενδεχόμενες θεσμοθετημένες ευρωπαϊκές συμπράξεις καθορίζονται στο παράρτημα Vα.

6a.  Κατά περίπτωση, προκειμένου να καταστεί δυνατή η ταχύτερη πρόσβαση των μικρών συνεργατικών κοινοπραξιών σε κονδύλια, μπορεί να προταθεί μια ταχεία διαδικασία έρευνας και καινοτομίας (FTRI) στο πλαίσιο ορισμένων προσκλήσεων υποβολής προτάσεων που προορίζονται για την επιλογή δράσεων έρευνας και/ή καινοτομίας στον πυλώνα «Παγκόσμιες προκλήσεις και ευρωπαϊκή βιομηχανική ανταγωνιστικότητα» και στο μέρος του προγράμματος-πλαισίου που αφορά το μέσο Pathfinder του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Καινοτομίας.

Μια πρόσκληση υποβολής προτάσεων στο πλαίσιο της διαδικασίας FTRI έχει τα ακόλουθα σωρευτικά χαρακτηριστικά:

—  προσκλήσεις υποβολής προτάσεων από τη βάση στην κορυφή

—  συντομότερο χρονικό διάστημα έως την έγκριση της επιχορήγησης, το οποίο δεν υπερβαίνει τους 6 μήνες·

—  στήριξη που παρέχεται μόνο σε μικρές συνεργατικές κοινοπραξίες οι οποίες απαρτίζονται από 6, κατ’ ανώτατο όριο, διαφορετικές και ανεξάρτητες επιλέξιμες νομικές οντότητες·

—  μέγιστη χρηματοδοτική στήριξη ανά κοινοπραξία που δεν υπερβαίνει τα 2,5 εκατομμύρια EUR.

Οι προσκλήσεις υποβολής προτάσεων που ακολουθούν τη διαδικασία FTRI προσδιορίζονται στο πρόγραμμα εργασίας.

7.  Οι δραστηριότητες του προγράμματος «Ορίζων Ευρώπη» υλοποιούνται ▌μέσω ανοικτών και ανταγωνιστικών προσκλήσεων υποβολής προτάσεων, μεταξύ άλλων στο πλαίσιο αποστολών και ευρωπαϊκών συμπράξεων, εκτός από τις δραστηριότητες που αναφέρονται στο άρθρο 39 για τα βραβεία.

Άρθρο 6α

Αρχές του προγράμματος

1.  Οι δραστηριότητες έρευνας και καινοτομίας οι οποίες διεξάγονται στο πλαίσιο του ειδικού προγράμματος που αναφέρεται στο άρθρο 1 παράγραφος 3 στοιχείο α) και στο πλαίσιο του ΕΙΚΤ εστιάζουν αποκλειστικά σε εφαρμογές μη στρατιωτικού χαρακτήρα. Δεν επιτρέπονται οι μεταφορές πιστώσεων μεταξύ του ποσού το οποίο διατίθεται για το ειδικό πρόγραμμα που αναφέρεται στο άρθρο 1 παράγραφος 3 στοιχείο α) και για το ΕΙΚΤ και του ποσού το οποίο διατίθεται για το ειδικό πρόγραμμα που αναφέρεται στο άρθρο 1 παράγραφος 3 στοιχείο β), και αποφεύγονται οι περιττές επικαλύψεις των δύο προγραμμάτων.

2.  Το πρόγραμμα «Ορίζων Ευρώπη» διασφαλίζει την πολυεπιστημονική προσέγγιση και προβλέπει, όπου αρμόζει, την ολοκλήρωση των κοινωνικών και ανθρωπιστικών επιστημών σε όλες τις ομάδες και δραστηριότητες που αναπτύσσονται στο πλαίσιο του προγράμματος, μεταξύ άλλων και στις ειδικές προσκλήσεις υποβολής προτάσεων σε θέματα κοινωνικών και ανθρωπιστικών επιστημών.

3.  Τα συνεργατικά μέρη του προγράμματος διασφαλίζουν την ισορροπία μεταξύ χαμηλότερων και υψηλότερων ΕΤΕ και έτσι καλύπτουν το σύνολο της αλυσίδας αξίας.

3a.  Το πρόγραμμα διασφαλίζει την αποτελεσματική προώθηση και ενσωμάτωση της συνεργασίας με τρίτες χώρες και διεθνείς οργανώσεις και πρωτοβουλίες με βάση τα αμοιβαία οφέλη, τα ενωσιακά συμφέροντα, τις διεθνείς δεσμεύσεις και, κατά περίπτωση, την αμοιβαιότητα.

4.  Το πρόγραμμα βοηθά τις χώρες της διεύρυνσης ώστε να αυξηθεί η συμμετοχή στο πρόγραμμα «Ορίζων Ευρώπη» και να προωθηθεί η ευρεία γεωγραφική κάλυψη όσον αφορά συνεργατικά έργα, μεταξύ άλλων με τη διάδοση της επιστημονικής αριστείας, την ενίσχυση των νέων συνεργατικών δεσμών, την τόνωση της κυκλοφορίας εγκεφάλων, καθώς και με την εφαρμογή του άρθρου 20 παράγραφος 3 και του άρθρου 45 παράγραφος 4. Οι προσπάθειες αυτές αντανακλώνται σε ανάλογα μέτρα από τα κράτη μέλη, μεταξύ άλλων και όσον αφορά τον ορισμό ελκυστικών αμοιβών για τους ερευνητές, με στήριξη από ενωσιακά, εθνικά και περιφερειακά κονδύλια. Ιδιαίτερη προσοχή δίνεται στη γεωγραφική ισορροπία, ανάλογα με την κατάσταση στον οικείο τομέα έρευνας και καινοτομίας, σε ομάδες αξιολόγησης και σε όργανα όπως συμβούλια και ομάδες εμπειρογνωμόνων, χωρίς να υπονομεύονται τα κριτήρια αριστείας.

5.  Το πρόγραμμα διασφαλίζει την προώθηση ίσων ευκαιριών για όλους, καθώς και τη συνεκτίμηση και την ενσωμάτωση της διάστασης του φύλου στο περιεχόμενο της έρευνας και της καινοτομίας, και αποσκοπεί στην αντιμετώπιση των αιτιών της έλλειψης ισότητας μεταξύ των φύλων. Ιδιαίτερη προσοχή δίνεται στην εξασφάλιση της κατά το δυνατόν ισόρροπης εκπροσώπησης των φύλων σε ομάδες αξιολόγησης και σε άλλους συναφείς συμβουλευτικούς φορείς, όπως συμβούλια και ομάδες εμπειρογνωμόνων.

5α.  Το πρόγραμμα «Ορίζων Ευρώπη» υλοποιείται σε συνέργεια με άλλα χρηματοδοτικά προγράμματα της Ένωσης, ενώ επιδιώκεται παράλληλα η μέγιστη διοικητική απλούστευση. Στο παράρτημα IV παρατίθεται μη εξαντλητικός κατάλογος συνεργειών με άλλα χρηματοδοτικά προγράμματα της Ένωσης.

5β.  Το πρόγραμμα συνεισφέρει στην αύξηση των δημόσιων και ιδιωτικών επενδύσεων στην Ε&Κ στα κράτη μέλη, ώστε να συμβάλει με τον τρόπο αυτόν στην επίτευξη συνολικών επενδύσεων στην έρευνα και την ανάπτυξη που θα αντιστοιχούν στο 3% τουλάχιστον του ακαθάριστου εγχώριου προϊόντος (ΑΕγχΠ) της Ένωσης.

6.  Κατά την υλοποίηση του προγράμματος, η Επιτροπή αποσκοπεί στη συνεχή διοικητική απλούστευση και μείωση του φόρτου για τους αιτούντες και τους δικαιούχους.

7.  Στο πλαίσιο του γενικού στόχου της Ένωσης για την ενσωμάτωση των δράσεων για το κλίμα στις τομεακές πολιτικές και τα ταμεία της ΕΕ, οι δράσεις στο πλαίσιο του παρόντος προγράμματος αφιερώνουν τουλάχιστον το 35 % των δαπανών σε στόχους σχετικούς με το κλίμα, κατά περίπτωση. Η διάσταση του κλίματος ενσωματώνεται επαρκώς στο περιεχόμενο της έρευνας και της καινοτομίας.

8.  Το πρόγραμμα προωθεί τη συνδημιουργία και τον κοινό σχεδιασμό μέσω της συμμετοχής των πολιτών και της κοινωνίας των πολιτών.

9.  Το πρόγραμμα εξασφαλίζει τη διαφάνεια και λογοδοσία της δημόσιας χρηματοδότησης σε έργα έρευνας και καινοτομίας και έτσι προασπίζει το δημόσιο συμφέρον.

10.  H Επιτροπή ή ο αρμόδιος χρηματοδοτικός φορέας εξασφαλίζουν ότι παρέχονται σε όλους τους δυνητικούς συμμετέχοντες επαρκείς κατευθυντήριες γραμμές και πληροφορίες κατά τον χρόνο δημοσίευσης της πρόσκλησης υποβολής προτάσεων, ιδίως όσον αφορά την εφαρμοστέα πρότυπη συμφωνία επιχορήγησης.

Άρθρο 7

Αποστολές

1.  Οι αποστολές προγραμματίζονται υπό τον πυλώνα «Παγκόσμιες προκλήσεις και ευρωπαϊκή βιομηχανική ανταγωνιστικότητα», επιτρέπεται όμως να επωφελούνται και από δράσεις που διεξάγονται στο πλαίσιο άλλων μερών του προγράμματος καθώς και από συμπληρωματικές δράσεις που διεξάγονται δυνάμει άλλων χρηματοδοτικών προγραμμάτων της Ένωσης. Οι αποστολές επιτρέπουν ανταγωνιστικές λύσεις με πανευρωπαϊκού επιπέδου προστιθέμενη αξία και αντίκτυπο.

2.  Οι αποστολές καθορίζονται και διεξάγονται σύμφωνα με τον κανονισμό και το ειδικό πρόγραμμα, διασφαλίζοντας την ενεργή και έγκαιρη συμμετοχή των κρατών μελών και εκτενή διάλογο με το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο. Οι αποστολές και ο σκοπός, ο προϋπολογισμός, οι στόχοι, το πεδίο εφαρμογής, οι δείκτες και τα ορόσημά τους προσδιορίζονται στα στρατηγικά σχέδια Ε&Κ ή στα προγράμματα εργασίας, κατά περίπτωση. Η αξιολόγηση των προτάσεων στο πλαίσιο αποστολών πραγματοποιείται σύμφωνα με τη διαδικασία που προβλέπεται στο άρθρο 26.

2α.  Κατά τα πρώτα τρία έτη του προγράμματος, προγραμματίζεται το 10 % κατ’ ανώτατο όριο του ετήσιου προϋπολογισμού του πυλώνα ΙΙ μέσω ειδικών προσκλήσεων υποβολής προτάσεων για την εκτέλεση των αποστολών. Για την υπόλοιπη διάρκεια του προγράμματος, και μόνο μετά από θετική αξιολόγηση της διαδικασίας επιλογής και διαχείρισης των αποστολών, το ποσοστό αυτό μπορεί να αυξηθεί. Η Επιτροπή κοινοποιεί το συνολικό δημοσιονομικό μερίδιο κάθε προγράμματος εργασίας που διατίθεται για τις αποστολές.

3.  Οι αποστολές:

α)  χρησιμοποιούν τους ΣΒΑ ως πηγή για τον σχεδιασμό και την υλοποίησή τους, και έχουν σαφές περιεχόμενο έρευνας και καινοτομίας, σαφή ενωσιακή προστιθέμενη αξία και συμβάλλουν στην επίτευξη των προτεραιοτήτων και των δεσμεύσεων της Ένωσης, καθώς και των στόχων του προγράμματος «Ορίζων Ευρώπη, οι οποίοι καθορίζονται στο άρθρο 3·

αα)  καλύπτουν τομείς κοινής ευρωπαϊκής σημασίας, είναι περιεκτικές, ενθαρρύνουν την ευρεία και την ενεργό συμμετοχή διαφόρων κατηγοριών συμφεροντούχων από τον δημόσιο και τον ιδιωτικό τομέα, συμπεριλαμβανομένων των πολιτών και των τελικών χρηστών, και παρέχουν αποτελέσματα Ε&Κ τα οποία θα μπορούσαν να ωφελήσουν όλα τα κράτη μέλη·

β)  είναι φιλόδοξες, αποτελούν πηγή έμπνευσης και, ως εκ τούτου, έχουν μεγάλη σημασία και αντίκτυπο όσον αφορά την επιστήμη, την τεχνολογία, την κοινωνία, την οικονομία, το περιβάλλον ή τις πολιτικές·

γ)  έχουν σαφή κατεύθυνση και σαφείς στόχους, και είναι στοχευμένες, μετρήσιμες, χρονικά προσδιορισμένες και έχουν σαφή προϋπολογισμό·

δ)  επιλέγονται με διαφανή τρόπο και είναι εστιασμένες σε στόχους και δραστηριότητες έρευνας, ανάπτυξης και καινοτομίας που χαρακτηρίζονται από φιλοδοξία και ρεαλισμό, βασίζονται στην αριστεία και οδηγούνται από τον αντίκτυπο·

δα)  διαθέτουν το αναγκαίο πεδίο εφαρμογής, την κλίμακα και την κινητοποίηση των πόρων, και τη μόχλευση πρόσθετων δημόσιων και ιδιωτικών κονδυλίων που απαιτούνται για την επίτευξη των αποτελεσμάτων της αποστολής·

ε)  δίνουν ώθηση σε διεπιστημονικές ▌δραστηριότητες (μεταξύ άλλων στον τομέα των κοινωνικών και ανθρωπιστικών επιστημών), συμπεριλαμβανομένων δραστηριοτήτων από ευρύ φάσμα επιπέδων τεχνολογικής ετοιμότητας, ακόμη και χαμηλότερων επιπέδων·

στ)  είναι ανοικτές σε πολλαπλές προσεγγίσεις και λύσεις από τη βάση προς την κορυφή, λαμβάνοντας υπόψη τις ανάγκες και τα οφέλη για τους ανθρώπους και την κοινωνία, και αναγνωρίζοντας τη σημασία των διαφόρων συνεισφορών για την επίτευξη αυτών των αποστολών.

στα)  ωφελούνται με διαφανή τρόπο από συνέργειες με άλλα προγράμματα της Ένωσης, καθώς και με εθνικά και, κατά περίπτωση, περιφερειακά οικοσυστήματα καινοτομίας.

4.  Η Επιτροπή παρακολουθεί και αξιολογεί κάθε αποστολή σύμφωνα με τα άρθρα 45 και 47 και το παράρτημα V του παρόντος κανονισμού, μεταξύ άλλων και την πρόοδο προς την επίτευξη βραχυπρόθεσμων, μεσοπρόθεσμων και μακροπρόθεσμων στόχων, καλύπτοντας την υλοποίηση, την παρακολούθηση και τη σταδιακή κατάργηση των αποστολών. Το αργότερο το 2030 θα πραγματοποιηθεί αξιολόγηση των πρώτων αποστολών στο πλαίσιο του προγράμματος «Ορίζων Ευρώπη», προτού ληφθεί οποιαδήποτε απόφαση σχετικά με τη δημιουργία νέων αποστολών και τη συνέχιση, τον τερματισμό ή τον αναπροσανατολισμό των εν εξελίξει αποστολών. Τα αποτελέσματα της αξιολόγησης αυτής δημοσιοποιούνται και περιλαμβάνουν, ενδεικτικά, την ανάλυση της διαδικασίας επιλογής τους καθώς και της διακυβέρνησης, του προϋπολογισμού, της εστίασης και της προόδου τους μέχρι τη στιγμή εκείνη.

Άρθρο 7α

Ευρωπαϊκό Συμβούλιο Καινοτομίας

1.  Η Επιτροπή συγκροτεί Ευρωπαϊκό Συμβούλιο Καινοτομίας (ΕΣΚ), ως υπηρεσία μιας στάσης υπό κεντρική διαχείριση, για την υλοποίηση δράσεων στο πλαίσιο του πυλώνα ΙΙΙ «Καινοτόμος Ευρώπη» που συνδέονται με το ΕΣΚ. Το ΕΣΚ εστιάζει κυρίως στη ρηξικέλευθη και ανατρεπτική καινοτομία, ιδίως με στόχο την καινοτομία που δημιουργεί αγορές, και στην παράλληλη στήριξη όλων των ειδών καινοτομίας, συμπεριλαμβανομένης της επαυξητικής καινοτομίας. Το ΕΣΚ λειτουργεί σύμφωνα με τις ακόλουθες αρχές: σαφής ενωσιακή προστιθέμενη αξία, αυτονομία, ικανότητα ανάληψης κινδύνου, αποδοτικότητα, αποτελεσματικότητα, διαφάνεια και λογοδοσία.

2.  Το ΕΣΚ είναι ανοικτό σε όλους τους τύπους φορέων καινοτομίας, από ιδιώτες μέχρι πανεπιστήμια, ερευνητικούς οργανισμούς και εταιρείες (ΜΜΕ, συμπεριλαμβανομένων νεοφυών επιχειρήσεων, και σε εξαιρετικές περιπτώσεις μικρές εταιρείες μεσαίας κεφαλαιοποίησης), και από μεμονωμένους δικαιούχους μέχρι πολυεπιστημονικές κοινοπραξίες. Τουλάχιστον το 70% του προϋπολογισμού του ΕΣΚ διατίθεται για ΜΜΕ, συμπεριλαμβανομένων νεοφυών επιχειρήσεων.

3.  Το διοικητικό συμβούλιο του ΕΣΚ και τα χαρακτηριστικά διαχείρισής του ορίζονται στην απόφαση (ΕΕ) ... [ειδικό πρόγραμμα] και τα παραρτήματά της.

Άρθρο 8

Ευρωπαϊκές συμπράξεις

1.  Ορισμένα μέρη του προγράμματος «Ορίζων Ευρώπη» μπορούν να υλοποιούνται μέσω ευρωπαϊκών συμπράξεων. Η συμμετοχή της Ένωσης σε ευρωπαϊκές συμπράξεις μπορεί να λαμβάνει τις εξής μορφές:

α)  συμμετοχή σε συμπράξεις που συστήνονται με βάση μνημόνια συμφωνίας και/ή συμβατικές ρυθμίσεις μεταξύ της Επιτροπής και των εταίρων που αναφέρονται στο άρθρο 2 παράγραφος 3, όπου προσδιορίζονται οι στόχοι της σύμπραξης, οι σχετικές δεσμεύσεις όλων των εμπλεκόμενων μερών για χρηματοδοτικές συνεισφορές και/ή συνεισφορές σε είδος, οι βασικοί δείκτες επιδόσεων και επιπτώσεων, τα αποτελέσματα που θα πρέπει να επιτευχθούν, καθώς και οι διαδικασίες για την υποβολή εκθέσεων.Στις εν λόγω συμπράξεις προβλέπεται επίσης σειρά συμπληρωματικών δραστηριοτήτων έρευνας και καινοτομίας που υλοποιούνται από τους εταίρους και από το πρόγραμμα (ευρωπαϊκές συμπράξεις κοινού προγραμματισμού)·

β)  συμμετοχή και χρηματοδοτική συνεισφορά σε πρόγραμμα δραστηριοτήτων έρευνας και καινοτομίας, όπου προσδιορίζονται οι στόχοι, οι βασικοί δείκτες επιδόσεων και επιπτώσεων, καθώς και τα αποτελέσματα που θα πρέπει να επιτευχθούν, με βάση τη δέσμευση των εταίρων για χρηματοδοτικές συνεισφορές και/ή συνεισφορές σε είδος και την ενοποίηση των σχετικών δραστηριοτήτων των εταίρων μέσω δράσης συγχρηματοδότησης προγράμματος (συγχρηματοδοτούμενες ευρωπαϊκές συμπράξεις)·

γ)  συμμετοχή και χρηματοδοτική συνεισφορά σε προγράμματα έρευνας και καινοτομίας που αναλαμβάνονται από περισσότερα του ενός κράτη μέλη σύμφωνα με το άρθρο 185 ΣΛΕΕ ή από φορείς που συστήνονται δυνάμει του άρθρου 187 ΣΛΕΕ, όπως κοινές επιχειρήσεις, ή από κοινότητες γνώσης και καινοτομίας του ΕΙΚΤ σύμφωνα με τον κανονισμό για το ΕΙΚΤ (θεσμοθετημένες ευρωπαϊκές συμπράξεις). Οι εν λόγω συμπράξεις εφαρμόζονται μόνον όταν άλλα μέρη του προγράμματος «Ορίζων Ευρώπη», συμπεριλαμβανομένων άλλων μορφών ευρωπαϊκών συμπράξεων, δεν θα μπορούσαν να επιτύχουν τους στόχους ή δεν θα παρήγαγαν τις απαραίτητες προσδοκώμενες επιπτώσεις, και μόνον όταν αυτό δικαιολογείται από μακροπρόθεσμη προοπτική και υψηλό βαθμό ενοποίησης ▌. Συμπράξεις σύμφωνα με το άρθρο 185 ΣΛΕΕ ή το άρθρο 187 ΣΛΕΕ εφαρμόζουν κεντρική διαχείριση όλων των χρηματοδοτικών συνεισφορών, εξαιρουμένων δεόντως αιτιολογημένων περιπτώσεων. Σε περίπτωση κεντρικής οικονομικής διαχείρισης, οι συνεισφορές από συμμετέχον κράτος σε επίπεδο έργου καταβάλλονται με βάση τη χρηματοδότηση που ζητείται στο πλαίσιο προτάσεων από οντότητες οι οποίες είναι εγκατεστημένες στο συμμετέχον αυτό κράτος, εκτός αν συμφωνηθεί διαφορετικά από όλα τα οικεία συμμετέχοντα κράτη.

Οι κανόνες για τέτοιες συμπράξεις προσδιορίζουν, μεταξύ άλλων, τους στόχους, τους βασικούς δείκτες επιδόσεων και επιπτώσεων, τα αποτελέσματα που θα πρέπει να επιτευχθούν, καθώς και τις σχετικές δεσμεύσεις για χρηματοδοτικές συνεισφορές και/ή συνεισφορές σε είδος των εταίρων.

2.  Οι ευρωπαϊκές συμπράξεις:

α)  συστήνονται για την αντιμετώπιση ευρωπαϊκών και παγκόσμιων προκλήσεων μόνο σε περιπτώσεις κατά τις οποίες μπορούν να επιτύχουν τους στόχους του προγράμματος «Ορίζων Ευρώπη» αποτελεσματικότερα από την Ένωση μεμονωμένα και σε σύγκριση με άλλες μορφές στήριξης του προγράμματος-πλαισίου· Τα μέρη αυτά έχουν κατάλληλο μερίδιο του προϋπολογισμού του προγράμματος «Ορίζων Ευρώπη». Το μεγαλύτερο τμήμα του προϋπολογισμού στο πλαίσιο του πυλώνα ΙΙ διατίθεται για δράσεις εκτός των ευρωπαϊκών συμπράξεων·

β)  τηρούν τις αρχές της προστιθέμενης αξίας της Ένωσης, της διαφάνειας, του ανοικτού χαρακτήρα, του αντίκτυπου για την Ευρώπη και εντός αυτής, των ισχυρών αποτελεσμάτων μόχλευσης σε επαρκή κλίμακα, των μακροπρόθεσμων δεσμεύσεων όλων των εμπλεκόμενων μερών, της ευελιξίας στην εφαρμογή, της συνοχής, του συντονισμού και της συμπληρωματικότητας με πρωτοβουλίες σε ενωσιακό, τοπικό, περιφερειακό, εθνικό και, κατά περίπτωση, διεθνές επίπεδο ή με άλλες συμπράξεις και αποστολές·

γ)  έχουν σαφή προσέγγιση κύκλου ζωής, είναι χρονικά προσδιορισμένες και προβλέπουν όρους για τη σταδιακή κατάργηση της χρηματοδότησης βάσει του προγράμματος.

2.α.  Οι ευρωπαϊκές συμπράξεις σύμφωνα με το άρθρο 8 παράγραφος 1 στοιχεία α) και β) του παρόντος κανονισμού προσδιορίζονται σε στρατηγικά σχέδια Ε&Κ προτού υλοποιηθούν σε προγράμματα εργασίας.

Στο παράρτημα III προβλέπονται οι διατάξεις και τα κριτήρια για την επιλογή, την εφαρμογή, την παρακολούθηση και τη σταδιακή κατάργηση των ευρωπαϊκών συμπράξεων.

Άρθρο 8α

Επανεξέταση αποστολών και τομέων συμπράξεων

Το αργότερο ως το 2023, η Επιτροπή διενεργεί επανεξέταση του παραρτήματος V στο πλαίσιο της συνολικής παρακολούθησης του προγράμματος, συμπεριλαμβανομένων των αποστολών και των θεσμοθετημένων ευρωπαϊκών συμπράξεων βάσει του άρθρου 185 ΣΛΕΕ ή του άρθρου 187 ΣΛΕΕ, και υποβάλλει έκθεση επί των βασικών πορισμάτων στο Συμβούλιο και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο.

Άρθρο 9

Προϋπολογισμός

1.  Το χρηματοδοτικό κονδύλιο για την υλοποίηση του προγράμματος-πλαισίου για την περίοδο 2021 – 2027 ανέρχεται σε 120 000 000 000 EUR σε τιμές 2018 για το ειδικό πρόγραμμα που αναφέρεται στο άρθρο 1 παράγραφος 3 στοιχείο α), στο οποίο προστίθεται το ποσό για το ειδικό πρόγραμμα που αναφέρεται στο άρθρο 1 παράγραφος 3 στοιχείο β), όπως προβλέπεται στον κανονισμό για τη σύσταση του Ευρωπαϊκού Ταμείου Άμυνας.

2.  Η ενδεικτική κατανομή του ποσού της παραγράφου 1 πρώτη ημιπερίοδος έχει ως εξής:

α)  27,42 % για τον πυλώνα I «Ανοικτή επιστήμη αριστείας» για την περίοδο 2021-2027, εκ των οποίων:

(1)  17,64 % για το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο Έρευνας,

(2)  7,23 % για δράσεις «Marie Skłodowska-Curie»,

(3)  2,55 % για ερευνητικές υποδομές,

β)  55,48 % για τον πυλώνα II «Παγκόσμιες προκλήσεις και ευρωπαϊκή βιομηχανική ανταγωνιστικότητα» για την περίοδο 2021-2027, εκ των οποίων:

(1)  8,16 % για την ομάδα «Υγεία»,

(2)  2,50 % για την ομάδα «Πολυδεκτική και δημιουργική κοινωνία»,

(2α)  2,00 % για την ομάδα «Ασφαλείς κοινωνίες»,

(3)  15,94 % για την ομάδα «Ψηφιακές τεχνολογίες, βιομηχανία και διάστημα»,

(4)  15,84 % για την ομάδα «Κλίμα, ενέργεια και κινητικότητα»,

(5)  9,00 % για την ομάδα «Τρόφιμα, φυσικοί πόροι και γεωργία»:

(6)  2,04 % για τις μη πυρηνικές άμεσες δράσεις του Κοινού Κέντρου Ερευνών (ΚΚΕρ),

γ)  12,71 % για τον πυλώνα III «Καινοτόμος Ευρώπη» για την περίοδο 2021-2027, εκ των οποίων:

(1)  8.71 % για το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο Καινοτομίας (ΕΣΚ), συμπεριλαμβανομένου ποσοστού έως και 0,53 % για ευρωπαϊκά οικοσυστήματα καινοτομίας,

(2)  4 % για το Ευρωπαϊκό Ινστιτούτο Καινοτομίας και Τεχνολογίας (ΕΙΚΤ),

δ)  4,29 % για το μέρος «Ενίσχυση του Ευρωπαϊκού Χώρου Έρευνας», με τις ακόλουθες συνιστώσες:

(1)  4,0 0% για «εξάπλωση της αριστείας» και διεύρυνση της συμμετοχής σε ολόκληρη την Ένωση,

(2)  0,39 % για «μεταρρύθμιση και βελτίωση του ευρωπαϊκού συστήματος Ε&Κ».

3.  Προκειμένου να αντιμετωπίζονται απρόβλεπτες καταστάσεις ή νέες εξελίξεις και ανάγκες, η Επιτροπή μπορεί, στο πλαίσιο της ετήσιας διαδικασίας προϋπολογισμού, να παρεκκλίνει από τα ποσά που καθορίζονται στην παράγραφο 2 έως 10 % κατ’ ανώτατο όριο, συμπεριλαμβανομένης της διάθεσης των εισφορών από συνδεδεμένες χώρες.

3γ.  Το 45 % του προϋπολογισμού της ομάδας «Πολυδεκτική και δημιουργική κοινωνία» στηρίζει την έρευνα στους τομείς του πολιτισμού και της δημιουργίας, συμπεριλαμβανομένης της πολιτιστικής κληρονομιάς της Ένωσης, περιλαμβάνει δε 300 εκατομμύρια ευρώ που προορίζονται για τη δημιουργία ενός ευρωπαϊκού νέφους πολιτιστικής κληρονομιάς, όπως ορίζεται στο παράρτημα Ι του ειδικού προγράμματος κατόπιν εκτίμησης επιπτώσεων που θα υποβληθεί στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο.

3δ.  Ποσό τουλάχιστον 1 δισεκατομμυρίου ευρώ προορίζεται για την κβαντική έρευνα στο πλαίσιο του ομάδας «Ψηφιακές τεχνολογίες, βιομηχανία και διάστημα» στο πλαίσιο του πυλώνα ΙΙ.

4.  Το ποσό που αναφέρεται στην παράγραφο 1 για το ειδικό πρόγραμμα του άρθρου 1 παράγραφος 3 στοιχείο α) και για το ΕΙΚΤ μπορεί επίσης να καλύπτει δαπάνες για την προετοιμασία, την παρακολούθηση, τους ελέγχους, τους λογιστικούς ελέγχους, την αξιολόγηση, καθώς και άλλες δραστηριότητες και δαπάνες που απαιτούνται για τη διαχείριση και την υλοποίηση του προγράμματος, μεταξύ άλλων όλες τις διοικητικές δαπάνες, καθώς και την αξιολόγηση της επίτευξης των στόχων του προγράμματος. Οι διοικητικές δαπάνες που συνδέονται με τις έμμεσες δράσεις δεν υπερβαίνουν το 5 % του συνολικού ποσού του προγράμματος. Μπορεί επίσης να καλύπτει δαπάνες που αφορούν τις μελέτες, τις συνεδριάσεις εμπειρογνωμόνων, τις δράσεις ενημέρωσης και επικοινωνίας, στον βαθμό που σχετίζονται με τους στόχους του προγράμματος, καθώς και δαπάνες που συνδέονται με δίκτυα τεχνολογίας πληροφοριών με επίκεντρο την επεξεργασία και ανταλλαγή πληροφοριών, τα εταιρικά εργαλεία τεχνολογίας πληροφοριών και τις λοιπές δαπάνες τεχνικής και διοικητικής συνδρομής που απαιτούνται για τη διαχείριση του προγράμματος.

5.  Αν είναι απαραίτητο, μπορούν να εγγραφούν στον προϋπολογισμό πιστώσεις πέραν του 2027, με σκοπό την κάλυψη των δαπανών που προβλέπονται στην παράγραφο 4, ώστε να καταστεί εφικτή η διαχείριση δράσεων που δεν θα έχουν ολοκληρωθεί έως την 31η Δεκεμβρίου 2027.

6.  Οι δημοσιονομικές δεσμεύσεις για δράσεις άνω του ενός οικονομικού έτους μπορούν να κατανέμονται σε ετήσιες δόσεις επί σειρά ετών.

7.  Με την επιφύλαξη του δημοσιονομικού κανονισμού, οι δαπάνες για δράσεις που απορρέουν από έργα περιλαμβανόμενα στο πρώτο πρόγραμμα εργασίας θα είναι επιλέξιμες από την 1η Ιανουαρίου 2021.

Άρθρο 10

Ανοικτή επιστήμη

1.  Το πρόγραμμα ενθαρρύνει την ανοικτή επιστήμη ως προσέγγιση της επιστημονικής διαδικασίας, με βάση τη συνεργασία και τη διάδοση της γνώσης, ιδίως σύμφωνα με τα ακόλουθα στοιχεία:

—  ανοικτή πρόσβαση σε επιστημονικές δημοσιεύσεις που απορρέουν από έρευνα χρηματοδοτούμενη βάσει του προγράμματος,

—  ανοικτή πρόσβαση στα ερευνητικά δεδομένα, συμπεριλαμβανομένων των σχετικών επιστημονικών δημοσιεύσεων.

Τα στοιχεία αυτά διασφαλίζονται σύμφωνα με το άρθρο 35 παράγραφος 3 του παρόντος κανονισμού. Επίσης ευθυγραμμίζονται με την αρχή «ανοικτή στο μέτρο του δυνατού, κλειστή στο μέτρο του αναγκαίου».

1a.  Προωθείται και ενθαρρύνεται η αρχή της αμοιβαιότητας στην ανοικτή επιστήμη σε όλες τις συμφωνίες σύνδεσης και συνεργασίας με τρίτες χώρες, συμπεριλαμβανομένων των συμφωνιών που υπογράφονται από φορείς χρηματοδότησης επιφορτισμένους με την έμμεση διαχείριση του προγράμματος.

2.  Εξασφαλίζεται υπεύθυνη διαχείριση των ερευνητικών δεδομένων σύμφωνα με τις αρχές FAIR, δηλαδή την «ευρεσιμότητα», την «προσβασιμότητα», τη «διαλειτουργικότητα» και τη «δυνατότητα επαναχρησιμοποίησης». Δίνεται επίσης προσοχή στη μακροπρόθεσμη διατήρηση των δεδομένων.

3.  Προωθούνται και ενθαρρύνονται και άλλες πρακτικές ανοικτής επιστήμης ▌, μεταξύ άλλων προς όφελος των ΜΜΕ.

Άρθρο 11

Συμπληρωματική, συνδυασμένη και σωρευτική χρηματοδότηση

1.   Το πρόγραμμα «Ορίζων Ευρώπη» υλοποιείται σε συνέργεια με άλλα χρηματοδοτικά προγράμματα της Ένωσης, ενώ επιδιώκεται παράλληλα η μέγιστη διοικητική απλούστευση. Στο παράρτημα IV παρατίθεται μη εξαντλητικός κατάλογος συνεργειών με άλλα χρηματοδοτικά προγράμματα. Σε κάθε συγχρηματοδοτούμενη δράση ΕΑΚ εφαρμόζεται ενιαίο σύνολο κανόνων του προγράμματος «Ορίζων Ευρώπη».

2.   Η σφραγίδα αριστείας απονέμεται για όλα τα μέρη του προγράμματος. Οι δράσεις στις οποίες χορηγείται πιστοποίηση σφραγίδας αριστείας ή οι οποίες πληρούν τα ακόλουθα σωρευτικά συγκριτικά κριτήρια:

α)  έχουν αξιολογηθεί σε πρόσκληση υποβολής προτάσεων στο πλαίσιο του προγράμματος·

β)  συμμορφώνονται με τις ελάχιστες απαιτήσεις ποιότητας της εν λόγω πρόσκλησης υποβολής προτάσεων·

γ)  δεν μπορούν να χρηματοδοτηθούν στο πλαίσιο της εν λόγω πρόσκλησης υποβολής προτάσεων λόγω δημοσιονομικών περιορισμών,

επιτρέπεται να στηρίζονται από εθνικά ή περιφερειακά ταμεία, μεταξύ άλλων από το Ευρωπαϊκό Ταμείο Περιφερειακής Ανάπτυξης, το Ταμείο Συνοχής, το Ευρωπαϊκό Κοινωνικό Ταμείο+ ή το Ευρωπαϊκό Γεωργικό Ταμείο Αγροτικής Ανάπτυξης, σύμφωνα με το άρθρο [67] παράγραφος 5 του κανονισμού (ΕΕ) XX [κανονισμός περί κοινών διατάξεων] και το άρθρο [8] του κανονισμού (ΕΕ) XX [χρηματοδότηση, διαχείριση και παρακολούθηση της κοινής γεωργικής πολιτικής], χωρίς να απαιτείται περαιτέρω αίτηση και αξιολόγηση και υπό την προϋπόθεση ότι οι εν λόγω δράσεις συνάδουν με τους στόχους του οικείου προγράμματος. Με εξαίρεση τους κανόνες για τις κρατικές ενισχύσεις, εφαρμόζονται οι κανόνες του Ταμείου που παρέχει τη στήριξη.

2α.   Σύμφωνα με το άρθρο 21 του κανονισμού (ΕΕ) XX [... κανονισμός περί κοινών διατάξεων], η διαχειριστική αρχή δύναται, σε εθελοντική βάση, να ζητήσει τη μεταφορά μέρους των κονδυλίων της στο πρόγραμμα «Ορίζων Ευρώπη». Οι μεταφερόμενοι πόροι διατίθενται σύμφωνα με τους κανόνες του προγράμματος «Ορίζων Ευρώπη». Επιπλέον, η Επιτροπή διασφαλίζει ότι οι εν λόγω μεταφερόμενες πιστώσεις προορίζονται αποκλειστικά για προγράμματα και/ή έργα που θα υλοποιηθούν στο κράτος μέλος ή στην περιφέρεια, κατά περίπτωση, από την οποία προέρχονται.

2β.   Με προηγούμενη έγκριση των αιτούντων, η Επιτροπή περιλαμβάνει τα κονδύλια που αναφέρονται στο παρόν άρθρο στο σύστημα πληροφόρησης για τα επιλεγμένα σχέδια, ώστε να είναι δυνατή η ταχεία ανταλλαγή πληροφοριών και να μπορούν οι χρηματοδοτικές αρχές να χρηματοδοτούν τις επιλεγμένες δράσεις.

Δράση που έχει λάβει χρηματοδοτική συνεισφορά από άλλο πρόγραμμα της Ένωσης μπορεί επίσης να λάβει χρηματοδοτική συνεισφορά από το πρόγραμμα, υπό την προϋπόθεση ότι οι εν λόγω συνεισφορές δεν καλύπτουν τις ίδιες δαπάνες.

Άρθρο 12

Τρίτες χώρες συνδεδεμένες με το πρόγραμμα

1.  Το πρόγραμμα είναι ανοικτό στη σύνδεση με τις ακόλουθες τρίτες χώρες:

α)  τα μέλη της Ευρωπαϊκής Ζώνης Ελεύθερων Συναλλαγών (ΕΖΕΣ) τα οποία είναι μέλη του Ευρωπαϊκού Οικονομικού Χώρου (ΕΟΧ), σύμφωνα με τους όρους που καθορίζονται στη συμφωνία για τον ΕΟΧ·

β)  υπό προσχώρηση χώρες, υποψήφιες χώρες και δυνάμει υποψήφιες χώρες ή οντότητες, σύμφωνα με τις γενικές αρχές και τους γενικούς όρους και προϋποθέσεις συμμετοχής τους στα προγράμματα της Ένωσης που προβλέπονται στις αντίστοιχες συμφωνίες-πλαίσια και τις αποφάσεις του συμβουλίου σύνδεσης, ή σε παρεμφερείς συμφωνίες, και σύμφωνα με τους ειδικούς όρους που προβλέπονται στις συμφωνίες μεταξύ της Ένωσης και των εν λόγω χωρών·

γ)  τις χώρες που καλύπτονται από την ευρωπαϊκή πολιτική γειτονίας, σύμφωνα με τις γενικές αρχές και τους γενικούς όρους και προϋποθέσεις συμμετοχής τους στα προγράμματα της Ένωσης που καθορίζονται στις αντίστοιχες συμφωνίες-πλαίσια και τις αποφάσεις του συμβουλίου σύνδεσης, ή σε παρεμφερείς συμφωνίες, και σύμφωνα με τους ειδικούς όρους που καθορίζονται στις συμφωνίες μεταξύ της Ένωσης και των εν λόγω χωρών·

δ)  τρίτες χώρες και εδάφη που πληρούν όλα τα ακόλουθα κριτήρια:

i.  διαθέτουν ικανοποιητικές ικανότητες στην επιστήμη, την τεχνολογία και την καινοτομία·

ii.  είναι προσηλωμένες σε μια οικονομία ανοιχτής αγοράς που βασίζεται σε κανόνες, μεταξύ άλλων στη δίκαιη και ισότιμη διαχείριση των δικαιωμάτων διανοητικής ιδιοκτησίας και στον σεβασμό των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, και πλαισιώνεται από δημοκρατικούς θεσμούς·

iii.  προωθούν ενεργά πολιτικές για τη βελτίωση της οικονομικής και κοινωνικής ευημερίας των πολιτών.

Η πλήρης ή μερική σύνδεση με το πρόγραμμα για κάθε τρίτη χώρα που αναφέρεται στο στοιχείο δ) βασίζεται σε αξιολόγηση των οφελών που προκύπτουν για την Ένωση. Ειδικότερα, συνάδει με τις προϋποθέσεις που καθορίζονται σε ειδική συμφωνία η οποία καλύπτει τη συμμετοχή της τρίτης χώρας σε κάθε πρόγραμμα της Ένωσης, υπό τον όρο ότι η συμφωνία:

–  διασφαλίζει δίκαιη ισορροπία μεταξύ των συνεισφορών και των οφελών της τρίτης χώρας που συμμετέχει στα προγράμματα της Ένωσης·

–   παρέχει το δικαίωμα συντονισμού μιας δράσης στο πλαίσιο του προγράμματος, υπό την προϋπόθεση ότι ωφελεί την Ένωση και ότι διασφαλίζεται η προστασία των οικονομικών συμφερόντων της Ένωσης·

–  καθορίζει τους όρους συμμετοχής στο πρόγραμμα, συμπεριλαμβανομένου του υπολογισμού των χρηματοδοτικών συνεισφορών στα επιμέρους (υπο)προγράμματα και τα διοικητικά τους έξοδα. Οι συνεισφορές αυτές αποτελούν έσοδα για ειδικό προορισμό σύμφωνα με το άρθρο 21 παράγραφος 5 του δημοσιονομικού κανονισμού·

–  δεν παρέχει στην τρίτη χώρα εξουσία λήψης αποφάσεων σχετικά με το πρόγραμμα·

–  εγγυάται το δικαίωμα της Ένωσης να διασφαλίζει τη χρηστή δημοσιονομική διαχείριση και να προστατεύει τα οικονομικά συμφέροντα της Ένωσης.

2.  Στο πεδίο σύνδεσης κάθε τρίτης χώρας με το πρόγραμμα συνυπολογίζεται ο στόχος της επίτευξης οικονομικής ανάπτυξης στην Ένωση μέσω της καινοτομίας και της αποφυγής της διαφυγής εγκεφάλων από την Ένωση. Αντιστοίχως, μέρη του προγράμματος με μοναδικό δικαιούχο, ιδίως τα αφιερωμένα σε ιδιωτικές οντότητες, μπορούν να μην συμπεριλαμβάνονται στη συμφωνία σύνδεσης συγκεκριμένης χώρας, εξαιρουμένων των μελών του ΕΟΧ, των υπό προσχώρηση χωρών, υποψήφιων χωρών και δυνάμει υποψήφιων χωρών ή οντοτήτων.

3.  Κατά περίπτωση, στη συμφωνία σύνδεσης προβλέπεται και επιδιώκεται η αμοιβαία συμμετοχή νομικών οντοτήτων που είναι εγκατεστημένες στην Ένωση σε ισοδύναμα προγράμματα συνδεδεμένων χωρών σύμφωνα με τους οικείους προβλεπόμενους όρους.

4.  Οι όροι της συμφωνίας σύνδεσης για τον καθορισμό του ύψους της χρηματοδοτικής συνεισφοράς εξασφαλίζουν την αυτόματη διόρθωση, κάθε δύο έτη, τυχόν ▌ανισορροπιών σε σύγκριση με το ποσό που λαμβάνουν μέσω της συμμετοχής στο πρόγραμμα οι οντότητες που είναι εγκατεστημένες στη συνδεδεμένη χώρα, λαμβανομένων υπόψη των δαπανών διαχείρισης, εκτέλεσης και λειτουργίας του προγράμματος.

4α.  Οι συνεισφορές όλων των συνδεδεμένων χωρών περιλαμβάνονται στα σχετικά μέρη του προγράμματος υπό την προϋπόθεση ότι τηρείται η κατανομή των πιστώσεων του προϋπολογισμού των μερών αυτών, όπως ορίζεται στο άρθρο 9 παράγραφος 2. Η Επιτροπή υποβάλλει στο Συμβούλιο και το Κοινοβούλιο, κατά την ετήσια διαδικασία του προϋπολογισμού, έκθεση σχετικά με τον συνολικό προϋπολογισμό κάθε μέρους του προγράμματος, όπου προσδιορίζει κάθε μία από τις συνδεδεμένες χώρες, τις επιμέρους συνεισφορές και το δημοσιονομικό τους ισοζύγιο.

ΤΙΤΛΟΣ II

ΚΑΝΟΝΕΣ ΣΥΜΜΕΤΟΧΗΣ ΚΑΙ ΔΙΑΔΟΣΗΣ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ Ι

Γενικές διατάξεις

Άρθρο 13

Φορείς χρηματοδότησης και άμεσες δράσεις του ΚΚΕρ

1.  Οι φορείς χρηματοδότησης δύνανται να παρεκκλίνουν από τους κανόνες που καθορίζονται στον παρόντα τίτλο, εξαιρουμένων των άρθρων 14, 15 και 16, σε δεόντως αιτιολογημένες περιπτώσεις και μόνον εάν αυτό προβλέπεται στη βασική πράξη για τη σύσταση του φορέα χρηματοδότησης ή την ανάθεση καθηκόντων εκτέλεσης του προϋπολογισμού σε αυτόν, ή, στην περίπτωση των φορέων χρηματοδότησης που αναφέρονται στο άρθρο 62 παράγραφος 1 στοιχείο γ) περιπτώσεις ii), iii) ή v) του δημοσιονομικού κανονισμού, εάν αυτό προβλέπεται στη συμφωνία συνεισφοράς και επιβάλλεται από τις ειδικές τους λειτουργικές ανάγκες ή τον χαρακτήρα της δράσης.

2.  Οι κανόνες που καθορίζονται στον παρόντα τίτλο δεν εφαρμόζονται στις άμεσες δράσεις που αναλαμβάνονται από το ΚΚΕρ.

Άρθρο 14

Επιλέξιμες δράσεις και δεοντολογικές αρχές

1.  Με την επιφύλαξη της παραγράφου 2 ▌του παρόντος άρθρου, μόνον οι δράσεις που υλοποιούν τους στόχους του άρθρου 3 είναι επιλέξιμες για χρηματοδότηση.

Δεν χρηματοδοτούνται τα ακόλουθα ερευνητικά πεδία:

α)  δραστηριότητες με αντικείμενο την κλωνοποίηση του ανθρώπου για αναπαραγωγικούς σκοπούς·

β)  δραστηριότητες με στόχο την τροποποίηση της γενετικής κληρονομιάς των ανθρώπινων όντων, οι οποίες ενδέχεται να καταστήσουν κληρονομικές τις εν λόγω τροποποιήσεις(27)·

γ)  δραστηριότητες που αποβλέπουν στη δημιουργία ανθρώπινων εμβρύων αποκλειστικά για ερευνητικούς σκοπούς ή για τον σκοπό της εξασφάλισης βλαστοκυττάρων, μεταξύ άλλων μέσω μεταφοράς πυρήνων σωματικών κυττάρων.

2.  Η έρευνα σε ανθρώπινα ενήλικα και εμβρυικά βλαστοκύτταρα μπορεί να χρηματοδοτείται αναλόγως του περιεχομένου της επιστημονικής πρότασης και του νομικού πλαισίου των συμμετεχόντων κρατών μελών. Καμία χρηματοδότηση, ούτε εντός ούτε εκτός ΕΕ, δεν χορηγείται για ερευνητικές δραστηριότητες που απαγορεύονται σε όλα τα κράτη μέλη. Καμία δραστηριότητα δεν χρηματοδοτείται σε ένα κράτος μέλος εάν αυτή έχει απαγορευθεί.

Άρθρο 15

Δεοντολογία(28)

1.  Οι δράσεις που υλοποιούνται στο πλαίσιο του προγράμματος συμμορφώνονται με τις αρχές δεοντολογίας και τη σχετική εθνική, ενωσιακή και διεθνή νομοθεσία, συμπεριλαμβανομένων του Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης και της Ευρωπαϊκής Σύμβασης για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου καθώς και των συμπληρωματικών πρωτοκόλλων της.

Ιδιαίτερη προσοχή δίνεται στην αρχή της αναλογικότητας, στο δικαίωμα στην ιδιωτική ζωή, στο δικαίωμα προστασίας των δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα, στο δικαίωμα στη σωματική και διανοητική ακεραιότητα του ατόμου, στο δικαίωμα της μη εισαγωγής διακρίσεων, στην ανάγκη διασφάλισης της προστασίας του περιβάλλοντος και υψηλού επιπέδου προστασίας της ανθρώπινης υγείας.

2.  Οι οντότητες που συμμετέχουν στη δράση υποβάλλουν:

α)  αυτοαξιολόγηση δεοντολογίας στην οποία προσδιορίζονται και περιγράφονται λεπτομερώς όλα τα προβλέψιμα δεοντολογικά ζητήματα που σχετίζονται με τον στόχο, την υλοποίηση και τις πιθανές επιπτώσεις των προς χρηματοδότηση δραστηριοτήτων, καθώς και επιβεβαίωση συμμόρφωσης με την παράγραφο 1 συνοδευόμενη από περιγραφή του τρόπου με τον οποίο αυτή θα διασφαλίζεται·

β)  επιβεβαίωση συμμόρφωσης των δραστηριοτήτων με τον ευρωπαϊκό κώδικα δεοντολογίας για την ακεραιότητα της έρευνας που δημοσιεύθηκε από την Ευρωπαϊκή Ομοσπονδία των Ακαδημιών Θετικών και Ανθρωπιστικών Επιστημών (All European Academies) και επιβεβαίωση ότι δεν θα διενεργηθεί καμία δραστηριότητα που αποκλείεται από χρηματοδότηση·

γ)  για δραστηριότητες που διενεργούνται εκτός της Ένωσης, επιβεβαίωση ότι οι εν λόγω δραστηριότητες θα επιτρέπονταν σε κράτος μέλος· και

δ)  για δραστηριότητες στις οποίες χρησιμοποιούνται ανθρώπινα εμβρυϊκά βλαστοκύτταρα, εφόσον απαιτείται, λεπτομερή στοιχεία για τα μέτρα αδειοδότησης και ελέγχου που θα ληφθούν από τις αρμόδιες αρχές των οικείων κρατών μελών, καθώς και λεπτομερή στοιχεία των δεοντολογικών εγκρίσεων που θα χορηγηθούν πριν από την έναρξη των οικείων δραστηριοτήτων.

3.  Οι προτάσεις ελέγχονται συστηματικά με σκοπό τον εντοπισμό δράσεων που εγείρουν πολύπλοκα ή σοβαρά δεοντολογικά ζητήματα και την υποβολή τους σε αξιολόγηση δεοντολογίας. Η αξιολόγηση δεοντολογίας διενεργείται από την Επιτροπή, εκτός εάν έχει ανατεθεί στον φορέα χρηματοδότησης. Για δράσεις που αφορούν τη χρήση ανθρώπινων εμβρυϊκών βλαστοκυττάρων ή ανθρώπινων εμβρύων, είναι υποχρεωτική η διενέργεια αξιολόγησης δεοντολογίας. Οι έλεγχοι και οι αξιολογήσεις δεοντολογίας διενεργούνται με την υποστήριξη εμπειρογνωμόνων σε ζητήματα δεοντολογίας. Η Επιτροπή και οι φορείς χρηματοδότησης διασφαλίζουν ▌τη διαφάνεια των διαδικασιών δεοντολογίας με την επιφύλαξη του απόρρητου χαρακτήρα του περιεχομένου της διαδικασίας.

4.  Οι οντότητες που συμμετέχουν στη δράση μεριμνούν ώστε να αποκτήσουν όλες τις εγκρίσεις ή το λοιπά υποχρεωτικά έγγραφα από τις αρμόδιες εθνικές και τοπικές επιτροπές δεοντολογίας ή άλλους φορείς, όπως αρχές προστασίας δεδομένων, πριν από την έναρξη των σχετικών δραστηριοτήτων. Τα εν λόγω έγγραφα φυλάσσονται σε αρχείο και διαβιβάζονται στην Επιτροπή ή στον φορέα χρηματοδότησης κατόπιν αιτήματος.

5.  Εφόσον κρίνεται σκόπιμο, οι έλεγχοι δεοντολογίας διενεργούνται από την Επιτροπή ή τον φορέα χρηματοδότησης. Σε περίπτωση σοβαρών ή πολύπλοκων δεοντολογικών ζητημάτων, οι έλεγχοι διενεργούνται από την Επιτροπή, εκτός εάν έχουν ανατεθεί στον φορέα χρηματοδότησης.

Οι έλεγχοι δεοντολογίας διενεργούνται με την υποστήριξη εμπειρογνωμόνων σε ζητήματα δεοντολογίας.

6.  Οι δράσεις που δεν πληρούν τις δεοντολογικές απαιτήσεις των παραγράφων 1 έως 4 και επομένως δεν είναι δεοντολογικά αποδεκτές απορρίπτονται ή διακόπτονται, ως εκ τούτου, μόλις εξακριβωθεί ότι είναι δεοντολογικά απαράδεκτες.

Άρθρο 16

Ασφάλεια

1.  Οι δράσεις που υλοποιούνται βάσει του προγράμματος τηρούν τους εφαρμοστέους κανόνες ασφάλειας και, συγκεκριμένα, τους κανόνες για την προστασία των διαβαθμισμένων πληροφοριών από την άνευ αδείας κοινολόγηση, και συμμορφώνονται με κάθε συναφή εθνική και ενωσιακή νομική διάταξη. Στην περίπτωση έρευνας που διεξάγεται εκτός της Ένωσης και χρησιμοποιεί και/ή παράγει διαβαθμισμένες πληροφορίες, απαιτείται, πέραν της συμμόρφωσης με τις προαναφερόμενες απαιτήσεις, η σύναψη συμφωνίας περί ασφάλειας μεταξύ της Ένωσης και της τρίτης χώρας στην οποία διεξάγεται η έρευνα.

2.  Εφόσον κρίνεται σκόπιμο, οι προτάσεις περιλαμβάνουν αυτοαξιολόγηση ασφάλειας στην οποία επισημαίνονται τυχόν ζητήματα ασφάλειας και περιγράφεται λεπτομερώς ο τρόπος αντιμετώπισής τους με στόχο τη συμμόρφωση με τη συναφή εθνική και ενωσιακή νομοθεσία.

3.  Εφόσον κρίνεται σκόπιμο, η Επιτροπή ή ο φορέας χρηματοδότησης διεξάγει αναλυτικό έλεγχο ασφάλειας για προτάσεις που εγείρουν ζητήματα ασφάλειας.

4.  Κατά περίπτωση, οι δράσεις συμμορφώνονται με την απόφαση (ΕΕ, Ευρατόμ) 2015/444 και τους κανόνες εφαρμογής της.

5.  Οι οντότητες που συμμετέχουν στη δράση μεριμνούν ώστε οι διαβαθμισμένες πληροφορίες που χρησιμοποιούνται και/ή παράγονται από τη δράση να προστατεύονται από την άνευ αδείας κοινολόγηση. Παρέχουν αποδεικτικό εξουσιοδότησης ασφαλείας προσωπικού και/ή φορέα από τις αρμόδιες εθνικές αρχές ασφαλείας πριν από την έναρξη των οικείων δραστηριοτήτων.

6.  Εάν εξωτερικοί εμπειρογνώμονες πρέπει να χειρίζονται διαβαθμισμένες πληροφορίες, απαιτείται η δέουσα εξουσιοδότηση ασφαλείας πριν από τον διορισμό των εν λόγω εμπειρογνωμόνων.

7.  Εφόσον κρίνεται σκόπιμο, η Επιτροπή ή ο φορέας χρηματοδότησης δύναται να διενεργεί ελέγχους ασφαλείας.

Οι δράσεις που δεν τηρούν τους κανόνες ασφάλειας σύμφωνα με το παρόν άρθρο μπορούν να απορριφθούν ή να διακοπούν ανά πάσα στιγμή.

ΚΕΦΑΛΑΙΟ II

Επιχορηγήσεις

Άρθρο 17

Επιχορηγήσεις

Η χορήγηση και η διαχείριση των επιχορηγήσεων στο πλαίσιο του προγράμματος συνάδει με τον τίτλο VIII του δημοσιονομικού κανονισμού, εκτός εάν προβλέπεται διαφορετικά στο παρόν κεφάλαιο.

Άρθρο 18

Επιλέξιμες οντότητες για συμμετοχή

1.  Κάθε νομική οντότητα, ανεξαρτήτως του τόπου εγκατάστασής της, μεταξύ άλλων και νομικές οντότητες από μη συνδεδεμένες τρίτες χώρες, ή διεθνείς οργανισμοί μπορούν να συμμετέχουν σε δράσεις στο πλαίσιο του προγράμματος εφόσον πληρούνται οι προϋποθέσεις του παρόντος κανονισμού καθώς και όλες οι προϋποθέσεις που ορίζονται στο πρόγραμμα εργασίας ή στην πρόσκληση υποβολής προτάσεων.

2.  Οι οντότητες αποτελούν μέλος κοινοπραξίας στην οποία συμμετέχουν τουλάχιστον τρεις ανεξάρτητες νομικές οντότητες, η καθεμία εκ των οποίων είναι εγκαταστημένη σε διαφορετικό κράτος μέλος ή συνδεδεμένη χώρα, και τουλάχιστον μία εκ των οποίων είναι εγκατεστημένη σε κράτος μέλος, εκτός εάν:

α)  το πρόγραμμα εργασίας προβλέπει διαφορετικά, εφόσον αιτιολογείται δεόντως·

3.  Οι δράσεις έρευνας αιχμής του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Έρευνας (ΕΣΕ), οι δράσεις του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Καινοτομίας (ΕΣΚ), οι δράσεις κατάρτισης και κινητικότητας ή οι δράσεις συγχρηματοδότησης προγράμματος μπορούν να υλοποιούνται από μία ή περισσότερες νομικές οντότητες, μία εκ των οποίων πρέπει να είναι εγκατεστημένη σε κράτος μέλος ή συνδεδεμένη χώρα, βάσει συμφωνίας που συνάπτεται σύμφωνα με το άρθρο 12.

4.  Οι δράσεις συντονισμού και στήριξης μπορούν να υλοποιούνται από μία ή περισσότερες νομικές οντότητες οι οποίες μπορούν να είναι εγκατεστημένες σε κράτος μέλος ή συνδεδεμένη χώρα ή σε άλλη τρίτη χώρα.

5.  Για δράσεις που αφορούν στρατηγικούς πόρους, συμφέροντα, την αυτονομία ή την ασφάλεια της Ένωσης, στο πρόγραμμα εργασίας μπορεί να προβλέπεται η δυνατότητα περιορισμού της συμμετοχής μόνο σε νομικές οντότητες που είναι εγκατεστημένες σε κράτη μέλη ή σε νομικές οντότητες που είναι εγκατεστημένες σε συγκεκριμένες συνδεδεμένες ή άλλες τρίτες χώρες, πέραν των νομικών οντοτήτων που είναι εγκατεστημένες σε κράτη μέλη.

6.  Κατά περίπτωση και όταν αιτιολογείται δεόντως, μπορούν να προβλέπονται στο πρόγραμμα εργασίας κριτήρια επιλεξιμότητας πέραν αυτών που καθορίζονται στις παραγράφους 2, 3, 4, και 5, ανάλογα με τις ειδικές απαιτήσεις πολιτικής ή τον χαρακτήρα και τους στόχους της δράσης, όπως, για παράδειγμα, ο αριθμός των νομικών οντοτήτων, ο τύπος της νομικής οντότητας και ο τόπος εγκατάστασης.

7.  Για δράσεις που λαμβάνουν ποσά δυνάμει του άρθρου 11, η συμμετοχή περιορίζεται σε μία μόνο νομική οντότητα που είναι εγκατεστημένη στη δικαιοδοσία της εξουσιοδοτούσας διαχειριστικής αρχής, εκτός εάν έχει συμφωνηθεί διαφορετικά με τη διαχειριστική αρχή και προβλέπεται στο πρόγραμμα εργασίας.

8.  Εφόσον αναφέρεται στο πρόγραμμα εργασίας, το ΚΚΕρ δύναται να συμμετέχει σε δράσεις.

9.  Το ΚΚΕρ, διεθνείς οργανισμοί ευρωπαϊκής έρευνας και νομικές οντότητες που έχουν συσταθεί δυνάμει του δικαίου της Ένωσης θεωρούνται ότι είναι εγκατεστημένα σε κράτος μέλος διαφορετικό από εκείνα στα οποία είναι εγκατεστημένες άλλες νομικές οντότητες που συμμετέχουν στη δράση.

10.  Για τις δράσεις έρευνας αιχμής του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Έρευνας (ΕΣΕ), τις δράσεις κατάρτισης και κινητικότητας και όταν προβλέπεται στο πρόγραμμα εργασίας, οι διεθνείς οργανισμοί με έδρα σε κράτος μέλος ή συνδεδεμένη χώρα θεωρούνται ότι είναι εγκατεστημένοι στο εν λόγω κράτος μέλος ή την εν λόγω συνδεδεμένη χώρα.

Για άλλα μέρη του προγράμματος, θεωρείται ότι διεθνείς οργανισμοί, εκτός των διεθνών οργανισμών ευρωπαϊκής έρευνας, είναι εγκατεστημένοι σε μη συνδεδεμένη τρίτη χώρα.

Άρθρο 19

Οντότητες επιλέξιμες για χρηματοδότηση

1.   Οι οντότητες είναι επιλέξιμες για χρηματοδότηση, εάν είναι εγκατεστημένες σε κράτος μέλος ή συνδεδεμένη χώρα, όπως αναφέρεται στο άρθρο 12.

Για δράσεις που λαμβάνουν ποσά δυνάμει του άρθρου 11 παράγραφος 3, μόνο νομικές οντότητες εγκατεστημένες στη δικαιοδοσία της εξουσιοδοτούσας διαχειριστικής αρχής είναι επιλέξιμες για χρηματοδότηση από τα προαναφερόμενα ποσά.

1β.  Χώρες χαμηλών και μεσαίων εισοδημάτων και, κατ’ εξαίρεση, άλλες μη συνδεδεμένες τρίτες χώρες θα μπορούσαν να είναι επιλέξιμες για χρηματοδότηση στο πλαίσιο δράσης, εάν:

α)  η τρίτη χώρα ορίζεται στο πρόγραμμα εργασίας· και

β)  η Επιτροπή ή ο φορέας χρηματοδότησης θεωρεί ότι η συμμετοχή της τρίτης χώρας είναι αναγκαία για την υλοποίηση της δράσης·

2.  Οι οντότητες που είναι εγκατεστημένες σε άλλη μη συνδεδεμένη τρίτη χώρα θα πρέπει ▌να αναλαμβάνουν το κόστος της συμμετοχής τους. Μπορούν να συνάπτονται συμφωνίες Ε&Α ανάμεσα στις μη συνδεδεμένες τρίτες χώρες και στην Ένωση όποτε κρίνεται χρήσιμο, και μπορεί να θεσπιστεί μηχανισμός συγχρηματοδότησης παρόμοιος με εκείνους που συμφωνήθηκαν στο πλαίσιο του προγράμματος «Ορίζων 2020». Οι εν λόγω χώρες διασφαλίζουν την αμοιβαία πρόσβαση νομικών οντοτήτων της Ένωσης στα προγράμματα χρηματοδότησης ΕΑΚ των εν λόγω χωρών, καθώς και την αμοιβαιότητα όσον αφορά την ανοικτή πρόσβαση σε επιστημονικά αποτελέσματα και δεδομένα και σε δίκαιους και ισότιμους όρους για τα δικαιώματα διανοητικής ιδιοκτησίας.

3.  Συνδεόμενες οντότητες είναι επιλέξιμες για χρηματοδότηση στο πλαίσιο δράσης, εάν είναι εγκατεστημένες σε κράτος μέλος ή συνδεδεμένη χώρα ▌.

3α.  Η Επιτροπή υποβάλλει έκθεση στο Κοινοβούλιο και στο Συμβούλιο όπου προσδιορίζει, για κάθε μη συνδεδεμένη τρίτη χώρα, το ποσό των χρηματοδοτικών συνεισφορών της Ένωσης που παρέχονται στις συμμετέχουσες οντότητες και το ποσό των χρηματοδοτικών συνεισφορών που παρέχονται από την ίδια χώρα σε οντότητες της Ένωσης οι οποίες συμμετέχουν στις δραστηριότητές τους.

Άρθρο 20

Προσκλήσεις υποβολής προτάσεων

1.  ▌Το περιεχόμενο των προσκλήσεων υποβολής προτάσεων για όλες τις δράσεις περιλαμβάνεται στο πρόγραμμα εργασίας.

3.  Εφόσον απαιτείται για την επίτευξη των στόχων τους, οι προσκλήσεις μπορούν, σε εξαιρετικές περιπτώσεις, να περιορίζονται στην ανάπτυξη επιπλέον δραστηριοτήτων ή στην προσθήκη επιπλέον εταίρων σε υφιστάμενες δράσεις. Επιπλέον, μπορεί στο πρόγραμμα εργασίας να προβλέπεται η δυνατότητα προσχώρησης νομικών οντοτήτων από κράτη μέλη με χαμηλές επιδόσεις στην Ε&Κ σε ήδη επιλεγμένες συνεργατικές δράσεις Ε&Κ, με τη συγκατάθεση της αντίστοιχης κοινοπραξίας και υπό τον όρο ότι οι νομικές οντότητες από τα εν λόγω κράτη μέλη δεν συμμετέχουν ήδη.

4.   Δεν απαιτείται πρόσκληση υποβολής προτάσεων για δράσεις συντονισμού και στήριξης ή για δράσεις συγχρηματοδότησης προγράμματος οι οποίες:

α)  πρόκειται να υλοποιηθούν από το ΚΚΕρ ή νομικές οντότητες που ορίζεται στο πρόγραμμα εργασίας και

β)  δεν εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής πρόσκλησης υποβολής προτάσεων, σύμφωνα με το άρθρο 195 στοιχείο ε) του δημοσιονομικού κανονισμού.

5.   Στο πρόγραμμα εργασίας καθορίζονται προσκλήσεις υποβολής προτάσεων στις οποίες θα χορηγηθούν «σφραγίδες αριστείας». Οι πληροφορίες σχετικά με την αίτηση και την αξιολόγηση επιτρέπεται να κοινοποιούνται σε ενδιαφερόμενες αρχές χρηματοδότησης, κατόπιν προηγούμενης έγκρισης από τον αιτούντα, με την επιφύλαξη σύναψης συμφωνιών περί τήρησης του απορρήτου.

Άρθρο 21

Κοινές προσκλήσεις

Η Επιτροπή ή ο φορέας χρηματοδότησης δύναται να προκηρύσσει κοινή πρόσκληση υποβολής προτάσεων με:

α)  τρίτες χώρες, συμπεριλαμβανομένων των επιστημονικών και τεχνολογικών οργανισμών ή υπηρεσιών τους·

β)  διεθνείς οργανισμούς·

γ)  μη κερδοσκοπικές νομικές οντότητες.

Σε περίπτωση κοινής πρόσκλησης, οι αιτούντες πληρούν τις προϋποθέσεις του άρθρου 18 του παρόντος κανονισμού, και θεσπίζονται κοινές διαδικασίες για την επιλογή και την αξιολόγηση των προτάσεων. Οι διαδικασίες περιλαμβάνουν ισόρροπη ομάδα εμπειρογνωμόνων οι οποίοι διορίζονται από κάθε μέρος.

Άρθρο 22

Σύναψη προεμπορικών συμβάσεων και σύναψη συμβάσεων καινοτόμων λύσεων

1.  Οι δράσεις μπορούν να περιλαμβάνουν ή να έχουν ως πρωταρχικό τους στόχο τη σύναψη προεμπορικών συμβάσεων ή τη σύναψη δημόσιων συμβάσεων καινοτόμων λύσεων προς υλοποίηση από δικαιούχους που είναι αναθέτουσες αρχές ή αναθέτοντες φορείς όπως ορίζονται στις οδηγίες 2014/24/ΕΕ(29), 2014/25/ΕΕ(30) και 2009/81/ΕΚ(31).

2.  Οι διαδικασίες σύναψης συμβάσεων:

α)  συμμορφώνονται με τις αρχές της διαφάνειας, της μη εισαγωγής διακρίσεων, της ίσης μεταχείρισης, της χρηστής δημοσιονομικής διαχείρισης, της αναλογικότητας και με τους κανόνες ανταγωνισμού·

β)  στην περίπτωση προεμπορικών συμβάσεων, κατά περίπτωση και με την επιφύλαξη των αρχών που αναγράφονται στο στοιχείο α), μπορεί να χρησιμοποιηθεί απλουστευμένη και/ή ταχεία διαδικασία, και μπορούν να προβλέπουν ειδικούς όρους, όπως ο περιορισμός του τόπου εκτέλεσης των παρεχόμενων δραστηριοτήτων στην επικράτεια των κρατών μελών και συνδεδεμένων χωρών·

γ)  μπορούν να επιτρέπουν την ανάθεση πολλών συμβάσεων στο πλαίσιο της ίδιας διαδικασίας («πολυπορισμός»)· και

δ)  προβλέπουν την ανάθεση των συμβάσεων στην/στις πλέον οικονομικά συμφέρουσα/-ες προσφορά/-ές, διασφαλίζοντας παράλληλα ότι δεν υφίσταται σύγκρουση συμφερόντων.

3.  Ο ανάδοχος που παράγει αποτελέσματα σε προεμπορική σύμβαση είναι κύριος τουλάχιστον των συνδεόμενων δικαιωμάτων διανοητικής ιδιοκτησίας. Οι αναθέτουσες αρχές απολαύουν τουλάχιστον δικαιωμάτων ατελούς πρόσβασης στα αποτελέσματα για ίδια χρήση και του δικαιώματος να παραχωρούν, ή να απαιτούν από τους συμμετέχοντες αναδόχους να παραχωρούν, μη αποκλειστικές άδειες σε τρίτα μέρη με σκοπό την εκμετάλλευση των αποτελεσμάτων, εκ μέρους της αναθέτουσας αρχής, υπό δίκαιους και εύλογους όρους, χωρίς δικαίωμα παραχώρησης παρεπόμενης άδειας. Εάν ανάδοχος δεν εκμεταλλευτεί εμπορικώς τα αποτελέσματα εντός καθοριζόμενου στη σύμβαση χρονικού διαστήματος μετά τη σύναψη προεμπορικής σύμβασης, οι αναθέτουσες αρχές μπορούν να απαιτήσουν από τον ανάδοχο, αφότου τον συμβουλευτούν όσον αφορά τους λόγους για τη μη εκμετάλλευση, να μεταβιβάσει τυχόν κυριότητα των αποτελεσμάτων στις αναθέτουσες αρχές.

Άρθρο 24

Χρηματοοικονομική ικανότητα των αιτούντων

1.  Πέραν των εξαιρέσεων που προβλέπει το άρθρο 198 παράγραφος 5 του δημοσιονομικού κανονισμού, επαληθεύεται μόνο η χρηματοοικονομική ικανότητα του συντονιστή και μόνον εάν η αιτούμενη επιχορήγηση της Ένωσης για τη δράση είναι ίση ή μεγαλύτερη των 500 000 EUR.

2.  Ωστόσο, αν συντρέχουν λόγοι αμφισβήτησης της χρηματοοικονομικής ικανότητας ή αν συντρέχει υψηλότερος κίνδυνος λόγω της συμμετοχής σε πάνω από μία εν εξελίξει δράσεις χρηματοδοτούμενες από προγράμματα έρευνας και καινοτομίας της Ένωσης, η Επιτροπή ή ο φορέας χρηματοδότης επαληθεύει επίσης την χρηματοοικονομική ικανότητα των λοιπών αιτούντων ή των συντονιστών κάτω του κατώτατου ορίου που αναφέρεται στην παράγραφο 1.

3.  Εάν άλλη νομική οντότητα είναι διαρθρωτικός εγγυητής της χρηματοοικονομικής ικανότητας, επαληθεύεται η χρηματοοικονομική ικανότητα της εν λόγω οντότητας.

4.  Σε περίπτωση περιορισμένης χρηματοοικονομικής ικανότητας, η Επιτροπή ή ο φορέας χρηματοδότησης δύναται να επιβάλλει ως προϋπόθεση για τη συμμετοχή του αιτούντος την υποβολή δήλωσης από κοινού και εις ολόκληρον ευθύνης από συνδεόμενη οντότητα.

5.  Η συνεισφορά σε μηχανισμό αλληλασφάλισης που προβλέπεται στο άρθρο 33 θεωρείται επαρκής εγγύηση δυνάμει του άρθρου 152 του δημοσιονομικού κανονισμού. Καμία συμπληρωματική εγγύηση ή ασφάλεια δεν μπορεί να γίνει δεκτή από τους δικαιούχους, ούτε να τους επιβληθεί.

Άρθρο 25

Κριτήρια χορήγησης και επιλογή

1.  Οι προτάσεις αξιολογούνται με βάση τα ακόλουθα κριτήρια χορήγησης:

α)  αριστεία,

β)  επιπτώσεις,

γ)  ποιότητα και αποδοτικότητα της υλοποίησης.

2.  Το κριτήριο της παραγράφου 1 στοιχείο α) είναι το μόνο που εφαρμόζεται σε προτάσεις για δράσεις έρευνας αιχμής του ΕΣΕ.

3.  Το πρόγραμμα εργασίας καθορίζει περαιτέρω λεπτομέρειες για την εφαρμογή των κριτηρίων χορήγησης που αναφέρονται στην παράγραφο 1, μεταξύ άλλων και τυχόν συντελεστές στάθμισης, κατώτατα όρια, και κανόνες για την αντιμετώπιση ex aequo προτάσεων, λαμβανομένων υπόψη των στόχων της πρόσκλησης υποβολής προτάσεων. Οι προϋποθέσεις για την αντιμετώπιση των ex aequo προτάσεων μπορούν να περιλαμβάνουν, μεταξύ άλλων, τα ακόλουθα κριτήρια: ΜΜΕ, φύλο, γεωγραφική ποικιλότητα.

3α.  Η Επιτροπή και άλλοι φορείς χρηματοδότησης λαμβάνουν υπόψη τη δυνατότητα διαδικασίας υποβολής σε δύο στάδια και, όπου αρμόζει, το ενδεχόμενο αξιολόγησης ανωνυμοποιημένων προτάσεων κατά το πρώτο στάδιο της αξιολόγησης βάσει ενός ή περισσοτέρων από τα κριτήρια χορήγησης που αναφέρονται στην παράγραφο 1.

Άρθρο 26

Αξιολόγηση

1.  Οι προτάσεις αξιολογούνται από την επιτροπή αξιολόγησης, η οποία ▌απαρτίζεται ▌από εξωτερικούς ανεξάρτητους εμπειρογνώμονες.

Για δραστηριότητες του ΕΣΚ, αποστολές και σε δεόντως αιτιολογημένες περιπτώσεις, όπως ορίζεται στο πρόγραμμα εργασίας που εγκρίνει η Επιτροπή, η επιτροπή αξιολόγησης μπορεί να απαρτίζεται εν μέρει ή, στην περίπτωση των δράσεων συντονισμού και στήριξης, εν μέρει ή εν όλω από εκπροσώπους θεσμικών οργάνων ή οργανισμών της Ένωσης, όπως αναφέρεται στο άρθρο 150 του δημοσιονομικού κανονισμού

Η διαδικασία αξιολόγησης μπορεί να παρακολουθείται από ανεξάρτητους παρατηρητές.

2.  Κατά περίπτωση, η επιτροπή αξιολόγησης κατατάσσει τις προτάσεις που βρίσκονται πάνω από τα εφαρμοστέα κατώτατα όρια, σύμφωνα με τα ακόλουθα κριτήρια:

α)   τους βαθμούς αξιολόγησης,

β)   τη συμβολή τους στην επίτευξη ειδικών στόχων πολιτικής, συμπεριλαμβανομένης της κατάρτισης συνεκτικού χαρτοφυλακίου έργων, ιδίως για δραστηριότητες του μέσου Pathfinder του ΕΣΚ, αποστολές και σε άλλες δεόντως αιτιολογημένες περιπτώσεις, όπως ορίζεται λεπτομερώς στο πρόγραμμα εργασίας που εγκρίνει η Επιτροπή.

Για δραστηριότητες του ΕΣΚ, αποστολές και σε άλλες δεόντως αιτιολογημένες περιπτώσεις, όπως ορίζεται λεπτομερώς στο πρόγραμμα εργασίας που εγκρίνει η Επιτροπή, η επιτροπή αξιολόγησης μπορεί επίσης να προτείνει ▌τροποποιήσεις των προτάσεων στον βαθμό που απαιτείται για τη συνοχή της προσέγγισης του χαρτοφυλακίου. Οι προσαρμογές αυτές συμμορφώνονται με τους όρους συμμετοχής και τηρούν την αρχή της ίσης μεταχείρισης. Η επιτροπή του προγράμματος ενημερώνεται σχετικά με τέτοιες περιπτώσεις.

2α.  Η διαδικασία αξιολόγησης σχεδιάζεται κατά τέτοιον τρόπο ώστε να αποφεύγεται οποιαδήποτε σύγκρουση συμφερόντων και μεροληψία. Είναι εγγυημένη η διαφάνεια όσον αφορά τα κριτήρια αξιολόγησης και τη μέθοδο βαθμολόγησης της πρότασης.

3.  Σύμφωνα με το άρθρο 200 παράγραφος 7 του δημοσιονομικού κανονισμού, οι αιτούντες λαμβάνουν παρατηρήσεις σε όλα τα στάδια της αξιολόγησης και, κατά περίπτωση, ενημερώνονται για τους λόγους της απόρριψης.

4.  Οι νομικές οντότητες που είναι εγκατεστημένες σε κράτη μέλη με χαμηλές επιδόσεις στην Ε&Κ και έχουν συμμετάσχει επιτυχώς στη συνιστώσα «διεύρυνση της συμμετοχής και διάδοση της αριστείας» λαμβάνουν, κατόπιν αιτήματος, απόδειξη της εν λόγω συμμετοχής, η οποία μπορεί να συνοδεύει προτάσεις στα συνεργατικά μέρη του προγράμματος που συντονίζουν.

Άρθρο 27

Διαδικασία επανεξέτασης της αξιολόγησης, ερωτήσεις και καταγγελίες

1.  Οι αιτούντες δύνανται να ζητήσουν επανεξέταση της αξιολόγησης αν θεωρούν ότι η εφαρμοστέα διαδικασία αξιολόγησης δεν εφαρμόστηκε ορθά στην πρότασή τους(32).

2.  Η επανεξέταση της αξιολόγησης εφαρμόζεται μόνο στις διαδικαστικές παραμέτρους της αξιολόγησης, όχι στην αξία της πρότασης.

2α.  Η αίτηση επανεξέτασης αφορά συγκεκριμένη πρόταση και υποβάλλεται εντός 30 ημερών από την κοινοποίηση των αποτελεσμάτων της αξιολόγησης.

Μια επιτροπή επανεξέτασης της αξιολόγησης γνωμοδοτεί σχετικά με τις διαδικαστικές πτυχές· ο δε πρόεδρος και το προσωπικό της προέρχονται από την Επιτροπή ή από τον αρμόδιο φορέα χρηματοδότησης και δεν συμμετέχουν στην αξιολόγηση των προτάσεων. Η επιτροπή μπορεί να συστήσει ένα από τα ακόλουθα:

α)  την επαναξιολόγηση της πρότασης πρωτίστως από αξιολογητές που δεν συμμετείχαν στην προηγούμενη κρίση·

β)  την επιβεβαίωση της αρχικής αξιολόγησης.

3.  Η επανεξέταση της αξιολόγησης δεν καθυστερεί τη διαδικασία επιλογής προτάσεων που δεν υπάγονται σε επανεξέταση.

3α.  Η Επιτροπή εξασφαλίζει ότι υφίσταται διαδικασία που επιτρέπει στους συμμετέχοντες να προβαίνουν σε άμεσες ερωτήσεις και καταγγελίες σχετικά με τη συμμετοχή τους στο πρόγραμμα «Ορίζων Ευρώπη». Οι πληροφορίες σχετικά με τον τρόπο υποβολής των ερωτήσεων ή καταγγελιών είναι εύκολα προσβάσιμες στο κοινό μέσω διαδικτύου.

Άρθρο 28

Χρόνος μέχρι την επιχορήγηση

1.  Κατά παρέκκλιση του άρθρου 194 παράγραφος 2 πρώτο εδάφιο του δημοσιονομικού κανονισμού, ισχύουν οι ακόλουθες προθεσμίες:

α)  όσον αφορά την ενημέρωση όλων των αιτούντων σχετικά με την έκβαση της αξιολόγησης της αίτησής τους, μέγιστη προθεσμία πέντε μηνών από την καταληκτική ημερομηνία υποβολής ολοκληρωμένων προτάσεων·

β)  όσον αφορά τη σύναψη συμφωνιών επιχορήγησης με τους αιτούντες, μέγιστη προθεσμία οκτώ μηνών από την καταληκτική ημερομηνία υποβολής ολοκληρωμένων προτάσεων.

2.  Στο πρόγραμμα εργασίας ▌μπορούν να προβλέπονται συντομότερες προθεσμίες.

3.  Επιπροσθέτως των εξαιρέσεων που προβλέπονται στο άρθρο 194 παράγραφος 2 δεύτερο εδάφιο του δημοσιονομικού κανονισμού, οι αναφερόμενες στην παράγραφο 1 προθεσμίες μπορούν να παρατείνονται για δράσεις του ΕΣΕ, για αποστολές και για δράσεις που υπάγονται σε αξιολόγηση δεοντολογίας ή ασφάλειας.

Άρθρο 29

Υλοποίηση της επιχορήγησης

1.  Σε περίπτωση που δικαιούχος δεν τηρεί τις υποχρεώσεις που υπέχει όσον αφορά την τεχνική υλοποίηση της δράσης, οι λοιποί δικαιούχοι τηρούν τις εν λόγω υποχρεώσεις χωρίς συμπληρωματική χρηματοδότηση της Ένωσης, εκτός εάν απαλλάσσονται ρητώς από αυτή την υποχρέωση. Η οικονομική ευθύνη κάθε δικαιούχου περιορίζεται στο οικείο χρέος με την επιφύλαξη των όρων που σχετίζονται με τον μηχανισμό αλληλασφάλισης.

2.  Η συμφωνία επιχορήγησης μπορεί να καθορίζει ορόσημα και συναφείς δόσεις προχρηματοδότησης. Εάν τα ορόσημα δεν επιτευχθούν, η δράση μπορεί να ανασταλεί, να τροποποιηθεί ή, εφόσον αιτιολογείται δεόντως, να διακοπεί.

3.  Η δράση μπορεί επίσης να διακοπεί εάν τα προσδοκώμενα αποτελέσματα δεν παρουσιάζουν πλέον ενδιαφέρον για την Ένωση για επιστημονικούς ή τεχνολογικούς ▌λόγους ή επίσης, στην περίπτωση του μέσου Accelerator του ΕΣΚ, για οικονομικούς λόγους ή, στην περίπτωση του ΕΣΚ και των αποστολών, επειδή τα προσδοκώμενα αποτελέσματα δεν παρουσιάζουν πλέον ενδιαφέρον στο πλαίσιο χαρτοφυλακίου δράσεων. Η Επιτροπή ακολουθεί διαδικασία συνεννόησης με τον συντονιστή δράσης και, κατά περίπτωση, με εξωτερικούς εμπειρογνώμονες, προτού αποφασίσει να διακόψει μια δράση, σύμφωνα με το άρθρο 133 του δημοσιονομικού κανονισμού.

Άρθρο 29α

Πρότυπη συμφωνία επιχορήγησης

1.  Η Επιτροπή, σε στενή συνεργασία με τα κράτη μέλη, εκπονεί πρότυπες συμφωνίες επιχορήγησης μεταξύ της Επιτροπής ή του αρμόδιου φορέα χρηματοδότησης και των δικαιούχων σύμφωνα με τον παρόντα κανονισμό. Σε περίπτωση που κριθεί αναγκαία σημαντική τροποποίηση μιας πρότυπης συμφωνίας επιχορήγησης, η Επιτροπή προβαίνει, σε στενή συνεργασία με τα κράτη μέλη, στην ενδεδειγμένη αναθεώρησή της.

2.  Η συμφωνία επιχορήγησης καθορίζει τα δικαιώματα και τις υποχρεώσεις των δικαιούχων, καθώς και της Επιτροπής ή του αρμόδιου φορέα χρηματοδότησης, σύμφωνα με τον παρόντα κανονισμό. Επίσης καθορίζει τα δικαιώματα και τις υποχρεώσεις των νομικών οντοτήτων που καθίστανται δικαιούχοι κατά την εκτέλεση της δράσης, καθώς και τον ρόλο και τα καθήκοντα του συντονιστή κοινοπραξίας.

Άρθρο 30

Ποσοστά χρηματοδότησης

1.  Για κάθε δράση εφαρμόζεται ένα ποσοστό χρηματοδότησης για όλες τις δραστηριότητες που χρηματοδοτούνται στο πλαίσιο της εν λόγω δράσης. Το μέγιστο ποσοστό ανά δράση καθορίζεται στο πρόγραμμα εργασίας.

2.  Το πρόγραμμα μπορεί να επιστρέφει έως το 100 % των συνολικών επιλέξιμων δαπανών για μια δράση, με εξαίρεση τις ακόλουθες περιπτώσεις:

α)  δράσεις καινοτομίας: έως το 70 % των συνολικών επιλέξιμων δαπανών, εκτός από τις μη κερδοσκοπικές νομικές οντότητες για τις οποίες το πρόγραμμα μπορεί να επιστρέφει έως το 100 % των συνολικών επιλέξιμων δαπανών·

β)  δράσεις συγχρηματοδότησης προγράμματος: τουλάχιστον το 30 % των συνολικών επιλέξιμων δαπανών και έως το 70 % σε καθορισμένες και δεόντως αιτιολογημένες περιπτώσεις.

3.  Τα ποσοστά χρηματοδότησης που καθορίζονται στο παρόν άρθρο εφαρμόζονται επίσης στην περίπτωση δράσεων στις οποίες έχει καθοριστεί σταθερός συντελεστής, μοναδιαία δαπάνη ή εφάπαξ ποσό για το σύνολο ή μέρος της δράσης.

Άρθρο 31

Έμμεσες δαπάνες

1.  Οι έμμεσες επιλέξιμες δαπάνες καθορίζονται με την εφαρμογή σταθερού συντελεστή ύψους 25 % επί των συνολικών άμεσων επιλέξιμων δαπανών, εξαιρουμένων των άμεσων επιλέξιμων δαπανών υπεργολαβίας, χρηματοδοτικής στήριξης σε τρίτα μέρη και τυχόν μοναδιαίων δαπανών ή εφάπαξ ποσών που περιλαμβάνουν έμμεσες δαπάνες.

Κατά περίπτωση, έμμεσες δαπάνες που περιλαμβάνονται σε μοναδιαίες δαπάνες ή εφάπαξ ποσά υπολογίζονται με βάση τον σταθερό συντελεστή της παραγράφου 1, με εξαίρεση τις μοναδιαίες δαπάνες αγαθών και υπηρεσιών που τιμολογούνται εσωτερικά, οι οποίες υπολογίζονται με βάση τις πραγματικές δαπάνες, σύμφωνα με τη συνήθη πρακτική κοστολόγησης των δικαιούχων.

2.  Ωστόσο, οι έμμεσες δαπάνες μπορούν να δηλώνονται με τη μορφή εφάπαξ ποσού ή μοναδιαίων δαπανών, εφόσον αυτό προβλέπεται στο πρόγραμμα εργασίας.

Άρθρο 32

Επιλέξιμες δαπάνες

1.  Επιπροσθέτως των κριτηρίων που ορίζονται στο άρθρο 186 του δημοσιονομικού κανονισμού, για τους δικαιούχους που αμείβονται βάσει έργου, οι δαπάνες προσωπικού είναι επιλέξιμες έως την αμοιβή που θα καταβαλλόταν για εργασία σε ▌έργα Ε&Κ χρηματοδοτούμενα από εθνικά προγράμματα, συμπεριλαμβανομένων των εισφορών κοινωνικής ασφάλισης και άλλων δαπανών που συνδέονται με τις αποδοχές του προσωπικού που συμμετέχει στη δράση, οι οποίες απορρέουν από την εθνική νομοθεσία ή τη σύμβαση εργασίας.

Ως αμοιβή βάσει έργου νοείται αμοιβή η οποία συνδέεται με τη συμμετοχή ενός προσώπου σε έργα, αποτελεί μέρος των συνήθων πρακτικών περί αποδοχών του δικαιούχου και καταβάλλεται με συνεκτικό τρόπο.

2.  Κατά παρέκκλιση του άρθρου 190 παράγραφος 1 του δημοσιονομικού κανονισμού, οι δαπάνες για πόρους διατιθέμενους από τρίτα μέρη με τη μορφή συνεισφορών σε είδος είναι επιλέξιμες έως το ύψος των άμεσων επιλέξιμων δαπανών του τρίτου μέρους.

3.  Κατά παρέκκλιση του άρθρου 192 του δημοσιονομικού κανονισμού, έσοδα παραγόμενα από την εκμετάλλευση των αποτελεσμάτων δεν θεωρούνται έσοδα της δράσης.

3α.  Οι δικαιούχοι μπορούν να χρησιμοποιούν τις συνήθεις λογιστικές πρακτικές τους για να προσδιορίζουν και να δηλώνουν τις δαπάνες που πραγματοποιούνται σε σχέση με μια δράση, σύμφωνα με το σύνολο των όρων και των προϋποθέσεων που καθορίζονται στη συμφωνία επιχορήγησης, όπως ορίζεται στον παρόντα κανονισμό και στο άρθρο 186 του δημοσιονομικού κανονισμού.

4.  Κατά παρέκκλιση του άρθρου 203 παράγραφος 4 του δημοσιονομικού κανονισμού, η υποβολή πιστοποιητικού οικονομικών καταστάσεων είναι υποχρεωτική κατά την πληρωμή του υπολοίπου, εάν το ποσό που ζητείται για πραγματικές δαπάνες και μοναδιαίες δαπάνες, υπολογιζόμενο σύμφωνα με τις συνήθεις πρακτικές κοστολόγησης, είναι ίσο με ή μεγαλύτερο από 325 000 EUR.

Τα πιστοποιητικά οικονομικών καταστάσεων μπορούν να εκδίδονται από εγκεκριμένο εξωτερικό ελεγκτή ή, στην περίπτωση δημόσιων φορέων, από αρμόδιο και ανεξάρτητο δημόσιο λειτουργό, σύμφωνα με το άρθρο 203 παράγραφος 4 του δημοσιονομικού κανονισμού.

4α.  Κατά περίπτωση, για τις επιχορηγήσεις κατάρτισης και κινητικότητας των δράσεων MSCA, η συνεισφορά της ΕΕ λαμβάνει δεόντως υπόψη τυχόν πρόσθετες δαπάνες του δικαιούχου που συνδέονται με άδειες μητρότητας ή γονικές άδειες, αναρρωτικές άδειες, ειδικές άδειες ή αλλαγές στον προσλαμβάνοντα οργανισμό υποδοχής ή στην οικογενειακή κατάσταση του ερευνητή κατά τη διάρκεια ισχύος της συμφωνίας επιχορήγησης.

4β.  Οι δαπάνες που σχετίζονται με την ανοικτή πρόσβαση, συμπεριλαμβανομένων των σχεδίων διαχείρισης δεδομένων, είναι επιλέξιμες για επιστροφή δαπανών όπως ορίζεται περαιτέρω στη συμφωνία επιχορήγησης.

Άρθρο 33

Μηχανισμός αλληλασφάλισης

1.  Συστήνεται μηχανισμός αλληλασφάλισης (ο «μηχανισμός») ο οποίος αντικαθιστά και διαδέχεται το ταμείο που συστήθηκε δυνάμει του άρθρου 38 του κανονισμού (ΕΕ) αριθ. 1290/2013. Ο μηχανισμός καλύπτει τον κίνδυνο που συνδέεται με τη μη είσπραξη ποσών οφειλόμενων από τους δικαιούχους:

α)  στην Επιτροπή σύμφωνα με την απόφαση αριθ. 1982/2006/ΕΚ,

β)  στην Επιτροπή και τα όργανα της Ένωσης στο πλαίσιο του προγράμματος «Ορίζων 2020»,

γ)  στην Επιτροπή και τους φορείς χρηματοδότησης στο πλαίσιο του προγράμματος.

Η κάλυψη του κινδύνου σχετικά με τους φορείς χρηματοδότησης, όπως αναφέρεται στο στοιχείο γ) του πρώτου εδαφίου, μπορεί να εφαρμόζεται με σύστημα έμμεσης κάλυψης που ορίζεται στην εφαρμοστέα συμφωνία και λαμβανομένης υπόψη της φύσης του φορέα χρηματοδότησης.

2.  Η διαχείριση του μηχανισμού ασκείται από την Ένωση, εκπροσωπούμενη από την Επιτροπή, η οποία ενεργεί ως εκτελεστικό όργανο. Η Επιτροπή θεσπίζει ειδικούς κανόνες για τη λειτουργία του μηχανισμού.

3.  Οι δικαιούχοι καταβάλλουν εισφορά ύψους 5 % επί της ενωσιακής χρηματοδότησης για τη δράση. Βάσει περιοδικών διαφανών αξιολογήσεων, η Επιτροπή δύναται να αυξήσει την εν λόγω συνεισφορά έως το 8 % ή να τη μειώσει κάτω του 5 %. Η συνεισφορά των δικαιούχων στον μηχανισμό ▌αντισταθμίζεται από την αρχική προχρηματοδότηση και καταβάλλεται στον μηχανισμό για λογαριασμό των δικαιούχων και επ’ ουδενί υπερβαίνει το ποσό της αρχικής προχρηματοδότησης.

4.  Η συνεισφορά των δικαιούχων επιστρέφεται κατά την πληρωμή του υπολοίπου.

5.  Τυχόν χρηματοοικονομική απόδοση παραγόμενη από τον μηχανισμό προστίθεται στον μηχανισμό. Εάν η απόδοση δεν είναι επαρκής, ο μηχανισμός δεν παρεμβαίνει και η Επιτροπή ή ο φορέας χρηματοδότησης εισπράττει τυχόν οφειλόμενα ποσά απευθείας από τους δικαιούχους.

6.  Τα εισπραττόμενα ποσά αποτελούν εισόδημα για τον μηχανισμό υπό την έννοια του άρθρου 21 παράγραφος 4 του δημοσιονομικού κανονισμού. Μετά την ολοκλήρωση όλων των επιχορηγήσεων των οποίων κίνδυνοι καλύπτονται από τον μηχανισμό, όλα τα εκκρεμή ποσά εισπράττονται από την Επιτροπή και εισέρχονται στον προϋπολογισμό της Ένωσης, με την επιφύλαξη αποφάσεων της νομοθετικής αρχής.

7.  Ο μηχανισμός μπορεί να επεκταθεί σε δικαιούχους οποιουδήποτε άλλου προγράμματος υπό την άμεση διαχείριση της Ένωσης. Η Επιτροπή εγκρίνει λεπτομέρειες συμμετοχής για δικαιούχους άλλων προγραμμάτων.

Άρθρο 34

Κυριότητα και προστασία

1.  Οι δικαιούχοι έχουν την κυριότητα των αποτελεσμάτων που παράγουν. Μεριμνούν ώστε οι υπάλληλοί τους ή οποιαδήποτε άλλα μέρη να μπορούν να ασκούν τυχόν δικαιώματά τους επί των αποτελεσμάτων κατά τρόπο συμβατό με τις υποχρεώσεις των δικαιούχων σύμφωνα με τους όρους και τις προϋποθέσεις που προβλέπονται στη συμφωνία επιχορήγησης.

Δύο ή περισσότεροι δικαιούχοι είναι συγκύριοι των αποτελεσμάτων, εάν:

α)  τα έχουν παραγάγει από κοινού· και

β)  δεν είναι δυνατόν:

i)  να καθοριστεί η αντίστοιχη συμβολή κάθε δικαιούχου,

ή

ii)  να διαχωριστούν όταν αιτούνται, αποκτούν ή διατηρούν την προστασία τους.

Οι συγκύριοι συμφωνούν γραπτώς όσον αφορά την κατανομή και τους όρους άσκησης της συγκυριότητάς τους. Εκτός εάν έχει συμφωνηθεί διαφορετικά στη συμφωνία κοινοπραξίας και/ή στη συμφωνία συγκυριότητας, κάθε συγκύριος δύναται να χορηγεί σε τρίτα μέρη μη αποκλειστικές άδειες εκμετάλλευσης των αποτελεσμάτων που τελούν υπό καθεστώς συγκυριότητας (χωρίς δικαίωμα παραχώρησης παρεπόμενης άδειας), υπό την προϋπόθεση ότι οι συγκύριοι έχουν ενημερωθεί εκ των προτέρων και έχουν λάβει δίκαιη και εύλογη αποζημίωση. Οι συγκύριοι δύνανται να συμφωνήσουν γραπτώς όσον αφορά την εφαρμογή άλλου καθεστώτος πλην της συγκυριότητας.

2.  Οι δικαιούχοι που έχουν λάβει χρηματοδότηση από την Ένωση προστατεύουν επαρκώς τα αποτελέσματά τους, εφόσον η προστασία είναι εφικτή και δικαιολογημένη, λαμβανομένων υπόψη όλων των συναφών ζητημάτων, όπως, για παράδειγμα, οι προοπτικές εμπορικής εκμετάλλευσης και τυχόν άλλα έννομα συμφέροντα. Κατά την λήψη απόφασης σχετικά με την προστασία, οι δικαιούχοι συνυπολογίζουν επίσης τα έννομα συμφέροντα των άλλων δικαιούχων στη δράση.

Άρθρο 35

Εκμετάλλευση και διάδοση

1.  Κάθε συμμετέχων που έχει χρηματοδοτηθεί από την Ένωση καταβάλλει το μέγιστο των προσπαθειών του για την εκμετάλλευση των αποτελεσμάτων που κατέχει ή φροντίζει για την εκμετάλλευσή τους από άλλη νομική οντότητα. Η εκμετάλλευση μπορεί να πραγματοποιείται άμεσα από τους δικαιούχους ή έμμεσα, ιδίως μέσω μεταβίβασης και παραχώρησης αδειών όσον αφορά τα αποτελέσματα σύμφωνα με το άρθρο 36.

Στο πρόγραμμα εργασίας μπορούν να προβλέπονται πρόσθετες υποχρεώσεις εκμετάλλευσης.

Εάν, παρά τις προσπάθειες δικαιούχου για άμεση ή έμμεση εκμετάλλευση των οικείων αποτελεσμάτων, δεν πραγματοποιείται καμία εκμετάλλευση εντός δεδομένης προθεσμίας καθοριζόμενης στη συμφωνία επιχορήγησης, ο δικαιούχος χρησιμοποιεί κατάλληλη επιγραμμική πλατφόρμα καθοριζόμενη στη συμφωνία επιχορήγησης, προς αναζήτηση ενδιαφερόμενων μερών για την εκμετάλλευση αυτών των αποτελεσμάτων. Η εν λόγω υποχρέωση μπορεί να αίρεται, εφόσον αυτό δικαιολογείται βάσει αιτήματος του δικαιούχου.

2.  Οι δικαιούχοι διαδίδουν το ταχύτερο δυνατόν τα αποτελέσματά τους σε ανοικτό μορφότυπο, με την επιφύλαξη τυχόν περιορισμών λόγω προστασίας της διανοητικής ιδιοκτησίας, κανόνων ασφάλειας ή έννομων συμφερόντων ▌.

Στο πρόγραμμα εργασίας μπορούν να προβλέπονται πρόσθετες υποχρεώσεις διάδοσης, ενώ ταυτόχρονα διαφυλάσσονται τα οικονομικά και επιστημονικά συμφέροντα της Ένωσης.

3.  Οι δικαιούχοι μεριμνούν ώστε η ανοικτή πρόσβαση στις επιστημονικές δημοσιεύεις να εφαρμόζεται σύμφωνα με τους όρους και τις προϋποθέσεις που προβλέπονται στη συμφωνία επιχορήγησης. Ειδικότερα, οι δικαιούχοι διασφαλίζουν ότι οι ίδιοι ή οι δημιουργοί διατηρούν επαρκή δικαιώματα διανοητικής ιδιοκτησίας ώστε να συμμορφώνονται με τις απαιτήσεις ανοικτής πρόσβασης που υπέχουν.

Η ανοικτή πρόσβαση σε ερευνητικά δεδομένα συνιστά τον γενικό κανόνα σύμφωνα με τους όρους και τις προϋποθέσεις που καθορίζονται στη συμφωνία επιχορήγησης, διασφαλίζοντας το ενδεχόμενο εξαιρέσεων με βάση την αρχή «ανοικτή στο μέτρο του δυνατού, κλειστή στο μέτρο του αναγκαίου», λαμβανομένων υπόψη των έννομων συμφερόντων των δικαιούχων, συμπεριλαμβανομένης της εμπορικής εκμετάλλευσης, και τυχόν άλλων περιορισμών, όπως οι κανόνες προστασίας δεδομένων, η ιδιωτικότητα, η εμπιστευτικότητα, το εμπορικό απόρρητο, τα ανταγωνιστικά συμφέροντα της ένωσης, οι κανόνες ασφάλειας ή τα δικαιώματα διανοητικής ιδιοκτησίας.

Στο πρόγραμμα εργασίας μπορούν να προβλέπονται πρόσθετα κίνητρα ή πρόσθετες υποχρεώσεις για την τήρηση των πρακτικών ανοικτής επιστήμης.

4.  Οι δικαιούχοι διαχειρίζονται όλα τα ερευνητικά δεδομένα που παράγονται σε δράση του προγράμματος «Ορίζων Ευρώπη», τηρώντας τις αρχές FAIR και σύμφωνα με τους όρους και τις προϋποθέσεις που προβλέπονται στη συμφωνία επιχορήγησης, και εκπονούν σχέδιο διαχείρισης δεδομένων.

Στο πρόγραμμα εργασίας μπορούν να προβλέπονται, εφόσον δικαιολογείται, πρόσθετες υποχρεώσεις χρήσης του ευρωπαϊκού νέφους ανοικτής επιστήμης (ΕΝΑΕ) για την αποθήκευση ερευνητικών δεδομένων και τη χορήγηση πρόσβασης σε αυτά.

5.  Οι δικαιούχοι που προτίθενται να διαδώσουν τα αποτελέσματά τους ενημερώνουν εκ των προτέρων τους λοιπούς δικαιούχους στη δράση. Κάθε δικαιούχος μπορεί να διατυπώσει αντιρρήσεις εφόσον μπορεί να αποδείξει ότι η σκοπούμενη διάδοση θα μπορούσε να θίξει σοβαρά τα έννομα συμφέροντά του επί των οικείων αποτελεσμάτων ή προϋπαρχόντων στοιχείων. Στην περίπτωση αυτή, η διάδοση επιτρέπεται μόνον εφόσον ληφθούν κατάλληλα μέτρα για τη διασφάλιση των εν λόγω έννομων συμφερόντων.

6.  Οι προτάσεις περιλαμβάνουν σχέδιο εκμετάλλευσης και διάδοσης των αποτελεσμάτων, εκτός εάν προβλέπεται διαφορετικά στο πρόγραμμα εργασίας. Εάν η προσδοκώμενη εκμετάλλευση συνεπάγεται την ανάπτυξη, δημιουργία, κατασκευή και διάθεση στην αγορά προϊόντος ή διαδικασίας, ή τη δημιουργία και παροχή υπηρεσίας, το σχέδιο περιλαμβάνει στρατηγική για την εν λόγω εκμετάλλευση. Εάν στο σχέδιο προβλέπεται εκμετάλλευση πρωτίστως σε μη συνδεδεμένες τρίτες χώρες, οι νομικές οντότητες περιγράφουν λεπτομερώς τον τρόπο με τον οποίο η εν λόγω εκμετάλλευση εξακολουθεί να εξυπηρετεί τα συμφέροντα της Ένωσης.

Οι δικαιούχοι επικαιροποιούν το σχέδιο κατά τη διάρκεια της δράσης και μετά την περάτωση της δράσης, όπως ορίζει η συμφωνία επιχορήγησης.

7.  Για τους σκοπούς της παρακολούθησης και διάδοσης, εκ μέρους της Επιτροπής ή του χρηματοδοτικού φορέα, οι δικαιούχοι παρέχουν τυχόν αναγκαίες αιτούμενες πληροφορίες σχετικά με την εκμετάλλευση και τη διάδοση των αποτελεσμάτων τους, υπό τις προϋποθέσεις που ορίζονται στη συμφωνία επιχορήγησης. Με την επιφύλαξη των έννομων συμφερόντων των δικαιούχων, οι εν λόγω πληροφορίες δημοσιοποιούνται.

Άρθρο 36

Μεταβίβαση και χορήγηση αδειών

1.  Οι δικαιούχοι μπορούν να μεταβιβάζουν την κυριότητα των αποτελεσμάτων τους. Διασφαλίζουν ότι οι υποχρεώσεις που υπέχουν ισχύουν και για τον νέο κύριο, καθώς και ότι ο τελευταίος έχει την υποχρέωση μεταφοράς τους σε κάθε μεταγενέστερη μεταβίβαση.

2.  Οι δικαιούχοι που προτίθενται να μεταβιβάσουν την κυριότητα των αποτελεσμάτων ενημερώνουν εκ των προτέρων κάθε άλλο δικαιούχο που εξακολουθεί να έχει δικαιώματα πρόσβασης στα αποτελέσματα, εκτός εάν έχει συμφωνηθεί διαφορετικά γραπτώς για συγκεκριμένα τρίτα μέρη, συμπεριλαμβανομένων των συνδεόμενων οντοτήτων, ή εκτός εάν αυτό είναι αδύνατο δυνάμει της ισχύουσας νομοθεσίας. Η ενημέρωση αυτή πρέπει να περιλαμβάνει επαρκείς πληροφορίες σχετικά με τον νέο κύριο, ώστε οι ενδιαφερόμενοι να μπορούν να εκτιμήσουν τις επιπτώσεις στα οικεία δικαιώματα πρόσβασης.

Οι δικαιούχοι μπορούν να προβάλλουν αντιρρήσεις όσον αφορά τη μεταβίβαση, εφόσον μπορούν να αποδείξουν ότι η μεταβίβαση θα μπορούσε να επηρεάσει αρνητικά τα οικεία δικαιώματα πρόσβασης, εκτός εάν έχει συμφωνηθεί διαφορετικά γραπτώς για συγκεκριμένα τρίτα μέρη, συμπεριλαμβανομένων των συνδεόμενων οντοτήτων. Στην περίπτωση αυτή, η μεταβίβαση δεν επιτρέπεται να πραγματοποιηθεί, μέχρις ότου επιτευχθεί συμφωνία μεταξύ των ενδιαφερόμενων δικαιούχων. Η συμφωνία επιχορήγησης ορίζει χρονικά όρια σχετικώς.

3.  Οι δικαιούχοι δύνανται να παραχωρούν άδειες επί των οικείων αποτελεσμάτων ή να χορηγούν με άλλον τρόπο το δικαίωμα εκμετάλλευσής τους, μεταξύ άλλων σε αποκλειστική βάση, υπό την προϋπόθεση ότι αυτό δεν θίγει τη συμμόρφωση με τις υποχρεώσεις που υπέχουν. Επιτρέπεται η παραχώρηση αποκλειστικών αδειών για την εκμετάλλευση των αποτελεσμάτων, υπό τον όρο ότι όλοι οι άλλοι οικείοι δικαιούχοι παραιτούνται των σχετικών δικαιωμάτων πρόσβασης.

4.  Σε δικαιολογημένες περιπτώσεις, η συμφωνία επιχορήγησης κατοχυρώνει για την Επιτροπή ή τον φορέα χρηματοδότησης το δικαίωμα προβολής αντιρρήσεων όσον αφορά τη μεταβίβαση της κυριότητας αποτελεσμάτων ή τη χορήγηση αποκλειστικής άδειας επί των αποτελεσμάτων, εάν:

α)  οι δικαιούχοι που παράγουν τα αποτελέσματα έχουν λάβει χρηματοδότηση της Ένωσης·

β)  η μεταβίβαση ή χορήγηση άδειας αφορά νομική οντότητα που είναι εγκατεστημένη σε μη συνδεδεμένη τρίτη χώρα· και

γ)  η μεταβίβαση ή χορήγηση άδειας δεν συνάδει με τα συμφέροντα της Ένωσης.

Εάν εφαρμόζεται το δικαίωμα προβολής αντιρρήσεων, ο δικαιούχος ενημερώνει σχετικά εκ των προτέρων. Το δικαίωμα προβολής αντιρρήσεων μπορεί να αίρεται γραπτώς όσον αφορά μεταβιβάσεις ή χορήγηση αδειών σε συγκεκριμένες νομικές οντότητες, υπό την προϋπόθεση ότι εφαρμόζονται μέτρα για τη διασφάλιση των συμφερόντων της Ένωσης.

Άρθρο 37

Δικαιώματα πρόσβασης

1.  Εφαρμόζονται οι ακόλουθες αρχές για τα δικαιώματα πρόσβασης:

α)  τα αιτήματα άσκησης δικαιωμάτων πρόσβασης ή τυχόν παραίτηση από δικαιώματα πρόσβασης διατυπώνεται γραπτώς·

β)  τα δικαιώματα πρόσβασης δεν περιλαμβάνουν το δικαίωμα παραχώρησης παρεπόμενης άδειας, εκτός εάν έχει συμφωνηθεί διαφορετικά με τον εκχωρούντα το δικαίωμα·

γ)  οι δικαιούχοι αλληλοενημερώνονται πριν από την προσχώρησή τους στη συμφωνία επιχορήγησης σχετικά με κάθε περιορισμό που αφορά την παραχώρηση πρόσβασης στα οικεία προϋπάρχοντα στοιχεία·

δ)  εάν δικαιούχος δεν συμμετέχει πλέον στη δράση, αυτό δεν θίγει τις υποχρεώσεις που υπέχει όσον αφορά την παραχώρηση πρόσβασης·

ε)  εάν δικαιούχος αθετήσει τις υποχρεώσεις που υπέχει, οι δικαιούχοι δύνανται να συμφωνήσουν ότι ο εν λόγω δικαιούχος δεν διαθέτει πλέον δικαιώματα πρόσβασης.

2.  Οι δικαιούχοι παραχωρούν πρόσβαση:

α)  στα οικεία αποτελέσματα ατελώς σε κάθε άλλο δικαιούχο της δράσης που τη χρειάζεται προκειμένου να εκτελέσει τα καθήκοντά του·

β)  στα οικεία προϋπάρχοντα στοιχεία σε κάθε άλλο δικαιούχο της δράσης που τη χρειάζεται προκειμένου να εκτελέσει τα καθήκοντά του, με την επιφύλαξη τυχόν περιορισμών που αναφέρονται στην παράγραφο 1 στοιχείο γ). Αυτή η πρόσβαση παραχωρείται ατελώς, εκτός εάν έχει συμφωνηθεί διαφορετικά από τους δικαιούχους πριν από την προσχώρησή τους στη συμφωνία επιχορήγησης·

γ)  στα οικεία αποτελέσματα και, με την επιφύλαξη τυχόν περιορισμών που αναφέρονται στην παράγραφο 1 στοιχείο γ), στα οικεία προϋπάρχοντα στοιχεία σε κάθε άλλο δικαιούχο της δράσης που τη χρειάζεται προκειμένου να εκμεταλλευτεί τα οικεία αποτελέσματα. Αυτή η πρόσβαση παραχωρείται υπό δίκαιους και εύλογους όρους οι οποίοι θα πρέπει να συμφωνηθούν.

3.  Εκτός εάν έχει συμφωνηθεί διαφορετικά από τους δικαιούχους, αυτοί παραχωρούν επίσης πρόσβαση στα οικεία αποτελέσματα και, με την επιφύλαξη τυχόν περιορισμών που αναφέρονται στην παράγραφο 1 στοιχείο γ), στα οικεία προϋπάρχοντα στοιχεία σε νομική οντότητα η οποία:

α)  είναι εγκατεστημένη σε κράτος μέλος ή συνδεδεμένη χώρα·

β)  τελεί υπό τον άμεσο ή έμμεσο έλεγχο άλλου δικαιούχου, ή τελεί υπό τον ίδιο άμεσο ή έμμεσο έλεγχο με τον εν λόγω δικαιούχο, ή ασκεί τον άμεσο ή έμμεσο έλεγχο του εν λόγω δικαιούχου· και

γ)  χρειάζεται την πρόσβαση προκειμένου να εκμεταλλευτεί τα αποτελέσματα του εν λόγω δικαιούχου, σύμφωνα με την υποχρέωση εκμετάλλευσης του δικαιούχου.

Η πρόσβαση παραχωρείται υπό δίκαιους και εύλογους όρους οι οποίοι θα πρέπει να συμφωνηθούν.

4.  Αίτημα για πρόσβαση για λόγους εκμετάλλευσης μπορεί να υποβάλλεται έως και ένα έτος μετά την περάτωση της δράσης, εκτός εάν οι δικαιούχοι συμφωνήσουν διαφορετική προθεσμία.

5.  Οι δικαιούχοι που έχουν λάβει χρηματοδότηση από την Ένωση παραχωρούν ατελώς πρόσβαση στα οικεία αποτελέσματα στα θεσμικά και λοιπά όργανα, και οργανισμούς της Ένωσης για την ανάπτυξη, την εφαρμογή και την παρακολούθηση πολιτικών ή προγραμμάτων της Ένωσης. Η πρόσβαση περιορίζεται σε μη εμπορική και μη ανταγωνιστική χρήση.

Τα εν λόγω δικαιώματα πρόσβασης δεν καλύπτουν τα προϋπάρχοντα στοιχεία των δικαιούχων.

Για δράσεις υπό την ομάδα «Πολιτική προστασία για την κοινωνία», οι δικαιούχοι που έχουν λάβει χρηματοδότηση της Ένωσης παραχωρούν επίσης ατελώς πρόσβαση στα οικεία αποτελέσματα στις εθνικές αρχές κρατών μελών για την ανάπτυξη, την εφαρμογή και την παρακολούθηση των οικείων πολιτικών ή προγραμμάτων στον συγκεκριμένο τομέα. Η πρόσβαση περιορίζεται σε μη εμπορική και μη ανταγωνιστική χρήση και παραχωρείται βάσει διμερούς συμφωνίας που ορίζει συγκεκριμένες προϋποθέσεις, ώστε να διασφαλίζεται ότι τα εν λόγω δικαιώματα θα χρησιμοποιούνται μόνο για τον σκοπό για τον οποίο προορίζονται και ότι εφαρμόζονται οι δέουσες υποχρεώσεις εμπιστευτικότητας. Το κράτος μέλος ή το θεσμικό ή άλλο όργανο ή οργανισμός της Ένωσης που υποβάλλει το αίτημα ενημερώνει όλα τα κράτη μέλη για τα εν λόγω αιτήματα.

6.  Στο πρόγραμμα εργασίας μπορούν να προβλέπονται, κατά περίπτωση, πρόσθετα δικαιώματα πρόσβασης.

Άρθρο 38

Ειδικές διατάξεις ▌

Σε δράσεις του ΕΣΕ, δράσεις κατάρτισης και κινητικότητας, δράσεις σύναψης προεμπορικών συμβάσεων, δράσεις σύναψης δημόσιων συμβάσεων καινοτόμων λύσεων, δράσεις συγχρηματοδότησης προγράμματος και δράσεις συντονισμού και στήριξης μπορούν να εφαρμόζονται ειδικοί κανόνες σχετικά με την κυριότητα, την εκμετάλλευση και τη διάδοση, τη μεταβίβαση και την παραχώρηση αδειών, καθώς και τα δικαιώματα πρόσβασης.

Οι εν λόγω κανόνες καθορίζονται στη συμφωνία επιχορήγησης και δεν επηρεάζουν τις αρχές και τις υποχρεώσεις περί ανοικτής πρόσβασης.

Άρθρο 39

Βραβεία

1.  Η χορήγηση και η διαχείριση βραβείων στο πλαίσιο του προγράμματος συνάδει με τον τίτλο IX του δημοσιονομικού κανονισμού, εκτός εάν προβλέπεται διαφορετικά στο παρόν κεφάλαιο.

2.  Κάθε νομική οντότητα, ανεξαρτήτως του τόπου εγκατάστασής της, μπορεί να συμμετέχει σε διαγωνισμό, εκτός εάν προβλέπεται διαφορετικά στο πρόγραμμα εργασίας ή τους κανόνες του διαγωνισμού.

3.  Η Επιτροπή ή ο φορέας χρηματοδότησης δύναται, κατά περίπτωση, να διοργανώνει βραβεία με:

α)  άλλα όργανα της Ένωσης·

β)  τρίτες χώρες, συμπεριλαμβανομένων των επιστημονικών και τεχνολογικών οργανισμών ή υπηρεσιών τους·

γ)  διεθνείς οργανισμούς· ή

δ)  μη κερδοσκοπικές νομικές οντότητες.

4.  Το πρόγραμμα εργασίας ή οι κανόνες του διαγωνισμού ▌περιλαμβάνουν υποχρεώσεις σχετικά με την επικοινωνία και, κατά περίπτωση, την εκμετάλλευση και τη διάδοση, καθώς και τα δικαιώματα κυριότητας και πρόσβασης, συμπεριλαμβανομένων των διατάξεων για τη χορήγηση αδειών.

ΚΕΦΑΛΑΙΟ IV

Σύναψη συμβάσεων

Άρθρο 40

Σύναψη συμβάσεων

1.  Η χορήγηση και η διαχείριση συμβάσεων στο πλαίσιο του προγράμματος συνάδει με τον τίτλο VII του δημοσιονομικού κανονισμού, εκτός εάν προβλέπεται διαφορετικά στο παρόν κεφάλαιο.

2.  Η σύναψη συμβάσεων μπορεί να λαμβάνει τη μορφή σύναψης προεμπορικών συμβάσεων ή σύναψης συμβάσεων καινοτόμων λύσεων, εκτελούμενης από την Επιτροπή ή τον αρμόδιο φορέα χρηματοδότησης για ίδιο λογαριασμό ή από κοινού με αναθέτουσες αρχές κρατών μελών και συνδεδεμένων χωρών. Σε αυτή την περίπτωση, εφαρμόζονται οι κανόνες που προβλέπονται στο άρθρο 22.

ΚΕΦΑΛΑΙΟ V

Συνδυαστικές πράξεις και μεικτή χρηματοδότηση

Άρθρο 41

Συνδυαστικές πράξεις

Οι συνδυαστικές πράξεις που αποφασίζονται στο πλαίσιο του παρόντος προγράμματος υλοποιούνται σύμφωνα με το πρόγραμμα InvestEU και τον τίτλο X του δημοσιονομικού κανονισμού.

Άρθρο 42

Μεικτή χρηματοδότηση του προγράμματος «Ορίζων Ευρώπη» και του ΕΣΚ

1.  Οι συνιστώσες «επιχορηγήσεις» και «επιστρεπτέες προκαταβολές» της μεικτής χρηματοδότησης του προγράμματος «Ορίζων Ευρώπη» ή του ΕΣΚ υπάγονται στις διατάξεις των άρθρων 30 έως 33.

2.  Η μεικτή χρηματοδότηση του ΕΣΚ υλοποιείται σύμφωνα με το άρθρο 43. Η στήριξη από μεικτή χρηματοδότηση του ΕΣΚ μπορεί να παρέχεται μέχρις ότου η δράση να μπορεί να χρηματοδοτείται ως συνδυαστική πράξη ή ως χρηματοδοτική και επενδυτική πράξη που καλύπτεται πλήρως από την εγγύηση της ΕΕ στο πλαίσιο του InvestEU. Κατά παρέκκλιση του άρθρου 209 του δημοσιονομικοί κανονισμού, οι όροι που προβλέπονται στην παράγραφο 2, ιδίως δε τα στοιχεία α) και δ), δεν εφαρμόζονται κατά την χορήγηση της μεικτής χρηματοδότησης του ΕΣΚ.

3.  Η μεικτή χρηματοδότηση του προγράμματος «Ορίζων Ευρώπη» μπορεί να χορηγείται σε συγχρηματοδότηση προγράμματος, όταν σε κοινό πρόγραμμα κρατών μελών και συνδεδεμένων χωρών προβλέπεται η διάθεση χρηματοδοτικών μέσων για τη στήριξη επιλεχθεισών δράσεων. Οι εν λόγω δράσεις αξιολογούνται και επιλέγονται σύμφωνα με τα άρθρα 11, 19, 20, ▌24, 25 και 26. Οι όροι εκτέλεσης της μεικτής χρηματοδότησης του προγράμματος «Ορίζων Ευρώπη» συνάδουν με το άρθρο 29 κατ’ αναλογία προς το άρθρο 43 παράγραφος 9, όπως επίσης και με πρόσθετες και αιτιολογημένες προϋποθέσεις που καθορίζονται στο πρόγραμμα εργασίας.

4.  Οι επιστροφές, όπως μεταξύ άλλων οι επιστρεπτέες προκαταβολές και τα έσοδα από τη μεικτή χρηματοδότηση του προγράμματος «Ορίζων Ευρώπη» και του ΕΣΚ, θεωρούνται εσωτερικά έσοδα για ειδικό προορισμό, σύμφωνα με το άρθρο 21 παράγραφος 3 στοιχείο στ) και το άρθρο 21 παράγραφος 4 του δημοσιονομικού κανονισμού.

5.  Η μεικτή χρηματοδότηση του προγράμματος «Ορίζων Ευρώπη» και του ΕΣΚ παρέχεται κατά τρόπο που προωθεί την ανταγωνιστικότητα της Ένωσης χωρίς να στρεβλώνει τον ανταγωνισμό στην εσωτερική αγορά.

Άρθρο 42α

Το χρηματοδοτικό μέσο Pathfinder

1.  Το χρηματοδοτικό μέσο Pathfinder παρέχει επιχορηγήσεις σε έργα αιχμής υψηλού κινδύνου, τα οποία υλοποιούνται από κοινοπραξίες ή μονοδικαιούχους, με στόχο την ανάπτυξη ριζοσπαστικών καινοτομιών και τη δημιουργία νέων ευκαιριών στην αγορά. Το μέσο Pathfinder υποστηρίζει τα πρώιμα στάδια της επιστημονικής, τεχνολογικής ή υπερπροηγμένης τεχνολογικής έρευνας και ανάπτυξης, μεταξύ άλλων την εξακρίβωση της δυνατότητας υλοποίησης και τα πρωτότυπα επικύρωσης τεχνολογίας.

Το Pathfinder εκτελείται κυρίως μέσω ανοικτής πρόσκλησης υποβολής προτάσεων από τη βάση προς την κορυφή, με τακτικές προθεσμίες ανά έτος, και επίσης προβλέπει ανταγωνιστικές προκλήσεις για την ανάπτυξη βασικών στρατηγικών στόχων που απαιτούν υπερπροηγμένη τεχνολογία (deep-tech) και ριζοσπαστική σκέψη.

2.  Οι μεταβατικές δραστηριότητες του χρηματοδοτικού μέσου Pathfinder βοηθούν φορείς έρευνας και καινοτομίας κάθε είδους να προετοιμάζουν το έδαφος προς την εμπορική ανάπτυξη στην Ένωση, όπως δραστηριότητες επίδειξης και μελέτες σκοπιμότητας για την αξιολόγηση πιθανών επιχειρηματικών σχεδίων, καθώς και τη δημιουργία τεχνοβλαστών και νεοφυών επιχειρήσεων:

α)  η προκήρυξη και το περιεχόμενο των προσκλήσεων υποβολής προτάσεων καθορίζεται ανάλογα με τους στόχους και τον προϋπολογισμό που προβλέπονται στο πρόγραμμα εργασίας του σχετικού χαρτοφυλακίου δράσεων·

β)  επιτρέπεται η χορήγηση πρόσθετων επιχορηγήσεων πάγιου ποσού έως 50 000 EUR σε κάθε πρόταση που έχει ήδη επιλεγεί στο πλαίσιο του μέσου Pathfinder του ΕΣΚ κατόπιν πρόσκλησης υποβολής προτάσεων, για τη διεξαγωγή συμπληρωματικών δραστηριοτήτων, συμπεριλαμβανομένων επειγουσών δράσεων συντονισμού και στήριξης, για την ενίσχυση της κοινότητας δικαιούχων του χαρτοφυλακίου, όπως η αξιολόγηση πιθανών τεχνοβλαστών, οι δυνητικές καινοτομίες που δημιουργούν αγορές ή η ανάπτυξη επιχειρηματικού σχεδίου. Η επιτροπή του προγράμματος που συγκροτήθηκε στο πλαίσιο του ειδικού προγράμματος ενημερώνεται σχετικά με τέτοιες περιπτώσεις.

3.  Τα κριτήρια ανάθεσης που ορίζονται στο άρθρο 25 εφαρμόζονται στο χρηματοδοτικό μέσο Pathfinder του ΕΣΚ.

Άρθρο 43

Μέσο Accelerator ▌

1.  ▌Το μέσο Accelerator του ΕΣΚ αποσκοπεί στη στήριξη της καινοτομίας που κυρίως δημιουργεί αγορές. Στηρίζει αποκλειστικά μονοδικαιούχους και παρέχει κυρίως μεικτή χρηματοδότηση. Υπό ορισμένες συνθήκες, μπορεί επίσης να παρέχει στήριξη αποκλειστικά με τη μορφή επιχορηγήσεων και αποκλειστικά με τη μορφή μετοχικού κεφαλαίου.

Το μέσο Accelerator του ΕΣΚ προτείνει δύο είδη στήριξης:

—  μεικτή χρηματοδοτική στήριξη για ΜΜΕ, συμπεριλαμβανομένων των νεοφυών επιχειρήσεων, και σε εξαιρετικές περιπτώσεις για μικρές επιχειρήσεις μεσαίας κεφαλαιοποίησης οι οποίες ασχολούνται με ρηξικέλευθες και ανατρεπτικές καινοτομίες που δεν είναι τραπεζικά ελκυστικές·

—  στήριξη αποκλειστικά με τη μορφή επιχορηγήσεων για ΜΜΕ, συμπεριλαμβανομένων των νεοφυών επιχειρήσεων, οι οποίες ασχολούνται με οποιοδήποτε είδος καινοτομίας, από την επαυξητική έως τη ρηξικέλευθη και ανατρεπτική καινοτομία, και αποσκοπούν στη μεταγενέστερη επέκταση.

Ενδέχεται επίσης να παρασχεθεί στήριξη αποκλειστικά με τη μορφή μετοχικού κεφαλαίου για ΜΜΕ οι οποίες δεν είναι τραπεζικά ελκυστικές, συμπεριλαμβανομένων των νεοφυών επιχειρήσεων, και οι οποίες έχουν ήδη λάβει στήριξη αποκλειστικά με τη μορφή επιχορηγήσεων.

Η στήριξη αποκλειστικά με τη μορφή επιχορηγήσεων στο πλαίσιο του μέσου Accelerator του ΕΣΚ παρέχεται μόνον υπό τις ακόλουθες σωρευτικές προϋποθέσεις:

α)  το έργο περιλαμβάνει πληροφορίες σχετικά με τις ικανότητες και την προθυμία του αιτούντος για επέκταση·

β)  ο δικαιούχος μπορεί να είναι μόνο νεοφυής επιχείρηση ή ΜΜΕ·

γ)  η στήριξη αποκλειστικά με τη μορφή επιχορηγήσεων στο πλαίσιο του μέσου Accelerator του ΕΣΚ μπορεί να παρέχεται σε δικαιούχο μόνον άπαξ κατά τη διάρκεια του προγράμματος «Ορίζων Ευρώπη» για μέγιστο ποσό 2,5 εκατ. EUR.

1a.  Ο δικαιούχος του μέσου Accelerator του ΕΣΚ είναι νομική οντότητα που μπορεί να θεωρείται νεοφυής επιχείρηση, ΜΜΕ ή, σε εξαιρετικές περιπτώσεις, μικρή εταιρεία μεσαίας κεφαλαιοποίησης που ενδιαφέρεται να επεκταθεί και είναι εγκατεστημένη σε κράτος μέλος ή συνδεδεμένη χώρα. Η πρόταση μπορεί να υποβάλλεται είτε από τον δικαιούχο είτε, κατόπιν εκ των προτέρων συμφωνίας με τον δικαιούχο, από ένα ή περισσότερα φυσικά πρόσωπα ή νομικές οντότητες που προτίθενται να προχωρήσουν σε σύσταση ή στήριξη του εν λόγω δικαιούχου. Στην τελευταία αυτή περίπτωση, η συμφωνία χρηματοδότησης θα υπογραφεί με τον δικαιούχο και μόνον.

2.  Με μία μόνο απόφαση χορήγησης καλύπτονται και παρέχεται χρηματοδότηση για όλες τις μορφές χρηματοδότησης της Ένωσης παρεχόμενης στο πλαίσιο μεικτής χρηματοδότησης του ΕΣΚ.

3.  Οι προτάσεις αξιολογούνται με βάση τη μεμονωμένη αξία τους από εξωτερικούς ανεξάρτητους εμπειρογνώμονες και επιλέγονται στο πλαίσιο διαρκώς ανοικτής πρόσκλησης υποβολής προτάσεων με καταληκτικές ημερομηνίες, σύμφωνα με τα άρθρα 24 έως 26, με την επιφύλαξη της παραγράφου 4.

4.  Τα κριτήρια χορήγησης είναι τα ακόλουθα:

α)   αριστεία,

β)   επιπτώσεις,

γ)   το επίπεδο κινδύνου της δράσης που θα εμπόδιζε επενδύσεις, καθώς και την ποιότητα και την αποδοτικότητα της εφαρμογής, και η ανάγκη για ενωσιακή στήριξη.

5.  Κατόπιν συναίνεσης των ενδιαφερόμενων δικαιούχων, η Επιτροπή ή οι φορείς χρηματοδότησης που υλοποιούν το πρόγραμμα «Ορίζων Ευρώπη» (συμπεριλαμβανομένων των ΚΓΚ του ΕΙΚΤ) δύνανται να υποβάλλουν απευθείας προς αξιολόγηση —σύμφωνα με το τελευταίο κριτήριο χορήγησης— πρόταση για δράση καινοτομίας και διείσδυσης στην αγορά η οποία ήδη πληροί τα δύο πρώτα κριτήρια ανωτέρω, υπό την προϋπόθεση ότι πληρούνται οι ακόλουθες σωρευτικές προϋποθέσεις:

α)   η πρόταση απορρέει από οποιαδήποτε άλλη δράση χρηματοδοτούμενη από το πρόγραμμα «Ορίζων 2020», από το παρόν πρόγραμμα ή, με την επιφύλαξη πιλοτικής εφαρμογής στο πρώτο πρόγραμμα εργασίας του «Ορίζων Ευρώπη», από εθνικά και/ή περιφερειακά προγράμματα, ξεκινώντας με τη χαρτογράφηση της ζήτησης για ένα τέτοιο πρόγραμμα. Οι λεπτομερείς διατάξεις καθορίζονται στο ειδικό πρόγραμμα.

β)   βασίζεται σε προηγούμενη αξιολόγηση έργου, διενεργηθείσα το πολύ προ διετίας, για την εκτίμηση της αριστείας και των επιπτώσεων της πρότασης, και υπάγεται σε όρους και προϋποθέσεις που αναλύονται περαιτέρω στο πρόγραμμα εργασίας.

6.  Μπορεί να χορηγείται σφραγίδα αριστείας, υπό την προϋπόθεση ότι πληρούνται οι ακόλουθες σωρευτικές προϋποθέσεις:

α)   ο δικαιούχος είναι νεοφυής επιχείρηση, ΜΜΕ ή μικρή εταιρεία μεσαίας κεφαλαιοποίησης,

β)   η πρόταση ήταν επιλέξιμη και υπερέβαινε τα εφαρμοστέα κατώτατα όρια για τα δύο πρώτα κριτήρια χορήγησης της παραγράφου 4,

γ)   οι σχετικές δραστηριότητες θα ήταν επιλέξιμες στο πλαίσιο δράσης καινοτομίας.

7.  Στην περίπτωση πρότασης που έχει εκπληρώσει τα κριτήρια της αξιολόγησης, εξωτερικοί ανεξάρτητοι εμπειρογνώμονες προτείνουν αντίστοιχη στήριξη από το μέσο Accelerator του ΕΣΚ, με βάση τον συνεπαγόμενο κίνδυνο, τους πόρους και τον χρόνο που απαιτούνται για την κυκλοφορία και τη διείσδυση της καινοτομίας στην αγορά.

Η Επιτροπή δύναται να απορρίψει πρόταση που έχει γίνει δεκτή από τους εξωτερικούς ανεξάρτητους εμπειρογνώμονες, εάν αυτό δικαιολογείται, μεταξύ άλλων για λόγους μη συμμόρφωσης με τους στόχους πολιτικών της Ένωσης. Η επιτροπή του προγράμματος ενημερώνεται σχετικά με τους λόγους της απόρριψης αυτής.

8.  Η συνιστώσα «επιχορήγηση» ή «επιστρεπτέα προκαταβολή» της στήριξης από το μέσο Accelerator του ΕΣΚ δεν υπερβαίνει το 70 % των συνολικών επιλέξιμων δαπανών της επιλεχθείσας δράσης καινοτομίας.

9.  Οι όροι εκτέλεσης των συνιστωσών «στήριξη μετοχικού κεφαλαίου» και «επιστρεπτέα στήριξη» της στήριξης από το μέσο Accelerator του ΕΣΚ περιγράφονται λεπτομερώς στην απόφαση [ειδικό πρόγραμμα].

10.  Στη σύμβαση για την επιλεχθείσα δράση καθορίζονται ειδικά μετρήσιμα ορόσημα και οι αντίστοιχες προχρηματοδοτήσεις και πληρωμές σε δόσεις της στήριξης από το μέσο Accelerator του ΕΣΚ.

Στην περίπτωση μεικτής χρηματοδότησης του ΕΣΚ, δραστηριότητες που αντιστοιχούν σε δράση καινοτομίας μπορούν να δρομολογούνται και να καταβάλλεται η πρώτη προχρηματοδότηση της επιχορήγησης ή της επιστρεπτέας προκαταβολής πριν από την εκτέλεση άλλων συνιστωσών της χορηγηθείσας μεικτής χρηματοδότησης του ΕΣΚ. Η εκτέλεση των εν λόγω συνιστωσών εξαρτάται από την επίτευξη των ειδικών οροσήμων που καθορίζονται στη σύμβαση.

11.  Σύμφωνα με τη σύμβαση, η δράση αναστέλλεται, τροποποιείται ή, εφόσον αιτιολογείται δεόντως, διακόπτεται εάν δεν επιτευχθούν μετρήσιμα ορόσημα. Μπορεί επίσης να διακοπεί, εάν δεν είναι εφικτή η προσδοκώμενη διείσδυση στην αγορά, ιδίως στην Ένωση.

Σε εξαιρετικές περιπτώσεις και κατόπιν διαβούλευσης με το ΕΣΚ, η Επιτροπή δύναται να αποφασίσει να αυξήσει τη στήριξη του μέσου Accelerator του ΕΣΚ, με την επιφύλαξη αξιολόγησης του έργου από εξωτερικούς ανεξάρτητους εμπειρογνώμονες. Η επιτροπή του προγράμματος ενημερώνεται σχετικά με τέτοιες περιπτώσεις.

ΚΕΦΑΛΑΙΟ VI

Εμπειρογνώμονες

Άρθρο 44

Διορισμός ανεξάρτητων εξωτερικών εμπειρογνωμόνων

1.  Οι ανεξάρτητοι εξωτερικοί εμπειρογνώμονες εντοπίζονται και επιλέγονται με προσκλήσεις υποβολής αιτήσεων μεταξύ μεμονωμένων ατόμων και με προσκλήσεις απευθυνόμενες σε σχετικούς οργανισμούς όπως υπηρεσίες έρευνας, ερευνητικά ινστιτούτα, πανεπιστήμια, οργανισμούς τυποποίησης, οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών ή επιχειρήσεις, με σκοπό τη δημιουργία βάσης δεδομένων σχετικά με τους υποψηφίους.

Κατά παρέκκλιση από το άρθρο 237 παράγραφος 3 του δημοσιονομικού κανονισμού, η Επιτροπή ή ο αρμόδιος φορέας χρηματοδότησης μπορεί, κατ’ εξαίρεση και σε δεόντως αιτιολογημένες περιπτώσεις, να επιλέγει κατά τρόπο διαφανή οποιονδήποτε μεμονωμένο εμπειρογνώμονα ο οποίος διαθέτει τις ενδεδειγμένες δεξιότητες αλλά δεν περιλαμβάνεται στη βάση δεδομένων, υπό την προϋπόθεση ότι στην πρόσκληση εκδήλωσης ενδιαφέροντος δεν έχουν εντοπιστεί κατάλληλοι ανεξάρτητοι εξωτερικοί εμπειρογνώμονες.

Οι εν λόγω εμπειρογνώμονες πρέπει να αποδεικνύουν την ανεξαρτησία τους και την ικανότητά τους να υποστηρίζουν τους στόχους του προγράμματος «Ορίζων Ευρώπη».

2.  Σύμφωνα με το άρθρο 237 παράγραφοι 2 και 3 του δημοσιονομικού κανονισμού, οι ανεξάρτητοι εξωτερικοί εμπειρογνώμονες αμείβονται βάσει τυποποιημένων όρων. Εφόσον δικαιολογείται και σε εξαιρετικές περιπτώσεις, μπορεί να εγκρίνεται κατάλληλο επίπεδο αμοιβής πέραν των τυποποιημένων όρων με βάση τα σχετικά πρότυπα της αγοράς, ιδίως για ειδικούς εμπειρογνώμονες υψηλού επιπέδου.

3.  Επιπροσθέτως του άρθρου 38 παράγραφοι 2 και 3 του δημοσιονομικού κανονισμού, τα ονόματα των ανεξάρτητων εξωτερικών εμπειρογνωμόνων που συμμετέχουν στην αξιολόγηση αιτήσεων επιχορήγησης, καθώς και ο οικείος τομέας εμπειρογνωσίας τους, δημοσιεύονται τουλάχιστον μία φορά ανά έτος στον διαδικτυακό τόπο της Επιτροπής ή του φορέα χρηματοδότησης. Οι πληροφορίες αυτές συγκεντρώνονται, υποβάλλονται σε επεξεργασία και δημοσιεύονται σύμφωνα με τους κανόνες της ΕΕ για την προστασία των δεδομένων.

3α.  Η Επιτροπή ή ο αρμόδιος φορέας χρηματοδότησης λαμβάνει τα κατάλληλα μέτρα για την πρόληψη των συγκρούσεων συμφερόντων όσον αφορά τη συμμετοχή ανεξάρτητων εξωτερικών εμπειρογνωμόνων, σύμφωνα με το άρθρο 61 και το άρθρο 150 παράγραφος 5 του δημοσιονομικού κανονισμού.

Η Επιτροπή ή ο αρμόδιος φορέας χρηματοδότησης εξασφαλίζουν ότι σε περίπτωση που ένας εμπειρογνώμων αντιμετωπίζει σύγκρουση συμφερόντων σε ό,τι αφορά θέμα για το οποίο καλείται να εκφέρει γνώμη, ο εν λόγω εμπειρογνώμων δεν προχωρά σε κρίση, δεν παρέχει συμβουλές και δεν προσφέρει τη βοήθειά του στο συγκεκριμένο θέμα.

3-β.  Κατά τον διορισμό ανεξάρτητων εξωτερικών εμπειρογνωμόνων, η Επιτροπή ή ο αρμόδιος φορέας χρηματοδότησης λαμβάνουν τα κατάλληλα μέτρα, ώστε να επιτύχουν μια ισορροπημένη σύνθεση στις ομάδες εμπειρογνωμόνων και τις ομάδες αξιολόγησης όσον αφορά τις δεξιότητες, την πείρα, τις γνώσεις, μεταξύ άλλων όσον αφορά την εξειδίκευση, ιδίως στο πεδίο των κοινωνικών και ανθρωπιστικών επιστημών, τη γεωγραφική ποικιλότητα και το φύλο, ανάλογα με την κατάσταση στο πεδίο της δράσης.

3β.  Εφόσον κρίνεται σκόπιμο, διασφαλίζεται επαρκής αριθμός ανεξάρτητων εμπειρογνωμόνων για κάθε πρόταση, προκειμένου να εξασφαλίζεται η ποιότητα της αξιολόγησης.

3γ.  Το επίπεδο αμοιβής όλων των ανεξάρτητων και εξωτερικών εμπειρογνωμόνων γνωστοποιείται στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και στο Συμβούλιο. Καλύπτεται από τις δαπάνες του προγράμματος.

ΤΙΤΛΟΣ III

ΠΑΡΑΚΟΛΟΥΘΗΣΗ, ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ, ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΚΑΙ ΕΛΕΓΧΟΣ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ

Άρθρο 45

Παρακολούθηση και υποβολή εκθέσεων

1.  Η Επιτροπή παρακολουθεί συνεχώς τη διαχείριση και την υλοποίηση του προγράμματος «Ορίζων Ευρώπη», του ειδικού του προγράμματος και των δραστηριοτήτων του ΕΙΚΤ. Προκειμένου να ενισχυθεί η διαφάνεια, τα δεδομένα αυτά δημοσιοποιούνται στην ιστοσελίδα της Επιτροπής, όπου και παραμένουν προσβάσιμα, σύμφωνα με την τελευταία επικαιροποίηση.

Ειδικότερα, στην ίδια βάση δεδομένων περιλαμβάνονται τα δεδομένα για τα έργα που χρηματοδοτούνται στο πλαίσιο του ΕΣΕ, των ευρωπαϊκών συμπράξεων, των αποστολών, του ΕΣΚ και του ΕΙΚΤ.

Σε αυτά περιλαμβάνονται τα ακόλουθα στοιχεία:

i)  στο παράρτημα V παρατίθενται χρονικά προσδιορισμένοι δείκτες για την κατάρτιση ετήσιων εκθέσεων σχετικά με την πρόοδο του προγράμματος ως προς την επίτευξη των στόχων που καθορίζονται στο άρθρο 3, καθώς και κατευθύνσεις επιπτώσεων·

ii)  πληροφορίες σχετικά με το επίπεδο ενσωμάτωσης των κοινωνικών και ανθρώπινων επιστημών, τη σχέση μεταξύ χαμηλού και υψηλού επιπέδου τεχνολογικής ετοιμότητας στη συνεργατική έρευνα, την πρόοδο όσον αφορά τη συμμετοχή των χωρών της διεύρυνσης, τη γεωγραφική σύνθεση των κοινοπραξιών στα συνεργατικά έργα, την εξέλιξη των αμοιβών των ερευνητών, τη χρήση μιας διαδικασίας υποβολής και αξιολόγησης σε δύο στάδια, τα μέτρα που αποσκοπούν στη διευκόλυνση των συνεργατικών δεσμών στον ευρωπαϊκό τομέα έρευνας και καινοτομίας, τη χρήση της επανεξέτασης της αξιολόγησης και τον αριθμό και τα είδη των καταγγελιών, το επίπεδο της ενσωμάτωσης της διάστασης του κλίματος και των συναφών δαπανών, τη συμμετοχή των ΜΜΕ, τη συμμετοχή του ιδιωτικού τομέα, τη συμμετοχή των φύλων στις χρηματοδοτούμενες δράσεις, στις ομάδες αξιολόγησης, στα συμβούλια και στις συμβουλευτικές ομάδες, τις σφραγίδες αριστείας, τις ευρωπαϊκές συμπράξεις, καθώς και το ποσοστό συγχρηματοδότησης, τη συμπληρωματική και σωρευτική χρηματοδότηση από άλλα ενωσιακά ταμεία, τις ερευνητικές υποδομές, τον χρόνο έως την έγκριση της επιχορήγησης, το επίπεδο της διεθνούς συνεργασίας, και τη συμμετοχή των πολιτών και της κοινωνίας των πολιτών·

iii)  τα επίπεδα δαπανών ανά επίπεδο έργου, προκειμένου να καταστεί δυνατή η ειδική ανάλυση, μεταξύ άλλων και ανά τομέα παρέμβασης·

iv)  το επίπεδο της υπερκάλυψης, και ιδίως ο αριθμός προτάσεων ανά πρόσκληση υποβολής προτάσεων, η μέση βαθμολογία τους, και το ποσοστό των προτάσεων πάνω και κάτω από τα κατώτατα όρια ποιότητας.

2.  Ανατίθεται στην Επιτροπή η εξουσία να εκδίδει κατ’ εξουσιοδότηση πράξεις, σύμφωνα με τις διατάξεις του άρθρου 50, όσον αφορά τροποποιήσεις του παραρτήματος V για τη συμπλήρωση ή την τροποποίηση των δεικτών κατεύθυνσης επιπτώσεων, όταν κρίνεται απαραίτητο, και τον καθορισμό γραμμών αναφοράς και στόχων.

3.  Το σύστημα υποβολής εκθέσεων σχετικά με τις επιδόσεις διασφαλίζει ότι τα στοιχεία για την παρακολούθηση της υλοποίησης του προγράμματος συλλέγονται με αποδοτικό, αποτελεσματικό και έγκαιρο τρόπο που δεν αυξάνει τον διοικητικό φόρτο για τους δικαιούχους. Για τον σκοπό αυτόν, επιβάλλονται αναλογικές απαιτήσεις υποβολής εκθέσεων στους αποδέκτες κονδυλίων της Ένωσης, μεταξύ άλλων και στο επίπεδο των ερευνητών που συμμετέχουν στις δράσεις, ώστε να είναι σε θέση να παρακολουθούν τη σταδιοδρομία και την κινητικότητά τους και (κατά περίπτωση) στα κράτη μέλη(33).

3α.  Η ποιοτική ανάλυση από την Επιτροπή και τους ενωσιακούς ή εθνικούς φορείς χρηματοδότησης συμπληρώνει, κατά το δυνατόν, τα ποσοτικά δεδομένα.

4.  Τα μέτρα που αποσκοπούν στη διευκόλυνση των συνεργατικών δεσμών στην ευρωπαϊκή έρευνα και καινοτομία παρακολουθούνται και επανεξετάζονται στο πλαίσιο των προγραμμάτων εργασίας.

Άρθρο 46

Πληροφόρηση, επικοινωνία, δημοσιότητα, διάδοση και εκμετάλλευση

1.  Οι αποδέκτες ενωσιακής χρηματοδότησης μνημονεύουν ρητώς την προέλευση της χρηματοδότησης και εξασφαλίζουν την προβολή της (ιδίως κατά την προώθηση των δράσεων και των αποτελεσμάτων τους, μεταξύ άλλων και για βραβεία), παρέχοντας συνεκτική, αποτελεσματική και αναλογική στοχευμένη πληροφόρηση σε πολλά διαφορετικά κοινά, συμπεριλαμβανομένων των μέσων ενημέρωσης και του κοινού.

2.  Η Επιτροπή προβαίνει σε ενέργειες πληροφόρησης και επικοινωνίας για το πρόγραμμα, τις δράσεις και τα αποτελέσματά του. Επιπλέον, παρέχει έγκαιρα και λεπτομερή πληροφοριακά στοιχεία στα κράτη μέλη και στους δικαιούχους. Υπηρεσίες ανάπτυξης επαφών βασισμένες σε τεκμηρίωση, ανάλυση και δικτυακές συνάφειες παρέχονται σε ενδιαφερόμενες οντότητες, προκειμένου να συγκροτηθούν κοινοπραξίες για συνεργατικά έργα, με ιδιαίτερη προσοχή στον εντοπισμό ευκαιριών δικτύωσης για νομικές οντότητες από κράτη μέλη με χαμηλές επιδόσεις στην Ε&Κ. Βάσει της ανάλυσης αυτής, μπορούν να διοργανώνονται στοχευμένες εκδηλώσεις ανάπτυξης επαφών σε συνάρτηση με ειδικές προσκλήσεις υποβολής προτάσεων. Οι χρηματοδοτικοί πόροι που διατίθενται στο πρόγραμμα συμβάλλουν επίσης στην προβολή των πολιτικών προτεραιοτήτων της Ένωσης, στον βαθμό που αυτές είναι συναφείς με τους στόχους που αναφέρονται στο άρθρο 3.

3.  Επιπλέον, η Επιτροπή καταρτίζει στρατηγική διάδοσης και εκμετάλλευσης για την αύξηση της διαθεσιμότητας και της διάχυσης των αποτελεσμάτων και των γνώσεων έρευνας και καινοτομίας του προγράμματος, ώστε να επιταχυνθεί η εκμετάλλευση για τους σκοπούς της υιοθέτησης από την αγορά και να ενισχυθούν σημαντικά οι επιπτώσεις του προγράμματος. Οι χρηματοδοτικοί πόροι που διατίθενται στο πρόγραμμα συμβάλλουν επίσης στην προβολή των πολιτικών προτεραιοτήτων της Ένωσης, καθώς και σε δραστηριότητες πληροφόρησης, επικοινωνίας, δημοσιότητας, διάδοσης και εκμετάλλευσης, στον βαθμό που αυτές είναι συναφείς με τους στόχους που αναφέρονται στο άρθρο 3.

Άρθρο 47

Αξιολόγηση του προγράμματος

1.  Οι αξιολογήσεις του προγράμματος διεξάγονται εγκαίρως ώστε να χρησιμοποιούνται για την τεκμηρίωση της διαδικασίας λήψης αποφάσεων σχετικά με το πρόγραμμα αυτό καθαυτό, το πρόγραμμα που θα το διαδεχθεί και άλλες πρωτοβουλίες συναφείς με την έρευνα και την καινοτομία.

2.  Η ενδιάμεση αξιολόγηση του προγράμματος διενεργείται, με τη συνδρομή ανεξάρτητων εμπειρογνωμόνων επιλεγμένων βάσει διαφανούς διαδικασίας, όταν υπάρχουν επαρκείς διαθέσιμες πληροφορίες για την υλοποίηση του προγράμματος, το αργότερο όμως τέσσερα έτη από την έναρξη της υλοποίησης του προγράμματος. Περιλαμβάνει ανάλυση του χαρτοφυλακίου και αξιολόγηση των μακροπρόθεσμων επιπτώσεων των προηγούμενων προγραμμάτων-πλαισίων και αποτελεί τη βάση για την προσαρμογή της υλοποίησης του προγράμματος και/ή την επανεξέταση του προγράμματος, κατά περίπτωση. Αξιολογεί την αποτελεσματικότητα, την αποδοτικότητα, τη σημασία, τη συνεκτικότητα και την ενωσιακή προστιθέμενη αξία του προγράμματος.

3.  Αφού ολοκληρωθεί η υλοποίηση του προγράμματος, το αργότερο όμως τέσσερα έτη από την λήξη της περιόδου που προβλέπεται στο άρθρο 1, η Επιτροπή ολοκληρώνει την τελική αξιολόγηση του προγράμματος. Σε αυτήν περιλαμβάνεται αξιολόγηση των μακροπρόθεσμων επιπτώσεων των προηγούμενων προγραμμάτων-πλαισίων.

4.  Η Επιτροπή δημοσιεύει και κοινοποιεί τα συμπεράσματα των αξιολογήσεων, μαζί με τις παρατηρήσεις της, και τα παρουσιάζει στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, το Συμβούλιο, την Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή και την Επιτροπή των Περιφερειών.

Άρθρο 48

Λογιστικοί έλεγχοι

1.  Το σύστημα ελέγχου του προγράμματος διασφαλίζει κατάλληλη ισορροπία μεταξύ εμπιστοσύνης και ελέγχου, λαμβάνοντας υπόψη τις διοικητικές και λοιπές δαπάνες των ελέγχων σε όλα τα επίπεδα, ιδίως για τους δικαιούχους. Οι κανόνες ελέγχου πρέπει να είναι σαφείς, συνεκτικοί και συνεπείς σε όλο το εύρος του προγράμματος.

2.  Η στρατηγική λογιστικού ελέγχου του προγράμματος βασίζεται στον δημοσιονομικό έλεγχο αντιπροσωπευτικού δείγματος των δαπανών στο σύνολο του προγράμματος. Το αντιπροσωπευτικό δείγμα συμπληρώνεται από στοιχεία που επιλέγονται βάσει εκτίμησης των κινδύνων που συνδέονται με τις δαπάνες. Οι δαπάνες που λαμβάνουν κοινή χρηματοδότηση από διαφορετικά προγράμματα της Ένωσης υποβάλλονται μόνο μια φορά σε λογιστικό έλεγχο ο οποίος καλύπτει όλα τα εμπλεκόμενα προγράμματα και τους αντίστοιχους εφαρμοστέους κανόνες τους.

3.  Επιπλέον, η Επιτροπή ή ο φορέας χρηματοδότησης δύναται να βασίζεται σε συνδυασμένες αξιολογήσεις συστημάτων σε επίπεδο δικαιούχου. Οι εν λόγω συνδυασμένες αξιολογήσεις είναι προαιρετικές για ορισμένους τύπους δικαιούχων και συνίστανται σε λογιστικό έλεγχο συστημάτων και διαδικασιών, ο οποίος συμπληρώνεται από λογιστικό έλεγχο συναλλαγών και διεξάγεται από αρμόδιο ανεξάρτητο ελεγκτή που διαθέτει τα απαιτούμενα προσόντα για τη διεξαγωγή υποχρεωτικών ελέγχων λογιστικών εγγράφων σύμφωνα με την οδηγία 2006/43/ΕΚ(34). Οι εν λόγω συνδυασμένες αξιολογήσεις μπορούν να χρησιμοποιούνται από την Επιτροπή ή από τον φορέα χρηματοδότησης για τον καθορισμό της συνολικής διασφάλισης της χρηστής δημοσιονομικής διαχείρισης των δαπανών και την επανεξέταση του επιπέδου των εκ των υστέρων ελέγχων και των πιστοποιητικών οικονομικών καταστάσεων.

4.  Σύμφωνα με το άρθρο 127 του δημοσιονομικού κανονισμού, η Επιτροπή ή ο φορέας χρηματοδότησης δύναται να βασίζεται σε λογιστικούς ελέγχους σχετικά με τη χρήση των συνεισφορών της Ένωσης, οι οποίοι διενεργούνται από άλλα ανεξάρτητα και αρμόδια πρόσωπα ή άλλες οντότητες, είτε αυτά ενεργούν κατ’ εντολή των θεσμικών οργάνων και οργανισμών της Ένωσης είτε όχι.

5.  Λογιστικοί έλεγχοι μπορούν να διενεργούνται έως και δύο έτη μετά την πληρωμή του υπολοίπου.

5α.  Η Επιτροπή δημοσιεύει κατευθυντήριες γραμμές ελέγχου, με σκοπό να διασφαλίσει την αξιόπιστη και ομοιόμορφη εφαρμογή και ερμηνεία των ελεγκτικών διαδικασιών και κανόνων καθ’ όλη τη διάρκεια του προγράμματος.

Άρθρο 49

Προστασία των οικονομικών συμφερόντων της Ένωσης

1.  Η Επιτροπή ή οι εκπρόσωποί της, καθώς και το Ελεγκτικό Συνέδριο, έχουν την εξουσία να διενεργούν ελέγχους ή, στην περίπτωση διεθνών οργανισμών, την εξουσία να διενεργούν επαλήθευση σύμφωνα με συμφωνίες που έχουν συνάψει με αυτούς, βάσει εγγράφων αλλά και επιτόπου, σε όλους τους δικαιούχους επιχορηγήσεων, τους αναδόχους και τους υπεργολάβους που έχουν λάβει ενωσιακά κονδύλια δυνάμει του παρόντος κανονισμού.

2.  Η Ευρωπαϊκή Υπηρεσία Καταπολέμησης της Απάτης (OLAF) δύναται να διενεργεί έρευνες που περιλαμβάνουν επιτόπιους ελέγχους και επιθεωρήσεις, σύμφωνα με τις διατάξεις και διαδικασίες του κανονισμού (ΕΕ, Ευρατόμ) αριθ. 883/2013 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, και του κανονισμού (Ευρατόμ, ΕΚ) αριθ. 2185/96 του Συμβουλίου, με στόχο τη διαπίστωση απάτης, διαφθοράς ή άλλης παράνομης δραστηριότητας, η οποία θίγει τα οικονομικά συμφέροντα της Ένωσης, συνδεόμενης με χρηματοδότηση της Ένωσης ή εγγυήσεις από τον προϋπολογισμό δυνάμει του παρόντος κανονισμού.

3.  Επιπλέον, ενδέχεται να απαιτείται η συνεργασία των αρμόδιων αρχών τρίτων χωρών και διεθνών οργανισμών με την Ευρωπαϊκή Εισαγγελία, με βάση συμφωνίες αμοιβαίας δικαστικής συνδρομής, όταν αυτή διεξάγει έρευνες σε υποθέσεις ποινικών αδικημάτων εντός του πεδίου της αρμοδιότητάς της σύμφωνα με τον κανονισμό (ΕΕ) 2017/1939.

4.  Με την επιφύλαξη των παραγράφων 1 και 2, οι συμφωνίες συνεργασίας με τρίτες χώρες και με διεθνείς οργανισμούς, οι συμβάσεις, οι συμφωνίες επιχορήγησης, άλλες νομικές δεσμεύσεις και συμφωνίες για τη σύσταση εγγύησης από τον προϋπολογισμό, οι οποίες απορρέουν από την εφαρμογή του παρόντος κανονισμού περιέχουν διατάξεις με τις οποίες η Επιτροπή, το Ελεγκτικό Συνέδριο και η OLAF εξουσιοδοτούνται ρητώς να διενεργούν τέτοιους λογιστικούς ελέγχους, επιτόπιους ελέγχους και έρευνες, σύμφωνα με τις αντίστοιχες αρμοδιότητές τους. Περιλαμβάνονται, μεταξύ άλλων, διατάξεις με τις οποίες διασφαλίζεται ότι τυχόν τρίτα μέρη που συμμετέχουν στην εκτέλεση κονδυλίων της Ένωσης ή χρηματοδοτικής πράξης υποστηριζόμενης, εν όλω ή εν μέρει, από εγγύηση από τον προϋπολογισμό, παρέχουν ισοδύναμα δικαιώματα.

Άρθρο 50

Άσκηση της εξουσιοδότησης

1.  Ανατίθεται στην Επιτροπή η εξουσία να εκδίδει κατ’ εξουσιοδότηση πράξεις υπό τους όρους του παρόντος άρθρου.

2.  Η προβλεπόμενη στο άρθρο 45 παράγραφος 2 εξουσία έκδοσης κατ’ εξουσιοδότηση πράξεων ανατίθεται στην Επιτροπή έως την 31η Δεκεμβρίου 2028.

3.  Η εξουσιοδότηση που αναφέρεται στο άρθρο 45 παράγραφος 2 μπορεί να ανακληθεί ανά πάσα στιγμή από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο ή το Συμβούλιο. Η απόφαση ανάκλησης περατώνει την εξουσιοδότηση που προσδιορίζεται στην εν λόγω απόφαση. Αρχίζει να ισχύει την επομένη της δημοσίευσης της απόφασης στην Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης ή σε μεταγενέστερη ημερομηνία που ορίζεται σε αυτή. Δεν θίγει το κύρος των κατ’ εξουσιοδότηση πράξεων που ισχύουν ήδη.

4.  Πριν από την έκδοση μιας κατ’ εξουσιοδότηση πράξης, η Επιτροπή διεξάγει διαβουλεύσεις με εμπειρογνώμονες που ορίζουν τα κράτη μέλη σύμφωνα με τις αρχές της διοργανικής συμφωνίας της 13ης Απριλίου 2016 για τη βελτίωση του νομοθετικού έργου.

5.  Μόλις εκδώσει μια κατ’ εξουσιοδότηση πράξη, η Επιτροπή την κοινοποιεί ταυτόχρονα στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και στο Συμβούλιο.

6.  Η κατ’ εξουσιοδότηση πράξη που εκδίδεται δυνάμει του άρθρου 45 παράγραφος 2 τίθεται σε ισχύ εφόσον δεν έχει διατυπωθεί αντίρρηση από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο ή το Συμβούλιο εντός δύο μηνών από την ημέρα που η πράξη κοινοποιείται στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και στο Συμβούλιο ή αν, πριν λήξει αυτή η περίοδος, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο ενημερώσουν αμφότερα την Επιτροπή ότι δεν θα προβάλουν αντιρρήσεις. Η προθεσμία αυτή παρατείνεται κατά δύο μήνες κατόπιν πρωτοβουλίας του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου ή του Συμβουλίου.

ΤΙΤΛΟΣ IV

ΜΕΤΑΒΑΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΤΕΛΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΞΕΙΣ

Άρθρο 51

Κατάργηση

Ο κανονισμός (ΕΕ) αριθ. 1291/2013 και ο κανονισμός (ΕΕ) αριθ. 1290/2013 καταργούνται με ισχύ από την 1η Ιανουαρίου 2021.

Άρθρο 52

Μεταβατικές διατάξεις

1.  Ο παρών κανονισμός δεν θίγει τη συνέχιση ή την τροποποίηση των οικείων δράσεων στο πλαίσιο του κανονισμού (ΕΕ) αριθ. 1291/2013 και του κανονισμού (ΕΕ) αριθ. 1290/2013, οι οποίοι εξακολουθούν να εφαρμόζονται στις εν λόγω δράσεις μέχρι τη λήξη τους. Τα σχέδια εργασίας και οι δράσεις που προβλέπονται σε σχέδια εργασίας που έχουν εγκριθεί δυνάμει του κανονισμού (ΕΕ) αριθ. 1290/2013 και δυνάμει των βασικών πράξεων των αντίστοιχων φορέων χρηματοδότησης εξακολουθούν να διέπονται από τον κανονισμό (ΕΕ) αριθ. 1290/2013 και τις εν λόγω βασικές πράξεις μέχρι την ολοκλήρωσή τους.

2.  Το χρηματοδοτικό κονδύλιο του προγράμματος μπορεί επίσης να καλύψει δαπάνες τεχνικής και διοικητικής βοήθειας που είναι αναγκαίες για την εξασφάλιση της μετάβασης μεταξύ του προγράμματος και των μέτρων που θεσπίστηκαν στο πλαίσιο του προηγούμενου κανονισμού (ΕΕ) αριθ. 1291/2013.

Άρθρο 53

Έναρξη ισχύος

Ο παρών κανονισμός αρχίζει να ισχύει την εικοστή ημέρα από τη δημοσίευσή του στην Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Ο παρών κανονισμός είναι δεσμευτικός ως προς όλα τα μέρη του και ισχύει άμεσα σε κάθε κράτος μέλος.

...,

Για το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο Για το Συμβούλιο

Ο Πρόεδρος Ο Πρόεδρος

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Ι

ΓΕΝΙΚΕΣ ΓΡΑΜΜΕΣ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΩΝ

Ο γενικός στόχος και οι ειδικοί στόχοι που καθορίζονται στο άρθρο 3 επιδιώκονται στο σύνολο του προγράμματος με τους τομείς παρέμβασης και τις γενικές γραμμές δραστηριοτήτων που περιγράφονται στο παρόν παράρτημα, καθώς και στο παράρτημα I του ειδικού προγράμματος.

(1)  Πυλώνας Ι « ▌Επιστήμη αριστείας»

Με τις ακόλουθες δραστηριότητες, ο παρών πυλώνας προωθεί , σύμφωνα με το άρθρο 4, την επιστημονική αριστεία, προσελκύει τα καλύτερα ταλέντα στην Ευρώπη, παρέχει την κατάλληλη στήριξη σε ερευνητές αρχικού σταδίου και στηρίζει τη δημιουργία και τη διάδοση της επιστημονικής αριστείας, υψηλής ποιότητας γνώσεων, μεθόδων και δεξιοτήτων, τεχνολογιών και λύσεων σε παγκόσμιες κοινωνικές, περιβαλλοντικές και οικονομικές προκλήσεις. ▌Συμβάλλει επίσης στους λοιπούς ειδικούς στόχους του προγράμματος όπως περιγράφονται στο άρθρο 3.

α)  Ευρωπαϊκό Συμβούλιο Έρευνας: Παρέχει ελκυστική και ευέλικτη χρηματοδότηση ώστε να δίνεται η δυνατότητα σε ταλαντούχους και δημιουργικούς μεμονωμένους ερευνητές, ιδίως σε ερευνητές αρχικού σταδίου, και στις ομάδες τους να συμμετέχουν στα πλέον υποσχόμενα πεδία της επιστήμης αιχμής, ανεξάρτητα από την εθνικότητα και τη χώρα προέλευσής τους και με βάση τον ανταγωνισμό σε επίπεδο Ένωσης με αποκλειστικό κριτήριο την αριστεία.

Τομέας παρέμβασης: Επιστήμη αιχμής

β)  Δράσεις «Marie Skłodowska-Curie»: Εφοδιασμός των ερευνητών με νέες γνώσεις και δεξιότητες μέσω της κινητικότητας και της έκθεσης σε διασυνοριακό, διατομεακό και διεπιστημονικό επίπεδο, ενίσχυση των συστημάτων κατάρτισης και επαγγελματικής εξέλιξης, καθώς και διάρθρωση και βελτίωση των θεσμικών και εθνικών προσλήψεων, λαμβάνοντας υπόψη την Ευρωπαϊκή Χάρτα του Ερευνητή και τον κώδικα δεοντολογίας για την πρόσληψη ερευνητών· εν προκειμένω, οι δράσεις «Marie Skłodowska-Curie» βοηθούν στη θεμελίωση του ευρωπαϊκού ερευνητικού τοπίου αριστείας σε ολόκληρη την Ευρώπη, συμβάλλοντας στην τόνωση της απασχόλησης, της ανάπτυξης και των επενδύσεων, καθώς και στην επίλυση υφιστάμενων και μελλοντικών κοινωνιακών προκλήσεων.

Τομείς παρέμβασης: Προαγωγή της αριστείας μέσω της διασυνοριακής, διατομεακής και διεπιστημονικής κινητικότητας των ερευνητών· προώθηση νέων δεξιοτήτων μέσω της άριστης κατάρτισης των ερευνητών· ενίσχυση των ανθρώπινων πόρων και της ανάπτυξης δεξιοτήτων σε ολόκληρο τον Ευρωπαϊκό Χώρο Έρευνας· βελτίωση και διευκόλυνση συνεργειών· προώθηση της δημόσιας προβολής.

γ)  Ερευνητικές υποδομές: Παροχή στην Ευρώπη βιώσιμων ανοικτών ερευνητικών υποδομών παγκόσμιας κλάσης, στις οποίες έχουν πρόσβαση οι καλύτεροι ερευνητές από την Ευρώπη και πέραν αυτής. Προώθηση της χρήσης υφιστάμενων ερευνητικών υποδομών, συμπεριλαμβανομένων εκείνων που χρηματοδοτούνται από τα ΕΔΕΤ. Στο εν λόγω πλαίσιο θα ενισχυθεί η δυνατότητα των ερευνητικών υποδομών να στηρίζουν την επιστημονική πρόοδο και καινοτομία και να καθιστούν εφικτή την ανοικτή επιστήμη και την επιστήμη αριστείας, σύμφωνα με τις αρχές FAIR, παράλληλα με δραστηριότητες σε συναφείς πολιτικές της Ένωσης και τη διεθνή συνεργασία.

Τομείς παρέμβασης: Εδραίωση και ανάπτυξη του τοπίου των ευρωπαϊκών ερευνητικών υποδομών· Άνοιγμα, ενοποίηση και διασύνδεση ερευνητικών υποδομών· Δυναμικό καινοτομίας των ευρωπαϊκών ερευνητικών υποδομών και δραστηριότητες για καινοτομία και κατάρτιση· Ενίσχυση της ευρωπαϊκής πολιτικής για τις ερευνητικές υποδομές και της διεθνούς συνεργασίας.

(2)  Πυλώνας ΙΙ «Παγκόσμιες προκλήσεις και ευρωπαϊκή βιομηχανική ανταγωνιστικότητα»

Με τις ακόλουθες δραστηριότητες, ο παρών πυλώνας στηρίζει, σύμφωνα με το άρθρο 4, τη δημιουργία και την καλύτερη διάδοση νέων γνώσεων, τεχνολογιών και βιώσιμων λύσεων υψηλής ποιότητας, ενισχύει την ανταγωνιστικότητα της ευρωπαϊκής βιομηχανίας, ενισχύει τις επιπτώσεις της έρευνας και της καινοτομίας στην ανάπτυξη, την υποστήριξη και την εφαρμογή ενωσιακών πολιτικών, και επίσης στηρίζει την υιοθέτηση καινοτόμων λύσεων από τη βιομηχανία, ιδίως τις ΜΜΕ και τις νεοφυείς επιχειρήσεις, και την κοινωνία με σκοπό την αντιμετώπιση παγκόσμιων προκλήσεων. ▌Συμβάλλει επίσης στους λοιπούς ειδικούς στόχους του προγράμματος όπως περιγράφονται στο άρθρο 3.

Οι κοινωνικές και ανθρωπιστικές επιστήμες ενσωματώνονται πλήρως σε όλες τις ομάδες, μεταξύ άλλων και σε συγκεκριμένες και ειδικές δραστηριότητες.

Με στόχο τη μεγιστοποίηση των επιπτώσεων, της ευελιξίας και των συνεργειών, οι δραστηριότητες έρευνας και καινοτομίας ▌διοργανώνονται σε έξι ομάδες διασυνδεδεμένες μέσω πανευρωπαϊκών ερευνητικών υποδομών, οι οποίες, τόσο μεμονωμένα όσο και από κοινού, θα παρέχουν κίνητρα για τη διατομεακή, διαπολιτική, διασυνοριακή και διεθνή συνεργασία. Στον συγκεκριμένο πυλώνα του προγράμματος «Ορίζων Ευρώπη» καλύπτονται δραστηριότητες από ευρύ φάσμα επιπέδων τεχνολογικής ετοιμότητας, συμπεριλαμβανομένων και χαμηλότερων επιπέδων.

Κάθε ομάδα συμβάλλει στην επίτευξη διαφόρων ΣΒΑ· και πολλοί ΣΒΑ στηρίζονται από περισσότερες της μίας ομάδες.

Οι δραστηριότητες Ε&Κ ▌διεξάγονται εντός και μεταξύ των ακόλουθων ομάδων:

α)  Ομάδα «Υγεία»: Βελτίωση και προστασία της υγείας και της ευημερίας των πολιτών κάθε ηλικίας, με την παραγωγή νέων γνώσεων, την ανάπτυξη καινοτόμων λύσεων, και την εξασφάλιση της ενσωμάτωσης της διάστασης του φύλου, κατά περίπτωση, για την πρόληψη, τη διάγνωση, την παρακολούθηση, την αντιμετώπιση και τη θεραπεία νοσημάτων, καθώς και με την ανάπτυξη τεχνολογιών υγείας· μετριασμός των κινδύνων για την υγεία, προστασία των πληθυσμών και προώθηση της καλής υγείας και της ευημερίας, μεταξύ άλλων στον χώρο εργασίας· βελτίωση της οικονομικής αποδοτικότητας, της ισοτιμίας και της βιωσιμότητας των συστημάτων δημόσιας υγείας· πρόληψη και αντιμετώπιση των νοσημάτων που συνδέονται με τη φτώχεια· και στήριξη και διευκόλυνση της συμμετοχής και της αυτοδιαχείρισης των ασθενών.

Τομείς παρέμβασης: Υγεία σε όλη τη διάρκεια της ζωής· Καθοριστικοί παράγοντες για το περιβάλλον και την κοινωνική υγεία· Μη μεταδοτικά και σπάνια νοσήματα· Λοιμώδη νοσήματα, συμπεριλαμβανομένων των νοσημάτων που συνδέονται με τη φτώχεια και των παραμελημένων νοσημάτων· Εργαλεία, τεχνολογίες και ψηφιακές λύσεις για την υγεία και την περίθαλψη, συμπεριλαμβανομένης της εξατομικευμένης ιατρικής· Συστήματα υγειονομικής περίθαλψης.

β)  Ομάδα «Πολιτισμός, δημιουργικότητα και πολυδεκτική κοινωνία»: Ενίσχυση των ▌δημοκρατικών αξιών, συμπεριλαμβανομένων του κράτους δικαίου και των θεμελιωδών δικαιωμάτων, διαφύλαξη της πολιτιστικής κληρονομιάς, διερεύνηση του δυναμικού των κλάδων του πολιτισμού και της δημιουργικότητας, και προώθηση κοινωνικοοικονομικών μετασχηματισμών που συμβάλλουν στην εξάλειψη των αποκλεισμών και την ανάπτυξη, συμπεριλαμβανομένης της διαχείρισης της μετανάστευσης και της ενσωμάτωσης των μεταναστών.

Τομείς παρέμβασης: Δημοκρατία και διακυβέρνηση· Πολιτισμός, πολιτιστική κληρονομιά και δημιουργικότητα· Κοινωνικοί και οικονομικοί μετασχηματισμοί ▌.

γ)   Ομάδα «Πολιτική προστασία για την κοινωνία»: Απόκριση στις προκλήσεις που ανακύπτουν από τις επίμονες απειλές κατά της ασφάλειας, συμπεριλαμβανομένου του κυβερνοεγκλήματος, καθώς και τις φυσικές και τις ανθρωπογενείς καταστροφές.

Τομείς παρέμβασης: Κοινωνίες ανθεκτικές στις καταστροφές· Προστασία και ασφάλεια· Κυβερνοασφάλεια.

δ)   Ομάδα «Ψηφιακές τεχνολογίες, βιομηχανία και διάστημα»: Ενίσχυση των ικανοτήτων και διασφάλιση της κυρίαρχης θέσης της Ευρώπης σε βασικές τεχνολογίες γενικής εφαρμογής στους τομείς της ψηφιοποίησης και της παραγωγής, καθώς και στη διαστημική τεχνολογία, κατά μήκος της αλυσίδας αξίας, με στόχο τη δημιουργία μιας ανταγωνιστικής, ψηφιακής, κυκλικής βιομηχανίας χαμηλών ανθρακούχων εκπομπών· διασφάλιση βιώσιμου εφοδιασμού με πρώτες ύλες· ανάπτυξη προηγμένων υλικών και παροχή της βάσης για πρόοδο και καινοτομία στις παγκόσμιες κοινωνιακές προκλήσεις.

Τομείς παρέμβασης: Μεταποιητικές τεχνολογίες· Βασικές ψηφιακές τεχνολογίες, συμπεριλαμβανομένων των κβαντικών τεχνολογιών· Αναδυόμενες τεχνολογίες γενικής εφαρμογής· Προηγμένα υλικά· Τεχνητή νοημοσύνη και ρομποτική· Διαδίκτυο επόμενης γενιάς· Προηγμένη υπολογιστική ▌και μαζικά δεδομένα· Κυκλικές βιομηχανίες· Καθαρές βιομηχανίες χαμηλών ανθρακούχων εκπομπών· Διάστημα, συμπεριλαμβανομένης της παρατήρησης της γης.

ε)  Ομάδα «Κλίμα, ενέργεια και κινητικότητα»: Καταπολέμηση της κλιματικής αλλαγής με την καλύτερη κατανόηση των σχετικών αιτίων, της εξέλιξης, των κινδύνων, των επιπτώσεων και των ευκαιριών, με τομείς της ενέργειας και των μεταφορών που είναι πιο φιλικοί προς το κλίμα και το περιβάλλον, πιο αποδοτικοί και ανταγωνιστικοί, πιο έξυπνοι, ασφαλείς και ανθεκτικοί, με την προώθηση της χρήσης ανανεώσιμων πηγών ενέργειας και την ενεργειακή απόδοση, με τη βελτίωση της ανθεκτικότητας της Ένωσης σε εξωτερικούς κλυδωνισμούς και την προσαρμογή της κοινωνικής συμπεριφοράς υπό το φως των ΣΒΑ.

Τομείς παρέμβασης: Επιστήμη του κλίματος και λύσεις· Ενεργειακός εφοδιασμός· Ενεργειακά συστήματα και δίκτυα· Κτίρια και βιομηχανικές εγκαταστάσεις σε ενεργειακή μετάβαση· Κοινότητες και πόλεις· Βιομηχανική ανταγωνιστικότητα στις μεταφορές· Καθαρές, ασφαλείς και προσβάσιμες μεταφορές και κινητικότητα· Έξυπνη κινητικότητα· Αποθήκευση ενέργειας.

στ)   Ομάδα «Τρόφιμα, βιοοικονομία, φυσικοί πόροι, γεωργία και περιβάλλον» Προστασία του περιβάλλοντος, αποκατάσταση, βιώσιμη διαχείριση και χρήση φυσικών και βιολογικών πόρων από τη γη, τα εσωτερικά ύδατα και τη θάλασσα, ώστε να δοθεί τέλος στη διάβρωση της βιοποικιλότητας, να καλύπτονται η επισιτιστική και διατροφική ασφάλεια για όλους και η μετάβαση σε μια αποδοτική ως προς τη χρήση των πόρων και κυκλική οικονομία χαμηλών ανθρακούχων εκπομπών και μια βιώσιμη βιοοικονομία.

Τομείς παρέμβασης: Περιβαλλοντική παρατήρηση· Βιοποικιλότητα και φυσικοί πόροι· Γεωργία, δασοκομία και αγροτικές περιοχές· Θάλασσες, ωκεανοί και εσωτερικά ύδατα· Συστήματα τροφίμων· Συστήματα καινοτομίας βιολογικής βάσης στη βιοοικονομία της ΕΕ· Κυκλικά συστήματα.

ζ)   Μη πυρηνικές άμεσες δράσεις του Κοινού Κέντρου Ερευνών: Παραγωγή επιστημονικών στοιχείων υψηλής ποιότητας για τη χάραξη αποδοτικών και οικονομικά προσιτών χρηστών δημόσιων πολιτικών. Για να καταρτίζονται με λογική οι νέες πρωτοβουλίες και προτάσεις ενωσιακής νομοθεσίας, απαιτούνται διαφανή, ολοκληρωμένα και ισορροπημένα στοιχεία, ενώ για τη μέτρηση και την παρακολούθηση της εφαρμογής των πολιτικών απαιτούνται στοιχεία ▌. Το Κοινό Κέντρο Ερευνών θα παρέχει ανεξάρτητα επιστημονικά στοιχεία και τεχνική στήριξη για τις ενωσιακές πολιτικές καθ’ όλη τη διάρκεια του κύκλου πολιτικής. Οι έρευνες του ΚΚΕρ θα επικεντρώνονται στις προτεραιότητες πολιτικής της ΕΕ.

Τομείς παρέμβασης: Υγεία· πολιτισμός, δημιουργικότητα και πολυδεκτική κοινωνία· πολιτική προστασία για την κοινωνία· ψηφιακές τεχνολογίες, βιομηχανία και διάστημα· κλίμα, ενέργεια και κινητικότητα· τρόφιμα, βιοοικονομία, φυσικοί πόροι, γεωργία και περιβάλλον· στήριξη της λειτουργίας της εσωτερικής αγοράς και της οικονομικής διακυβέρνησης της Ένωσης· στήριξη των κρατών μελών όσον αφορά την εφαρμογή της νομοθεσίας και την ανάπτυξη στρατηγικών έξυπνης εξειδίκευσης· αναλυτικά εργαλεία και μέθοδοι χάραξης πολιτικής· διαχείριση της γνώσης· μεταφορά γνώσης και τεχνολογίας· στήριξη της επιστήμης για πλατφόρμες πολιτικής.

(3)  Πυλώνας ΙΙΙ «Καινοτόμος Ευρώπη»

Με τις ακόλουθες δραστηριότητες, ο παρών πυλώνας ▌δημιουργεί ευνοϊκές συνθήκες, σύμφωνα με το άρθρο 4, για όλες τις μορφές καινοτομίας, συμπεριλαμβανομένης της μη τεχνολογικής καινοτομίας, ιδίως στις ΜΜΕ, μεταξύ άλλων και στις νεοφυείς επιχειρήσεις, με τη διευκόλυνση της τεχνολογικής ανάπτυξης, της επίδειξης και της μεταφοράς γνώσεων, και ▌ενισχύει την ανάπτυξη καινοτόμων λύσεων ▌. ▌Συμβάλλει επίσης στους λοιπούς ειδικούς στόχους του προγράμματος όπως περιγράφονται στο άρθρο 3. Το EΣΚ θα υλοποιηθεί πρωτίστως μέσω δύο μέσων: του Pathfinder, που θα υλοποιηθεί κυρίως μέσω της συνεργατικής έρευνας, και του Accelerator.

α)  Ευρωπαϊκό Συμβούλιο Καινοτομίας: εστίαση κυρίως στη ρηξικέλευθη και ανατρεπτική καινοτομία, ιδίως με στόχο την καινοτομία που δημιουργεί αγορές, και παράλληλη στήριξη όλων των ειδών καινοτομίας, συμπεριλαμβανομένης της επαυξητικής καινοτομίας.

Τομείς παρέμβασης: το μέσο Pathfinder για την προηγμένη έρευνα στηρίζει μελλοντικές και αναδυόμενες ρηξικέλευθες τεχνολογίες·που δημιουργούν αγορές και/ή υπερπροηγμένες τεχνολογίες· το μέσο Accelerator καλύπτει το χρηματοδοτικό κενό μεταξύ των τελευταίων σταδίων των δραστηριοτήτων έρευνας και καινοτομίας και της υιοθέτησης από την αγορά, ώστε να επιτυγχάνεται αποτελεσματική ανάπτυξη ρηξικέλευθων καινοτομιών που δημιουργούν αγορές και να επεκτείνονται εταιρείες σε τομείς όπου η αγορά δεν παρέχει βιώσιμη χρηματοδότηση· ▌πρόσθετες δραστηριότητες του ΕΣΚ, όπως βραβεία και υποτροφίες, καθώς και υπηρεσίες προστιθέμενης αξίας για τις επιχειρήσεις.

β)  Ευρωπαϊκά οικοσυστήματα καινοτομίας

Τομείς παρέμβασης: Στις δραστηριότητες περιλαμβάνεται ιδίως η σύνδεση, κατά περίπτωση σε συνεργασία με το ΕΙΚΤ, με ▌εθνικούς και περιφερειακούς παράγοντες καινοτομίας και στήριξη της εφαρμογής κοινών διασυνοριακών προγραμμάτων καινοτομίας από κράτη μέλη, περιφέρειες και συνδεδεμένες χώρες, από την ανταλλαγή πρακτικών και γνώσεων για τη ρύθμιση της καινοτομίας έως την ενίσχυση των μη τεχνικών δεξιοτήτων καινοτομίας και τις δράσεις έρευνας και καινοτομίας, μεταξύ άλλων και της ανοικτής ή της καθοδηγούμενης από τους χρήστες καινοτομίας, ώστε να τονώνεται η αποτελεσματικότητα του ευρωπαϊκού συστήματος καινοτομίας. Αυτό θα πρέπει να υλοποιηθεί σε συνέργεια, μεταξύ άλλων, με τη στήριξη του ΕΤΠΑ σε οικοσυστήματα καινοτομίας και διαπεριφερειακές συμπράξεις με αντικείμενο θέματα έξυπνης εξειδίκευσης.

γ)  Το Ευρωπαϊκό Ινστιτούτο Καινοτομίας και Τεχνολογίας

Τομείς παρέμβασης: Βιώσιμα οικοσυστήματα καινοτομίας σε ολόκληρη την Ευρώπη· ▌Δεξιότητες καινοτομίας και επιχειρηματικότητας στο πλαίσιο διά βίου μάθησης, συμπεριλαμβανομένης της αύξησης των ικανοτήτων των ιδρυμάτων τριτοβάθμιας εκπαίδευσης σε ολόκληρη την Ευρώπη· Νέες λύσεις για να αντιμετωπίσει η αγορά τις παγκόσμιες ▌προκλήσεις· Συνέργειες και προστιθέμενη αξία στο πλαίσιο του προγράμματος «Ορίζων Ευρώπη».

(4)  Μέρος «Διεύρυνση της συμμετοχής και ενίσχυση του Ευρωπαϊκού Χώρου Έρευνας»

Με τις ακόλουθες δραστηριότητες, ο παρών πυλώνας επιδιώκει τους ειδικούς στόχους που ορίζονται στο άρθρο 3 παράγραφος 2 στοιχείο δ) ▌. ▌Συμβάλλει επίσης στους λοιπούς ειδικούς στόχους του προγράμματος όπως περιγράφονται στο άρθρο 3. Το μέρος αυτό θα αποτελεί τη βάση ολόκληρου του προγράμματος και, παράλληλα, θα στηρίζει δραστηριότητες που συμβάλλουν στην προσέλκυση ταλέντων, στη δημιουργία ευνοϊκών συνθηκών για την κυκλοφορία εγκεφάλων και την αποτροπή της διαφυγής εγκεφάλων, σε μια Ευρώπη που βασίζεται περισσότερο στις γνώσεις, την καινοτομία και την ισότητα των φύλων και βρίσκεται στην κορυφή του παγκόσμιου ανταγωνισμού, και στην προώθηση της διεθνικής συνεργασίας. Ως εκ τούτου, το μέρος αυτό θα βελτιστοποιεί τα εθνικά πλεονεκτήματα και τις δυνατότητες στο σύνολο της Ευρώπης στο πλαίσιο ενός εύρυθμου Ευρωπαϊκού Χώρου Έρευνας (ΕΧΕ), όπου η γνώση και το εργατικό δυναμικό υψηλής εξειδίκευσης κυκλοφορούν ελεύθερα και κατά ισορροπημένο τρόπο, όπου ενημερωμένοι πολίτες κατανοούν και εμπιστεύονται τα αποτελέσματα της Ε&Κ τα οποία διαδίδονται ευρέως και ωφελούν την κοινωνία στο σύνολό της, και όπου η πολιτική της ΕΕ, ιδίως δε η πολιτική Ε&Κ, βασίζεται σε υψηλής ποιότητας επιστημονικά στοιχεία.

Στηρίζει επίσης δραστηριότητες με στόχο τη βελτίωση της ποιότητας προτάσεων από νομικές οντότητες κρατών μελών με χαμηλές επιδόσεις στην Ε&Κ, λόγου χάρη με επαγγελματικούς ελέγχους και συμβουλές για τις προκαταρκτικές προτάσεις, και την ενθάρρυνση των δραστηριοτήτων των εθνικών σημείων επαφής για την υποστήριξη της διεθνούς δικτύωσης, καθώς και δραστηριότητες με στόχο την υποστήριξη νομικών οντοτήτων κρατών μελών με χαμηλές επιδόσεις στην Ε&Κ που προσχωρούν σε ήδη επιλεγμένα συνεργατικά έργα στα οποία δεν συμμετέχουν νομικές οντότητες από τα εν λόγω κράτη μέλη.

Τομείς παρέμβασης: Διεύρυνση της συμμετοχής και διάδοση της αριστείας, μεταξύ άλλων με τη συγκρότηση ομάδων, την αδελφοποίηση, πανεπιστημιακές έδρες ΕΧΕ, την COST, δραστηριότητες αριστείας και δραστηριότητες για την προώθηση της κυκλοφορίας εγκεφάλων· Μεταρρύθμιση και ενίσχυση του ευρωπαϊκού συστήματος Ε&Κ, για παράδειγμα με την υποστήριξη των μεταρρυθμίσεων των εθνικών πολιτικών έρευνας και καινοτομίας, τη δημιουργία συνθηκών για ελκυστικές σταδιοδρομίες και την υποστήριξη της επιστήμης για τους πολίτες και την ισότητα των φύλων.

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Iα

ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΑΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ (EIΚT)

Ισχύουν τα ακόλουθα κατά την υλοποίηση του προγράμματος δραστηριοτήτων του ΕΙΚΤ:

1.  Σκεπτικό

Όπως αναφέρει σαφώς η έκθεση της ομάδας υψηλού επιπέδου σχετικά με τη μεγιστοποίηση του αντίκτυπου των προγραμμάτων έρευνας και καινοτομίας της ΕΕ (ομάδα υψηλού επιπέδου «Lamy»), τα επόμενα βήματα συνίστανται «στην εκπαίδευση για το μέλλον και στην επένδυση σε ανθρώπους που θα κάνουν την αλλαγή». Πιο συγκεκριμένα, τα ευρωπαϊκά ιδρύματα τριτοβάθμιας εκπαίδευσης καλούνται να ενθαρρύνουν την επιχειρηματικότητα, να καταρρίψουν τα επιστημονικά στεγανά και να κατοχυρώσουν θεσμικά ισχυρές συνεργασίες μεταξύ των ακαδημαϊκών ιδρυμάτων και της βιομηχανίας, οι οποίες θα έχουν διεπιστημονικό χαρακτήρα. Σύμφωνα με πρόσφατες έρευνες, η πρόσβαση σε ταλαντούχα άτομα είναι μακράν ο σημαντικότερος παράγοντας που επηρεάζει τις επιλογές των ευρωπαίων ιδρυτών νεοφυών επιχειρήσεων όσον αφορά την τοποθεσία. Η επιχειρηματική εκπαίδευση, οι ευκαιρίες κατάρτισης και η ανάπτυξη δημιουργικών δεξιοτήτων διαδραματίζουν καίριας σημασίας ρόλο στην καλλιέργεια μελλοντικών φορέων καινοτομίας και στην ανάπτυξη των ικανοτήτων των υφιστάμενων φορέων καινοτομίας, ώστε να καρπωθούν μεγαλύτερες επιτυχίες στο πλαίσιο της ανάπτυξης των επιχειρηματικών τους δραστηριοτήτων. Η πρόσβαση σε επιχειρηματικά ταλέντα, σε συνδυασμό με την πρόσβαση σε επαγγελματικές υπηρεσίες, κεφάλαια και αγορές σε επίπεδο ΕΕ, καθώς και η συσπείρωση σημαντικών παραγόντων καινοτομίας γύρω από έναν κοινό στόχο αποτελούν τα βασικά συστατικά για την καλλιέργεια ενός οικοσυστήματος καινοτομίας. Υπάρχει ανάγκη για συντονισμό των προσπαθειών σε ολόκληρη την ΕΕ, με στόχο τη δημιουργία κρίσιμης μάζας επιχειρηματικών συνεργατικών σχηματισμών και οικοσυστημάτων σε ολόκληρη την ΕΕ που θα διασυνδέονται.

Το ΕΙΚΤ αποτελεί σήμερα το μεγαλύτερο ολοκληρωμένο οικοσύστημα καινοτομίας στην Ευρώπη, το οποίο συγκεντρώνει εταίρους από τους τομείς των επιχειρήσεων, της έρευνας, της εκπαίδευσης και πέραν αυτών. Το ΕΙΚΤ θα συνεχίσει να στηρίζει τις κοινότητες γνώσης και καινοτομίας (ΚΓΚ) του, οι οποίες αποτελούν ευρωπαϊκές συμπράξεις μεγάλης κλίμακας για την αντιμετώπιση συγκεκριμένων παγκόσμιων προκλήσεων, και να ενισχύει τα οικοσυστήματα καινοτομίας που τις περιβάλλουν. Θα το πράξει προωθώντας την ενσωμάτωση εκπαίδευσης, έρευνας και καινοτομίας των υψηλότερων δυνατών προτύπων, ώστε να δημιουργήσει ευνοϊκά για την καινοτομία περιβάλλοντα, προωθώντας και υποστηρίζοντας μια νέα γενιά επιχειρηματιών και δίνοντας ώθηση στην ίδρυση καινοτόμων επιχειρήσεων, σε στενή συνέργεια και συμπληρωματικότητα με το ΕΣΚ.

Εξακολουθούν να απαιτούνται προσπάθειες, σε ολόκληρη την Ευρώπη, για την ανάπτυξη οικοσυστημάτων όπου ερευνητές, φορείς καινοτομίας, βιομηχανίες και κυβερνήσεις θα μπορούν να αλληλεπιδρούν με ευκολία. Είναι γεγονός ότι τα συστήματα καινοτομίας εξακολουθούν να μη λειτουργούν με τον βέλτιστο τρόπο για διάφορους λόγους, όπως:

–  η αλληλεπίδραση μεταξύ των παραγόντων καινοτομίας παρεμποδίζεται από οργανωτικούς, κανονιστικούς και πολιτισμικούς φραγμούς·

–  οι προσπάθειες για την ενίσχυση των οικοσυστημάτων καινοτομίας χρήζουν συντονισμού και σαφούς εστίασης σε ειδικούς στόχους και αποτελέσματα.

Για να αντιμετωπιστούν οι μελλοντικές κοινωνιακές προκλήσεις, να αξιοποιηθούν οι ευκαιρίες που προσφέρουν οι νέες τεχνολογίες και να υπάρξει συνεισφορά στη φιλική προς το περιβάλλον και βιώσιμη οικονομική ανάπτυξη, στην απασχόληση, στην ανταγωνιστικότητα και στην ευημερία των Ευρωπαίων πολιτών, είναι αναγκαία η περαιτέρω ενίσχυση της ικανότητας της Ευρώπης να καινοτομεί, μέσω: της ενίσχυσης των υφιστάμενων και της ενθάρρυνσης της δημιουργίας νέων περιβαλλόντων που ευνοούν τη συνεργασία και την καινοτομία· της ενίσχυσης των ικανοτήτων καινοτομίας των ακαδημαϊκών ιδρυμάτων και του ερευνητικού τομέα· της στήριξης της νέας γενιάς επιχειρηματιών· της ενθάρρυνσης της δημιουργίας και της ανάπτυξης καινοτόμων επιχειρήσεων, καθώς και της ενίσχυσης της προβολής των δραστηριοτήτων έρευνας και καινοτομίας που χρηματοδοτούνται από την ΕΕ, ιδίως από το ΕΙΚΤ, και της αναγνώρισής τους από το ευρύτερο κοινό.

Η φύση και το μέγεθος των προκλήσεων όσον αφορά την καινοτομία απαιτούν την ανάπτυξη επαφών και την κινητοποίηση παραγόντων και πόρων σε ευρωπαϊκή κλίμακα, μέσω της ενίσχυσης της διασυνοριακής συνεργασίας. Πρέπει να άρουμε τα στεγανά μεταξύ επιστημονικών τομέων και στις αλυσίδες αξίας και να συμβάλουμε στη διαμόρφωση ευνοϊκών συνθηκών για την αποτελεσματική ανταλλαγή γνώσεων και εμπειρογνωμοσύνης, καθώς και για την ανάπτυξη και την προσέλκυση επιχειρηματικών ταλέντων. Το στρατηγικό θεματολόγιο καινοτομίας του ΕΙΚΤ θα διασφαλίσει τη συνοχή με τις προκλήσεις του προγράμματος «Ορίζων Ευρώπη», καθώς και τη συμπληρωματικότητα με το ΕΣΚ.

2.  Τομείς παρέμβασης

2.1.  Βιώσιμα οικοσυστήματα καινοτομίας σε ολόκληρη την Ευρώπη

Σύμφωνα με τον κανονισμό για το ΕΙΚΤ και το στρατηγικό θεματολόγιο καινοτομίας του ΕΙΚΤ, το ΕΙΚΤ θα διαδραματίσει ενισχυμένο ρόλο στην ενίσχυση των βιώσιμων οικοσυστημάτων καινοτομίας με γνώμονα τις προκλήσεις σε ολόκληρη την Ευρώπη. Πιο συγκεκριμένα, το EIΚT θα συνεχίσει να λειτουργεί κυρίως μέσω των οικείων κοινοτήτων γνώσης και καινοτομίας (ΚΓΚ), των μεγάλης κλίμακας ευρωπαϊκών συμπράξεων που αποσκοπούν σε ειδικούς κοινωνικούς στόχους. Θα συνεχίσει να ενισχύει τα οικοσυστήματα καινοτομίας γύρω από αυτές, μέσω του ανοίγματός τους και μέσω της ενθάρρυνσης της ενσωμάτωσης της έρευνας, της καινοτομίας και της εκπαίδευσης. Επιπλέον, το EIΚT θα ενισχύσει τα οικοσυστήματα καινοτομίας σε ολόκληρη την Ευρώπη μέσω της επέκτασης του σχεδίου περιφερειακής καινοτομίας (EIT RIS). Το EIΚT θα συνεργάζεται με τα οικοσυστήματα καινοτομίας που παρουσιάζουν υψηλό δυναμικό καινοτομίας βάσει στρατηγικής, θεματικής ευθυγράμμισης και αναμενόμενου αντικτύπου, σε στενή συνεργασία με στρατηγικές και πλατφόρμες έξυπνης εξειδίκευσης.

–  Ενίσχυση της αποτελεσματικότητας των υφιστάμενων ΚΓΚ, καθώς και του ανοίγματός τους σε νέους εταίρους, ώστε να καταστεί δυνατή η μετάβαση στην ίδια βιωσιμότητα μακροπρόθεσμα, και ανάλυση της ανάγκης δημιουργίας νέων ΚΓΚ για την αντιμετώπιση των παγκόσμιων προκλήσεων. Οι συγκεκριμένοι θεματικοί τομείς θα καθορίζονται στο στρατηγικό θεματολόγιο καινοτομίας, λαμβανομένου υπόψη του στρατηγικού σχεδιασμού·

–  Επιτάχυνση των περιφερειών προς την αριστεία στις χώρες που ορίζονται στο στρατηγικό θεματολόγιο καινοτομίας, σε στενή συνεργασία με τα διαρθρωτικά ταμεία και άλλα συναφή χρηματοδοτικά προγράμματα της ΕΕ, κατά περίπτωση.

2.2.  ▌Δεξιότητες καινοτομίας και επιχειρηματικές δεξιότητεςβάσει μιας προοπτικής διά βίου μάθησης, συμπεριλαμβανομένης της αύξησης των ικανοτήτων των ιδρυμάτων τριτοβάθμιας εκπαίδευσης σε ολόκληρη την Ευρώπη

Οι δραστηριότητες εκπαίδευσης του EIΚT θα ενισχυθούν με στόχο την ενθάρρυνση της καινοτομίας και της επιχειρηματικότητας μέσω της στόχευσης της εκπαίδευσης και της κατάρτισης. Στο πλαίσιο της ανάπτυξης των εκπαιδευτικών προγραμμάτων των υφιστάμενων ΚΓΚ του EIΚT θα δοθεί μεγαλύτερη έμφαση στην ανάπτυξη του ανθρώπινου κεφαλαίου, ώστε να συνεχίσουν να προσφέρονται στους σπουδαστές και στους επαγγελματίες προγράμματα σπουδών υψηλής ποιότητας με βάση την καινοτομία, τη δημιουργικότητα και την επιχειρηματικότητα σύμφωνα, ιδίως, με τη στρατηγική της ΕΕ για τη βιομηχανία και τις δεξιότητες. Τούτο μπορεί να περιλαμβάνει ερευνητές και φορείς καινοτομίας που στηρίζονται από άλλα μέρη του προγράμματος «Ορίζων Ευρώπη», ιδίως από τις δράσεις MSCA. Το EIΚT θα στηρίξει επίσης τον εκσυγχρονισμό των ιδρυμάτων τριτοβάθμιας εκπαίδευσης σε ολόκληρη την Ευρώπη και την ένταξή τους σε οικοσυστήματα καινοτομίας, μέσω της τόνωσης και της ενίσχυσης του επιχειρηματικού δυναμικού και των επιχειρηματικών ικανοτήτων τους και μέσω της ενθάρρυνσής τους να προβλέπουν καλύτερα τις νέες απαιτήσεις δεξιοτήτων.

–  Ανάπτυξη καινοτόμων προγραμμάτων σπουδών λαμβάνοντας υπόψη τις μελλοντικές ανάγκες της κοινωνίας και της βιομηχανίας, και διατομεακών προγραμμάτων για σπουδαστές, επιχειρηματίες και επαγγελματίες σε ολόκληρη την Ευρώπη και πέραν αυτής, εκεί όπου οι γνώσεις ειδημόνων και οι ειδικές ανά τομέα γνώσεις συνδυάζονται με δεξιότητες προσανατολισμένες στην ▌καινοτομία και με επιχειρηματικές δεξιότητες, όπως δεξιότητες υψηλής τεχνολογίας που συνδέονται με ψηφιακές και βιώσιμες βασικές τεχνολογίες γενικής εφαρμογής·

–  Ενίσχυση και επέκταση του σήματος EIΚT, με στόχο τη βελτίωση της προβολής και της αναγνώρισης των εκπαιδευτικών προγραμμάτων του ΕΙΚΤ με βάση συμπράξεις μεταξύ διαφόρων ιδρυμάτων τριτοβάθμιας εκπαίδευσης, ερευνητικών κέντρων και εταιρειών, και παράλληλα βελτίωση της συνολικής ποιότητας του σήματος με την προσφορά προγραμμάτων μάθησης μέσω της εφαρμογής στην πράξη και στοχευμένης επιχειρηματικής εκπαίδευσης, καθώς και διεθνούς και διατομεακής κινητικότητας, αλλά και κινητικότητας μεταξύ οργανισμών·

–  Ανάπτυξη ικανοτήτων καινοτομίας και επιχειρηματικότητας στον τομέα της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης, μέσω της αξιοποίησης και της προώθησης της εμπειρογνωμοσύνης της κοινότητας του EIΚT στη σύνδεση της εκπαίδευσης, της έρευνας και των επιχειρήσεων·

–  Ενίσχυση του ρόλου της κοινότητας αποφοίτων του EIΚT ως προτύπου για νέους σπουδαστές και ισχυρού μέσου για την προβολή του αντικτύπου του EIΚT.

2.3.  Νέες λύσεις στην αγορά για την αντιμετώπιση παγκόσμιων προκλήσεων

Το EIΚT θα διευκολύνει, θα ενδυναμώνει και θα επιβραβεύει τους επιχειρηματίες, τους φορείς καινοτομίας, τους ερευνητές, τους εκπαιδευτές, τους σπουδαστές και άλλους παράγοντες καινοτομίας, και παράλληλα θα διασφαλίζει τη συνεκτίμηση της διάστασης του φύλου, ώστε να συνεργάζονται σε διεπιστημονικές ομάδες και να δημιουργούν ιδέες οι οποίες θα μετουσιώνονται τόσο σε επαυξητικές όσο και σε ανατρεπτικές καινοτομίες. Οι δραστηριότητες θα χαρακτηρίζονται από προσέγγιση ανοικτής καινοτομίας και μια διασυνοριακή προσέγγιση, ενώ θα εστιάζουν στην ενσωμάτωση σχετικών δραστηριοτήτων για το τρίγωνο της γνώσης οι οποίες θα συμβάλουν στην επιτυχία τους (π.χ., οι φορείς υλοποίησης ενός έργου μπορούν να βελτιώσουν την πρόσβασή τους σε: ειδικευμένους αποφοίτους, κύριους χρήστες, νεοφυείς επιχειρήσεις με καινοτόμες ιδέες, ξένες εταιρείες με σχετικά συμπληρωματικά περιουσιακά στοιχεία κ.λπ.).

–  Παροχή στήριξης για την ανάπτυξη νέων προϊόντων, υπηρεσιών και ευκαιριών στην αγορά όπου παράγοντες του τριγώνου της γνώσης θα συνεργάζονται ώστε να προσφέρουν λύσεις για τις παγκόσμιες προκλήσεις·

—   Πλήρης ενσωμάτωση του συνόλου της αλυσίδας αξίας καινοτομίας: από τον σπουδαστή στον επιχειρηματία, από την ιδέα στο προϊόν, από το εργαστήριο στον καταναλωτή. Περιλαμβάνεται στήριξη προς νεοφυείς και επεκτεινόμενες επιχειρήσεις·

–  Παροχή υπηρεσιών υψηλού επιπέδου και στήριξης σε καινοτόμες επιχειρήσεις, συμπεριλαμβανομένης τεχνικής βοήθειας για την τελειοποίηση προϊόντων ή υπηρεσιών, ουσιαστική πλαισίωση, στήριξη για την προσέγγιση πελατών και την αύξηση του κεφαλαίου, με στόχο την ταχεία είσοδο στην αγορά και την επιτάχυνση της διαδικασίας μεγέθυνσης.

2.4.  Συνέργειες και προστιθέμενη αξία στο πλαίσιο του προγράμματος «Ορίζων Ευρώπη»

Το EIΚT θα εντείνει τις προσπάθειές του για την αξιοποίηση των συνεργειών και της συμπληρωματικότητας μεταξύ υφιστάμενων ΚΓΚ και διαφόρων παραγόντων και πρωτοβουλιών σε ενωσιακό και παγκόσμιο επίπεδο, καθώς και για την διεύρυνση του δικτύου συνεργαζόμενων οργανισμών του τόσο από στρατηγική όσο και από επιχειρησιακή άποψη, ενώ παράλληλα αποφεύγονται οι επικαλύψεις.

–  Στενή συνεργασία με το ΕΣΚ και το InvestEU για τον εξορθολογισμό της στήριξης (ήτοι, χρηματοδότηση και υπηρεσίες) που παρέχεται σε καινοτόμες νεοφυείς και επεκτεινόμενες επιχειρήσεις ▌, ιδίως μέσω των ΚΓΚ.

Σχεδιασμός και υλοποίηση των δραστηριοτήτων του ΕΙΚΤ, με στόχο να μεγιστοποιούνται οι συνέργειες και η συμπληρωματικότητα με άλλα μέρη του προγράμματος·

–  Συνεργασία με τα κράτη μέλη της ΕΕ, τόσο σε εθνικό όσο και σε περιφερειακό επίπεδο, ανάπτυξη διαρθρωμένου διαλόγου και συντονισμός των προσπαθειών για τη δημιουργία συνεργειών με ▌εθνικές και περιφερειακές πρωτοβουλίες, συμπεριλαμβανομένων στρατηγικών έξυπνης εξειδίκευσης, ενδεχομένως και μέσω της εφαρμογής των «ευρωπαϊκών οικοσυστημάτων καινοτομίας», με στόχο τον εντοπισμό, την ανταλλαγή και τη διάδοση των βέλτιστων πρακτικών και διδαγμάτων·

–  Ανταλλαγή και διάδοση καινοτόμων πρακτικών και διδαγμάτων σε ολόκληρη την Ευρώπη και πέραν αυτής, ώστε να συμβάλει στην πολιτική για την καινοτομία στην Ευρώπη, σε συντονισμό με άλλα μέρη του προγράμματος «Ορίζων Ευρώπη»·

–  Συνεισφορά σε συζητήσεις πολιτικής για την καινοτομία και συμβολή στον σχεδιασμό και την υλοποίηση των προτεραιοτήτων πολιτικής της ΕΕ μέσω της συνεχούς συνεργασίας με όλες τις σχετικές υπηρεσίες της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, με άλλα προγράμματα της ΕΕ και με τα ενδιαφερόμενα μέρη τους, και περαιτέρω διερεύνηση ευκαιριών στο πλαίσιο πρωτοβουλιών εφαρμογής πολιτικής·

–  Αξιοποίηση συνεργειών με άλλα προγράμματα της ΕΕ, συμπεριλαμβανομένων εκείνων που στηρίζουν την ανάπτυξη του ανθρώπινου δυναμικού και την καινοτομία (π.χ. COST, ΕΚΤ+, ΕΤΠΑ, Erasmus+, Δημιουργική Ευρώπη και COSME Plus/ενιαία αγορά, InvestEU

–  Ανάπτυξη στρατηγικών συμμαχιών με σημαντικούς παράγοντες καινοτομίας σε ενωσιακό και διεθνές επίπεδο και στήριξη των ΚΓΚ ώστε να αναπτυχθούν συνεργασίες και δεσμοί με βασικούς εταίρους του τριγώνου της γνώσης από τρίτες χώρες, με σκοπό τη δημιουργία νέων αγορών για λύσεις που υποστηρίζονται από τις ΚΓΚ και την προσέλκυση χρηματοδότησης και ταλέντων από το εξωτερικό. Προωθείται η συμμετοχή τρίτων χωρών με σεβασμό για τις αρχές της αμοιβαιότητας και του αμοιβαίου οφέλους.

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ III

ΣΥΜΠΡΑΞΕΙΣ

Οι ευρωπαϊκές συμπράξεις ▌επιλέγονται και υλοποιούνται, ▌παρακολουθούνται, ▌αξιολογούνται, καταργούνται σταδιακά ή ανανεώνονται με βάση τα ακόλουθα κριτήρια:

1)  Επιλογή:

Επίδειξη ότι η ευρωπαϊκή σύμπραξη είναι περισσότερο αποτελεσματική για την επίτευξη των συναφών στόχων του προγράμματος μέσω της συμμετοχής και της δέσμευσης των εταίρων, ιδίως όσον αφορά την επίτευξη σαφών αποτελεσμάτων για την ΕΕ και τους πολίτες της, την αντιμετώπιση παγκόσμιων προκλήσεων, την υλοποίηση των στόχων έρευνας και καινοτομίας, τη διασφάλιση της ανταγωνιστικότητας της ΕΕ, τη βιωσιμότητα και την ενίσχυση του Ευρωπαϊκού Χώρου Έρευνας και Καινοτομίας και, κατά περίπτωση, των διεθνών δεσμεύσεων·

Στην περίπτωση των θεσμοθετημένων ευρωπαϊκών συμπράξεων που θεσπίζονται σύμφωνα με το άρθρο 185 ΣΛΕΕ, είναι υποχρεωτική η συμμετοχή τουλάχιστον του 50% των κρατών μελών της ΕΕ·

β)  Συνοχή και συνέργειες της ευρωπαϊκής σύμπραξης εντός του ενωσιακού τοπίου έρευνας και καινοτομίας, τηρώντας κατά το μέγιστο δυνατόν τους κανόνες του προγράμματος «Ορίζων Ευρώπη»·

γ)  Διαφάνεια και ανοικτός χαρακτήρας της ευρωπαϊκής σύμπραξης όσον αφορά τον καθορισμό προτεραιοτήτων και στόχων σχετικά με τα προσδοκώμενα αποτελέσματα και τις προσδοκώμενες επιπτώσεις, καθώς και όσον αφορά τη συμμετοχή εταίρων και ενδιαφερόμενων φορέων από όλο το εύρος της αλυσίδας αξιών, από διαφορετικούς τομείς και κλάδους και διαφορετικά υπόβαθρα, συμπεριλαμβανομένων διεθνών φορέων, κατά περίπτωση, και χωρίς παρέμβαση στην ευρωπαϊκή ανταγωνιστικότητα· σαφείς διαδικασίες για την προώθηση της συμμετοχής των ΜΜΕ και για τη διάδοση και αξιοποίηση των αποτελεσμάτων, ιδίως από τις ΜΜΕ, μεταξύ άλλων μέσω ενδιάμεσων οργανώσεων·

δ)  Εκ των προτέρων επίδειξη προσθετικότητας και κατεύθυνσης της ευρωπαϊκής σύμπραξης, συμπεριλαμβανομένου κοινού στρατηγικού οράματος σχετικά με τον στόχο της. Το εν λόγω όραμα θα περιλαμβάνει συγκεκριμένα:

–  προσδιορισμό μετρήσιμων προσδοκώμενων παραδοτέων, αποτελεσμάτων και επιπτώσεων εντός συγκεκριμένων χρονικών πλαισίων, συμπεριλαμβανομένης βασικής οικονομικής και/ή κοινωνιακής αξίας για την Ένωση·

–  επίδειξη προσδοκώμενων ποιοτικών και σημαντικών ποσοτικών αποτελεσμάτων μόχλευσης, καθώς και μιας μεθόδου για τη μέτρηση βασικών δεικτών επιδόσεων·

–  προσεγγίσεις για τη διασφάλιση ευέλικτης εφαρμογής και την προσαρμογή στις μεταβαλλόμενες ανάγκες της πολιτικής, της κοινωνίας και/ή της αγοράς, ή στην επιστημονική πρόοδο, καθώς και για την αύξηση της πολιτικής συνοχής μεταξύ περιφερειακού, εθνικού και ενωσιακού επιπέδου·

–  στρατηγική εξόδου και μέτρα για τη σταδιακή αποχώρηση από το πρόγραμμα.

ε)  Εκ των προτέρων επίδειξη μακροπρόθεσμης δέσμευσης εκ μέρους των εταίρων, συμπεριλαμβανομένου ελάχιστου ποσοστού δημόσιων και/ή ιδιωτικών επενδύσεων·

Στην περίπτωση των θεσμοθετημένων ευρωπαϊκών συμπράξεων, οι οποίες θεσπίζονται σύμφωνα με το άρθρο 185 ή 187 ΣΛΕΕ, οι χρηματοδοτικές και/ή σε είδος συνεισφορές από εταίρους άλλους πλην της Ένωσης είναι τουλάχιστον ίσες με το 50 % και μπορούν να ανέρχονται έως και στο 75 % των συνολικών αναλήψεων υποχρεώσεων από τον προϋπολογισμό της ευρωπαϊκής σύμπραξης. Για κάθε θεσμοθετημένη ευρωπαϊκή σύμπραξη αυτού του είδους, ένα μερίδιο των συνεισφορών από εταίρους εκτός της Ένωσης καταβάλλεται με τη μορφή χρηματοδοτικών συνεισφορών. Για εταίρους πλην της Ένωσης και των συμμετεχόντων κρατών, οι χρηματοδοτικές συνεισφορές θα πρέπει να αποσκοπούν κυρίως στην κάλυψη διοικητικών δαπανών, καθώς και του συντονισμού και της στήριξης και άλλων μη ανταγωνιστικών δραστηριοτήτων.

εα)  Κατόπιν συμφωνίας με τις περιφερειακές αρχές, το ΕΤΠΑ γίνεται αποδεκτό ως μερική εθνική συνεισφορά για συγχρηματοδοτούμενες από το πρόγραμμα δράσεις στις οποίες συμμετέχουν κράτη μέλη.

2)  Υλοποίηση:

α)  Συστημική προσέγγιση που διασφαλίζει την ενεργή και έγκαιρη συμμετοχή των κρατών μελών και την επίτευξη των προσδοκώμενων αποτελεσμάτων της ευρωπαϊκής σύμπραξης με την ευέλικτη εφαρμογή κοινών δράσεων υψηλής ευρωπαϊκής προστιθέμενης αξίας και οι οποίες υπερβαίνουν τις κοινές προσκλήσεις υποβολής προτάσεων για δραστηριότητες έρευνας και καινοτομίας, συμπεριλαμβανομένων εκείνων που σχετίζονται με την υιοθέτηση κανόνων ή πολιτικών ή με την υιοθέτηση από την αγορά·

β)  Κατάλληλα μέτρα που διασφαλίζουν τον διαρκή ανοικτό χαρακτήρα της πρωτοβουλίας και τη διαφάνεια κατά τη διάρκεια της υλοποίησης, ιδίως όσον αφορά τον καθορισμό προτεραιοτήτων, τη συμμετοχή σε προσκλήσεις υποβολής προτάσεων, πληροφορίες σχετικά με τη λειτουργία της διακυβέρνησης, την προβολή της Ένωσης, τα μέτρα επικοινωνίας και προβολής, τη διάδοση και την εκμετάλλευση των αποτελεσμάτων, και της σαφούς στρατηγικής ανοικτής πρόσβασης/χρήστη σε ολόκληρη την αλυσίδα αξιών· κατάλληλα μέτρα για την ενημέρωση των ΜΜΕ και την προώθηση της συμμετοχής τους·

γ)  Συντονισμός και/ή κοινές δραστηριότητες με άλλες συναφείς πρωτοβουλίες έρευνας και καινοτομίας για την εξασφάλιση του βέλτιστου επιπέδου διασυνδέσεων και τη διασφάλιση αποτελεσματικών συνεργειών, μεταξύ άλλων για την άρση των πιθανών φραγμών στην υλοποίηση σε εθνικό επίπεδο και την αύξηση της αποδοτικότητας από πλευράς κόστους·

δ)  ▌Δεσμεύσεις ▌, ιδίως για χρηματοδοτικές και/ή σε είδος συνεισφορές, από κάθε εταίρο σύμφωνα με τις εθνικές διατάξεις καθ’ όλη τη διάρκεια ζωής της πρωτοβουλίας·

ε)  Στην περίπτωση θεσμοθετημένης ευρωπαϊκής σύμπραξης, πρόσβαση της Επιτροπής στα αποτελέσματα και τις λοιπές σχετικές με τη δράση πληροφορίες για τους σκοπούς της ανάπτυξης, της εφαρμογής και της παρακολούθησης πολιτικών ή προγραμμάτων της Ένωσης.

3)  Παρακολούθηση:

α)  Σύστημα παρακολούθησης σύμφωνο με τις απαιτήσεις του άρθρου 45 για την παρακολούθηση της προόδου ως προς την επίτευξη συγκεκριμένων ▌στόχων πολιτικής ▌, παραδοτέων και βασικών δεικτών επιδόσεων, το οποίο καθιστά εφικτή την αξιολόγηση των επιτευγμάτων, των επιπτώσεων και των ενδεχόμενων αναγκών για διορθωτικά μέτρα σε βάθος χρόνου·

β)  Υποβολή ειδικών περιοδικών εκθέσεων σχετικά με τα ποσοτικά και ποιοτικά αποτελέσματα μόχλευσης, μεταξύ άλλων όσον αφορά τις δεσμευμένες και πράγματι χορηγηθείσες χρηματοδοτικές και σε είδος συνεισφορές, την προβολή και τη θέση στο διεθνές πλαίσιο, καθώς και τις επιπτώσεις στους κινδύνους που συνδέονται με επενδύσεις του ιδιωτικού τομέα στην έρευνα και την καινοτομία·

γ)  Λεπτομερείς πληροφορίες σχετικά με τη διαδικασία αξιολόγησης και τα αποτελέσματα όλων των προσκλήσεων υποβολής προτάσεων στο πλαίσιο συμπράξεων, οι οποίες είναι εγκαίρως διαθέσιμες και προσβάσιμες σε κοινή ηλεκτρονική βάση δεδομένων.

4)  Αξιολόγηση, σταδιακή κατάργηση και ανανέωση:

α)  Αξιολόγηση των επιτευχθεισών επιπτώσεων σε ενωσιακό και εθνικό επίπεδο ως προς καθορισμένους στόχους και δείκτες επιδόσεων, η οποία χρησιμοποιείται για την τεκμηρίωση της αξιολόγησης του προγράμματος που προβλέπεται στο άρθρο 47, και μεταξύ άλλων αξιολόγηση του πλέον αποδοτικού τρόπου παρέμβασης πολιτικής για τυχόν μελλοντικές δράσεις· και τη θέση κάθε πιθανής ανανέωσης ευρωπαϊκής σύμπραξης στο συνολικό τοπίο των ευρωπαϊκών συμπράξεων και των πολιτικών προτεραιοτήτων της·

β)  Σε περίπτωση μη ανανέωσης, κατάλληλα μέτρα που διασφαλίζουν τη σταδιακή κατάργηση της χρηματοδότησης του προγράμματος-πλαισίου σύμφωνα με τους ▌όρους και το χρονοδιάγραμμα που έχουν εκ των προτέρων συμφωνηθεί με τους νομικά δεσμευμένους εταίρους, με την επιφύλαξη ενδεχόμενης διαρκούς διακρατικής χρηματοδότησης από εθνικά ή άλλα ενωσιακά προγράμματα, καθώς και με την επιφύλαξη ιδιωτικών επενδύσεων και εν εξελίξει έργων.

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ IV

ΣΥΝΕΡΓΕΙΕΣ ΜΕ ΑΛΛΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΤΗΣ ΕΝΩΣΗΣ

1.  Οι συνέργειες με το Ευρωπαϊκό Γεωργικό Ταμείο Εγγυήσεων και το Ευρωπαϊκό Γεωργικό Ταμείο Αγροτικής Ανάπτυξης (Κοινή Γεωργική Πολιτική-ΚΓΠ) διασφαλίζουν ότι:

α)  οι ανάγκες έρευνας και καινοτομίας του γεωργικού τομέα και των αγροτικών περιοχών εντός της ΕΕ εντοπίζονται κυρίως στο πλαίσιο της ευρωπαϊκής σύμπραξης καινοτομίας για την «παραγωγικότητα και τη βιωσιμότητα της γεωργίας»(35), και συνυπολογίζονται κατά τη διαδικασία στρατηγικού σχεδιασμού έρευνας και καινοτομίας και των προγραμμάτων εργασίας του προγράμματος·

β)  η ΚΓΠ αξιοποιεί με τον καλύτερο δυνατό τρόπο τα αποτελέσματα της έρευνας και της καινοτομίας και προωθεί τη χρήση, διάδοση και διείσδυση καινοτόμων λύσεων, συμπεριλαμβανομένων όσων απορρέουν από έργα χρηματοδοτούμενα από τα προγράμματα-πλαίσια για την έρευνα και την καινοτομία, από την ευρωπαϊκή σύμπραξη καινοτομίας «γεωργική παραγωγικότητα και βιωσιμότητα» και συναφείς κοινότητες γνώσης και καινοτομίας (ΚΓΚ) του ΕΙΚΤ·

γ)  το ΕΓΤΑΑ στηρίζει την υιοθέτηση και τη διάδοση γνώσεων και λύσεων που απορρέουν από τα αποτελέσματα του προγράμματος, οι οποίες οδηγούν στην αύξηση της δυναμικότητας του γεωργικού τομέα και τη δημιουργία νέων ευκαιριών για την ανάπτυξη των αγροτικών περιοχών.

2.  Οι συνέργειες με το Ευρωπαϊκό Ταμείο Θάλασσας και Αλιείας (ΕΤΘΑ) θα διασφαλίζουν ότι:

α)  το πρόγραμμα και το ΕΤΘΑ είναι διασυνδεδεμένα σε μεγάλο βαθμό δεδομένου ότι οι ανάγκες έρευνας και καινοτομίας της ΕΕ στον τομέα της θαλάσσιας και ναυτιλιακής πολιτικής θα μετατρέπονται σε πράξη μέσω της διαδικασίας στρατηγικού σχεδιασμού έρευνας και καινοτομίας του προγράμματος.

β)  το ΕΤΘΑ στηρίζει την ανάπτυξη νέων τεχνολογιών και καινοτόμων προϊόντων, διαδικασιών και υπηρεσιών, ιδίως όσων απορρέουν από το πρόγραμμα στους τομείς της θαλάσσιας και ναυτιλιακής πολιτικής· το ΕΤΘΑ προωθεί επίσης την συλλογή και την επεξεργασία επιτόπιων δεδομένων και διαδίδει συναφείς δράσεις που υποστηρίζονται στο πλαίσιο του προγράμματος, που με τη σειρά τους συμβάλλουν στην εφαρμογή της κοινής αλιευτικής πολιτικής, της θαλάσσιας πολιτικής της ΕΕ, της διεθνούς διακυβέρνησης των ωκεανών και των διεθνών δεσμεύσεων.

3.  Οι συνέργειες με το Ευρωπαϊκό Ταμείο Περιφερειακής Ανάπτυξης (ΕΤΠΑ) θα διασφαλίζουν ότι:

α)  οι ρυθμίσεις για συνδυασμένη χρηματοδότηση από το ΕΤΠΑ και το πρόγραμμα «Ορίζων Ευρώπη» χρησιμοποιούνται για τη στήριξη δραστηριοτήτων που συνδέουν τα περιφερειακά επιχειρησιακά προγράμματα, τις στρατηγικές έξυπνης εξειδίκευσης και τη διεθνή αριστεία στον τομέα της έρευνας και της καινοτομίας, συμπεριλαμβανομένων κοινών διαπεριφερειακών/διακρατικών προγραμμάτων και πανευρωπαϊκών ερευνητικών υποδομών, με στόχο την ενίσχυση του Ευρωπαϊκού Χώρου Έρευνας·

αα)  τα κονδύλια του ΕΤΠΑ μπορούν να μεταφερθούν σε εθελοντική βάση για τη στήριξη δραστηριοτήτων στο πλαίσιο του προγράμματος, και ιδίως της σφραγίδας αριστείας·

β)  το ΕΤΠΑ εστιάζει, μεταξύ άλλων, στην ανάπτυξη και την ενίσχυση περιφερειακών και τοπικών οικοσυστημάτων έρευνας και καινοτομίας, τον μετασχηματισμό της βιομηχανίας, την παροχή στήριξης για την αξιοποίηση των αποτελεσμάτων και την ανάπτυξη νέων τεχνολογιών και καινοτόμων λύσεων από τα προγράμματα-πλαίσια για την έρευνα και την καινοτομία μέσω του ΕΤΠΑ·

βα)  ενισχύονται τα υφιστάμενα περιφερειακά οικοσυστήματα και δίκτυα πλατφορμών, καθώς και οι υφιστάμενες περιφερειακές στρατηγικές·

4.  Οι συνέργειες με το Ευρωπαϊκό Κοινωνικό Ταμείο+ θα διασφαλίζουν ότι:

α)  το Ευρωπαϊκό Κοινωνικό Ταμείο+ μπορεί να ενσωματώνει και να επεκτείνει καινοτόμα προγράμματα σπουδών υποστηριζόμενα από το πρόγραμμα, μέσω εθνικών ή περιφερειακών προγραμμάτων, ώστε οι πολίτες να εφοδιάζονται με τις απαραίτητες ικανότητες και δεξιότητες για τις θέσεις εργασίας του μέλλοντος.

β)  μπορούν να χρησιμοποιούνται σε εθελοντική βάση ρυθμίσεις για συνδυασμένη χρηματοδότηση από το Ευρωπαϊκό Κοινωνικό Ταμείο+, για τη στήριξη δραστηριοτήτων του προγράμματος που προωθούν την ανάπτυξη του ανθρώπινου κεφαλαίου έρευνας και καινοτομίας, με σκοπό την ενίσχυση του Ευρωπαϊκού Χώρου Έρευνας· [Τροπ. 148]

γ)  το σκέλος για την υγεία του Ευρωπαϊκού Κοινωνικού Ταμείου ενσωματώνει καινοτόμες τεχνολογίες και νέα/-ες επιχειρηματικά/-ές μοντέλα και λύσεις, ιδίως όσα/-ες απορρέουν από τα προγράμματα, ώστε να συμβάλλει στην ανάπτυξη καινοτόμων, αποδοτικών και βιώσιμων συστημάτων υγείας των κρατών μελών και να βελτιώνει την πρόσβαση των Ευρωπαίων πολιτών σε βελτιωμένη και ασφαλέστερη υγειονομική περίθαλψη.

5.  Οι συνέργειες με τον μηχανισμό «Συνδέοντας την Ευρώπη» (CEF) θα διασφαλίζουν ότι:

α)  οι ανάγκες έρευνας και καινοτομίας στους τομείς των μεταφορών, της ενέργειας και τον ψηφιακό τομέα εντός της ΕΕ καθορίζονται και εδραιώνονται στο πλαίσιο της διαδικασίας στρατηγικού σχεδιασμού έρευνας και καινοτομίας του προγράμματος·

β)  ο μηχανισμός «Συνδέοντας την Ευρώπη» στηρίζει τη μεγάλης κλίμακας εγκατάσταση και ανάπτυξη καινοτόμων νέων τεχνολογιών και λύσεων στους τομείς των μεταφορών, της ενέργειας και των ψηφιακών υλικών υποδομών, ιδίως εκείνων που προκύπτουν από τα προγράμματα-πλαίσια για την έρευνα και την καινοτομία.

γ)  θα διευκολύνεται η ανταλλαγή πληροφοριών και δεδομένων μεταξύ του προγράμματος-πλαισίου και των έργων στο πλαίσιο του μηχανισμού «Συνδέοντας την Ευρώπη», για παράδειγμα, με την επισήμανση τεχνολογιών του προγράμματος-πλαισίου με υψηλό βαθμό εμπορικής ωριμότητας τα οποία θα μπορούσαν να αναπτυχθούν περαιτέρω μέσω του CEF.

6.  Οι συνέργειες με το πρόγραμμα «Ψηφιακή Ευρώπη» (DEP) θα διασφαλίζουν ότι:

α)  μολονότι διάφορα θεματικά πεδία που καλύπτονται από το πρόγραμμα και το πρόγραμμα «Ψηφιακή Ευρώπη» συγκλίνουν, οι τύποι των δράσεων προς υποστήριξη, οι προσδοκώμενες εκροές και η λογική παρέμβασής τους διαφέρουν και αλληλοσυμπληρώνονται·

β)  οι ανάγκες έρευνας και καινοτομίας που συνδέονται με ψηφιακές πτυχές καθορίζονται και εδραιώνονται στα στρατηγικά σχέδια έρευνας και καινοτομίας του προγράμματος· σε αυτά περιλαμβάνονται η έρευνα και καινοτομία στους τομείς της υπολογιστικής υψηλών επιδόσεων, της τεχνητής νοημοσύνης, της ασφάλειας στον κυβερνοχώρο, των τεχνολογιών κατανεμημένου καθολικού, των κβαντικών τεχνολογιών και ο συνδυασμός ψηφιακών με άλλες τεχνολογίες γενικής εφαρμογής και με μη τεχνολογικές καινοτομίες· η στήριξη για την επέκταση επιχειρήσεων που εισάγουν ρηξικέλευθες καινοτομίες (πολλές από τις οποίες θα συνδυάζουν ψηφιακές και υλικές τεχνολογίες)· η ενσωμάτωση της ψηφιακής τεχνολογίας σε ολόκληρο τον πυλώνα «Παγκόσμιες προκλήσεις και ευρωπαϊκή βιομηχανική ανταγωνιστικότητα»· και η στήριξη των ψηφιακών ερευνητικών υποδομών·

γ)  το πρόγραμμα «Ψηφιακή Ευρώπη» εστιάζεται στη δημιουργία ψηφιακών ικανοτήτων και υποδομών μεγάλης κλίμακας στους τομείς της υπολογιστικής υψηλών επιδόσεων, της τεχνητής νοημοσύνης, της ασφάλειας στον κυβερνοχώρο, των τεχνολογιών κατανεμημένου καθολικού, των κβαντικών τεχνολογιών και των προηγμένων ψηφιακών δεξιοτήτων, με στόχο να υιοθετηθούν και να αναπτυχθούν ευρέως ανά την Ευρώπη κρίσιμες καινοτόμες ψηφιακές λύσεις —υφιστάμενες ή υπό δοκιμή— εντός ενός ενωσιακού πλαισίου σε τομείς δημοσίου συμφέροντος (όπως υγεία, δημόσια διοίκηση, δικαιοσύνη και εκπαίδευση) ή εκεί όπου παρατηρείται ανεπάρκεια της αγοράς (όπως στην ψηφιοποίηση των επιχειρήσεων, ιδίως των μικρών και μεσαίων επιχειρήσεων)· Το πρόγραμμα «Ψηφιακή Ευρώπη» υλοποιείται κυρίως μέσω συντονισμένων και στρατηγικών επενδύσεων με τα κράτη μέλη, ιδίως με τη σύναψη κοινών δημόσιων συμβάσεων, σε ψηφιακές ικανότητες προς από κοινού χρήση σε ολόκληρη την Ευρώπη και σε δράσεις ενωσιακής εμβέλειας που στηρίζουν τη διαλειτουργικότητα και την τυποποίηση στο πλαίσιο της ανάπτυξης της ψηφιακής ενιαίας αγοράς·

δ)  οι ικανότητες και υποδομές του προγράμματος «Ψηφιακή Ευρώπη» διατίθενται στην κοινότητα έρευνας και καινοτομίας, μεταξύ άλλων για δραστηριότητες που στηρίζονται μέσω του προγράμματος, όπως δοκιμές, πειραματισμός και επίδειξη σε όλους τους τομείς και επιστημονικούς κλάδους·

ε)  νέες ψηφιακές τεχνολογίες που αναπτύσσονται στο πλαίσιο του προγράμματος υιοθετούνται σταδιακά και εξαπλώνονται μέσω του προγράμματος «Ψηφιακή Ευρώπη»·

στ)  οι πρωτοβουλίες του προγράμματος για την κατάρτιση εκπαιδευτικών προγραμμάτων που παρέχουν δεξιότητες και ικανότητες, συμπεριλαμβανομένων εκείνων που προσφέρονται στα κέντρα συστέγασης των κοινοτήτων γνώσης και καινοτομίας του Ευρωπαϊκού Ινστιτούτου Καινοτομίας και Τεχνολογίας, συμπληρώνονται με δημιουργία ικανοτήτων σε προηγμένες ψηφιακές δεξιότητες με στήριξη από το πρόγραμμα «Ψηφιακή Ευρώπη»·

ζ)  εναρμονίζονται ισχυροί μηχανισμοί συντονισμού του στρατηγικού σχεδιασμού και των διαδικασιών λειτουργίας για αμφότερα τα προγράμματα, ενώ στις οικείες δομές διακυβέρνησης συμμετέχουν οι αρμόδιες υπηρεσίες της Επιτροπής καθώς και άλλες υπηρεσίες αρμόδιες για τα διαφορετικά μέρη των αντίστοιχων προγραμμάτων.

7.  Οι συνέργειες με το πρόγραμμα για την ενιαία αγορά θα διασφαλίζουν ότι:

α)  το πρόγραμμα για την ενιαία αγορά αντιμετωπίζει τις ανεπάρκειες της αγοράς που επηρεάζουν όλες τις ΜΜΕ, και θα προωθεί την επιχειρηματικότητα και τη δημιουργία και ανάπτυξη εταιρειών. Υφίσταται πλήρης συμπληρωματικότητα μεταξύ του προγράμματος για την ενιαία αγορά και των δράσεων τόσο του ΕΙΚΤ όσο και του μελλοντικού Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Καινοτομίας για τις καινοτόμες εταιρείες, καθώς και στον τομέα των υπηρεσιών στήριξης των ΜΜΕ, ιδίως εκεί όπου η αγορά δεν παρέχει βιώσιμη χρηματοδότηση·

β)  το δίκτυο «Enterprise Europe Network» μπορεί, όπως και άλλες υφιστάμενες δομές στήριξης των ΜΜΕ (π.χ. τα εθνικά σημεία επαφής, οι οργανισμοί καινοτομίας, οι κόμβοι ψηφιακής καινοτομίας, τα κέντρα ικανοτήτων, τα πιστοποιημένα εκκολαπτήρια επιχειρήσεων), να παρέχει υπηρεσίες στήριξης στο πλαίσιο του προγράμματος «Ορίζων Ευρώπη», συμπεριλαμβανομένου του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Καινοτομίας του προγράμματος.

8.  Οι συνέργειες με το Πρόγραμμα για το περιβάλλον και τη δράση για το κλίμα LIFE («LIFE») θα διασφαλίζουν ότι:

Οι ανάγκες έρευνας και καινοτομίας για την αντιμετώπιση των περιβαλλοντικών, κλιματικών και ενεργειακών προκλήσεων εντός της ΕΕ καθορίζονται και εδραιώνονται στο πλαίσιο της διαδικασίας στρατηγικού σχεδιασμού έρευνας και καινοτομίας του προγράμματος. Το πρόγραμμα LIFE θα εξακολουθήσει να διαδραματίζει καταλυτικό ρόλο στην εφαρμογή της πολιτικής και της συναφούς νομοθεσίας της ΕΕ για το περιβάλλον, το κλίμα και την ενέργεια, μεταξύ άλλων με την υιοθέτηση και την εφαρμογή των αποτελεσμάτων έρευνας και καινοτομίας από το πρόγραμμα και με την ανάπτυξή τους σε εθνική και (δια)περιφερειακή κλίμακα, όταν αυτό μπορεί να συμβάλλει στην αντιμετώπιση περιβαλλοντικών και κλιματικών ζητημάτων καθώς και ζητημάτων μετάβασης σε καθαρές μορφές ενέργειας. Συγκεκριμένα, το πρόγραμμα LIFE θα εξακολουθήσει να παρέχει κίνητρα για συνέργειες με το πρόγραμμα μέσω πριμοδότησης κατά την αξιολόγηση των προτάσεων που περιλαμβάνουν την αξιοποίηση των αποτελεσμάτων του προγράμματος. Τα συνήθη έργα δράσης του προγράμματος LIFE θα στηρίζουν την ανάπτυξη, τη δοκιμή ή την επίδειξη κατάλληλων τεχνολογιών ή μεθοδολογιών για την εφαρμογή της πολιτικής της ΕΕ για το περιβάλλον και το κλίμα, που μπορούν στη συνέχεια να αναπτυχθούν σε μεγάλη κλίμακα, με χρηματοδότηση από άλλες πηγές, όπως το πρόγραμμα. Το ΕΙΚΤ, καθώς και το μελλοντικό Ευρωπαϊκό Συμβούλιο Καινοτομίας, του προγράμματος μπορεί να στηρίζει την επέκταση και την εμπορική διάθεση νέων ρηξικέλευθων ιδεών που ενδεχομένως απορρέουν από την εφαρμογή των έργων του προγράμματος LIFE.

9.  Οι συνέργειες με το πρόγραμμα Erasmus θα διασφαλίζουν ότι:

α)  χρησιμοποιούνται συνδυασμένοι πόροι από το πρόγραμμα και το πρόγραμμα Erasmus για τη στήριξη δραστηριοτήτων που αποσκοπούν αποκλειστικά στην ενίσχυση και τον εκσυγχρονισμό ευρωπαϊκών ιδρυμάτων τριτοβάθμιας εκπαίδευσης. Το πρόγραμμα θα συμπληρώνει τη στήριξη του προγράμματος Erasmus για την πρωτοβουλία «ευρωπαϊκά πανεπιστήμια», ιδίως όσον αφορά την ερευνητική του πτυχή, στο πλαίσιο δημιουργίας νέων κοινών, ολοκληρωμένων, μακροπρόθεσμων και βιώσιμων στρατηγικών για την εκπαίδευση, την έρευνα και την καινοτομία, με βάση διεπιστημονικές και διατομεακές προσεγγίσεις για την υλοποίηση του τριγώνου της γνώσης και την ώθηση της οικονομικής ανάπτυξης· οι εκπαιδευτικές δραστηριότητες του ΕΙΚΤ θα μπορούσαν να αποτελούν πηγή έμπνευσης για την πρωτοβουλία σχετικά με τα δίκτυα ευρωπαϊκών πανεπιστημίων και να συνδέονται με αυτήν.

β)  το πρόγραμμα και το πρόγραμμα Erasmus προωθούν την ενοποίηση της εκπαίδευσης με την έρευνα, διευκολύνοντας τα ιδρύματα τριτοβάθμιας εκπαίδευσης να διατυπώνουν και να καταρτίζουν κοινές στρατηγικές εκπαίδευσης, έρευνας και καινοτομίας, να εμπλουτίζουν τη διδασκαλία με τα πλέον πρόσφατα πορίσματα και τις πρακτικές έρευνας, ώστε να παρέχεται ενεργή ερευνητική εμπειρία σε όλους τους φοιτητές και το προσωπικό τριτοβάθμιας εκπαίδευσης και ιδίως στους ερευνητές, καθώς και να στηρίζονται άλλες δραστηριότητες ενοποίησης της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης με την έρευνα και την καινοτομία.

10.  Οι συνέργειες με το ευρωπαϊκό διαστημικό πρόγραμμα θα διασφαλίζουν ότι:

α)  οι ανάγκες έρευνας και καινοτομίας στους ανάντη και κατάντη κλάδους του διαστήματος εντός της ΕΕ καθορίζονται και εδραιώνονται στο πλαίσιο της διαδικασίας στρατηγικού σχεδιασμού έρευνας και καινοτομίας του προγράμματος· οι ερευνητικές δράσεις στον τομέα του διαστήματος που υλοποιούνται στο πλαίσιο του προγράμματος «Ορίζων Ευρώπη» θα διεξάγονται, κατά περίπτωση, στους τομείς της σύναψης συμβάσεων και της επιλεξιμότητας οντοτήτων, σύμφωνα με τις διατάξεις του διαστημικού προγράμματος·

β)  τα διαστημικά δεδομένα και οι υπηρεσίες που διατίθενται ως δημόσιο αγαθό από το ευρωπαϊκό διαστημικό πρόγραμμα χρησιμοποιούνται για την ανάπτυξη ρηξικέλευθων λύσεων μέσω της έρευνας και της καινοτομίας, μεταξύ άλλων στο πρόγραμμα-πλαίσιο, ιδίως λύσεις για βιώσιμα τρόφιμα και φυσικούς πόρους, την παρακολούθηση του κλίματος, έξυπνες πόλεις, αυτοματοποιημένα οχήματα ή τη διαχείριση καταστροφών·

γ)  οι υπηρεσίες πρόσβασης σε δεδομένα και πληροφορίες του Copernicus συμβάλλουν στο ευρωπαϊκό νέφος ανοικτής επιστήμης και, ως εκ τούτου, διευκολύνουν την πρόσβαση ερευνητών και επιστημόνων σε δεδομένα του Copernicus· οι ερευνητικές υποδομές, ιδίως τα δίκτυα επιτόπιας παρατήρησης, αποτελούν σημαντικά στοιχεία των υποδομών επιτόπιας παρατήρησης που καθιστούν εφικτές τις υπηρεσίες του Copernicus και, αντίστοιχα, ωφελούνται από υπηρεσίες που παράγονται από τις υπηρεσίες του Copernicus.

11.  Οι συνέργειες με τον Μηχανισμό Γειτονίας, Ανάπτυξης και Διεθνούς Συνεργασίας (το «εξωτερικό μέσο») διασφαλίζουν ότι οι δραστηριότητες έρευνας και καινοτομίας του προγράμματος με τη συμμετοχή τρίτων χωρών και οι στοχευμένες δράσεις διεθνούς συνεργασίας επιδιώκουν την εναρμόνιση και τη συνοχή με τους άξονες δράσεων παράλληλης υιοθέτησης από την αγορά και ανάπτυξης ικανοτήτων στο πλαίσιο του εξωτερικού μέσου, με βάση τις ανάγκες και τους τομείς παρέμβασης που καθορίζονται από κοινού κατά τη διάρκεια της διαδικασίας στρατηγικού σχεδιασμού έρευνας και καινοτομίας του προγράμματος.

12.  Οι συνέργειες με το Ταμείο Εσωτερικής Ασφάλειας και το μέσο για τη διαχείριση των συνόρων που αποτελεί μέρος του Ταμείου για την Ολοκληρωμένη Διαχείριση των Συνόρων θα διασφαλίζουν ότι:

α)  οι ανάγκες έρευνας και καινοτομίας στους τομείς της ασφάλειας και της ολοκληρωμένης διαχείρισης των συνόρων καθορίζονται και εδραιώνονται στο πλαίσιο της διαδικασίας στρατηγικού σχεδιασμού έρευνας και καινοτομίας του προγράμματος·

β)  το Ταμείο Εσωτερικής Ασφάλειας και το Ταμείο για την Ολοκληρωμένη Διαχείριση των Συνόρων στηρίζουν την ανάπτυξη νέων καινοτόμων τεχνολογιών και λύσεων, ιδίως όσων απορρέουν από τα προγράμματα-πλαίσια για την έρευνα και την καινοτομία στον τομέα της ασφάλειας.

13.  Οι συνέργειες με το Ταμείο InvestEU θα διασφαλίζουν ότι:

α)  το πρόγραμμα παρέχει από τον οικείο προϋπολογισμό μεικτή χρηματοδότηση του προγράμματος «Ορίζων Ευρώπη» και του ΕΣΚ σε φορείς καινοτομίας που χαρακτηρίζονται από υψηλό επίπεδο κινδύνου και για τους οποίους η αγορά δεν παρέχει, όταν κρίνεται σκόπιμο, βιώσιμη και μακρόπνοη χρηματοδότηση. Ταυτόχρονα, το πρόγραμμα παρέχει κατάλληλο συντονισμό για τη στήριξη της αποτελεσματικής υλοποίησης και διαχείρισης του τμήματος ιδιωτικής χρηματοδότησης της μεικτής χρηματοδότησης μέσω κονδυλίων και ενδιάμεσων φορέων που λαμβάνουν στήριξη στο πλαίσιο του InvestEU·

β)  τα χρηματοδοτικά μέσα για την έρευνα, την καινοτομία και τις ΜΜΕ ομαδοποιούνται στο πλαίσιο του Ταμείου InvestEU, ειδικότερα μέσω ειδικής θεματικής θυρίδας Ε&Κ, καθώς και μέσω προϊόντων που αναπτύσσονται στο πλαίσιο της θυρίδας ΜΜΕ για καινοτόμες εταιρείες, συμβάλλοντας έτσι επίσης στην επίτευξη των στόχων του προγράμματος. Θα δημιουργηθούν ισχυροί συμπληρωματικοί δεσμοί μεταξύ του InvestEU και του προγράμματος «Ορίζων Ευρώπη».

14.  Οι συνέργειες με το Ταμείο Καινοτομίας δυνάμει του συστήματος εμπορίας εκπομπών (το «Ταμείο Καινοτομίας») θα διασφαλίζουν ότι:

α)  το Ταμείο Καινοτομίας εστιάζει ειδικά στην καινοτομία σε τεχνολογίες και διαδικασίες χαμηλών ανθρακούχων εκπομπών, όπως, για παράδειγμα, η περιβαλλοντικά ασφαλής δέσμευση και αξιοποίηση άνθρακα η οποία συμβάλλει σημαντικά στον μετριασμό των επιπτώσεων της κλιματικής αλλαγής, καθώς και τα προϊόντα που υποκαθιστούν άλλα προϊόντα υψηλής έντασης άνθρακα, και συμβάλλει στην τόνωση της ανάπτυξης και της λειτουργίας έργων που αποσκοπούν σε περιβαλλοντικά ασφαλή δέσμευση CO2, σε αποθήκευση CO2 σε γεωλογικούς σχηματισμούς, καθώς και σε καινοτόμες τεχνολογίες ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές και αποθήκευσης ενέργειας· Θα δημιουργηθεί κατάλληλο πλαίσιο που θα καθιστά δυνατή την παραγωγή πιο «πράσινων» προϊόντων με βιώσιμη προστιθέμενη αξία για τους πελάτες και τους τελικούς χρήστες, και θα παρέχει σχετικά κίνητρα.

β)  το πρόγραμμα θα χρηματοδοτεί την ανάπτυξη, την επίδειξη και την εφαρμογή τεχνολογιών, συμπεριλαμβανομένων των ρηξικέλευθων λύσεων, που μπορούν να επιτύχουν τους στόχους για μια οικονομία χαμηλών ανθρακούχων εκπομπών και για την απαλλαγή της Ένωσης από τις ανθρακούχες εκπομπές, καθώς και τους στόχους ενεργειακού και βιομηχανικού μετασχηματισμού, ιδίως στον πυλώνα 2 του προγράμματος και μέσω του ΕΙΚΤ·

γ)  το Ταμείο Καινοτομίας μπορεί, με την επιφύλαξη της πλήρωσης των οικείων κριτηρίων επιλογής και χορήγησης, να στηρίζει το στάδιο επίδειξης επιλέξιμων έργων. Έργα που λαμβάνουν στήριξη από το Ταμείο Καινοτομίας μπορούν να είναι επιλέξιμα για στήριξη από τα προγράμματα-πλαίσια έρευνας και καινοτομίας, και αντιστρόφως. Για να συμπληρωθεί το πρόγραμμα «Ορίζων Ευρώπη», το Ταμείο Καινοτομίας μπορεί να εστιάζει στις καινοτομίες που βρίσκονται κοντά στην αγορά και συμβάλλουν στη σημαντική και ταχεία μείωση των ανθρακούχων εκπομπών. Θα δημιουργηθούν ισχυροί συμπληρωματικοί δεσμοί μεταξύ του Ταμείου Καινοτομίας και του προγράμματος «Ορίζων Ευρώπη».

15.  Οι συνέργειες με το πρόγραμμα έρευνας και εκπαίδευσης της Ευρατόμ διασφαλίζουν ότι:

α)  το πρόγραμμα και το πρόγραμμα έρευνας και εκπαίδευσης της Ευρατόμ αναπτύσσουν ολοκληρωμένες δράσεις για τη στήριξη της εκπαίδευσης και της κατάρτισης (συμπεριλαμβανομένων των δράσεων «Marie Skłodowska-Curie»), με στόχο τη διατήρηση και την ανάπτυξη σχετικών δεξιοτήτων στην Ευρώπη·

β)  το πρόγραμμα και το πρόγραμμα έρευνας και εκπαίδευσης της Ευρατόμ αναπτύσσουν κοινές ερευνητικές δράσεις με επίκεντρο οριζόντιες πτυχές της ασφαλούς και αξιόπιστης χρήσης εφαρμογών ιοντίζουσας ακτινοβολίας εκτός ηλεκτροπαραγωγής σε τομείς όπως η ιατρική, η βιομηχανία, η γεωργία, το διάστημα, η κλιματική αλλαγή, η ασφάλεια και η ετοιμότητα αντιμετώπισης καταστάσεων έκτακτης ανάγκης, καθώς και η συμβολή στην πυρηνική επιστήμη.

16.  Οι δυνητικές συνέργειες με το Ευρωπαϊκό Ταμείο Άμυνας συμβάλλουν ώστε να αποφεύγονται οι επικαλύψεις.

16α.  Οι συνέργειες με το πρόγραμμα «Δημιουργική Ευρώπη» θα στηρίζουν την ανταγωνιστικότητα και την καινοτομία, θα συμβάλλουν στην οικονομική και κοινωνική ανάπτυξη, και θα προωθούν την αποτελεσματική χρήση των δημόσιων πόρων.

16β.  Μπορεί να εξεταστεί το ενδεχόμενο συνεργειών με σημαντικά σχέδια κοινού ευρωπαϊκού ενδιαφέροντος.

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ V

ΚΥΡΙΟΙ ΔΕΙΚΤΕΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΕΠΙΠΤΩΣΕΩΝ

Οι κατευθύνσεις επιπτώσεων και οι συναφείς κύριοι δείκτες κατεύθυνσης επιπτώσεων διαρθρώνουν την παρακολούθηση της πορείας του προγράμματος-πλαισίου (ΠΠ) προς την επίτευξη των στόχων του, όπως αναφέρεται στο άρθρο 3. Οι δείκτες κατεύθυνσης επιπτώσεων είναι ευαίσθητοι ως προς τον χρόνο και αντικατοπτρίζουν τρεις συμπληρωματικές κατηγορίες επιπτώσεων, οι οποίες αντιπροσωπεύουν τον μη γραμμικό χαρακτήρα των επενδύσεων Ε&Κ: επιστημονικές, κοινωνιακές και τεχνολογικές/οικονομικές. Η πρόοδος κάθε μίας από τις παραπάνω κατηγορίες επιπτώσεων θα παρακολουθείται με τη χρήση προσεγγιστικών δεικτών που κάνουν διάκριση μεταξύ βραχυπρόθεσμου, μεσοπρόθεσμου και μακροπρόθεσμου επιπέδου, μεταξύ άλλων και πέραν της διάρκειας του προγράμματος, με δυνατότητα ανάλυσης, μεταξύ άλλων από τα κράτη μέλη και τις συνδεδεμένες χώρες. Οι εν λόγω δείκτες καταρτίζονται με τη χρήση ποσοτικών και ποιοτικών μεθοδολογιών. Τα μεμονωμένα μέρη του προγράμματος θα συμβάλλουν στους εν λόγω δείκτες σε διαφορετικό βαθμό και μέσω διαφορετικών μηχανισμών. Επιτρέπεται η χρήση πρόσθετων δεικτών για την παρακολούθηση μεμονωμένων μερών του προγράμματος, κατά περίπτωση.

Τα μικροδεδομένα στα οποία βασίζονται οι βασικοί δείκτες κατεύθυνσης επιπτώσεων συλλέγονται για όλα τα μέρη του προγράμματος και για όλους τους μηχανισμούς υλοποίησης με κεντρικά διαχειριζόμενο και εναρμονισμένο τρόπο, στον κατάλληλο βαθμό λεπτομέρειας και με ελάχιστο φόρτο υποβολής εκθέσεων για τους δικαιούχους.

Επιπλέον και πέραν των βασικών δεικτών κατεύθυνσης επιπτώσεων, συλλέγονται δεδομένα σχετικά με τη βελτιστοποιημένη υλοποίηση του προγράμματος για την ενίσχυση του Ευρωπαϊκού Χώρου Έρευνας, τη δημιουργία ευνοϊκών συνθηκών για συμμετοχές αριστείας στο πρόγραμμα από όλα τα κράτη μέλη, καθώς και τη διευκόλυνση των συνεργατικών δεσμών στον ευρωπαϊκό τομέα έρευνας και καινοτομίας, και καταγράφονται σε σχεδόν πραγματικό χρόνο, στο πλαίσιο των δεδομένων υλοποίησης και διαχείρισης που αναφέρονται στο άρθρο 45. Θα περιλαμβάνονται, μεταξύ άλλων, η παρακολούθηση των συνεργατικών δεσμών, η ανάλυση δικτύου, δεδομένα σχετικά με προτάσεις, αιτήσεις, συμμετοχές και έργα· οι αιτούντες και συμμετέχοντες (συμπεριλαμβανομένου του είδους οργάνωσης (όπως οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών, ΜΜΕ, και ιδιωτικός τομέας), της χώρας (όπως συγκεκριμένη ταξινόμηση για ομάδες χωρών όπως τα κράτη μέλη, οι συνδεδεμένες χώρες και τρίτες χώρες), του φύλου, του ρόλου στο έργο, του επιστημονικού κλάδου/τομέα, συμπεριλαμβανομένων των κοινωνικών και ανθρωπιστικών επιστημών)· και το επίπεδο ενσωμάτωσης της διάστασης του κλίματος και οι συναφείς δαπάνες.

Δείκτες κατεύθυνσης επιστημονικών επιπτώσεων

Το πρόγραμμα αναμένεται να έχει επιστημονικές επιπτώσεις μέσω της παραγωγής νέων γνώσεων υψηλής ποιότητας, της ενίσχυσης του ανθρώπινου κεφαλαίου στον τομέα της έρευνας και καινοτομίας, και της προώθησης της διάδοσης γνώσεων και της ανοικτής επιστήμης. Η πρόοδος ως προς την επίτευξη των συγκεκριμένων επιπτώσεων θα παρακολουθείται μέσω προσεγγιστικών δεικτών οι οποίοι καθορίζονται σύμφωνα με τις ακόλουθες τρεις βασικές κατευθύνσεις επιπτώσεων.

Δείκτες διαδρομών κοινωνιακών επιπτώσεων

Το πρόγραμμα αναμένεται να έχει κοινωνιακές επιπτώσεις, επειδή θα καλύπτει τις ενωσιακές προτεραιότητες πολιτικής και τις παγκόσμιες προκλήσεις, συμπεριλαμβανομένων των ΣΒΑ των Ηνωμένων Εθνών, σύμφωνα με τις αρχές του θεματολογίου του 2030 και τους στόχους της Συμφωνίας του Παρισιού, μέσω της Ε&Κ, θα αποφέρει οφέλη και επιπτώσεις μέσω αποστολών Ε&Κ και ευρωπαϊκών συμπράξεων, θα ενισχύει την υιοθέτηση της καινοτομίας από την κοινωνία, και εντέλει θα συμβάλλει στην ευημερία των ανθρώπων. Η πρόοδος ως προς την επίτευξη των συγκεκριμένων επιπτώσεων θα παρακολουθείται μέσω προσεγγιστικών δεικτών οι οποίοι καθορίζονται σύμφωνα με τις ακόλουθες τρεις βασικές κατευθύνσεις επιπτώσεων.

Δείκτες κατεύθυνσης επιπτώσεων στην τεχνολογία/οικονομία ▌

Το πρόγραμμα αναμένεται να έχει επιπτώσεις στην τεχνολογία και την οικονομία ▌, ιδιαίτερα εντός της Ένωσης, επειδή θα επηρεάζει τη δημιουργία και την ανάπτυξη εταιρειών, ιδιαίτερα ΜΜΕ, συμπεριλαμβανομένων των νεοφυών επιχειρήσεων, θα δημιουργεί άμεσες και έμμεσες θέσεις εργασίας, ιδιαίτερα εντός της Ένωσης, και θα συμβάλλει στη μόχλευση επενδύσεων στην έρευνα και την καινοτομία. Η πρόοδος ως προς την επίτευξη των συγκεκριμένων επιπτώσεων θα παρακολουθείται μέσω προσεγγιστικών δεικτών οι οποίοι καθορίζονται σύμφωνα με τις ακόλουθες τρεις βασικές κατευθύνσεις επιπτώσεων.

Παράρτημα V – πίνακας 1

Κατευθύνσεις επιστημονικών

επιπτώσεων

Βραχυπρόθεσμες

Μεσοπρόθεσμες

Μακροπρόθεσμες

Παραγωγή νέων γνώσεων υψηλής ποιότητας

Δημοσιεύσεις -

Αριθμός επιστημονικών δημοσιεύσεων αξιολογούμενων από ομοτίμους στο πλαίσιο του ΠΠ

Παραπομπές -

Σταθμισμένο ανά τομέα ευρετήριο παραπομπών σε δημοσιεύσεις αξιολογούμενες από ομοτίμους

στο πλαίσιο του ΠΠ

Επιστήμη παγκόσμιας κλάσης -

Αριθμός και ποσοστό αξιολογούμενων από ομοτίμους δημοσιεύσεων προερχόμενων από

έργα του ΠΠ που συνιστούν βασική συνεισφορά σε επιστημονικούς κλάδους

Ενίσχυση του ανθρώπινου κεφαλαίου της Ε&Κ

Δεξιότητες -

Αριθμός ερευνητών που συμμετέχουν σε δραστηριότητες αναβάθμισης δεξιοτήτων σε έργα του ΠΠ ( ▌κατάρτιση, εποπτεία/καθοδήγηση, κινητικότητα και πρόσβαση σε υποδομές Ε&Κ)

Σταδιοδρομίες -

Αριθμός και ποσοστό

ερευνητών με αυξημένο μεμονωμένο αντίκτυπο στον οικείο τομέα Ε&Κ οι οποίοι έχουν αναβαθμίσει τις δεξιότητές τους στο πλαίσιο του ΠΠ

Συνθήκες εργασίας -

Αριθμός και ποσοστό ερευνητών με βελτιωμένες συνθήκες εργασίας, συμπεριλαμβανομένων των αμοιβών των ερευνητών, οι οποίοι έχουν αναβαθμίσει τις δεξιότητές τους στο πλαίσιο του ΠΠ

Προώθηση της διάδοσης γνώσεων και της ανοικτής επιστήμης

Ανταλλαγή γνώσεων -

Ποσοστό ερευνητικών εκροών του ΠΠ (ανοικτά δεδομένα/ανοικτές δημοσιεύσεις/ανοικτό λογισμικό κ.λπ.) που ανταλλάσσονται μέσω

υποδομών ανοικτής γνώσης

Διάδοση γνώσεων -

Ποσοστό ερευνητικών εκροών ανοικτής πρόσβασης του ΠΠ, οι οποίες έχουν αποτελέσει αντικείμενο ενεργής χρήσης/παραπομπής

Νέες συνεργασίες -

Ποσοστό των δικαιούχων του ΠΠ που έχουν αναπτύξει νέες διεπιστημονικές/διατομεακές συνεργασίες με χρήστες των οικείων ανοικτών εκροών Ε&Κ στο πλαίσιο του ΠΠ

Παράρτημα V – πίνακας 2

Κατευθύνσεις κοινωνιακών

επιπτώσεων

Βραχυπρόθεσμες

Μεσοπρόθεσμες

Μακροπρόθεσμες

Κάλυψη ενωσιακών προτεραιοτήτων πολιτικής και παγκόσμιων προκλήσεων μέσω της Ε&Κ

Εκροές -

Αριθμός και ποσοστό εκροών για την κάλυψη εντοπισμένων ενωσιακών προτεραιοτήτων πολιτικής και παγκόσμιων προκλήσεων (συμπεριλαμβανομένων των ΣΒΑ)

(πολυδιάστατο: για κάθε καθορισμένη προτεραιότητα)

Συμπεριλαμβανομένων των εξής: Αριθμός και μερίδιο των εκροών που συνδέονται με το κλίμα και αποσκοπούν στην εκπλήρωση των δεσμεύσεων της ΕΕ που απορρέουν από τη Συμφωνία του Παρισιού

Λύσεις -

Αριθμός και ποσοστό καινοτομιών και επιστημονικών αποτελεσμάτων που καλύπτουν καθορισμένες ενωσιακές προτεραιότητες πολιτικής και παγκόσμιες προκλήσεις (συμπεριλαμβανομένων των ΣΒΑ)

(πολυδιάστατο: για κάθε καθορισμένη προτεραιότητα)

Συμπεριλαμβανομένων των εξής: Αριθμός και μερίδιο των καινοτομιών και ερευνητικών αποτελεσμάτων που συνδέονται με το κλίμα και αποσκοπούν στην εκπλήρωση των δεσμεύσεων της ΕΕ που απορρέουν από τη Συμφωνία του Παρισιού

Οφέλη -

Συνολικές προσδοκώμενες επιπτώσεις από τη χρήση/αξιοποίηση αποτελεσμάτων χρηματοδοτούμενων από το ΠΠ σχετικές με την αντιμετώπιση καθορισμένων ενωσιακών προτεραιοτήτων πολιτικής και παγκόσμιων προκλήσεων (συμπεριλαμβανομένων των ΣΒΑ), συμπεριλαμβανομένης της συμβολής στον κύκλο χάραξης πολιτικής και νομοθετικής διαδικασίας (όπως κανόνες και προδιαγραφές) (πολυδιάστατο: για κάθε καθορισμένη προτεραιότητα)

Συμπεριλαμβανομένων των εξής: Συνολικές προσδοκώμενες επιπτώσεις από τη χρήση/εκμετάλλευση αποτελεσμάτων χρηματοδοτούμενων από το ΠΠ σχετικών με το κλίμα, για την εκπλήρωση των δεσμεύσεων της ΕΕ που απορρέουν από τη Συμφωνία του Παρισιού, συμπεριλαμβανομένης της συμβολής στον κύκλο χάραξης πολιτικής και νομοθετικής διαδικασίας (όπως κανόνες και προδιαγραφές)

Οφέλη και επιπτώσεις μέσω αποστολών Ε&Κ

Εκροές αποστολών Ε&Κ -

Εκροές σε ειδικές

αποστολές Ε&Κ

(πολυδιάστατο: για κάθε καθορισμένη αποστολή)

Αποτελέσματα αποστολών Ε&Κ -

Αποτελέσματα σε ειδικές

αποστολές Ε&Κ

(πολυδιάστατο: για κάθε καθορισμένη αποστολή)

Στόχοι αποστολών Ε&Κ που επιτεύχθηκαν -

Στόχοι που επιτεύχθηκαν σε ειδικές αποστολές Ε&Κ

(πολυδιάστατο: για κάθε καθορισμένη αποστολή)

Ενίσχυση της υιοθέτησης της έρευνας και καινοτομίας από την κοινωνία

Συνδημιουργία -

Αριθμός και ποσοστό έργων του ΠΠ στα οποία οι πολίτες της ΕΕ και οι τελικοί χρήστες συμβάλλουν στη συνδημιουργία περιεχομένου Ε&Κ

Συμμετοχή -

Αριθμός και ποσοστό δικαιούχων οντοτήτων του ΠΠ με μηχανισμούς

συμμετοχής πολιτών και τελικών χρηστών μετά το έργο του ΠΠ

Υιοθέτηση της Ε&Κ από την κοινωνία -

Υιοθέτηση και προβολή συνδημιουργούμενων επιστημονικών αποτελεσμάτων και καινοτόμων λύσεων στο πλαίσιο του ΠΠ

Παράρτημα V – πίνακας 3

Κατευθύνσεις επιπτώσεων στην τεχνολογία/οικονομία ▌

Βραχυπρόθεσμες

Μεσοπρόθεσμες

Μακροπρόθεσμες

Δημιουργία ανάπτυξης με βάση την καινοτομία

Εκροές καινοτομίας -

Αριθμός καινοτόμων προϊόντων, διαδικασιών ή μεθόδων από το ΠΠ (ανά κατηγορία καινοτομίας) & αιτήσεων σχετικών με δικαιώματα διανοητικής ιδιοκτησίας (ΔΔΙ)

Καινοτομίες -

Αριθμός καινοτομιών από έργα του ΠΠ (ανά κατηγορία καινοτομίας), μεταξύ άλλων, από χορηγηθέντα ΔΔΙ

Οικονομική ανάπτυξη -

Δημιουργία, ανάπτυξη και μερίδια αγοράς εταιρειών που έχουν αναπτύξει καινοτομίες στο πλαίσιο του ΠΠ

Δημιουργία περισσότερων και καλύτερων θέσεων εργασίας

Υποστηριζόμενη απασχόληση -

Αριθμός θέσεων εργασίας ΙΠΑ που δημιουργήθηκαν και θέσεις εργασίας που διατηρήθηκαν σε δικαιούχους οντότητες για έργο του ΠΠ (ανά κατηγορία θέσης εργασίας)

Διαρκής απασχόληση -

Αύξηση των θέσεων εργασίας ΙΠΑ σε δικαιούχους οντότητες μετά το έργο του ΠΠ (ανά κατηγορία θέσης εργασίας)

Συνολική απασχόληση -

Αριθμός άμεσων και έμμεσων θέσεων εργασίας που δημιουργήθηκαν ή διατηρήθηκαν λόγω διάδοσης των αποτελεσμάτων του ΠΠ (ανά κατηγορία θέσης εργασίας)

Μόχλευση επενδύσεων σε Ε&Κ

Συνεπένδυση -

Το ύψος των δημόσιων και ιδιωτικών επενδύσεων που κινητοποιήθηκαν με την αρχική επένδυση στο πλαίσιο του ΠΠ

Επέκταση -

Το ύψος των δημόσιων και ιδιωτικών επενδύσεων που κινητοποιήθηκαν για την εκμετάλλευση ή την επέκταση αποτελεσμάτων του ΠΠ (συμπεριλαμβανομένων των άμεσων ξένων επενδύσεων)

Συνεισφορά στον «στόχο του 3 %» -

Πρόοδος στην ΕΕ όσον αφορά τον στόχο του 3 % του ΑΕΠ από το ΠΠ

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Vα

Τομείς για ενδεχόμενες αποστολές και τομείς για ενδεχόμενες θεσμοθετημένες ευρωπαϊκές συμπράξεις που θα συγκροτηθούν σύμφωνα με το άρθρο 185 ή 187 ΣΛΕΕ

Στο παρόν παράρτημα ορίζονται, σύμφωνα με το άρθρα 7 και 8 του παρόντος κανονισμού, οι τομείς για ενδεχόμενες αποστολές και ενδεχόμενες ευρωπαϊκές συμπράξεις που θα συγκροτηθούν σύμφωνα με το άρθρο 185 ή 187 ΣΛΕΕ.

I.  Τομείς για πιθανές αποστολές

Τομέας αποστολών 1: Προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή, συμπεριλαμβανομένου του κοινωνιακού μετασχηματισμού

Τομέας αποστολών 2: Καρκίνος

Τομέας αποστολών 3: Υγιείς ωκεανοί, υγιείς θάλασσες και υγιή παράκτια και εσωτερικά ύδατα

Τομέας αποστολών 4: Έξυπνες και κλιματικά ουδέτερες πόλεις

Τομέας αποστολών 5: Υγεία του εδάφους και τρόφιμα

Κάθε αποστολή θα τηρεί τις αρχές που ορίζονται στο άρθρο 7 παράγραφος 3 του παρόντος κανονισμού.

II.  Τομείς για ενδεχόμενες θεσμοθετημένες ευρωπαϊκές συμπράξεις βάσει του άρθρου 185 ΣΛΕΕ ή 187 ΣΛΕΕ

Τομέας σύμπραξης 1: Ταχύτερη ανάπτυξη και ασφαλέστερη χρήση των καινοτομιών υγείας για τους ευρωπαίους ασθενείς, και παγκόσμια υγεία.

Τομέας σύμπραξης 2: Προώθηση βασικών ψηφιακών τεχνολογιών, βασικών τεχνολογιών γενικής εφαρμογής και της χρήσης τους, μεταξύ άλλων και νέων τεχνολογιών όπως η τεχνητή νοημοσύνη, η φωτονική και οι κβαντικές τεχνολογίες.

Τομέας σύμπραξης 3: Ευρωπαϊκή υπεροχή στη μετρολογία, συμπεριλαμβανομένου ολοκληρωμένου συστήματος μετρολογίας.

Τομέας σύμπραξης 4: Επιτάχυνση της ανταγωνιστικότητας, της προστασίας και των περιβαλλοντικών επιδόσεων της εναέριας κυκλοφορίας και των αεροπορικών και σιδηροδρομικών μεταφορών στην ΕΕ.

Τομέας σύμπραξης 5: Βιώσιμες και κυκλικές βιολογικές λύσεις χωρίς αποκλεισμούς.

Τομέας σύμπραξης 6: Τεχνολογίες υδρογόνου και βιώσιμης αποθήκευσης ενέργειας, με μικρότερο περιβαλλοντικό αποτύπωμα και λιγότερο ενεργοβόρα παραγωγή.

Τομέας σύμπραξης 7: Καθαρές, συνδεδεμένες, συνεργατικές, αυτόνομες και αυτοματοποιημένες λύσεις για τις μελλοντικές ανάγκες κινητικότητας ανθρώπων και αγαθών.

Τομέας σύμπραξης 8: Καινοτόμες μικρές και μεσαίες επιχειρήσεις έντασης Ε&Α.

Η διαδικασία της αξιολόγησης της ανάγκης για μια θεσμοθετημένη ευρωπαϊκή σύμπραξη σε έναν από τους προαναφερόμενους τομείς σύμπραξης μπορεί να οδηγήσει στην υποβολή πρότασης με βάση το άρθρο 185 ΣΛΕΕ ή 187 ΣΛΕΕ, σύμφωνα με το δικαίωμα πρωτοβουλίας της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. Διαφορετικά, ο αντίστοιχος τομέας σύμπραξης μπορεί επίσης να υπόκειται σε σύμπραξη σύμφωνα με το άρθρο 8 παράγραφος 1 στοιχεία α) ή β) του προγράμματος-πλαισίου ή να υλοποιείται με προσκλήσεις υποβολής προτάσεων στο πλαίσιο του προγράμματος «Ορίζων Ευρώπη».

Δεδομένου ότι οι ενδεχόμενοι τομείς για θεσμοθετημένες ευρωπαϊκές συμπράξεις καλύπτουν ευρείς θεματικούς τομείς, μπορούν, με βάση την αξιολόγηση των αναγκών, να εφαρμοστούν από περισσότερες από μία συμπράξεις.

(1) Η παρούσα θέση αντικαθιστά τις τροπολογίες που εγκρίθηκαν στις 12 Δεκεμβρίου 2018 (Κείμενα που εγκρίθηκαν, P8_TA(2018)0509).
(2)ΕΕ C […] της […], σ.[…].
(3)ΕΕ C […] της […], σ.[…].
(4)Θέση του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου της 17ης Απριλίου 2019. Το κείμενο που εμφανίζεται με γκρίζα σκίαση δεν έχει συμφωνηθεί στο πλαίσιο των διοργανικών διαπραγματεύσεων.
(5) Σύσταση 2003/361/ΕΚ της Επιτροπής, της 6ης Μαΐου 2003, σχετικά με τον ορισμό των πολύ μικρών, των μικρών και των μεσαίων επιχειρήσεων (ΕΕ L 124 της 20.5.2003, σ. 36).
(6)
(7) Η ακόλουθη δήλωση της Επιτροπής αναμένεται να δημοσιευθεί στη σειρά C της ΕΕ μόλις εγκριθεί το τελικό κείμενο του κανονισμού:«Η Επιτροπή προτίθεται να εκτελέσει τον προϋπολογισμό του μέσου Accelerator του ΕΣΚ κατά τρόπο που να διασφαλίζει ότι η στήριξη υπό μορφή επιχορηγήσεων που παρέχεται σε ΜΜΕ, συμπεριλαμβανομένων νεοφυών επιχειρήσεων, είναι αντίστοιχη με τη στήριξη που προβλεπόταν στον προϋπολογισμό του μέσου για τις ΜΜΕ του προγράμματος “Ορίζων 2020”, σύμφωνα με τους όρους που καθορίζονται στο άρθρο 43 παράγραφος 1 και στην αιτιολογική σκέψη Χ του κανονισμού για το πρόγραμμα “Ορίζων Ευρώπη”.»
(8) Κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 294/2008 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου της 11 Μαρτίου 2008 (ΕΕ L 97 της 9.4.2008, σ. 1), όπως τροποποιήθηκε από τον κανονισμό (ΕΕ) αριθ. 1292/2013 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου της 11 Δεκεμβρίου 2013 (ΕΕ L 347 της 20.12.2013, σ. 174).
(9) Κανονισμός (ΕΕ) ... του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου.
(10)
(11)EE C 373 της 20.12.2013, σ. 1.
(12) Κανονισμός (ΕΕ, Ευρατόμ) 2018/1046 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 18ης Ιουλίου 2018, σχετικά με τους δημοσιονομικούς κανόνες που εφαρμόζονται στον γενικό προϋπολογισμό της Ένωσης, την τροποποίηση των κανονισμών (ΕΕ) αριθ. 1296/2013, (ΕΕ) αριθ. 1301/2013, (ΕΕ) αριθ. 1303/2013, (ΕΕ) αριθ. 1304/2013, (ΕΕ) αριθ. 1309/2013, (ΕΕ) αριθ. 1316/2013, (ΕΕ) αριθ. 223/2014, (ΕΕ) αριθ. 283/2014 και της απόφασης αριθ. 541/2014/ΕΕ και για την κατάργηση του κανονισμού (ΕΕ, Ευρατόμ) αριθ. 966/2012 (ΕΕ L 193 της 30.7.2018, σ. 1).
(13)Κανονισμός (ΕΕ, Ευρατόμ) αριθ. 883/2013 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 11ης Σεπτεμβρίου 2013, σχετικά με τις έρευνες που πραγματοποιούνται από την Ευρωπαϊκή Υπηρεσία Καταπολέμησης της Απάτης (OLAF) και την κατάργηση του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1073/1999 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου και του κανονισμού (Ευρατόμ) αριθ. 1074/1999 του Συμβουλίου (ΕΕ L 248 της 18.9.2013, σ. 1).
(14)Κανονισμός (ΕΚ, Ευρατόμ) αριθ. 2988/95 του Συμβουλίου, της 18ης Δεκεμβρίου 1995, σχετικά με την προστασία των οικονομικών συμφερόντων των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων (ΕΕ L 312 της 23.12.1995, σ. 1).
(15)Κανονισμός (Ευρατόμ, ΕΚ) αριθ. 2185/96 του Συμβουλίου, της 11ης Νοεμβρίου 1996, σχετικά με τους ελέγχους και εξακριβώσεις που διεξάγει επιτοπίως η Επιτροπή με σκοπό την προστασία των οικονομικών συμφερόντων των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων από απάτες και λοιπές παρατυπίες (ΕΕ L 292 της 15.11.1996, σ. 2).
(16)Κανονισμός (ΕΕ) 2017/1939 του Συμβουλίου, της 12ης Οκτωβρίου 2017, σχετικά με την εφαρμογή ενισχυμένης συνεργασίας για τη σύσταση της Ευρωπαϊκής Εισαγγελίας (ΕΕ L 283 της 31.10.2017, σ. 1).
(17)Οδηγία (ΕΕ) 2017/1371 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 5ης Ιουλίου 2017, σχετικά με την καταπολέμηση, μέσω του ποινικού δικαίου, της απάτης εις βάρος των οικονομικών συμφερόντων της Ένωσης (ΕΕ L 198 της 28.7.2017, σ. 29).
(18)Απόφαση 2013/755/EE του Συμβουλίου, της 25ης Νοεμβρίου 2013, για τη σύνδεση των υπερπόντιων χωρών και εδαφών με την Ευρωπαϊκή Ένωση («απόφαση για τη σύνδεση ΥΧΕ-ΕΕ») (ΕΕ L 344 της 19.12.2013, σ. 1).
(19)EE C 205 της 19.7.2013, σ. 9.
(20) Απόφαση (ΕΕ, Ευρατόμ) 2015/444 της Επιτροπής, της 13ης Μαρτίου 2015, σχετικά με τους κανόνες ασφαλείας για την προστασία των διαβαθμισμένων πληροφοριών της ΕΕ (ΕΕ L 72 της 17.3.2015, σ. 53).
(21) Κανονισμός (ΕΕ, Ευρατόμ) 2018/1046 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 18ης Ιουλίου 2018, σχετικά με τους δημοσιονομικούς κανόνες που εφαρμόζονται στον γενικό προϋπολογισμό της Ένωσης, την τροποποίηση των κανονισμών (ΕΕ) αριθ. 1296/2013, (ΕΕ) αριθ. 1301/2013, (ΕΕ) αριθ. 1303/2013, (ΕΕ) αριθ. 1304/2013, (ΕΕ) αριθ. 1309/2013, (ΕΕ) αριθ. 1316/2013, (ΕΕ) αριθ. 223/2014, (ΕΕ) αριθ. 283/2014 και της απόφασης αριθ. 541/2014/ΕΕ και για την κατάργηση του κανονισμού (ΕΕ, Ευρατόμ) αριθ. 966/2012 (ΕΕ L 193 της 30.7.2018, σ. 1).
(22)
(23) Κανονισμός (ΕΕ) αριθ. 1303/2013 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 17ης Δεκεμβρίου 2013, περί καθορισμού κοινών διατάξεων για το Ευρωπαϊκό Ταμείο Περιφερειακής Ανάπτυξης, το Ευρωπαϊκό Κοινωνικό Ταμείο, το Ταμείο Συνοχής, το Ευρωπαϊκό Γεωργικό Ταμείο Αγροτικής Ανάπτυξης και το Ευρωπαϊκό Ταμείο Θάλασσας και Αλιείας και περί καθορισμού γενικών διατάξεων για το Ευρωπαϊκό Ταμείο Περιφερειακής Ανάπτυξης, το Ευρωπαϊκό Κοινωνικό Ταμείο, το Ταμείο Συνοχής και το Ευρωπαϊκό Ταμείο Θάλασσας και Αλιείας και για την κατάργηση του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1083/2006.
(24)ΕΕ …
(25) Η ακόλουθη δήλωση της Επιτροπής αναμένεται να δημοσιευθεί στη σειρά C της ΕΕ μόλις εγκριθεί το τελικό κείμενο του παρόντος κανονισμού:«Η Επιτροπή λαμβάνει υπό σημείωση τον συμβιβασμό που επιτεύχθηκε από τους συννομοθέτες όσον αφορά τη διατύπωση του άρθρου 5. Η Επιτροπή αντιλαμβάνεται ότι το ειδικό πρόγραμμα για την έρευνα στον τομέα της άμυνας, το οποίο αναφέρεται στο άρθρο 1 παράγραφος 3 στοιχείο β), αφορά μόνο ερευνητικές δράσεις στο πλαίσιο του Ευρωπαϊκού Ταμείου Άμυνας, και ότι οι αναπτυξιακές δράσεις θεωρούνται εκτός του πεδίου εφαρμογής του παρόντος κανονισμού.»
(26) Αναμένεται να δημοσιευθεί δήλωση της Επιτροπής, ως ακολούθως, στη σειρά C της ΕΕ μόλις εγκριθεί το τελικό κείμενο του κανονισμού: «Κατόπιν αιτήματος, η Επιτροπή προτίθεται να προβεί σε ανταλλαγή απόψεων με την αρμόδια επιτροπή του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου σχετικά με: i) τον κατάλογο των δυνητικών υποψήφιων συμπράξεων βάσει των άρθρων 185 και 187 ΣΛΕΕ οι οποίες θα καλύπτονται από (αρχικές) εκτιμήσεις επιπτώσεων, ii) τον κατάλογο των προσωρινών αποστολών που προσδιορίζονται από τα συμβούλια αποστολής και iii) τα αποτελέσματα του στρατηγικού σχεδίου πριν από την επίσημη έγκρισή του. Επίσης, θα παρουσιάζει και θα ανταλλάσσει έγγραφα που συνδέονται με τα προγράμματα εργασίας.»
(27) H έρευνα με αντικείμενο τη θεραπεία του καρκίνου των γονάδων μπορεί να χρηματοδοτείται.
(28) Με την επιφύλαξη της τελικής νομικής πράξης, η Επιτροπή θα εκδώσει δήλωση για την έρευνα με αντικείμενο τα ανθρώπινα εμβρυϊκά βλαστοκύτταρα, όπως στο πρόγραμμα «Ορίζων 2020» (δήλωση 2013 / C 373/02).
(29) Οδηγία 2014/24/ΕΕ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 26ης Φεβρουαρίου 2014, σχετικά με τις δημόσιες προμήθειες και την κατάργηση της οδηγίας 2004/18/ΕΚ (ΕΕ L 94 της 28.3.2014, σ. 65).
(30) Οδηγία 2014/25/ΕΕ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβούλιου, της 26ης Φεβρουαρίου 2014, σχετικά με τις προμήθειες φορέων που δραστηριοποιούνται στους τομείς του ύδατος, της ενέργειας, των μεταφορών και των ταχυδρομικών υπηρεσιών και την κατάργηση της οδηγίας 2004/17/ΕΚ (ΕΕ L 94 της 28.3.2014, σ. 243).
(31) Οδηγία 2009/81/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 13ης Ιουλίου 2009, σχετικά με τον συντονισμό των διαδικασιών σύναψης ορισμένων συμβάσεων έργων, προμηθειών και παροχής υπηρεσιών που συνάπτονται από αναθέτουσες αρχές ή αναθέτοντες φορείς στους τομείς της άμυνας και της ασφάλειας καθώς και την τροποποίηση των οδηγιών 2004/17/ΕΚ και 2004/18/ΕΚ (ΕΕ L 216 της 20.8.2009, σ. 76).
(32) Η διαδικασία εξηγείται σε έγγραφο που δημοσιεύεται πριν από την έναρξη της διαδικασίας αξιολόγησης.
(33) Οι διατάξεις για την παρακολούθηση των ευρωπαϊκών συμπράξεων περιέχονται στο παράρτημα ΙΙΙ του κανονισμού.
(34) Οδηγία 2006/43/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 17ης Μαΐου 2006, για τους υποχρεωτικούς ελέγχους των ετήσιων και των ενοποιημένων λογαριασμών, για την τροποποίηση των οδηγιών 78/660/ΕΟΚ και 83/349/ΕΟΚ του Συμβουλίου και για την κατάργηση της οδηγίας 84/253/ΕΟΚ του Συμβουλίου (ΕΕ L 157 της 9.6.2006, σ. 87).
(35)Ανακοίνωση της Επιτροπής προς το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο όσον αφορά την Ευρωπαϊκή Σύμπραξη Καινοτομίας για την «γεωργική παραγωγικότητα και βιωσιμότητα» (COM(2012)0079).


Πρόγραμμα υλοποίησης του «Ορίζων Ευρώπη» ***I
PDF 751kWORD 265k
Ψήφισμα
Ενοποιημένο κείμενο
Νομοθετικό ψήφισμα του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου της 17ης Απριλίου 2019 σχετικά με την πρόταση απόφασης του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου για τη θέσπιση του ειδικού προγράμματος υλοποίησης του προγράμματος Ορίζων Ευρώπη – Πρόγραμμα-πλαίσιο έρευνας και καινοτομίας (COM(2018)0436 – C8-0253/2018 – 2018/0225(COD))
P8_TA(2019)0396A8-0410/2018

(Συνήθης νομοθετική διαδικασία: πρώτη ανάγνωση)

Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο,

–  έχοντας υπόψη την πρόταση της Επιτροπής προς το Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο (COM(2018)0436),

–  έχοντας υπόψη το άρθρο 294 παράγραφος 2 και τα άρθρα 173 παράγραφος 3 και 182 παράγραφος 4 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης, σύμφωνα με τα οποία του υποβλήθηκε η πρόταση από την Επιτροπή (C8-0253/2018),

–  έχοντας υπόψη το άρθρο 294 παράγραφος 3 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης,

–  έχοντας υπόψη την επιστολή του Προέδρου του προς τους προέδρους των επιτροπών της 25ης Ιανουαρίου 2019 στην οποία περιγράφεται η προσέγγιση του Κοινοβουλίου όσον αφορά τα τομεακά προγράμματα του πολυετούς δημοσιονομικού πλαισίου (ΠΔΔ) μετά το 2020,

–  έχοντας υπόψη την επιστολή του Συμβουλίου προς τον Πρόεδρο του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου της 1ης Απριλίου 2019 στην οποία επιβεβαιώνεται η κοινή συμφωνία που επιτεύχθηκε από τους συννομοθέτες κατά τις διαπραγματεύσεις,

–  έχοντας υπόψη το άρθρο 59 του Κανονισμού του,

–  έχοντας υπόψη την έκθεση της Επιτροπής Βιομηχανίας, Έρευνας και Ενέργειας και τις γνωμοδοτήσεις της Επιτροπής Ανάπτυξης, της Επιτροπής Προϋπολογισμών, της Επιτροπής Ελέγχου του Προϋπολογισμού, της Επιτροπής Περιβάλλοντος, Δημόσιας Υγείας και Ασφάλειας των Τροφίμων, της Επιτροπής Μεταφορών και Τουρισμού καθώς και της Επιτροπής Γεωργίας και Ανάπτυξης της Υπαίθρου (A8-0410/2018),

Α.  λαμβάνοντας υπόψη ότι επιτεύχθηκε μερική πολιτική συμφωνία σχετικά με το ειδικό πρόγραμμα για την υλοποίηση του προγράμματος-πλαισίου «Ορίζων Ευρώπη»· λαμβάνοντας υπόψη ότι η συμφωνία αυτή βασίζεται σε σημαντικά τροποποιημένο κείμενο σε σχέση με την πρόταση της Επιτροπής· λαμβάνοντας υπόψη ότι το γεγονός αυτό επηρεάζει τη νομική βάση· λαμβάνοντας υπόψη ότι τα θεσμικά όργανα αντάλλαξαν απόψεις στο πλαίσιο αυτό, δυνάμει της διοργανικής συμφωνίας της 13ης Απριλίου 2016 για τη βελτίωση του νομοθετικού έργου(1), καθώς και ότι το ζήτημα της νομικής βάσης θα πρέπει συνεπώς να προσαρμοστεί σε μεταγενέστερο στάδιο της διαδικασίας που αφορά αυτόν τον φάκελο·

1.  εγκρίνει τη θέση του σε πρώτη ανάγνωση όπως παρατίθεται κατωτέρω(2)·

2.  ζητεί από την Επιτροπή να υποβάλει εκ νέου την πρόταση στο Κοινοβούλιο, αν την αντικαταστήσει με νέο κείμενο, αν της επιφέρει σημαντικές τροποποιήσεις ή αν προτίθεται να της επιφέρει σημαντικές τροποποιήσεις·

3.  αναθέτει στον Πρόεδρό του να διαβιβάσει τη θέση του Κοινοβουλίου στο Συμβούλιο, στην Επιτροπή και στα εθνικά κοινοβούλια.

Θέση του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου που καθορίσθηκε σε πρώτη ανάγνωση στις 17 Απριλίου 2019 εν όψει της έγκρισης απόφασης (ΕΕ) .../... του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου για τη θέσπιση του ειδικού προγράμματος υλοποίησης του προγράμματος Ορίζων Ευρώπη – Πρόγραμμα-πλαίσιο έρευνας και καινοτομίας

P8_TC1-COD(2018)0225


(Κείμενο που παρουσιάζει ενδιαφέρον για τον ΕΟΧ)

ΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ ΚΑΙ ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΕΝΩΣΗΣ,

Έχοντας υπόψη τη Συνθήκη για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης, και ιδίως το άρθρο 173 παράγραφος 3 και το άρθρο 182 παράγραφος 4,

Έχοντας υπόψη την πρόταση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής,

Κατόπιν διαβίβασης του σχεδίου νομοθετικής πράξης στα εθνικά κοινοβούλια,

Έχοντας υπόψη τη γνώμη της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής(3),

Έχοντας υπόψη τη γνώμη της Επιτροπής των Περιφερειών(4),

Έχοντας υπόψη την έκθεση του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου σχετικά με την αποτίμηση από την υλοποίηση του προγράμματος «Ορίζοντας 2020» με γνώμονα την ενδιάμεση αξιολόγησή του και την πρόταση για το 9ο πρόγραμμα πλαίσιο,

Αποφασίζοντας σύμφωνα με τη συνήθη νομοθετική διαδικασία(5),

Εκτιμώντας τα ακόλουθα:

(1)  Σύμφωνα με το άρθρο 182 παράγραφος 3 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΣΛΕΕ), το πρόγραμμα «Ορίζων Ευρώπη» - πρόγραμμα-πλαίσιο έρευνας και καινοτομίας («Ορίζων Ευρώπη»), που θεσπίστηκε με τον κανονισμό (ΕΕ) αριθ. ... του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της ..., για το πρόγραμμα-πλαίσιο/τους κανόνες συμμετοχής(6), πρέπει να υλοποιηθεί μέσω ειδικών προγραμμάτων, τα οποία ορίζουν τους λεπτομερείς κανόνες για την υλοποίησή τους, καθορίζουν τη διάρκειά τους και παρέχουν τα μέσα που κρίνονται αναγκαία.

(2)  Στον κανονισμό (ΕΕ) αριθ. ... για το πρόγραμμα-πλαίσιο/τους κανόνες συμμετοχής καθορίζονται οι γενικοί και οι ειδικοί στόχοι του προγράμματος «Ορίζων Ευρώπη», η διάρθρωση και οι γενικές γραμμές των δραστηριοτήτων που πρέπει να υλοποιηθούν, ενώ στο παρόν ειδικό πρόγραμμα για την υλοποίηση του προγράμματος «Ορίζων Ευρώπη» - πρόγραμμα-πλαίσιο έρευνας και καινοτομίας (το «ειδικό πρόγραμμα») θα πρέπει να καθοριστούν οι επιχειρησιακοί στόχοι και οι δραστηριότητες που χαρακτηρίζουν αποκλειστικά τα αντίστοιχα μέρη του «Ορίζων Ευρώπη». Οι διατάξεις του κανονισμού (ΕΕ) αριθ. ... για το πρόγραμμα-πλαίσιο/τους κανόνες συμμετοχής σχετικά με την υλοποίηση συμπεριλαμβανομένων και εκείνων που αναφέρονται στις αρχές δεοντολογίας, εφαρμόζονται πλήρως στο ειδικό πρόγραμμα.

(3)  Προκειμένου να διασφαλίζονται ενιαίοι όροι για την υλοποίηση του ειδικού προγράμματος, θα πρέπει να ανατεθούν εκτελεστικές αρμοδιότητες στην Επιτροπή για την έγκριση των προγραμμάτων εργασιών όσον αφορά την υλοποίηση του ειδικού προγράμματος. Οι εν λόγω αρμοδιότητες θα πρέπει να ασκούνται σύμφωνα με τον κανονισμό (ΕΕ) αριθ. 182/2011 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου(7).

(4)  Το Διοικητικό Συμβούλιο του Κοινού Κέντρου Ερευνών (ΚΚΕρ), το οποίο έχει συσταθεί με την απόφαση 96/282/Ευρατόμ της Επιτροπής(8), έχει κληθεί να γνωμοδοτήσει σχετικά με το επιστημονικό και τεχνολογικό περιεχόμενο του ειδικού προγράμματος όσον αφορά τις μη πυρηνικές άμεσες δράσεις του ΚΚΕρ.

(5)  Αποτυπώνοντας τη σημασία της αντιμετώπισης της κλιματικής αλλαγής σύμφωνα με τις δεσμεύσεις της ΕΕ για την εφαρμογή της συμφωνίας του Παρισιού και των Στόχων Βιώσιμης Ανάπτυξης των Ηνωμένων Εθνών, το παρόν ειδικό πρόγραμμα θα συμβάλει στην ενσωμάτωση των δράσεων για το κλίμα, καθώς και στην επίτευξη του γενικού στόχου διάθεσης τουλάχιστον του 25 % των δαπανών του προϋπολογισμού της ΕΕ για τους στόχους που αφορούν το κλίμα κατά την περίοδο του ΠΔΠ 2021-2027, και ετήσιου στόχου 30% το συντομότερο δυνατόν και το αργότερο μέχρι το 2027. Οι δράσεις στο πλαίσιο του παρόντος ειδικού προγράμματος θα συμβάλουν σε ποσοστό τουλάχιστον 35 % του συνολικού δημοσιονομικού κονδυλίου του ειδικού προγράμματος σε στόχους που αφορούν το κλίμα. Οι σχετικές δράσεις θα προσδιοριστούν κατά τη διάρκεια της προετοιμασίας και της υλοποίησης του ειδικού προγράμματος και θα αξιολογηθούν εκ νέου στο πλαίσιο των σχετικών αξιολογήσεων και των διαδικασιών επανεξέτασης. Προσοχή θα δοθεί στις υπό μετάβαση ανθρακοφόρες περιοχές και περιοχές έντασης άνθρακα της Ένωσης.

(6)  Οι δράσεις του ειδικού προγράμματος θα πρέπει να χρησιμοποιούνται για την αντιμετώπιση αστοχιών της αγοράς ή καταστάσεων μη ικανοποιητικής αξιοποίησης επενδύσεων, κατά τρόπο αναλογικό, χωρίς να επικαλύπτεται ή να παραγκωνίζεται η ιδιωτική χρηματοδότηση, και θα πρέπει να έχουν σαφή ευρωπαϊκή προστιθέμενη αξία.

(7)  Λαμβάνοντας υπόψη τη σημαντική συμβολή που θα πρέπει να έχουν η έρευνα και η καινοτομία στην αντιμετώπιση των προκλήσεων στους τομείς των τροφίμων, της γεωργίας, της αγροτικής ανάπτυξης και της βιοοικονομίας, και για να αξιοποιηθούν οι αντίστοιχες ευκαιρίες για έρευνα και καινοτομία σε στενή συνέργεια με την Κοινή Γεωργική Πολιτική, οι σχετικές δράσεις στο πλαίσιο του ειδικού προγράμματος για την ειδική θεματική ομάδα «Τρόφιμα, βιοοικονομία, φυσικοί πόροι, γεωργία και περιβάλλον» θα ενισχυθούν ▌για την περίοδο 2021-2027.

(8)  Η ολοκλήρωση της ψηφιακής ενιαίας αγοράς και οι αυξανόμενες ευκαιρίες που απορρέουν από τη σύγκλιση των ψηφιακών τεχνολογιών απαιτούν κλιμάκωση των επενδύσεων. Το πρόγραμμα «Ορίζων Ευρώπη» θα συνεισφέρει στις προσπάθειες αυτές με ▌(9) ειδική θεματική ομάδα προκειμένου να διασφαλιστεί ότι η Ευρώπη παραμένει στην πρωτοπορία της παγκόσμιας έρευνας και καινοτομίας στον ψηφιακό τομέα.

(9)  Οι τύποι χρηματοδότησης και οι μέθοδοι υλοποίησης βάσει της παρούσας απόφασης πρέπει να επιλέγονται με βάση την ικανότητά τους να συμβάλουν στην επίτευξη των ειδικών στόχων των δράσεων και να αποφέρουν αποτελέσματα, λαμβανομένων υπόψη, ιδίως, του κόστους των ελέγχων, της διοικητικής επιβάρυνσης και του αναμενόμενου κινδύνου μη συμμόρφωσης. Όσον αφορά τις επιχορηγήσεις, συνυπολογίζεται η χρήση κατ’ αποκοπή ποσών, ενιαίων συντελεστών και κλιμάκων κόστους ανά μονάδα.

(10)  Τα κράτη μέλη θα πρέπει να συμμετέχουν σε πρώιμο στάδιο της διαδικασίας καθορισμού των αποστολών.

ΕΞΕΔΩΣΑΝ ΤΗΝ ΠΑΡΟΥΣΑ ΑΠΟΦΑΣΗ:

ΚΕΦΑΛΑΙΟ Ι

ΓΕΝΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΞΕΙΣ

Άρθρο 1

Αντικείμενο

Με την παρούσα απόφαση θεσπίζεται το ειδικό πρόγραμμα υλοποίησης του προγράμματος «Ορίζων Ευρώπη» - το πρόγραμμα-πλαίσιο έρευνας και καινοτομίας (το «ειδικό πρόγραμμα»), όπως προβλέπεται στο άρθρο 1 παράγραφος 3 στοιχείο α) του κανονισμού (ΕΕ) αριθ. ... για το πρόγραμμα-πλαίσιο/τους κανόνες συμμετοχής.

Η απόφαση καθορίζει τους επιχειρησιακούς στόχους του ειδικού προγράμματος, τον προϋπολογισμό για την περίοδο 2021-2027, τους κανόνες υλοποίησης του ειδικού προγράμματος και τις δραστηριότητες που πρόκειται να διεξαχθούν στο πλαίσιο του ειδικού προγράμματος.

Άρθρο 2

Επιχειρησιακοί στόχοι

1.  Το ειδικό πρόγραμμα συμβάλλει στην επίτευξη των γενικών και ειδικών στόχων που ορίζονται στο άρθρο 3 του κανονισμού … για το πρόγραμμα-πλαίσιο/τους κανόνες συμμετοχής.

2.  Το ειδικό πρόγραμμα έχει τους ακόλουθους επιχειρησιακούς στόχους:

α)   ενίσχυση της βασικής έρευνας αριστείας και έρευνας αιχμής· ενίσχυση και εξάπλωση της αριστείας, μεταξύ άλλων με την προώθηση της ευρύτερης συμμετοχής σε ολόκληρη την Ένωση·

β)   ενίσχυση του συνδέσμου ανάμεσα στην έρευνα, την καινοτομία και, όπου αρμόζει, την εκπαίδευση και άλλες πολιτικές, μεταξύ άλλων συμπληρωματικότητα με εθνικές, περιφερειακές και ενωσιακές πολιτικές και δραστηριότητες για την έρευνα και την καινοτομία·

βα)   υποστήριξη της υλοποίησης των προτεραιοτήτων πολιτικής της Ένωσης, μεταξύ άλλων ειδικότερα των στόχων βιώσιμης ανάπτυξης και της Συμφωνίας του Παρισιού·

γ)   προώθηση της υπεύθυνης έρευνας και καινοτομίας, λαμβάνοντας υπόψη την αρχή της προφύλαξης·

γα)   ενίσχυση της διάστασης του φύλου σε όλο το πρόγραμμα·

γβ)   ενίσχυση των δεσμών συνεργασίας στην ευρωπαϊκή έρευνα και καινοτομία και μεταξύ τομέων και επιστημονικών πεδίων, συμπεριλαμβανομένων των κοινωνικών και των ανθρωπιστικών επιστημών·

δ)   ενίσχυση της διεθνούς συνεργασίας·

δα)   σύνδεση και ανάπτυξη υποδομών έρευνας στον Ευρωπαϊκό Χώρο Έρευνας και παροχή διεθνικής πρόσβασης·

ε)   προσέλκυση ταλέντων, εκπαίδευση και διατήρηση ερευνητών και φορέων καινοτομίας στον Ευρωπαϊκό Χώρο Έρευνας, μεταξύ άλλων μέσω της κινητικότητας ▌·

στ)   προώθηση της ανοικτής επιστήμης και εξασφάλιση της προβολής στο κοινό και της ανοικτής πρόσβασης σε επιστημονικές εκδόσεις και ερευνητικά δεδομένα, μεταξύ άλλων κατάλληλες εξαιρέσεις·

ζ)  ενθάρρυνση της εκμετάλλευσης των αποτελεσμάτων Ε&Κ και ενεργό διάδοση και εκμετάλλευση των αποτελεσμάτων, ιδίως για τη μόχλευση ιδιωτικών επενδύσεων και για την ανάπτυξη πολιτικών·

ι)   επίτευξη, μέσω αποστολών Ε&Κ, φιλόδοξων στόχων εντός ορισμένου χρονικού πλαισίου·

ια)   βελτίωση της σχέσης και της αλληλεπίδρασης μεταξύ επιστήμης και κοινωνίας, μεταξύ άλλων της προβολής της επιστήμης στην κοινωνία και της επικοινωνίας όσον αφορά την επιστήμη και προώθηση της συμμετοχής των πολιτών και των τελικών χρηστών στις διαδικασίες συνδυασμένου σχεδιασμού και συνδημιουργίας·

ιγ)  επιτάχυνση του μετασχηματισμού της βιομηχανίας, μεταξύ άλλων μέσω βελτιωμένων δεξιοτήτων για καινοτομία·

ιε)  προώθηση δραστηριοτήτων Ε&Κ στις ΜΜΕ και της δημιουργίας και επέκτασης καινοτόμων εταιρειών, ιδίως νεοφυών επιχειρήσεων, ΜΜΕ και, σε εξαιρετικές περιπτώσεις, μικρών εταιρειών μεσαίας κεφαλαιοποίησης·

ιστ)   βελτίωση της πρόσβασης στα κεφάλαια κινδύνου, μεταξύ άλλων μέσω συνεργειών με το InvestEU, ιδίως στις περιπτώσεις που η αγορά δεν παρέχει βιώσιμη χρηματοδότηση.

3.  Στο πλαίσιο των στόχων που αναφέρονται στην παράγραφο 2, μπορούν να ληφθούν υπόψη νέες και απρόβλεπτες ανάγκες που προκύπτουν στη διάρκεια της περιόδου υλοποίησης του ειδικού προγράμματος. Για παράδειγμα, εάν αιτιολογείται δεόντως, μπορεί να περιλαμβάνεται η ανταπόκριση σε νεοεμφανιζόμενες ευκαιρίες, κρίσεις και απειλές, καθώς και η ανταπόκριση σε ανάγκες που σχετίζονται με την ανάπτυξη νέων πολιτικών της Ένωσης.

Άρθρο 3

Δομή

1.  Σύμφωνα με το άρθρο 4 παράγραφος 1 του κανονισμού … για το πρόγραμμα-πλαίσιο/τους κανόνες συμμετοχής, στο ειδικό πρόγραμμα περιλαμβάνονται τα εξής μέρη:

1)  Πυλώνας Ι «Επιστήμη αριστείας» με τις ακόλουθες συνιστώσες:

α)  το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο Έρευνας (ΕΣΕ), όπως περιγράφεται στο παράρτημα I πυλώνα Ι ενότητα 1·

β)  τις Δράσεις «Marie Skłodowska-Curie» (MSCA), όπως περιγράφονται στο παράρτημα I πυλώνα Ι ενότητα 2·

γ)  τις ερευνητικές υποδομές, όπως περιγράφονται στο παράρτημα I πυλώνα Ι ενότητα 3·

2)  Πυλώνας II «Παγκόσμιες προκλήσεις και ευρωπαϊκή βιομηχανική ανταγωνιστικότητα» με τις ακόλουθες συνιστώσες:

α)  ομάδα «Υγεία», όπως περιγράφεται στο παράρτημα I πυλώνα ΙΙ ενότητα 1·

β)  ομάδα «Πολιτισμός, δημιουργικότητα και κοινωνία χωρίς αποκλεισμούς», όπως περιγράφεται στο παράρτημα I πυλώνα ΙΙ ενότητα 2·

γ)  ομάδα «Πολιτική προστασία για την κοινωνία», όπως περιγράφεται στο παράρτημα I πυλώνα ΙΙ ενότητα 3·

δ)   ομάδα «Ψηφιακές τεχνολογίες, βιομηχανία και διάστημα», όπως περιγράφεται στο παράρτημα I πυλώνα ΙΙ ενότητα 4·

ε)   ομάδα «Κλίμα, ενέργεια και κινητικότητα», όπως περιγράφεται στο παράρτημα I πυλώνα ΙΙ ενότητα 5·

στ)   ομάδα «Τρόφιμα, βιοοικονομία, φυσικοί πόροι, γεωργία και περιβάλλον», όπως περιγράφεται στο παράρτημα I πυλώνα ΙΙ ενότητα 6·

ζ)   μη πυρηνικές άμεσες δράσεις του Κοινού Κέντρου Ερευνών (ΚΚΕρ), όπως περιγράφονται στο παράρτημα I πυλώνα ΙΙ ενότητα 7·

3)  Πυλώνας ΙΙΙ «Καινοτόμος Ευρώπη» με τις ακόλουθες συνιστώσες:

α)  το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο Καινοτομίας (ΕΣΚ), όπως περιγράφεται στο παράρτημα I πυλώνα ΙΙΙ ενότητα 1·

β)  τα ευρωπαϊκά οικοσυστήματα καινοτομίας, όπως περιγράφονται στο παράρτημα I πυλώνα ΙΙΙ ενότητα 2·

4)  Μέρος «Διεύρυνση της συμμετοχής και ενίσχυση του Ευρωπαϊκού Χώρου Έρευνας», με τις ακόλουθες συνιστώσες:

α)  διεύρυνση της συμμετοχής και διάδοση της αριστείας, όπως περιγράφεται στο Παράρτημα Ι Μέρος «Ενίσχυση του Ευρωπαϊκού Χώρου Έρευνας», ενότητα 1·

β)  μεταρρύθμιση και ενδυνάμωση του ευρωπαϊκού συστήματος Ε&Κ, όπως περιγράφεται στο Παράρτημα Ι Μέρος «Ενίσχυση του Ευρωπαϊκού Χώρου Έρευνας» ενότητα 2.

2.  Οι δραστηριότητες που πρόκειται να διεξαχθούν στο πλαίσιο των μερών που περιγράφονται στην παράγραφο 1 περιγράφονται στο παράρτημα I.

Άρθρο 4

Προϋπολογισμός

1.  Σύμφωνα με το άρθρο 9 παράγραφος 1 του κανονισμού … για το πρόγραμμα-πλαίσιο/τους κανόνες συμμετοχής, το χρηματοδοτικό κονδύλιο για την υλοποίηση του ειδικού προγράμματος για την περίοδο 2021 έως 2027 ανέρχεται σε 120 000 000 000 EUR σε τιμές 2018.

2.  Το ποσό που αναφέρεται στην παράγραφο 1 του παρόντος άρθρου κατανέμεται στις συνιστώσες που καθορίζονται στο άρθρο 3 παράγραφος 1 της παρούσας απόφασης σύμφωνα με το άρθρο 9 παράγραφος 2 του κανονισμού … για το πρόγραμμα-πλαίσιο/τους κανόνες συμμετοχής. Εφαρμόζονται οι ρυθμίσεις του άρθρου 9 παράγραφοι 3 έως 8 του κανονισμού … για το πρόγραμμα-πλαίσιο/τους κανόνες συμμετοχής.

ΚΕΦΑΛΑΙΟ II

ΥΛΟΠΟΙΗΣΗ ΚΑΙ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟΣ

Άρθρο 4α

Στρατηγικό σχέδιο

1.  Σύμφωνα με το άρθρο 6 παράγραφος 6 του [κανονισμού για το πρόγραμμα-πλαίσιο], η υλοποίηση του ειδικού προγράμματος διευκολύνεται από ένα πολυετές στρατηγικό σχέδιο δραστηριοτήτων έρευνας και καινοτομίας, προωθώντας ταυτόχρονα τη συνέπεια μεταξύ των προγραμμάτων εργασίας, των προτεραιοτήτων της ΕΕ και των εθνικών προτεραιοτήτων. Το αποτέλεσμα της διαδικασίας στρατηγικού σχεδιασμού καθορίζεται σε ένα πολυετές στρατηγικό σχέδιο, για την προετοιμασία του περιεχομένου στα προγράμματα εργασίας (όπως ορίζονται στο άρθρο 11) ώστε να καλύπτει μέγιστο διάστημα τεσσάρων ετών, διατηρώντας παράλληλα επαρκή ευελιξία ώστε να ανταποκρίνεται γρήγορα σε νέες και αναδυόμενες προκλήσεις, απρόβλεπτες ευκαιρίες και κρίσεις.

2.  Η διαδικασία στρατηγικού σχεδιασμού εστιάζει ειδικότερα στον πυλώνα «Παγκόσμιες προκλήσεις και ευρωπαϊκή βιομηχανική ανταγωνιστικότητα» και καλύπτει επίσης σχετικές δραστηριότητες σε άλλους πυλώνες και στο μέρος «Διεύρυνση της συμμετοχής και ενίσχυση του Ευρωπαϊκού Χώρου Έρευνας».

Η Επιτροπή διασφαλίζει έγκαιρη συμμετοχή και εκτεταμένες ανταλλαγές με τα κράτη μέλη, και εκτεταμένες ανταλλαγές με το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, που συμπληρώνονται από διαβούλευση με τα ενδιαφερόμενα μέρη και το ευρύ κοινό. Αυτό θα συμβάλλει στην ισχυρότερη συμμετοχή των πολιτών και των οργανώσεων της κοινωνίας των πολιτών.

Τα κράτη μέλη μπορούν να υποστηρίζουν τη διαδικασία στρατηγικού σχεδιασμού παρέχοντας επίσης μια επισκόπηση των εθνικών διαβουλεύσεων/συμβολής των πολιτών που τροφοδοτούν το στρατηγικό σχέδιο.

3.  Το στρατηγικό σχέδιο θεσπίζεται από την Επιτροπή μέσω εκτελεστικής πράξης σύμφωνα με τη διαδικασία εξέτασης που αναφέρεται στο άρθρο 12 παράγραφος 4. Το στρατηγικό σχέδιο ανταποκρίνεται στους στόχους και στις δραστηριότητες που περιγράφονται στο παράρτημα 1. Η εν λόγω εκτελεστική πράξη περιέχει τα ακόλουθα στοιχεία, σε σχέση με την περίοδο που καλύπτει:

α)  Καίριους στρατηγικούς προσανατολισμούς για τη στήριξη της έρευνας και της καινοτομίας, μεταξύ άλλων μια περιγραφή του αναμενόμενου αντικτύπου, εγκάρσια ζητήματα που αφορούν διάφορες ομάδες και τομείς παρέμβασης που καλύπτονται.

β)  Προσδιορισμό ευρωπαϊκών εταιρικών σχέσεων σύμφωνα με το άρθρο 8 παράγραφος 1 στοιχεία α και β του [κανονισμού ΠΠ].

βα)  Προσδιορισμό των αποστολών σύμφωνα με το άρθρο 5 του ειδικού προγράμματος και το άρθρο 7 και το παράρτημα Vα του κανονισμού για τη θέσπιση του προγράμματος «Ορίζων Ευρώπη».

γ)  Τομείς διεθνούς συνεργασίας, δράσεις που θα ευθυγραμμιστούν με την έρευνα και καινοτομία άλλων χωρών και περιοχών του κόσμου σε μεγάλη κλίμακα ή δράσεις που θα πραγματοποιηθούν σε συνεργασία με οργανώσεις σε τρίτες χώρες.

δ)  Συγκεκριμένα ζητήματα, όπως η εξισορρόπηση μεταξύ έρευνας και καινοτομίας· η ενσωμάτωση των κοινωνικών και ανθρωπιστικών επιστημών· ο ρόλος των βασικών τεχνολογιών γενικής εφαρμογής και των αλυσίδων στρατηγικής αξίας· η ισότητα των φύλων, μεταξύ άλλων η ένταξη της διάστασης του φύλου στο περιεχόμενο Ε&Κ· η τήρηση των υψηλότερων προτύπων δεοντολογίας και ακεραιότητας· οι προτεραιότητες για τη διάδοση και εκμετάλλευση.

4.  Το στρατηγικό σχέδιο λαμβάνει υπόψη μια ανάλυση που καλύπτει τουλάχιστον τα ακόλουθα στοιχεία:

α)  πολιτικούς, κοινωνικοοικονομικούς και περιβαλλοντικούς παράγοντες που αφορούν τις πολιτικές προτεραιότητες της ΕΕ και των κρατών μελών·

β)  τη συμβολή της έρευνας και της καινοτομίας στην υλοποίηση των στόχων πολιτικής της ΕΕ, αξιοποιώντας παράλληλα μελέτες, άλλα επιστημονικά στοιχεία και σχετικές πρωτοβουλίες σε ενωσιακό και εθνικό επίπεδο, μεταξύ άλλων θεσμοθετημένες συμπράξεις σύμφωνα με το άρθρο 8 παράγραφος 1 στοιχείο γ) του [κανονισμού του προγράμματος πλαισίου]·

γ)  τεκμηριωμένη βάση που προκύπτει από δραστηριότητες ανάλυσης προοπτικών, δείκτες Ε&Τ και καινοτομίας, διεθνείς εξελίξεις όπως η υλοποίηση των ΣΒΑ και αντιδράσεις μετά την υλοποίηση, μεταξύ άλλων παρακολούθηση της υλοποίησης συγκεκριμένων μέτρων που αφορούν τη διεύρυνση της συμμετοχής και τη διάδοση της αριστείας, και συμμετοχή των ΜΜΕ·

δ)  προτεραιότητες που δύνανται να υλοποιηθούν σε συνέργεια με άλλα προγράμματα της ΕΕ·

ε)  μια περιγραφή των διαφορετικών προσεγγίσεων για τη διαβούλευση με τα ενδιαφερόμενα μέρη και τη συμμετοχή των πολιτών στο πλαίσιο του έργου ανάπτυξης προγραμμάτων εργασίας·

στ)  συμπληρωματικότητα και συνέργειες με τον σχεδιασμό των ΚΓΚ του ΕΙΤ σύμφωνα με τον κανονισμό (ΕΚ) αριθ. 294/2008.

5.  Η διαδικασία στρατηγικού σχεδιασμού συμπληρώνεται από μια διαδικασία στρατηγικού συντονισμού για ευρωπαϊκές συμπράξεις, με ισότιμη συμμετοχή των κρατών μελών και της Επιτροπής. Λειτουργεί ως σημείο εισόδου για αναλύσεις προοπτικών, αναλύσεις και συμβουλές ως προς την ανάπτυξη χαρτοφυλακίου, την πιθανή σύσταση, υλοποίηση, παρακολούθηση και σταδιακή κατάργηση συμπράξεων Ε&Κ και καθοδηγείται από ένα συνολικό πλαίσιο κριτηρίων, βάσει του παραρτήματος ΙΙΙ του κανονισμού για το πρόγραμμα «Ορίζων Ευρώπη».

Άρθρο 5

Αποστολές

1.  Αποστολές έρευνας και καινοτομίας μπορούν να δημιουργηθούν στους τομείς αποστολών που προσδιορίζονται στο παράρτημα Vα του κανονισμού θέσπισης του προγράμματος «Ορίζων Ευρώπη».

2.   Για κάθε αποστολή, συστήνεται συμβούλιο αποστολής, εκτός εάν μπορούν να χρησιμοποιηθούν υφιστάμενες συμβουλευτικές δομές, οπότε ενημερώνεται πρωτύτερα η επιτροπή προγράμματος. Το συμβούλιο αποστολής αποτελείται το πολύ από 15 ανεξάρτητα πρόσωπα υψηλού επιπέδου με ευρεία εμπειρογνωμοσύνη, συμπεριλαμβανομένων, κατά περίπτωση, εμπειρογνωμόνων στον τομέα των κοινωνικών και ανθρωπιστικών επιστημών, από όλη την Ευρώπη και πέραν αυτής, μεταξύ δε άλλων και εκπροσώπους των σχετικών τελικών χρηστών. Τα μέλη των συμβουλίων αποστολής ορίζονται από την Επιτροπή, βάσει διαφανούς διαδικασίας για τον καθορισμό τους, συμπεριλαμβανομένης ανοικτής πρόσκλησης εκδήλωσης ενδιαφέροντος. Διεξάγεται εγκαίρως διαβούλευση με την επιτροπή προγράμματος για τις διαδικασίες ορισμού και επιλογής, συμπεριλαμβανομένων των κριτηρίων που χρησιμοποιούνται. Η θητεία των μελών των συμβουλίων αποστολής είναι διάρκειας έως πέντε ετών και μπορεί να ανανεωθεί άπαξ.

3.   Το συμβούλιο αποστολής συμβουλεύει, χωρίς να έχει εξουσίες λήψης αποφάσεων, την Επιτροπή για τα ακόλουθα:

α)  τον προσδιορισμό και τον σχεδιασμό μιας ή περισσοτέρων αποστολών στον αντίστοιχο τομέα αποστολών σύμφωνα με τις διατάξεις και τα κριτήρια που ορίζονται στο άρθρο 7 του [κανονισμού για το πρόγραμμα-πλαίσιο]·

β)   το περιεχόμενο των προγραμμάτων εργασίας και την αναθεώρησή τους, όποτε απαιτείται για την επίτευξη των στόχων της αποστολής, ▌με τη συμβολή των ενδιαφερομένων και, κατά περίπτωση, του κοινού·

γ)   τα χαρακτηριστικά των χαρτοφυλακίων έργων για αποστολές·

δ)   τις δράσεις προσαρμογής ή τερματισμού όπου αρμόζει με βάση τις αξιολογήσεις της υλοποίησης σύμφωνα με τους καθορισμένους στόχους της αποστολής·

ε)  την επιλογή ανεξάρτητων εμπειρογνωμόνων αξιολογητών σύμφωνα με τις διατάξεις του άρθρου 44 [του κανονισμού για το πρόγραμμα πλαίσιο], την ενημέρωση εμπειρογνωμόνων αξιολογητών και τα κριτήρια αξιολόγησης και τη στάθμιση αυτών·

στ)   το πλαίσιο προϋποθέσεων που συμβάλλουν στην επίτευξη των στόχων της αποστολής·

ζ)   την επικοινωνία, μεταξύ άλλων για τις επιδόσεις και τα επιτεύγματα της αποστολής·

η)  τον συντονισμό πολιτικής μεταξύ σχετικών παραγόντων σε διαφορετικά επίπεδα, ειδικότερα όσον αφορά τις συνέργειες με άλλες πολιτικές της Ένωσης·

θ)  τους βασικούς δείκτες επιδόσεων.

Οι συμβουλές που παρέχουν τα συμβούλια αποστολής δημοσιεύονται.

4.  Για κάθε τομέα αποστολής, η επιτροπή προγράμματος συμμετέχει στην προετοιμασία και στον κύκλο ζωής των αποστολών, λαμβάνοντας υπόψη σχετικά ζητήματα από το εθνικό πλαίσιο και ευκαιρίες μεγαλύτερης ευθυγράμμισης με δραστηριότητες σε εθνικό επίπεδο. Οι αλληλεπιδράσεις με τα συμβούλια αποστολής πραγματοποιούνται έγκαιρα και με συνεκτικό τρόπο.

5.  Τα προγράμματα εργασίας που προβλέπονται στο άρθρο 11 περιλαμβάνουν, για κάθε αποστολή που προσδιορίζεται στο στρατηγικό σχέδιο, τον σχεδιασμό, τα χαρακτηριστικά των χαρτοφυλακίων έργου τους και συγκεκριμένες διατάξεις ώστε να καταστεί δυνατή μια αποτελεσματική προσέγγιση βάσει χαρτοφυλακίου.

Άρθρο 6

Ευρωπαϊκό Συμβούλιο Έρευνας

1.  Η Επιτροπή συνιστά Ευρωπαϊκό Συμβούλιο Έρευνας «ΕΣΕ»), για την υλοποίηση των δράσεων στο πλαίσιο του πυλώνα I «▌Επιστήμη αριστείας» που σχετίζονται με το ΕΣΕ. Το ΕΣΕ διαδέχεται το ΕΣΕ που συστάθηκε με την απόφαση C(2013)1895(10).

2.  Το ΕΣΕ αποτελείται από το ανεξάρτητο επιστημονικό συμβούλιο που προβλέπεται στο άρθρο 7 και την ειδική εκτελεστική δομή που προβλέπεται στο άρθρο 8.

3.  Το ΕΣΕ έχει πρόεδρο εκλεγόμενο μεταξύ έμπειρων επιστημόνων διεθνούς κύρους.

Ο πρόεδρος διορίζεται από την Επιτροπή βάσει διαφανούς διαδικασίας πρόσληψης στην οποία συμμετέχει ανεξάρτητη ειδική επιτροπή αναζήτησης, για τετραετή θητεία η οποία μπορεί να ανανεωθεί άπαξ. Η διαδικασία πρόσληψης και ο επιλεγόμενος υποψήφιος λαμβάνουν την έγκριση του επιστημονικού συμβουλίου.

Ο πρόεδρος προεδρεύει του επιστημονικού συμβουλίου, εξασφαλίζει την ηγεσία του και τη σχέση του με την ειδική εκτελεστική δομή και το εκπροσωπεί στον κόσμο της επιστήμης.

4.  Το ΕΣΕ λειτουργεί σύμφωνα με τις βασικές του αρχές της επιστημονικής αριστείας, της ανοιχτής επιστήμης, της αυτονομίας, της αποδοτικότητας, της αποτελεσματικότητας, της διαφάνειας, της λογοδοσίας και της ακεραιότητας της έρευνας. Εξασφαλίζει τη συνέχεια των δράσεων του ΕΣΕ που διεξήχθησαν βάσει της απόφασης .../ΕΚ.

5.  Οι δραστηριότητες του ΕΣΕ υποστηρίζουν την έρευνα αιχμής, βάσει προσέγγισης «από τη βάση προς την κορυφή», που διεξάγεται σε όλους τους τομείς από κύριους ερευνητές και τις ομάδες τους που ανταγωνίζονται σε ευρωπαϊκό επίπεδο, μεταξύ άλλων ερευνητές στην αρχή της σταδιοδρομίας τους.

6.  Η Επιτροπή ενεργεί ως εγγυητής της αυτονομίας και της ακεραιότητας του ΕΣΕ και διασφαλίζει την ορθή εκτέλεση των καθηκόντων που του έχουν ανατεθεί.

Η Επιτροπή διασφαλίζει ότι η υλοποίηση των δράσεων του ΕΣΕ συνάδει με τις αρχές που ορίζονται στην παράγραφο 4 του παρόντος άρθρου, καθώς και με την χαρασσόμενη από το Επιστημονικό Συμβούλιο συνολική στρατηγική του ΕΣΕ που αναφέρεται στο άρθρο 7 παράγραφος 2 στοιχείο α).

Άρθρο 7

Επιστημονικό συμβούλιο του ΕΣΕ

1.  Το επιστημονικό συμβούλιο απαρτίζεται από ανεξάρτητους επιστήμονες, μηχανικούς και ακαδημαϊκούς υψίστου κύρους και ανάλογης εξειδίκευσης –γυναίκες και άνδρες διαφόρων ηλικιών– οι οποίοι καλύπτουν ευρύ φάσμα ερευνητικών πεδίων και ποικιλία γεωγραφικών προελεύσεων και ενεργούν υπό την προσωπική τους ιδιότητα, ανεξάρτητα από ξένα συμφέροντα.

Τα μέλη του επιστημονικού συμβουλίου διορίζονται από την Επιτροπή με ανεξάρτητη και διαφανή διαδικασία επιλογής που συμφωνείται από κοινού με το επιστημονικό συμβούλιο και η οποία περιλαμβάνει ανοικτή διαβούλευση με την επιστημονική κοινότητα και έκθεση προς το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο.

Η θητεία τους περιορίζεται σε τέσσερα έτη, με δυνατότητα άπαξ ανανέωσης με εκ περιτροπής σύστημα που εξασφαλίζει τη συνέχεια του έργου του επιστημονικού συμβουλίου.

2.  Το επιστημονικό συμβούλιο:

α)  καθορίζει τη συνολική στρατηγική του ΕΣΕ,

β)  καταρτίζει το πρόγραμμα εργασίας για την υλοποίηση των δραστηριοτήτων του ΕΣΕ,

γ)  καθορίζει τις μεθόδους και τις διαδικασίες εξέτασης από ομότιμους κριτές και αξιολόγησης των προτάσεων, βάσει των οποίων επιλέγονται οι προτάσεις προς χρηματοδότηση,

δ)  διατυπώνει θέση επί κάθε ζητήματος το οποίο από επιστημονική άποψη δύναται να ενισχύσει τα επιτεύγματα και την επιρροή του ΕΣΕ και να βελτιώσει την ποιότητα της διεξαγόμενης έρευνας,

ε)  θεσπίζει κώδικα δεοντολογίας με σκοπό, μεταξύ άλλων, την αποτροπή συγκρούσεων συμφερόντων.

Η Επιτροπή παρεκκλίνει από τις θέσεις που καθορίζει το επιστημονικό συμβούλιο σύμφωνα με τα στοιχεία α), γ), δ) και ε) του πρώτου εδαφίου μόνο σε περίπτωση που κρίνει ότι δεν έχουν τηρηθεί οι διατάξεις της παρούσας απόφασης. Στην περίπτωση αυτή, η Επιτροπή λαμβάνει μέτρα ώστε να συνεχιστεί η υλοποίηση του ειδικού προγράμματος και να επιτευχθούν οι στόχοι του, καθορίζοντας και αιτιολογώντας δεόντως τα σημεία απόκλισης από τις θέσεις του επιστημονικού συμβουλίου.

3.  Το επιστημονικό συμβούλιο ενεργεί σύμφωνα με την εντολή που καθορίζεται στο παράρτημα Ι πυλώνα I ενότητα 1.

4.  Το επιστημονικό συμβούλιο ενεργεί αποκλειστικά και μόνο προς το συμφέρον του ▌«ΕΣΕ», σύμφωνα με τις αρχές που καθορίζονται στο άρθρο 6. Ενεργεί με ακεραιότητα και εντιμότητα και εκτελεί το έργο του με αποτελεσματικότητα και τη μεγαλύτερη δυνατή διαφάνεια.

Άρθρο 8

Ειδική εκτελεστική δομή του ΕΣΕ

1.  Η ειδική εκτελεστική δομή ευθύνεται για τη διοικητική υλοποίηση και την εκτέλεση του προγράμματος, όπως περιγράφεται στο παράρτημα I πυλώνα I ενότητα 1.3.2. Υποστηρίζει το επιστημονικό συμβούλιο στην εκτέλεση όλων των καθηκόντων του.

2.  Η Επιτροπή διασφαλίζει ότι η ειδική εκτελεστική δομή εξυπηρετεί απόλυτα, αποτελεσματικά και με την απαιτούμενη ευελιξία τους στόχους και τις απαιτήσεις του ΕΣΕ και μόνο.

Άρθρο 9

Ευρωπαϊκό Συμβούλιο Καινοτομίας

1.  Το ΕΣΚ, όπως θεσπίζεται σύμφωνα με το άρθρο 7α του [κανονισμού για το πρόγραμμα πλαίσιο] περιλαμβάνει την επιτροπή υψηλού επιπέδου («επιτροπή ΕΣΚ») που προβλέπεται στο άρθρο 10.

2.   Η Επιτροπή διασφαλίζει ότι η υλοποίηση των δράσεων του ΕΣΚ:

α)  είναι σύμφωνη με τις αρχές της παραγράφου 1 του παρόντος άρθρου, λαμβανομένης δεόντως υπόψη της γνώμης της επιτροπής ΕΣΚ σχετικά με τη συνολική στρατηγική του ΕΣΚ, όπως αναφέρεται στο άρθρο 10 παράγραφος 1 στοιχείο α)· και

β)  δεν οδηγεί σε στρεβλώσεις του ανταγωνισμού οι οποίες αντίκεινται στο κοινό συμφέρον.

3.   Για τους σκοπούς της διαχείρισης της μεικτής χρηματοδότησης του ΕΣΚ, η Επιτροπή χρησιμοποιεί έμμεση διαχείριση, ή εάν αυτό δεν είναι εφικτό, μπορεί να ιδρύσει έναν φορέα ειδικού σκοπού, η διαχείριση του οποίου θα υπόκειται στους ισχύοντες κανόνες λογοδοσίας. Η Επιτροπή επιδιώκει να εξασφαλίσει τη συμμετοχή άλλων επενδυτών του δημόσιου και του ιδιωτικού τομέα. Όταν αυτό δεν είναι δυνατό κατά την αρχική φάση ίδρυσης, ο φορέας ειδικού σκοπού θα δομείται κατά τρόπο ώστε να μπορεί να προσελκύσει άλλους επενδυτές από τον δημόσιο ή τον ιδιωτικό τομέα, με σκοπό την αύξηση του αποτελέσματος μόχλευσης της συνεισφοράς της Ένωσης.

4.   Η Επιτροπή εξασφαλίζει αποτελεσματικές συμπληρωματικότητες μεταξύ του ΕΣΚ, του ΕΙΚΤ και του InvestEU.

Άρθρο 10

Επιτροπή ΕΣΚ

1.  Η Επιτροπή ΕΣΚ γνωμοδοτεί στην Επιτροπή όσον αφορά:

α)  τη συνολική στρατηγική της συνιστώσας ΕΣΚ στο πλαίσιο του πυλώνα III «Καινοτόμος Ευρώπη»·

β)  το πρόγραμμα εργασίας για την υλοποίηση των δράσεων του ΕΣΚ·

γ)  τα κριτήρια για την αξιολόγηση του καινοτόμου χαρακτήρα και του προφίλ κινδύνου των προτάσεων και την κατάλληλη εξισορρόπηση των επιχορηγήσεων, της κεφαλαιακής και άλλων μορφών χρηματοδότησης για τον accelerator (επιταχυντή) του ΕΣΚ·

δ)  τον προσδιορισμό του στρατηγικού χαρτοφυλακίου έργων·

ε)  το προφίλ των διαχειριστών προγράμματος.

2.  Η επιτροπή ΕΣΚ μπορεί κατόπιν αιτήσεως να απευθύνει συστάσεις προς την Επιτροπή όσον αφορά:

α)  οποιοδήποτε ζήτημα μπορεί από άποψη καινοτομίας να ενισχύσει και να προωθήσει οικοσυστήματα καινοτομίας στην Ευρώπη, τα επιτεύγματα και τον αντίκτυπο των στόχων της συνιστώσας ΕΣΚ και την ικανότητα καινοτόμων εταιρειών να αναπτύξουν τις λύσεις τους·

β)  τον προσδιορισμό, σε συνεργασία με τις αρμόδιες υπηρεσίες της Επιτροπής και, κατά περίπτωση, των εθνικών και περιφερειακών αρχών και άλλων σχετικών οντοτήτων, όπως του διοικητικού συμβουλίου του ΕΙΤ, πιθανών ρυθμιστικών εμποδίων που αντιμετωπίζουν οι επιχειρηματίες, ιδίως αυτοί στους οποίους έχει χορηγηθεί στήριξη στο πλαίσιο της συνιστώσας ΕΣΚ·

γ)  αναδυόμενες τάσεις της τεχνολογίας από το χαρτοφυλάκιο του ΕΣΚ, για την αξιοποίησή τους στον προγραμματισμό σε άλλα μέρη του ειδικού προγράμματος·

δ)  τον προσδιορισμό συγκεκριμένων ζητημάτων για τα οποία χρειάζεται γνωμοδότηση της επιτροπής ΕΣΚ.

Η επιτροπή ΕΣΚ ενεργεί με γνώμονα την επίτευξη των στόχων της συνιστώσας ΕΣΚ. Ενεργεί με ακεραιότητα και εντιμότητα και εκτελεί το έργο της με αποτελεσματικότητα και διαφάνεια.

Η επιτροπή ΕΣΚ ενεργεί σύμφωνα με την εντολή της που καθορίζεται στο παράρτημα Ι πυλώνα I ενότητα 1.

3.  Η επιτροπή ΕΣΚ αποτελείται από 15 έως 20 ανεξάρτητα πρόσωπα υψηλού επιπέδου από διάφορα μέρη του οικοσυστήματος καινοτομίας της Ευρώπης, συμπεριλαμβανομένων επιχειρηματιών, ηγετικών εταιρικών στελεχών, επενδυτών, εμπειρογνωμόνων της δημόσιας διοίκησης και ερευνητών, συμπεριλαμβανομένων ακαδημαϊκών εμπειρογνωμόνων στον τομέα της καινοτομίας. Συμβάλλει σε δράσεις προβολής και τα μέλη της επιτροπής ΕΣΚ θα προσπαθήσουν να ενισχύσουν το κύρος του ΕΣΚ.

Τα μέλη της επιτροπής ΕΣΚ διορίζονται από την Επιτροπή, κατόπιν ανοικτής πρόσκλησης για υποψηφιότητες ή για εκδήλωση ενδιαφέροντος ή και για τα δύο, ανάλογα με το ποιο κρίνει καταλληλότερο η Επιτροπή, και λαμβανομένης υπόψη της ανάγκης για ισορροπία σε επίπεδο εμπειρογνωμοσύνης, φύλου, ηλικίας και γεωγραφικής κατανομής.

Η θητεία τους περιορίζεται στα δύο έτη, μπορεί να ανανεωθεί δύο φορές, με σύστημα κυλιόμενων διορισμών (τα μέλη διορίζονται κάθε δύο έτη).

4.  Η επιτροπή ΕΣΚ έχει πρόεδρο που διορίζεται από την Επιτροπή βάσει διαφανούς διαδικασίας πρόσληψης. Ο πρόεδρος είναι δημόσιο πρόσωπο υψηλού κύρους που συνδέεται με τον χώρο της καινοτομίας και κατανοεί σε βάθος τον τομέα Ε&Κ.

Ο πρόεδρος διορίζεται για θητεία που περιορίζεται στα τέσσερα έτη και μπορεί να ανανεωθεί άπαξ.

Ο πρόεδρος προεδρεύει της επιτροπής ΕΣΚ, προετοιμάζει τις συνεδριάσεις της, αναθέτει καθήκοντα στα μέλη και μπορεί να συστήσει ειδικές υποομάδες, ιδίως με σκοπό τον προσδιορισμό αναδυόμενων τάσεων τεχνολογίας από το χαρτοφυλάκιο του ΕΣΚ. Ο πρόεδρος εκπροσωπεί το ΕΣΚ στον χώρο της καινοτομίας. Επίσης, προωθεί το ΕΣΚ, το εκπροσωπεί στις συνομιλίες με την Επιτροπή, μέσω των σχετικών επιτροπών προγράμματος, με τα κράτη μέλη. Η Επιτροπή θα προβλέπει την παροχή διοικητικής υποστήριξης προς τον πρόεδρο για την εκτέλεση των καθηκόντων του.

5.  Η Επιτροπή θεσπίζει κώδικα δεοντολογίας με σκοπό, μεταξύ άλλων, την αποτροπή συγκρούσεων συμφερόντων και της παραβίασης της εμπιστευτικότητας. Τα μέλη της επιτροπής ΕΣΚ θα αποδέχονται τον κώδικα δεοντολογίας με την ανάληψη των καθηκόντων τους.

Άρθρο 11

Προγράμματα εργασίας

1.  Το πρόγραμμα υλοποιείται μέσω των προγραμμάτων εργασίας που αναφέρονται στην παράγραφο 2 σύμφωνα με το άρθρο 110 του κανονισμού (ΕΕ, Ευρατόμ) 2018/1046 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου (ο «δημοσιονομικός κανονισμός») (11). Τα προγράμματα αυτά καθορίζουν τον αναμενόμενο αντίκτυπο και εκπονούνται κατόπιν διαδικασίας στρατηγικού σχεδιασμού, όπως περιγράφεται στο παράρτημα I της παρούσας απόφασης. Η Επιτροπή ενημερώνει τακτικά και από πρώιμο στάδιο την επιτροπή που αναφέρεται στο άρθρο 12 σχετικά με τη συνολική πρόοδο υλοποίησης των έμμεσων δράσεων του ειδικού προγράμματος, μεταξύ άλλων των αποστολών, ώστε να δίνει επίσης τη δυνατότητα στην επιτροπή να συμβάλει εγκαίρως και με τον κατάλληλο τρόπο στην πορεία της διαδικασίας στρατηγικού σχεδιασμού και στην προετοιμασία των προγραμμάτων εργασίας, ιδίως όσον αφορά τις αποστολές.

Τα προγράμματα εργασίας καθορίζουν, ανάλογα με την περίπτωση, το συνολικό ποσό που προορίζεται για τις πράξεις συνδυασμού μέσων.

2.  Η Επιτροπή εγκρίνει χωριστά προγράμματα εργασίας, μέσω εκτελεστικών πράξεων, για την υλοποίηση δράσεων στο πλαίσιο των ακόλουθων συνιστωσών, όπως ορίζονται στο άρθρο 3 παράγραφος 1 της παρούσας απόφασης:

α)  του ΕΣΕ, όπου το πρόγραμμα εργασίας καταρτίζεται από το επιστημονικό συμβούλιο όπως προβλέπεται στο άρθρο 7 παράγραφος 2 στοιχείο β), σύμφωνα με τη συμβουλευτική διαδικασία που αναφέρεται στο άρθρο 12 παράγραφος 3. Η Επιτροπή παρεκκλίνει από το πρόγραμμα εργασίας που καταρτίζει το επιστημονικό συμβούλιο μόνο σε περίπτωση που κρίνει ότι δεν έχουν τηρηθεί οι διατάξεις της παρούσας απόφασης. Στην περίπτωση αυτή η Επιτροπή εγκρίνει το πρόγραμμα εργασίας μέσω εκτελεστικής πράξης που εκδίδεται σύμφωνα με τη διαδικασία εξέτασης που αναφέρεται στο άρθρο 12 παράγραφος 4. Η Επιτροπή αιτιολογεί δεόντως το εν λόγω μέτρο·

β)  όλων των ομάδων υπό τον πυλώνα «Παγκόσμιες προκλήσεις και ▌ανταγωνιστικότητα της ευρωπαϊκής βιομηχανίας», των δράσεων MSCA, των ερευνητικών υποδομών, της παροχής στήριξης στα οικοσυστήματα καινοτομίας, της ευρύτερης συμμετοχής και διάδοσης της αριστείας, και της μεταρρύθμισης και ενδυνάμωσης του ευρωπαϊκού συστήματος Ε&Κ, σύμφωνα με τη διαδικασία εξέτασης του άρθρου 12 παράγραφος 4·

γ)  του ΕΣΚ, όπου το πρόγραμμα εργασίας καταρτίζεται κατόπιν γνωμοδότησης της επιτροπής ΕΣΚ όπως προβλέπεται στο άρθρο 10 παράγραφος 1 στοιχείο β), σύμφωνα με τη διαδικασία εξέτασης που αναφέρεται στο άρθρο 12 παράγραφος 4·

δ)  του ΚΚΕρ. όπου το πολυετές πρόγραμμα εργασιών λαμβάνει υπόψη τη γνωμοδότηση του διοικητικού συμβουλίου του ΚΚΕρ που αναφέρεται στην απόφαση 96/282/Ευρατόμ.

3.  Πέραν της απαίτησης του άρθρου 110 του δημοσιονομικού κανονισμού, τα προγράμματα εργασίας που αναφέρονται στην παράγραφο 2 του παρόντος άρθρου περιέχουν, κατά περίπτωση:

α)  ένδειξη του ποσού που κατανέμεται σε κάθε δράση και αποστολή και ενδεικτικό χρονοδιάγραμμα υλοποίησης·

β)  όσον αφορά τις επιχορηγήσεις, τις προτεραιότητες, τα κριτήρια επιλογής και χορήγησης και το σχετικό βάρος των διαφόρων κριτηρίων χορήγησης, καθώς και το μέγιστο ποσοστό χρηματοδότησης των συνολικών επιλέξιμων δαπανών·

γ)  το ποσό που διατίθεται για μεικτή χρηματοδότηση, σύμφωνα με τα άρθρα 41 έως 43 του κανονισμού … για το πρόγραμμα-πλαίσιο/τους κανόνες συμμετοχής:

δ)  τυχόν επιπλέον υποχρεώσεις των δικαιούχων, σύμφωνα με τα άρθρα 35 και 37 του κανονισμού για το πρόγραμμα-πλαίσιο/τους κανόνες συμμετοχής.

4.  Η Επιτροπή εγκρίνει, μέσω εκτελεστικών πράξεων, σύμφωνα με τη διαδικασία εξέτασης που αναφέρεται στο άρθρο 12 παράγραφος 4, τα ακόλουθα μέτρα:

α)  την απόφαση σχετικά με την έγκριση της χρηματοδότησης των έμμεσων δράσεων, όταν το εκτιμώμενο ποσό της ενωσιακής χρηματοδοτικής συνεισφοράς βάσει του ειδικού προγράμματος ισούται ή υπερβαίνει τα 2,5 εκατομμύρια EUR, με εξαίρεση τις δράσεις στο πλαίσιο του ειδικού στόχου «Ευρωπαϊκό Συμβούλιο Έρευνας (ΕΣΕ)»· για τη χρηματοδότηση έμμεσων δράσεων στην ομάδα 2, την απόφαση σχετικά με την έγκριση της χρηματοδότησης των έμμεσων δράσεων, όταν το εκτιμώμενο ποσό της ενωσιακής χρηματοδοτικής συνεισφοράς βάσει του ειδικού προγράμματος ισούται ή υπερβαίνει το 1 εκατομμύριο EUR·

β)  την απόφαση σχετικά με την έγκριση της χρηματοδότησης δράσεων που περιλαμβάνουν τη χρήση ανθρώπινων εμβρύων και ανθρώπινων εμβρυϊκών βλαστοκυττάρων, καθώς και δράσεων στο πλαίσιο της ομάδας «Πολιτική προστασία για την κοινωνία» που αναφέρεται στο άρθρο 3 παράγραφος 1 σημείο 2 στοιχείο γ).

Άρθρο 12

Διαδικασία επιτροπής

1.  Η Επιτροπή επικουρείται από επιτροπή(12). Πρόκειται για επιτροπή κατά την έννοια του κανονισμού (ΕΕ) αριθ. 182/2011.

2.  Η επιτροπή συνεδριάζει με διαφορετικές συνθέσεις όπως ορίζεται στο παράρτημα II, ανάλογα με το αντικείμενο που πρόκειται να εξεταστεί.

3.  Στις περιπτώσεις που γίνεται παραπομπή στην παρούσα παράγραφο, εφαρμόζεται το άρθρο 4 του κανονισμού (ΕΕ) αριθ. 182/2011.

4.  Στις περιπτώσεις που γίνεται παραπομπή στην παρούσα παράγραφο, εφαρμόζεται το άρθρο 5 του κανονισμού (ΕΕ) αριθ. 182/2011.

5.  Σε περίπτωση που η γνωμοδότηση της επιτροπής πρέπει να ληφθεί με γραπτή διαδικασία, η διαδικασία ολοκληρώνεται χωρίς αποτέλεσμα εάν, εντός της προθεσμίας για την έκδοση της γνωμοδότησης, το αποφασίσει ο πρόεδρος της επιτροπής ή το ζητήσουν τα μέλη της επιτροπής με απλή πλειοψηφία.

6.  Στην περίπτωση των εκτελεστικών πράξεων που εγκρίνονται με βάση το άρθρο 4α παράγραφος 3, εάν η επιτροπή δεν διατυπώσει γνώμη, η Επιτροπή δεν εκδίδει το σχέδιο εκτελεστικής πράξης και εφαρμόζεται το άρθρο 5 παράγραφος 4 τρίτο εδάφιο του κανονισμού (ΕΕ) αριθ. 182/2011.

7.  Η Επιτροπή ενημερώνει σε τακτά διαστήματα την επιτροπή για τη συνολική πρόοδο που σημειώθηκε κατά την υλοποίηση του ειδικού προγράμματος και της παρέχει εγκαίρως πληροφορίες σχετικά με όλες τις δράσεις και τις συνιστώσες που προτείνονται ή χρηματοδοτούνται στο πλαίσιο του προγράμματος «Ορίζων Ευρώπη» και των τμημάτων του που έχουν ανατεθεί σε τρίτους, σύμφωνα με τα οριζόμενα στο παράρτημα III, μεταξύ άλλων λεπτομερείς πληροφορίες/ανάλυση των στατιστικών των μεμονωμένων προσκλήσεων.

ΚΕΦΑΛΑΙΟ IIΙ

ΜΕΤΑΒΑΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΤΕΛΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΞΕΙΣ

Άρθρο 13

Κατάργηση

Η απόφαση 2013/743/ΕΕ καταργείται από την 1η Ιανουαρίου 2021.

Άρθρο 14

Μεταβατικές διατάξεις

1.  Η παρούσα απόφαση δεν θίγει τη συνέχεια ή την τροποποίηση των οικείων δράσεων, μέχρι την περάτωσή τους, βάσει της απόφασης 2013/743/ΕΕ, που θα συνεχίσει να εφαρμόζεται για τις οικείες δράσεις έως την περάτωσή τους.

Εάν χρειαστεί, τα υπόλοιπα καθήκοντα της επιτροπής που συστάθηκε βάσει της απόφασης 2013/743/ΕΕ μεταφέρονται στην επιτροπή του άρθρου 12 της παρούσας απόφασης.

2.  Το χρηματοδοτικό κονδύλιο του ειδικού προγράμματος μπορεί επίσης να καλύψει δαπάνες τεχνικής και διοικητικής βοήθειας που είναι αναγκαίες για την εξασφάλιση της μετάβασης μεταξύ του ειδικού προγράμματος και των μέτρων που εγκρίθηκαν στο πλαίσιο της προηγούμενης απόφασης 2013/743/ΕΕ.

Άρθρο 15

Έναρξη ισχύος

Η παρούσα απόφαση αρχίζει να ισχύει την εικοστή ημέρα από τη δημοσίευσή της στην Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Η παρούσα απόφαση απευθύνεται στα κράτη μέλη.

...,

Για το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο Για το Συμβούλιο

Ο Πρόεδρος Ο Πρόεδρος

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Ι

ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΟΣ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΚΑΙ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ

Κατά την υλοποίηση του προγράμματος ▌εφαρμόζονται τα ακόλουθα.

Στρατηγικός σχεδιασμός

Όπως ορίζεται στο άρθρο 4α, η υλοποίηση του ειδικού προγράμματος διευκολύνεται μέσω ενός πολυετούς στρατηγικού σχεδιασμού των δραστηριοτήτων έρευνας και καινοτομίας. Η διαδικασία στρατηγικού σχεδιασμού εστιάζει ειδικότερα στον πυλώνα «Παγκόσμιες προκλήσεις και ευρωπαϊκή βιομηχανική ανταγωνιστικότητα», συμπεριλαμβανομένων και σχετικών δραστηριοτήτων σε άλλους πυλώνες και του μέρους «Διεύρυνση της συμμετοχής και ενίσχυση του Ευρωπαϊκού Χώρου Έρευνας», επίσης σε στενή συνεργασία και συνέργεια με τον σχεδιασμό των ΚΓΚ του ΕΙΤ που συνέστησε ο κανονισμός 294/2008/ΕΚ.

Το αποτέλεσμα της διαδικασίας στρατηγικού σχεδιασμού καθορίζεται σε ένα στρατηγικό σχέδιο για την ανάπτυξη περιεχομένου στο πρόγραμμα εργασίας.

Η διαδικασία στρατηγικού σχεδιασμού στοχεύει:

–  στην υλοποίηση των στόχων του προγράμματος «Ορίζων Ευρώπη» σε επίπεδο προγράμματος με ενοποιημένο τρόπο και στην επικέντρωση στον αντίκτυπο του προγράμματος συνολικά και στη συνοχή μεταξύ των διαφορετικών πυλώνων του·

–   στην προώθηση των συνεργειών μεταξύ του προγράμματος «Ορίζων Ευρώπη» και άλλων προγραμμάτων της Ένωσης, συμπεριλαμβανομένων των [κονδυλίων συνοχής] και του προγράμματος Ευρατόμ, αποτελώντας σημείο αναφοράς για την έρευνα και την καινοτομία σε όλα τα σχετικά προγράμματα σε ολόκληρο τον προϋπολογισμό της ΕΕ και τα μη χρηματοδοτικά μέσα·

–  στην υποβοήθηση της ανάπτυξης και υλοποίησης της πολιτικής της ΕΕ για τους σχετικούς τομείς που καλύπτονται, και στη συμπλήρωση της ανάπτυξης και υλοποίησης πολιτικής στα κράτη μέλη·

–  στη μείωση του κατακερματισμού των προσπάθειών και στην αποφυγή των επαναλήψεων και των αλληλεπικαλύψεων μεταξύ των δυνατοτήτων χρηματοδότησης·

–  στην παροχή του πλαισίου για τη σύνδεση των άμεσων δράσεων έρευνας του Κοινού Κέντρου Ερευνών και των λοιπών δράσεων που στηρίζονται από το πρόγραμμα, συμπεριλαμβανομένης της χρήσης των αποτελεσμάτων και των δεδομένων για τη στήριξη πολιτικών·

–  στη διασφάλιση μιας ισόρροπης και ευρείας προσέγγισης στην έρευνα και την καινοτομία, σε όλα τα στάδια της ανάπτυξης, η οποία δεν θα περιορίζεται μόνο στην τόνωση της έρευνας αιχμής, στην ανάπτυξη νέων διαδικασιών προϊόντων και υπηρεσιών βάσει επιστημονικών και τεχνολογικών γνώσεων και καινοτομιών, αλλά και θα ενσωματώνει τη χρήση των υφιστάμενων τεχνολογιών σε νεωτερικές εφαρμογές και τη συνεχή βελτίωση, καθώς και στη μη τεχνολογική και κοινωνική καινοτομία·

–  στη διασφάλιση μιας συστημικής, διεπιστημονικής και διατομεακής προσέγγισης της έρευνας και της καινοτομίας που να διατρέχει τις πολιτικές ώστε να αντιμετωπίσει τις προκλήσεις, δημιουργώντας ταυτόχρονα νέες ανταγωνιστικές επιχειρήσεις και κλάδους, ενθαρρύνοντας τον ανταγωνισμό, ενισχύοντας τις ιδιωτικές επενδύσεις και διατηρώντας ισότιμους όρους ανταγωνισμού στην εσωτερική αγορά.

ΑΛΛΕΣ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ

Για τους πυλώνες «Παγκόσμιες προκλήσεις και ευρωπαϊκή βιομηχανική ανταγωνιστικότητα» και «Καινοτόμος Ευρώπη», η έρευνα και η καινοτομία ▌συνοδεύονται από δραστηριότητες που αναπτύσσονται κοντά στους τελικούς χρήστες και στην αγορά, όπως η επίδειξη, η πιλοτική εφαρμογή ή η απόδειξη της ορθότητας μιας ιδέας, αποκλείοντας ωστόσο δραστηριότητες εμπορευματοποίησης πέραν της φάσης της έρευνας και της καινοτομίας. Επίσης ▌περιλαμβάνονται δραστηριότητες για τη στήριξη της πλευράς της ζήτησης, οι οποίες θα συμβάλλουν στην ταχύτερη διάθεση και διανομή καινοτόμων προϊόντων και υπηρεσιών στην αγορά. Δίδεται έμφαση στις προσκλήσεις υποβολής προτάσεων χωρίς περιοριστικό χαρακτήρα.

Στο πλαίσιο του πυλώνα «Παγκόσμιες προκλήσεις και ευρωπαϊκή βιομηχανική ανταγωνιστικότητα», με βάση την εμπειρία από το πρόγραμμα «Ορίζων 2020», οι κοινωνικές και ανθρωπιστικές επιστήμες ενσωματώνονται πλήρως σε όλες τις ομάδες, συμπεριλαμβανομένων συγκεκριμένων και ειδικών δραστηριοτήτων. Ομοίως, οι δραστηριότητες που αφορούν την έρευνα και την καινοτομία στους τομείς της θάλασσας και της ναυτιλίας υλοποιούνται με στρατηγικό και ενοποιημένο τρόπο, σύμφωνα με την ολοκληρωμένη θαλάσσια πολιτική, την κοινή αλιευτική πολιτική και διεθνείς δεσμεύσεις.

Δραστηριότητες που διεξάγονται στο πλαίσιο των εμβληματικών FET «Γραφένιο», «Ανθρώπινος εγκέφαλος» και «Κβαντικές τεχνολογίες», που στηρίζονται στο πλαίσιο του προγράμματος «Ορίζων 2020», θα εξακολουθήσουν να στηρίζονται στο πλαίσιο του προγράμματος «Ορίζων Ευρώπη» μέσω προσκλήσεων υποβολής προτάσεων που περιλαμβάνονται στο πρόγραμμα εργασίας. Προπαρασκευαστικές ενέργειες που υποστηρίζονται στο πλαίσιο του μέρους του «Ορίζων 2020» που αφορά τις εμβληματικές FET θα συμβάλλουν στη διαδικασία στρατηγικού σχεδιασμού στο πλαίσιο του «Ορίζων Ευρώπη» και θα ενημερώνουν τις εργασίες που αφορούν τις αποστολές, τις συγχρηματοδοτούμενες συμπράξεις/συμπράξεις κοινού προγραμματισμού και τακτικές προσκλήσεις υποβολής προτάσεων.

Οι διάλογοι για τη συνεργασία στον τομέα της επιστήμης και της τεχνολογίας με τους διεθνείς εταίρους της ΕΕ και οι πολιτικοί διάλογοι με τις κύριες περιφέρειες του κόσμου συνεισφέρουν ▌σημαντικά στον συστηματικό προσδιορισμό ευκαιριών για συνεργασία, οι οποίες, σε συνδυασμό με τη διαφοροποίηση ανά χώρα/περιφέρεια, υποστηρίζουν τον καθορισμό προτεραιοτήτων. Θα συνεχίσει να επιδιώκεται η έγκαιρη παροχή συμβουλών από τη συμβουλευτική δομή που σχετίζεται με τον ΕΧΕ.

Διάδοση και επικοινωνία

Το πρόγραμμα «Ορίζων Ευρώπη» θα προσφέρει ειδική στήριξη για την ανοικτή πρόσβαση σε επιστημονικές δημοσιεύσεις, σε αρχεία καταγραφής γνώσης και σε άλλες πηγές δεδομένων. Θα στηριχθούν ενέργειες διάδοσης της γνώσης, επίσης από τη συνεργασία με άλλα ενωσιακά προγράμματα, συμπεριλαμβανομένης ομαδοποίησης των αποτελεσμάτων και των δεδομένων στην κατάλληλη γλώσσα και μορφή για το στοχευόμενο κοινό και δίκτυα, για τους πολίτες, τη βιομηχανία, τη δημόσια διοίκηση, τον ακαδημαϊκό κόσμο, τις οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών και τους φορείς χάραξης πολιτικής. Προς τον σκοπό αυτό, το πρόγραμμα «Ορίζων Ευρώπη» μπορεί να χρησιμοποιεί προηγμένες τεχνολογίες και εργαλεία πληροφοριών.

Θα υπάρχει κατάλληλη στήριξη για μηχανισμούς προβολής του προγράμματος σε πιθανούς υποψηφίους (π.χ. εθνικά σημεία επαφής).

Η Επιτροπή θα εφαρμόζει επίσης δραστηριότητες πληροφόρησης και επικοινωνίας σχετικά με το πρόγραμμα «Ορίζων Ευρώπη», για να προωθήσει το γεγονός ότι τα αποτελέσματα αποκτήθηκαν με τη στήριξη της χρηματοδότησης της ΕΕ Θα επιδιώκει επίσης την ευαισθητοποίηση του κοινού σχετικά με τη σημασία της έρευνας και της καινοτομίας και τον ευρύτερο αντίκτυπο και συνάφεια της έρευνας και καινοτομίας που χρηματοδοτείται από την ΕΕ, π.χ. με δημοσιεύσεις, σχέσεις με τα μέσα ενημέρωσης, εκδηλώσεις, αρχεία καταγραφής γνώσης, βάσεις δεδομένων, πλατφόρμες πολλαπλών διαύλων, ιστότοποι ή στοχευμένη χρήση των μέσων κοινωνικής δικτύωσης. Το πρόγραμμα «Ορίζων Ευρώπη» θα παρέχει επίσης στήριξη στους δικαιούχους για την προβολή του έργου τους και των επιπτώσεών του στην κοινωνία γενικότερα.

Εκμετάλλευση και υιοθέτηση από την αγορά

Η Επιτροπή θα θεσπίσει ολοκληρωμένη δέσμη μέτρων για την εκμετάλλευση των αποτελεσμάτων του προγράμματος «Ορίζων Ευρώπη» και των παραγόμενων γνώσεων. Το γεγονός αυτό θα επιταχύνει την εκμετάλλευση προς την κατεύθυνση της ευρείας υιοθέτησης από την αγορά, ενώ θα ενισχύσει τον αντίκτυπο του προγράμματος.

Η Επιτροπή θα εντοπίζει συστηματικά και θα καταγράφει τα αποτελέσματα των δραστηριοτήτων της έρευνας και της καινοτομίας στο πλαίσιο του προγράμματος και θα μεταφέρει ή θα διαδίδει τα εν λόγω παραγόμενα αποτελέσματα και τις γνώσεις χωρίς διακρίσεις στη βιομηχανία και στις επιχειρήσεις όλων των μεγεθών, στις δημόσιες διοικήσεις, στον ακαδημαϊκό κόσμο, στις οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών και στους υπευθύνους χάραξης πολιτικών, ώστε να μεγιστοποιηθεί η ευρωπαϊκή προστιθέμενη αξία του προγράμματος.

Διεθνής συνεργασία

Οι σημαντικότερες επιπτώσεις θα επιτευχθούν με την ευθυγράμμιση των δράσεων με άλλες χώρες και περιοχές του κόσμου στο πλαίσιο ενισχυμένων προσπαθειών διεθνούς συνεργασίας ▌. Με βάση το αμοιβαίο όφελος, οι εταίροι από όλο τον κόσμο θα κληθούν να συμμετάσχουν στις προσπάθειες της ΕΕ ως αναπόσπαστο μέρος των πρωτοβουλιών για την υποστήριξη της δράσης της ΕΕ για τη βιωσιμότητα, την ενισχυμένη αριστεία στον τομέα της έρευνας και της καινοτομίας, καθώς και την ανταγωνιστικότητα.

Η διεθνής κοινή δράση θα εξασφαλίσει την αποτελεσματική αντιμετώπιση των παγκόσμιων κοινωνικών προκλήσεων και των στόχων βιώσιμης ανάπτυξης, την πρόσβαση στα μεγαλύτερα ταλέντα, την εμπειρογνωμοσύνη και τους πόρους παγκοσμίως, καθώς και την ενίσχυση της προσφοράς και της ζήτησης καινοτόμων λύσεων.

Μεθοδολογίες εργασίας για την αξιολόγηση

Η χρήση ανεξάρτητης εμπειρογνωμοσύνης υψηλής ποιότητας στη διαδικασία αξιολόγησης στηρίζει τη δέσμευση του προγράμματος σε όλους τους ενδιαφερόμενους φορείς, τις κοινότητες και τα συμφέροντα και αποτελεί προϋπόθεση για τη διατήρηση της αριστείας και της συνάφειας των χρηματοδοτούμενων δραστηριοτήτων.

Η Επιτροπή ή ο φορέας χρηματοδότησης θα διασφαλίζει την αμεροληψία της διαδικασίας και την αποφυγή συγκρούσεων συμφερόντων σύμφωνα με το άρθρο 61 του δημοσιονομικού κανονισμού. Επιδιώκει επίσης τη γεωγραφική ποικιλία στη σύνθεση των επιτροπών αξιολόγησης, των εμπειρογνωμόνων και των συμβουλευτικών ομάδων.

Κατ’ εξαίρεση, σε περιπτώσεις δικαιολογημένες από την απαίτηση διορισμού των καλύτερων διαθέσιμων εμπειρογνωμόνων και/ή από το περιορισμένο μέγεθος της ομάδας εξειδικευμένων εμπειρογνωμόνων, ανεξάρτητοι εμπειρογνώμονες που επικουρούν ή συμμετέχουν στην επιτροπή αξιολόγησης μπορούν να αξιολογούν συγκεκριμένες προτάσεις για τις οποίες δηλώνουν ενδεχόμενο ενδιαφέρον. Στη συγκεκριμένη περίπτωση, η Επιτροπή ή ο φορέας χρηματοδότησης λαμβάνουν όλα τα απαραίτητα διορθωτικά μέτρα για την εξασφάλιση της ακεραιότητας της διαδικασίας αξιολόγησης. Η διαχείριση της διαδικασίας αξιολόγησης θα γίνεται αναλόγως, συμπεριλαμβάνοντας ένα στάδιο που θα ενέχει την αλληλεπίδραση μεταξύ των διαφόρων εμπειρογνωμόνων. Η επιτροπή αξιολόγησης θα λαμβάνει υπόψη τις ιδιαίτερες περιστάσεις για τον προσδιορισμό των προτάσεων προς χρηματοδότηση.

ΠΥΛΩΝΑΣ I

ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΑΡΙΣΤΕΙΑΣ

Η επιστημονική, οικονομική, κοινωνική και πολιτιστική πρόοδος σε όλες τις μορφές της εξαρτάται από την επαρκή προσφορά άριστων ερευνητών· την αναζήτηση επιτευγμάτων στην κατανόηση και την απόκτηση γνώσεων σε όλα τα επίπεδα· τις εγκαταστάσεις παγκόσμιας κλάσης που απαιτούνται για την επίτευξη αυτού του στόχου, συμπεριλαμβανομένων των φυσικών υποδομών και των υποδομών γνώσης για την έρευνα και την καινοτομία, καθώς και τα μέσα για την ανοικτή διάδοση και την ανταλλαγή γνώσεων (ανοιχτή επιστήμη), μεθοδολογιών και δεξιοτήτων.

Η επίτευξη καινοτομίας που είναι πρωτοποριακή παγκοσμίως συνδέεται με την προώθηση της ανοικτής επιστήμης και της επιστήμης αριστείας ▌. Οι μεταβολές του επιστημονικού και τεχνολογικού παραδείγματος μπορεί να αποτελούν τους κύριους μοχλούς αύξησης της παραγωγικότητας, ανταγωνιστικότητας, πλούτου, βιώσιμης ανάπτυξης και κοινωνικής προόδου. Ιστορικά οι εν λόγω μεταβολές του παραδείγματος συνήθως προέκυπταν από την επιστημονική βάση του δημόσιου τομέα πριν θέσουν τα θεμέλια εντελώς νέων βιομηχανιών και τομέων και συνολικής κοινωνικής προόδου.

Οι δημόσιες επενδύσεις στην έρευνα, ιδίως μέσω πανεπιστημίων και δημόσιων ερευνητικών ιδρυμάτων και ερευνητικών εγκαταστάσεων, αναλαμβάνουν συχνά την πιο μακροπρόθεσμη και υψηλότερου κινδύνου έρευνα και συμπληρώνουν τις δραστηριότητες του ιδιωτικού τομέα. Εκτός αυτού, δημιουργούν ανθρώπινους πόρους υψηλής ειδίκευσης, τεχνογνωσία και εμπειρία, νέα επιστημονικά μέσα και μεθοδολογίες, καθώς επίσης και δίκτυα μετάδοσης των πιο πρόσφατων γνώσεων.

Η ευρωπαϊκή επιστήμη και οι ερευνητές που είναι εγκατεστημένοι στην Ευρώπη βρέθηκαν και εξακολουθούν να βρίσκονται στην πρώτη γραμμή σε πολλούς τομείς. Ωστόσο, αυτή η θέση δεν μπορεί να θεωρηθεί δεδομένη. ▌Η παραδοσιακή πρόκληση από χώρες όπως οι Ηνωμένες Πολιτείες περιλαμβάνει πλέον οικονομικούς γίγαντες όπως η Κίνα και η Ινδία, από τις πιο πρόσφατα εκβιοµηχανισμένες περιοχές του κόσμου και από όλες τις χώρες όπου οι κυβερνήσεις αναγνωρίζουν τα πολύπλευρα και πολλαπλά οφέλη που προέρχονται από την επένδυση στην έρευνα.

1.  ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΕΡΕΥΝΑΣ (ΕΣΕ)

1.1.   Σκεπτικό

Παρά το γεγονός ότι η ΕΕ παραμένει ο μεγαλύτερος παραγωγός επιστημονικών δημοσιεύσεων παγκοσμίως, διαθέτει συγκριτικά λίγα κέντρα αριστείας που ξεχωρίζουν σε παγκόσμιο επίπεδο σε σχέση με το μέγεθός της και με μεγάλες περιοχές μέτριων και κακών επιδόσεων. Σε σύγκριση με τις ΗΠΑ και πλέον την Κίνα σε ορισμένο βαθμό, η ΕΕ ▌ακολουθεί ένα «μοντέλο κατανεμημένης αριστείας» στο οποίο οι πόροι κατανέμονται σε μεγαλύτερο αριθμό ερευνητών και ερευνητικών ιδρυμάτων· Η δημιουργία ελκυστικών συνθηκών για τους καλύτερους ερευνητές θα βοηθήσει την Ευρώπη να αυξήσει την ελκυστικότητά της στον παγκόσμιο ανταγωνισμό επιστημονικών ταλέντων.

Το παγκόσμιο ερευνητικό τοπίο εξελίσσεται θεαματικά και καθίσταται ολοένα και περισσότερο πολυπολικό ως αποτέλεσμα του αυξανόμενου αριθμού αναδυόμενων χωρών, ιδίως της Κίνας, που διευρύνουν την επιστημονική τους παραγωγή. Έτσι, ενώ η ΕΕ και οι Ηνωμένες Πολιτείες αντιπροσώπευαν σχεδόν τα δύο τρίτα των παγκόσμιων δαπανών για έρευνα και ανάπτυξη το 2000, το μερίδιο αυτό μειώθηκε σε λιγότερο από το ήμισυ έως το 2013.

Το ΕΣΕ στηρίζει τους καλύτερους ερευνητές, μεταξύ άλλων ταλαντούχους ερευνητές που βρίσκονται σε αρχικό στάδιο της σταδιοδρομίας τους, με ευέλικτη και μακροπρόθεσμη χρηματοδότηση για την υλοποίηση ρηξικέλευθης έρευνας υψηλού κέρδους/υψηλού κινδύνου πρωτίστως στην Ευρώπη. Λειτουργεί αυτόνομα υπό την καθοδήγηση ενός ανεξάρτητου επιστημονικού συμβουλίου που απαρτίζεται από επιστήμονες, μηχανικούς και ακαδημαϊκούς υψίστου κύρους και ανάλογης εξειδίκευσης και ποικιλομορφίας. Το ΕΣΕ είναι σε θέση να προσφύγει σε ευρύτερη δεξαμενή ταλέντων και ιδεών από ό, τι θα μπορούσε το εκάστοτε εθνικό πρόγραμμα, ενισχύοντας την αριστεία καλώντας τους καλύτερους ερευνητές και τις καλύτερες ιδέες να συναγωνιστούν μεταξύ τους.

Η έρευνα αιχμής που χρηματοδοτείται από το ΕΣΕ έχει αποδεδειγμένα σημαντικό άμεσο αντίκτυπο υπό μορφή εξελίξεων στα όρια της γνώσης, ανοίγοντας τον δρόμο σε νέα και συχνά απρόσμενα επιστημονικά και τεχνολογικά αποτελέσματα και νέα πεδία έρευνας. Το γεγονός αυτό με τη σειρά του παράγει ριζικά νέες ιδέες που προωθούν την καινοτομία και την εφευρετικότητα των επιχειρήσεων, ενώ παράλληλα συμβάλλει στην αντιμετώπιση των κοινωνικών προκλήσεων. Το ΕΣΕ έχει επίσης σημαντικό διαρθρωτικό αντίκτυπο στην άνοδο της ποιότητας του ευρωπαϊκού ερευνητικού συστήματος, πέραν και πάνω από τους ερευνητές και τις δράσεις που χρηματοδοτεί άμεσα. Οι δράσεις και οι ερευνητές που χρηματοδοτούνται από το ΕΣΕ θέτουν έναν στόχο που αποτελεί πηγή έμπνευσης για την έρευνα αιχμής στην Ευρώπη, ενισχύουν τα χαρακτηριστικά της και την καθιστούν ελκυστικότερη ως τόπο εργασίας και συνεργασίας για τους καλύτερους ερευνητές σε παγκόσμιο επίπεδο. Το κύρος που απορρέει από τη φιλοξενία υποτρόφων του ΕΣΕ δημιουργεί ανταγωνισμό μεταξύ των πανεπιστημίων και των ερευνητικών ιδρυμάτων της Ευρώπης προκειμένου να παρέχουν τους πλέον ελκυστικούς όρους σε κορυφαίους ερευνητές, ενώ μπορεί να τα βοηθήσει εμμέσως να αξιολογούν τα δικά τους σχετικά πλεονεκτήματα και αδυναμίες, και να προχωρούν σε μεταρρυθμίσεις.

▌Το ΕΣΕ χρηματοδοτεί ένα σχετικά μικρό ποσοστό της ευρωπαϊκής έρευνας, αλλά από αυτό επιτυγχάνει ▌υψηλό επιστημονικό αντίκτυπο. Ο μέσος αντίκτυπος σε παραπομπές της έρευνας που στηρίζεται από το ΕΣΕ είναι συγκρίσιμος με αυτόν των κορυφαίων ερευνητικών πανεπιστημίων παγκοσμίως. Οι ερευνητικές επιδόσεις του ΕΣΕ είναι εξαιρετικά υψηλές σε σύγκριση με τους μεγαλύτερους χρηματοδότες της έρευνας παγκοσμίως. Το ΕΣΕ χρηματοδοτεί σημαντικό αριθμό ερευνών αιχμής σε πολλούς ερευνητικούς τομείς που έχουν λάβει τον μεγαλύτερο αριθμό παραπομπών, συμπεριλαμβανομένων των ταχέως αναδυόμενων τομέων. Παρά το γεγονός ότι η χρηματοδότηση του ΕΣΕ είναι στραμμένη στην έρευνα αιχμής, έχει οδηγήσει σε σημαντικό αριθμό διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας.

Συνεπώς, υπάρχουν σαφή στοιχεία ότι το ΕΣΕ προσελκύει και χρηματοδοτεί άριστους ερευνητές μέσω των προσκλήσεών του, ενώ οι δράσεις του ΕΣΕ παράγουν αξιόλογο αριθμό από τα σημαντικότερα ερευνητικά ευρήματα υψηλού αντικτύπου παγκοσμίως σε αναδυόμενους τομείς που οδηγούν σε καινοτομίες και σημαντικά επιτεύγματα. Το έργο των υποτρόφων του ΕΣΕ είναι επίσης εξαιρετικά διεπιστημονικό ενώ οι υπότροφοι του ΕΣΕ συνεργάζονται διεθνώς και δημοσιεύουν τα αποτελέσματά τους ανοικτά σε όλα τα πεδία της έρευνας, συμπεριλαμβανομένων των κοινωνικών επιστημών, της έρευνας στον τομέα της τέχνης και των ανθρωπιστικών επιστημών.

Υπάρχουν επίσης ήδη στοιχεία που αποδεικνύουν τις μακροπρόθεσμες επιπτώσεις των επιχορηγήσεων του ΕΣΕ στην επαγγελματική σταδιοδρομία, στην κατάρτιση υψηλής ειδίκευσης αναγνωρισμένων ερευνητών και κατόχων διδακτορικών διπλωμάτων ▌, στην αύξηση της παγκόσμιας προβολής και του κύρους της ευρωπαϊκής έρευνας και στα εθνικά ερευνητικά συστήματα μέσω του ισχυρού αποτελέσματος επιβολής μέτρου σύγκρισης. Η αξία του συγκεκριμένου αποτελέσματος είναι ιδιαίτερα μεγάλη στο μοντέλο κατανεμημένης αριστείας της ΕΕ, καθώς το κύρος της χρηματοδότησης από το ΕΣΕ μπορεί να αντικαταστήσει και να χρησιμεύσει ως ακριβέστερος δείκτης της ποιότητας της έρευνας σε σχέση την αναγνώριση που βασίζεται στο κύρος των ιδρυμάτων. Αυτό επιτρέπει σε φιλόδοξα άτομα, ιδρύματα, περιφέρειες και χώρες να αξιοποιήσουν την πρωτοβουλία και να αναβαθμίσουν τα ερευνητικά προφίλ στα οποία έχουν ήδη καλές επιδόσεις.

1.2.  Τομείς παρέμβασης

1.2.1.  Επιστήμη αιχμής

Η έρευνα που χρηματοδοτείται από το ΕΣΕ αναμένεται να δώσει ώθηση σε σημαντικές εξελίξεις στα όρια της γνώσης, οδηγώντας σε επιστημονικές δημοσιεύσεις υψηλότατης ποιότητας για την επίτευξη ερευνητικών αποτελεσμάτων που έχουν δυνητικά υψηλό οικονομικό και κοινωνικό αντίκτυπο, καθώς το ΕΣΕ θέτει έναν σαφή στόχο που αποτελεί πηγή έμπνευσης για την έρευνα αιχμής στην Ευρώπη. Με στόχο να καταστήσει την ΕΕ ένα ελκυστικότερο περιβάλλον για τους καλύτερους επιστήμονες του κόσμου, το ΕΣΕ θα στοχεύει σε μετρήσιμη βελτίωση του μεριδίου της Ένωσης στο παγκόσμιο ανώτερο ποσοστό 1 % των δημοσιεύσεων με τις περισσότερες παραπομπές και θα έχει ως στόχο την αύξηση του αριθμού των άριστων ερευνητών, μεταξύ άλλων εκτός Ευρώπης, τους οποίους χρηματοδοτεί.

Η χρηματοδότηση του ΕΣΕ χορηγείται σύμφωνα με τις ακόλουθες πάγιες αρχές. Η επιστημονική αριστεία αποτελεί το μοναδικό κριτήριο με βάση το οποίο παρέχονται οι υποτροφίες του ΕΣΕ. Το ΕΣΕ λειτουργεί «από τη βάση προς την κορυφή», χωρίς προκαθορισμένες προτεραιότητες.

Γενικές γραμμές

–  Μακροχρόνια χρηματοδότηση για τη στήριξη των άριστων ιδεών ερευνητών κάθε ηλικίας και φύλου, από οποιαδήποτε χώρα του κόσμου, και των ερευνητικών ομάδων τους προκειμένου να διεξάγουν ρηξικέλευθη έρευνα υψηλού κέρδους/υψηλού κινδύνου·

–  δυνατότητα στους καλύτερους ερευνητές που ξεκινούν τώρα ή βρίσκονται στην αρχή της σταδιοδρομίας τους και έχουν εξαιρετικές ιδέες να κάνουν τη μετάβαση και να καταστούν ανεξάρτητοι και αυτοδύναμοι επικεφαλής έρευνας, παρέχοντάς τους κατάλληλη στήριξη στην κρίσιμη φάση συγκρότησης ή εδραίωσης της δικής τους ερευνητικής ομάδας ή προγράμματος·

–  στήριξη νέων τρόπων εργασίας στον χώρο της επιστήμης, μεταξύ άλλων της προσέγγισης ανοικτής επιστήμης, με δυνατότητα παραγωγής ρηξικέλευθων αποτελεσμάτων και διευκόλυνση της εξερεύνησης του εμπορικού και κοινωνικού δυναμικού καινοτομίας της χρηματοδοτούμενης έρευνας·

–  ανταλλαγή πείρας και βέλτιστων πρακτικών με περιφερειακούς και εθνικούς οργανισμούς χρηματοδότησης της έρευνας και δημιουργία δεσμών με άλλα μέρη του προγράμματος πλαισίου, ιδίως με τις δράσεις MSCA, προκειμένου να προαγάγει την υποστήριξη των άριστων ερευνητών·

–  προώθηση του προφίλ της έρευνας αιχμής στην Ευρώπη και της προβολής των προγραμμάτων του ΕΣΕ στους ερευνητές σε όλη την Ευρώπη και διεθνώς.

1.3.  Υλοποίηση

1.3.1.  Το Επιστημονικό Συμβούλιο

Το Επιστημονικό Συμβούλιο εγγυάται την ποιότητα των δραστηριοτήτων από επιστημονική σκοπιά και έχει την απόλυτη αρμοδιότητα των αποφάσεων ως προς τον επιλέξιμο για χρηματοδότηση τύπο έρευνας.

Στο πλαίσιο της υλοποίησης του προγράμματος-πλαισίου και για την εκτέλεση των καθηκόντων του, όπως ορίζονται στο άρθρο 7, το Επιστημονικό Συμβούλιο:

1)  Επιστημονική στρατηγική:

–  διαμορφώνει τη γενική επιστημονική του στρατηγική του ΕΣΕ, λαμβάνοντας υπόψη τις επιστημονικές προοπτικές και τις ευρωπαϊκές επιστημονικές ανάγκες·

–  καταρτίζει το πρόγραμμα εργασίας και διαμορφώνει το μίγμα των μέτρων στήριξης του ΕΣΕ σύμφωνα με την επιστημονική στρατηγική·

–  ορίζει τις αναγκαίες πρωτοβουλίες διεθνούς συνεργασίας, μεταξύ των οποίων και επικοινωνιακές δραστηριότητες για μεγαλύτερη προβολή του ΕΣΕ μεταξύ των καλύτερων ερευνητών από τον υπόλοιπο κόσμο, σύμφωνα με την επιστημονική στρατηγική.

2)  Επιστημονική διαχείριση, παρακολούθηση και έλεγχος ποιότητας:

–  διασφαλίζει ένα παγκόσμιας κλάσης σύστημα ελέγχου από ομοτίμους, το οποίο βασίζεται στην επιστημονική αριστεία και στην απολύτως διαφανή, δίκαιη και αμερόληπτη επεξεργασία προτάσεων, διαμορφώνοντας θέσεις για την εκτέλεση και διαχείριση των προσκλήσεων υποβολής προτάσεων, των κριτηρίων αξιολόγησης, των διαδικασιών αξιολόγησης από ομότιμους κριτές, όπου θα περιλαμβάνονται η επιλογή των εμπειρογνωμόνων, οι μέθοδοι αξιολόγησης από ομότιμους κριτές και αξιολόγησης των προτάσεων και οι αναγκαίοι κανόνες υλοποίησης και κατευθυντήριες γραμμές, βάσει των οποίων θα προσδιορίζονται οι προς χρηματοδότηση προτάσεις υπό την επίβλεψη του Επιστημονικού Συμβουλίου·

–  διορίζει εμπειρογνώμονες βάσει πρότασης του Επιστημονικού Συμβουλίου του ΕΣΕ στην περίπτωση δράσεων έρευνας αιχμής του ΕΣΕ·

–  διασφαλίζει ότι οι επιχορηγήσεις του ΕΣΕ υλοποιούνται σύμφωνα με απλές, διαφανείς διαδικασίες που εστιάζουν στην αριστεία, ενθαρρύνουν την ανάληψη πρωτοβουλιών και συνδυάζουν την ευελιξία με την υποχρέωση λογοδοσίας μέσω της συνεχούς παρακολούθησης της ποιότητας των δραστηριοτήτων και της εφαρμογής·

–  θα επανεξετάζει και θα αξιολογεί τα επιτεύγματα του ΕΣΕ, καθώς και την ποιότητα και τον αντίκτυπο της χρηματοδοτούμενης από το ΕΣΕ έρευνας και, αντιστοίχως, θα διατυπώνει συστάσεις και κατευθυντήριες γραμμές για διορθωτικές ή μελλοντικές ενέργειες·

–  διατυπώνει θέσεις επί οποιουδήποτε άλλου ζητήματος το οποίο αφορά τα επιτεύγματα και τον αντίκτυπο των δραστηριοτήτων του ΕΣΕ και βελτιώνει την ποιότητα της διεξαγόμενης έρευνας.

3)  Επικοινωνία και διάδοση:

–  ανυψώνει το παγκόσμιο προφίλ και την προβολή του ΕΣΕ με τη διεξαγωγή δραστηριοτήτων προβολής και επικοινωνίας, συμπεριλαμβανομένων επιστημονικών συνεδρίων για την προώθηση των δραστηριοτήτων και των επιτευγμάτων του ΕΣΕ, καθώς και των αποτελεσμάτων των έργων που χρηματοδοτεί το ΕΣΕ στην επιστημονική κοινότητα, σε βασικούς ενδιαφερομένους και στο ευρύ κοινό·

–  εφόσον παρίσταται ανάγκη, συσκέπτεται με την κοινότητα των επιστημόνων, των μηχανικών και των ακαδημαϊκών, με περιφερειακούς και εθνικούς οργανισμούς χρηματοδότησης της έρευνας και άλλους ενδιαφερόμενους φορείς·

–  υποβάλλει τακτικά στην Επιτροπή εκθέσεις σχετικά με τις δραστηριότητές του.

Τα μέλη του Επιστημονικού Συμβουλίου λαμβάνουν αμοιβή έναντι των καθηκόντων που επιτελούν και, όπου συντρέχει περίπτωση, επιστροφή των εξόδων ταξιδίου και διαμονής.

Ο πρόεδρος του ΕΣΕ εδρεύει στις Βρυξέλλες κατά τη διάρκεια της θητείας του και αφιερώνει τον περισσότερο χρόνο του/της(13) στις εργασίες που αφορούν το ΕΣΕ. Το ύψος της αμοιβής του αναλογεί προς εκείνο των ανωτάτων στελεχών της Επιτροπής και η ειδική εκτελεστική δομή θα του παρέχει την απαραίτητη υποστήριξη για την εκτέλεση των καθηκόντων του.

Το Επιστημονικό Συμβούλιο εκλέγει από τα μέλη του τρεις αντιπροέδρους, οι οποίοι επικουρούν τον πρόεδρο στην εκπροσώπησή του και στην οργάνωση των εργασιών του. Μπορούν επίσης να κατέχουν και τον τίτλο του αντιπροέδρου του ΕΣΕ.

Στους τρεις αντιπροέδρους παρέχεται στήριξη για να εξασφαλιστεί επαρκής τοπική διοικητική βοήθεια στα ιδρύματα από τα οποία προέρχονται.

1.3.2.  Ειδική εκτελεστική δομή

Η ειδική εκτελεστική δομή θα είναι υπεύθυνη για όλες τις πτυχές της διοικητικής εφαρμογής και της εκτέλεσης του προγράμματος, όπως προβλέπεται στο πρόγραμμα εργασίας του ΕΣΕ. Θα είναι ιδίως υπεύθυνη για την εφαρμογή των διαδικασιών αξιολόγησης, εξέτασης από ομότιμους κριτές και επιλογής κατά τρόπο σύμφωνο με τη στρατηγική που θα έχει καθορίσει το Επιστημονικό Συμβούλιο, καθώς και για τη χρηματοοικονομική και επιστημονική διαχείριση των επιχορηγήσεων. Η ειδική εκτελεστική δομή θα υποστηρίζει το επιστημονικό συμβούλιο κατά την εκτέλεση όλων των καθηκόντων του, όπως εκτέθηκε ανωτέρω, συμπεριλαμβανομένης της ανάπτυξης της επιστημονικής στρατηγικής, της παρακολούθησης των δραστηριοτήτων και του ελέγχου και της αξιολόγησης των επιτευγμάτων του ΕΣΕ καθώς και των δραστηριοτήτων προβολής και επικοινωνίας, θα παρέχει πρόσβαση στα αναγκαία έγγραφα και δεδομένα που έχει στη διάθεσή του και θα ενημερώνει το Επιστημονικό Συμβούλιο για τις δραστηριότητές της.

Προκειμένου να διασφαλιστεί αποτελεσματική σύνδεση με την ειδική εκτελεστική δομή σχετικά με ζητήματα στρατηγικής και λειτουργίας, η ηγεσία του Επιστημονικού Συμβουλίου και ο διευθυντής της ειδικής εκτελεστικής δομής πραγματοποιούν τακτικές συναντήσεις συντονισμού.

Η διαχείριση του ΕΣΕ ασκείται από προσωπικό που θα προσληφθεί για τον σκοπό αυτό, το οποίο, όπου απαιτείται, θα περιλαμβάνει και υπαλλήλους θεσμικών οργάνων της ΕΕ, και θα καλύπτει μόνο τις πραγματικές διοικητικές ανάγκες για να εξασφαλίζει τη σταθερότητα και τη συνέχεια που απαιτούνται για μια αποτελεσματική διοίκηση.

1.3.3.  Ρόλος της Επιτροπής

Για να εκπληρώσει τις αρμοδιότητες που ορίζονται στα άρθρα 6, 7 και 8 και στο πλαίσιο των αρμοδιοτήτων της για την εκτέλεση του προϋπολογισμού, η Επιτροπή:

–  θα εξασφαλίζει τη συνέχεια και την ανανέωση του Επιστημονικού Συμβουλίου και θα παρέχει υποστήριξη σε μια μόνιμη επιτροπή επιλογής για τον εντοπισμό μελλοντικών μελών του Επιστημονικού Συμβουλίου·

–  θα εξασφαλίζει τη συνέχεια της ειδικής εκτελεστικής δομής και την ανάθεση καθηκόντων και αρμοδιοτήτων σε αυτή, λαμβάνοντας υπόψη τις απόψεις του Επιστημονικού Συμβουλίου·

–  θα εξασφαλίζει ότι η ειδική εκτελεστική δομή εκτελεί το πλήρες φάσμα των καθηκόντων και των αρμοδιοτήτων της·

–  θα διορίζει τον διευθυντή και τα μέλη της διαχείρισης της ειδικής εκτελεστικής δομής λαμβάνοντας υπόψη την άποψη του Επιστημονικού Συμβουλίου·

–  θα εξασφαλίζει την έγκαιρη έγκριση του προγράμματος εργασίας, των θέσεων όσον αφορά τη μεθοδολογία υλοποίησης και τους αναγκαίους κανόνες εφαρμογής συμπεριλαμβανομένων των κανόνων υποβολής και της πρότυπης συμφωνίας επιχορήγησης του ΕΣΕ, λαμβάνοντας υπόψη τις θέσεις του Επιστημονικού Συμβουλίου·

–  θα ενημερώνει τακτικά και εγκαίρως και θα διαβουλεύεται με την επιτροπή προγράμματος σχετικά με την υλοποίηση των δραστηριοτήτων του ΕΣΕ·

–  ως αρμόδια για τη συνολική υλοποίηση του προγράμματος-πλαισίου έρευνας, θα παρακολουθεί την ειδική εκτελεστική δομή και θα αξιολογεί την επίδοσή της.

2.  ΔΡΑΣΕΙΣ MARIE SKŁODOWSKA-CURIE (MSCA)

2.1.  Σκεπτικό

Η Ευρώπη χρειάζεται ένα ισχυρό ανθρώπινο κεφάλαιο υψηλής εξειδίκευσης στον τομέα της έρευνας και της καινοτομίας, το οποίο μπορεί εύκολα να προσαρμοστεί και να βρει βιώσιμες λύσεις για τρέχουσες και μελλοντικές προκλήσεις, όπως οι σημαντικές δημογραφικές αλλαγές στην Ευρώπη. Προκειμένου να εξασφαλιστεί η αριστεία, οι ερευνητές θα πρέπει να μετακινούνται, να συνεργάζονται και να διαδίδουν τη γνώση σε διάφορες χώρες, τομείς και επιστημονικούς κλάδους, με σωστό συνδυασμό γνώσεων και δεξιοτήτων για την αντιμετώπιση των κοινωνικών προκλήσεων και την υποστήριξη της καινοτομίας.

Η Ευρώπη αποτελεί λίκνο της επιστήμης με περίπου 1,8 εκατομμύρια ερευνητές που εργάζονται σε χιλιάδες πανεπιστήμια, ερευνητικά κέντρα και ▌εταιρείες ▌. Ωστόσο, εκτιμάται ότι η ΕΕ θα πρέπει να εκπαιδεύσει και να απασχολήσει τουλάχιστον ένα εκατομμύριο νέους ερευνητές έως το 2027, προκειμένου να επιτευχθούν οι στόχοι που έχουν τεθεί για αυξημένες επενδύσεις στην έρευνα και την καινοτομία. Η συγκεκριμένη ανάγκη είναι ιδιαίτερα επιτακτική πέραν του ακαδημαϊκού τομέα (για παράδειγμα στη βιομηχανία και τις επιχειρήσεις, μεταξύ άλλων σε ΜΜΕ, δημόσια διοίκηση, οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών, πολιτιστικά ιδρύματα, νοσοκομεία κλπ.) και απαιτεί συνεργασία μεταξύ των διαφόρων τομέων για να παρέχει κατάλληλα καταρτισμένους νέους ερευνητές. Η ΕΕ θα πρέπει να εντείνει τις προσπάθειές της για να ωθήσει περισσότερες νέες και νέους να ακολουθήσουν ερευνητική σταδιοδρομία, να είναι πιο ανοιχτή σε όλους και να προωθεί την καλύτερη εξισορρόπηση της επαγγελματικής και της προσωπικής ζωής, να προσελκύσει ερευνητές από τρίτες χώρες, να διατηρήσει τους δικούς της ερευνητές και να επανεντάξει τους Ευρωπαίους ερευνητές που εργάζονται αλλού στην Ευρώπη. Επιπλέον, οι συνθήκες εργασίας των ερευνητών θα πρέπει να βελτιωθούν περαιτέρω σε ολόκληρο τον Ευρωπαϊκό Χώρο Έρευνας (ΕΧΕ), με στόχο την ευρύτερη διάδοση της αριστείας. Από την άποψη αυτή, απαιτούνται ισχυρότεροι δεσμοί ιδίως με τον Ευρωπαϊκό Εκπαιδευτικό Χώρο (EEdA), το Ευρωπαϊκό Ταμείο Περιφερειακής Ανάπτυξης (ΕΤΠΑ) και το Ευρωπαϊκό Κοινωνικό Ταμείο (ΕΚΤ+).

Οι συγκεκριμένες προκλήσεις μπορούν να αντιμετωπιστούν καλύτερα σε επίπεδο ΕΕ, λόγω του συστημικού τους χαρακτήρα και της προσπάθειας που θα πρέπει να καταβληθεί σε όλες τις χώρες για την επίλυσή τους.

Οι δράσεις Marie Skłodowska-Curie (MSCA) επικεντρώνονται στην έρευνα αριστείας, με πλήρη προσέγγιση από τη βάση προς την κορυφή και είναι ανοικτές σε οποιονδήποτε τομέα έρευνας και καινοτομίας από τη βασική έρευνα έως την υιοθέτηση από την αγορά και τις υπηρεσίες καινοτομίας. Αυτό περιλαμβάνει τα ερευνητικά πεδία που καλύπτονται από τη Συνθήκη για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης και τη Συνθήκη για την ίδρυση της Ευρωπαϊκής Κοινότητας Ατομικής Ενέργειας (Ευρατόμ). Εάν προκύψουν συγκεκριμένες ανάγκες και καταστούν διαθέσιμες πρόσθετες πηγές χρηματοδότησης, οι δράσεις MSCA ενδέχεται να επιδιώξουν διασύνδεση με ορισμένες δραστηριότητες σε συγκεκριμένες προκλήσεις (συμπεριλαμβανομένων των προσδιορισμένων αποστολών), τύπους ιδρυμάτων έρευνας και καινοτομίας ή γεωγραφικές περιοχές, ούτως ώστε να ανταποκριθούν στην εξέλιξη των ευρωπαϊκών απαιτήσεων από πλευράς δεξιοτήτων, ερευνητικής κατάρτισης, εξέλιξης σταδιοδρομιών και ανταλλαγής γνώσεων.

Οι δράσεις ΜSCA αποτελούν το κύριο μέσο σε επίπεδο ΕΕ για την προσέλκυση ερευνητών από τρίτες χώρες στην Ευρώπη, συμβάλλοντας έτσι σημαντικά στην παγκόσμια συνεργασία στον τομέα της έρευνας και της καινοτομίας. Τα στοιχεία δείχνουν ότι οι δράσεις MSCA εκτός από τον θετικό αντίκτυπο σε άτομα, οργανισμούς και σε επίπεδο συστήματος, αποφέρουν επίσης ρηξικέλευθα αποτελέσματα με υψηλό αντίκτυπο, ενώ συγχρόνως συνεισφέρουν σημαντικά στις κοινωνικές και στρατηγικές προκλήσεις. Οι μακροπρόθεσμες επενδύσεις στους ανθρώπους αποδίδουν, όπως υποδεικνύει ο αριθμός των κατόχων βραβείου Νόμπελ που υπήρξαν πρώην υπότροφοι ή επόπτες των δράσεων MSCA.

Μέσω του ερευνητικού ανταγωνισμού παγκοσμίως μεταξύ των επιστημόνων και μεταξύ των οργανισμών υποδοχής, τόσο από τον ακαδημαϊκό όσο και από τον μη ακαδημαϊκό τομέα, καθώς και μέσω της δημιουργίας και της ανταλλαγής γνώσεων υψηλής ποιότητας σε διάφορες χώρες, τομείς και κλάδους, οι δράσεις MSCA συμβάλλουν κυρίως στους στόχους του θεματολογίου «Απασχόληση, Ανάπτυξη και Επενδύσεις», της συνολικής στρατηγικής της ΕΕ και των στόχων βιώσιμης ανάπτυξης των Ηνωμένων Εθνών.

Οι δράσεις MSCA συμβάλλουν στη βελτίωση της αποτελεσματικότητας, της ανταγωνιστικότητας και της ελκυστικότητας του ΕΧΕ σε παγκόσμια κλίμακα. Τούτο επιτυγχάνεται εστιάζοντας σε μια νέα γενιά ερευνητών υψηλής ειδίκευσης και παρέχοντας στήριξη για ανερχόμενα ταλέντα από ολόκληρη την ΕΕ και πέραν αυτής, μεταξύ άλλων ενθαρρύνοντας τη μετακίνησή τους σε άλλες συνιστώσες του προγράμματος, όπως είναι το ΕΣΕ και το ΕΙΤ· ενθαρρύνοντας τη διάδοση και την εφαρμογή νέων γνώσεων και ιδεών στις ευρωπαϊκές πολιτικές, την οικονομία και την κοινωνία, μεταξύ άλλων μέσω βελτιωμένης επιστημονικής επικοινωνίας και μέτρων δημόσιας προβολής· διευκολύνοντας τη συνεργασία μεταξύ των ερευνητικών οργανισμών και πραγματοποιώντας δημοσιεύσεις βάσει των αρχών της ανοικτής επιστήμης και των δεδομένων FAIR (ανευρέσιμα, προσβάσιμα, διαλειτουργικά και επαναχρησιμοποιήσιμα)· και έχοντας αισθητό διαρθρωτικό αντίκτυπο στον ΕΧΕ, υποστηρίζοντας μια ανοικτή αγορά εργασίας και καθορίζοντας πρότυπα για ποιοτική κατάρτιση, ελκυστικούς όρους απασχόλησης και ανοικτές, διαφανείς και αξιοκρατικές προσλήψεις για όλους τους ερευνητές σύμφωνα με την Ευρωπαϊκή Χάρτα του Ερευνητή και τον Κώδικα Δεοντολογίας για την Πρόσληψη Ερευνητών.

2.2.  Τομείς παρέμβασης

2.2.1.  Προώθηση της αριστείας μέσω της κινητικότητας των ερευνητών πέρα από σύνορα, τομείς και κλάδους

Η ΕΕ θα πρέπει να παραμείνει σημείο αναφοράς για την έρευνα αριστείας και, ως εκ τούτου, ελκυστική για τους πολλά υποσχόμενους ερευνητές, τόσο σε ευρωπαϊκό όσο και σε μη ευρωπαϊκό επίπεδο, σε όλα τα στάδια της σταδιοδρομίας τους. Τούτο μπορεί να επιτευχθεί δίνοντας στους ερευνητές και το ερευνητικό προσωπικό τη δυνατότητα μετακίνησης και συνεργασίας πέρα από χώρες, τομείς και κλάδους, έτσι ώστε να επωφεληθούν από την κατάρτιση υψηλής ποιότητας και τις ευκαιρίες σταδιοδρομίας. Το γεγονός αυτό θα διευκολύνει την επαγγελματική μετακίνηση μεταξύ του ακαδημαϊκού και άλλων τομέων, ενώ θα ενισχύσει και την επιχειρηματική δραστηριότητα.

Γενικές γραμμές

–  Εμπειρίες κινητικότητας εντός ή εκτός Ευρώπης για τους καλύτερους ή τους πολλά υποσχόμενους ερευνητές, ανεξαρτήτως εθνικότητας, προκειμένου να διεξάγουν έρευνα αριστείας και να αναπτύξουν τις δεξιότητές τους, καθώς και τη σταδιοδρομία τους και θα διευρύνουν το δίκτυό τους στον ακαδημαϊκό τομέα και σε άλλους τομείς (μεταξύ άλλων στις ερευνητικές υποδομές).

2.2.2.  Προώθηση νέων δεξιοτήτων μέσω της άριστης κατάρτισης των ερευνητών

Η Ευρώπη χρειάζεται μια ισχυρή, ανθεκτική και δημιουργική βάση ανθρώπινων πόρων, με τον ορθό συνδυασμό δεξιοτήτων για την κάλυψη των μελλοντικών αναγκών της αγοράς εργασίας, για την ανάπτυξη καινοτομίας και τη μετατροπή των γνώσεων και των ιδεών σε νέα προϊόντα και υπηρεσίες προς όφελος της οικονομίας και της κοινωνίας. Αυτό μπορεί να επιτευχθεί μέσω της κατάρτισης ερευνητών για την περαιτέρω ανάπτυξη των βασικών ερευνητικών τους ικανοτήτων, καθώς και για την ενίσχυση των μεταβιβάσιμων δεξιοτήτων τους, όπως είναι το δημιουργικό, υπεύθυνο, ανοιχτό στην κοινωνία και επιχειρηματικό πνεύμα και η επίγνωση του θέματος της βιώσιμης ανάπτυξης. Κάτι τέτοιο θα τους επιτρέψει να αντιμετωπίσουν τις τρέχουσες και τις μελλοντικές παγκόσμιες προκλήσεις, αλλά και να βελτιώσουν τις προοπτικές σταδιοδρομίας τους και το δυναμικό καινοτομίας.

Γενικές γραμμές

–  Προγράμματα κατάρτισης που θα εφοδιάσουν τους ερευνητές με διάφορες δεξιότητες σχετικές με τις τρέχουσες και τις μελλοντικές παγκόσμιες προκλήσεις.

2.2.3.  Ενίσχυση των ανθρωπίνων πόρων και της ανάπτυξης δεξιοτήτων σε ολόκληρο τον Ευρωπαϊκό Χώρο Έρευνας

Για την προώθηση της αριστείας, την ενίσχυση της συνεργασίας μεταξύ των ερευνητικών οργανισμών και τη δημιουργία θετικής διαρθρωτικής επίδρασης, θα πρέπει να εισαχθούν σε ολόκληρο τον Ευρωπαϊκό Χώρο Έρευνας υψηλά πρότυπα κατάρτισης και καθοδήγησης, καλές συνθήκες εργασίας και ουσιαστική εξέλιξη σταδιοδρομίας για τους ερευνητές. Εφόσον κρίνεται σκόπιμο και δικαιολογείται βάσει μελέτης, παρέχεται στήριξη στους ερευνητές για να επιστρέψουν στη χώρα καταγωγής τους, τόσο εντός της Ένωσης όσο και προς την Ένωση, στο πλαίσιο των υφιστάμενων γενικών γραμμών. Αυτό θα συμβάλει στον εκσυγχρονισμό ή τη βελτίωση προγραμμάτων και συστημάτων κατάρτισης στον τομέα της έρευνας, καθώς και στην αύξηση της ελκυστικότητας των ιδρυμάτων σε παγκόσμιο επίπεδο.

Γενικές γραμμές

–  Προγράμματα κατάρτισης για την καλλιέργεια της αριστείας και τη διάδοση βέλτιστων πρακτικών μεταξύ των ιδρυμάτων, των δομών έρευνας και των συστημάτων έρευνας και καινοτομίας·

–  διεπιστημονική και διατομεακή συνεργασία, παραγωγή και διάδοση γνώσεων εντός της ΕΕ και με τρίτες χώρες.

2.2.4.  Βελτίωση και διευκόλυνση των συνεργειών

Θα πρέπει να αναπτυχθούν περαιτέρω οι συνέργειες μεταξύ των συστημάτων και των προγραμμάτων έρευνας και καινοτομίας σε ενωσιακό, περιφερειακό και εθνικό επίπεδο. Τούτο μπορεί να επιτευχθεί ιδίως μέσω συνεργειών ▌, συμπληρωματικότητας με άλλα τμήματα του προγράμματος «Ορίζων Ευρώπη», όπως το Ευρωπαϊκό Ινστιτούτο Καινοτομίας και Τεχνολογίας (EIΚT) και άλλα προγράμματα της ΕΕ, ιδίως το Erasmus και το ΕΚΤ+, μεταξύ άλλων μέσω μιας σφραγίδας αριστείας.

Γενικές γραμμές

–  Προγράμματα κατάρτισης και παρεμφερείς πρωτοβουλίες εξέλιξης της σταδιοδρομίας στον τομέα της έρευνας που υποστηρίζονται μέσω συμπληρωματικών δημόσιων ή ιδιωτικών πηγών χρηματοδότησης σε περιφερειακό, εθνικό ή ενωσιακό επίπεδο.

2.2.5.  Προώθηση της δημόσιας προβολής

Η ενημέρωση σχετικά με τις δραστηριότητες του προγράμματος και η δημόσια αναγνώριση των ερευνητών θα πρέπει να ενισχυθούν σε ολόκληρη την ΕΕ και πέραν αυτής, ώστε να ανυψωθεί το παγκόσμιο προφίλ των δράσεων MSCA και να γίνει καλύτερα αντιληπτός ο αντίκτυπος του έργου των ερευνητών στην καθημερινή ζωή των πολιτών, αλλά και να ενθαρρυνθούν οι νέοι να ξεκινήσουν ερευνητικές σταδιοδρομίες. Τούτο μπορεί να επιτευχθεί αν εργαστούμε σύμφωνα με την αρχή της ανοικτής επιστήμης που οδηγεί σε καλύτερη διάδοση, εκμετάλλευση και διάχυση γνώσης και πρακτικών. Η επιστήμη των πολιτών θα μπορούσε επίσης να διαδραματίσει πολύτιμο ρόλο.

Γενικές γραμμές

–  Πρωτοβουλίες δημόσιας προβολής για την τόνωση του ενδιαφέροντος για ερευνητικές σταδιοδρομίες, ιδίως μεταξύ των νέων από κάθε κοινωνικό υπόβαθρο·

–  δραστηριότητες προώθησης για την ανύψωση του παγκόσμιου προφίλ, της προβολής και της ενημέρωσης για τις δράσεις MSCA·

–  διάδοση και ομαδοποίηση της γνώσης μέσω συνεργασίας μεταξύ έργων, έργων εθνικών σημείων επαφής και άλλων δραστηριοτήτων δικτύωσης, όπως υπηρεσία για αποφοίτους.

3.  ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΕΣ ΥΠΟΔΟΜΕΣ

3.1.  Σκεπτικό

Οι υπερσύγχρονες ερευνητικές υποδομές παρέχουν βασικές υπηρεσίες στις κοινότητες έρευνας και καινοτομίας, οι οποίες διαδραματίζουν ουσιαστικό ρόλο στη διεύρυνση των συνόρων της γνώσης και θέτουν τη βάση ώστε οι συνεισφορές της έρευνας και της καινοτομίας να αντιμετωπίσουν τα θέματα των παγκόσμιων προκλήσεων και της βιομηχανικής ανταγωνιστικότητας. Η στήριξη των ερευνητικών υποδομών σε επίπεδο ΕΕ συμβάλλει στη βελτίωση της πραγματικότητας που συνθέτουν σε πολλές περιπτώσεις οι διάσπαρτες εθνικές και περιφερειακές ερευνητικές υποδομές και πυρήνες επιστημονικής αριστείας, και κατ’ αυτόν τον τρόπο ενισχύει τον ΕΧΕ και αυξάνει την κυκλοφορία των γνώσεων μεταξύ στεγανών. Η επιστημονική πρόοδος εξαρτάται σε αυξανόμενο βαθμό από τις συνεργασίες ερευνητικών υποδομών και της βιομηχανίας που αναπτύσσουν τα απαραίτητα εργαλεία στηριζόμενες σε νέες βασικές τεχνολογίες γενικής εφαρμογής και άλλες νέες τεχνολογίες.

Ο συνολικός στόχος είναι να αποκτήσει η Ευρώπη βιώσιμες ερευνητικές υποδομές παγκόσμιας κλάσης, ανοικτές και προσβάσιμες από όλους τους ερευνητές στην Ευρώπη και πέραν αυτής, και να αξιοποιηθεί πλήρως το δυναμικό τους για επιστημονική πρόοδο και καινοτομία. Βασικοί στόχοι είναι ο περιορισμός του κατακερματισμού του οικοσυστήματος έρευνας και καινοτομίας, η αποφυγή της αλληλεπικάλυψης των προσπαθειών και ο καλύτερος συντονισμός της σχεδίασης, της ανάπτυξης, της προσβασιμότητας και της αξιοποίησης των ερευνητικών υποδομών, περιλαμβανομένων αυτών που χρηματοδοτούνται από το ΕΤΠΑ. Η υποστήριξη της ανοικτής πρόσβασης σε ερευνητικές υποδομές για όλους τους Ευρωπαίους ερευνητές καθώς και, μεταξύ άλλων μέσω του Ευρωπαϊκού Νέφους Ανοικτής Επιστήμης (εφεξής «EOSC»), η αυξημένη πρόσβαση σε ψηφιακούς ερευνητικούς πόρους, είναι καίριας σημασίας και συγκεκριμένα η ώθηση της υιοθέτησης των πρακτικών ανοικτής επιστήμης και ανοικτών δεδομένων.

Είναι επίσης σημαντικό να βελτιωθεί η μακροπρόθεσμη βιωσιμότητα των ερευνητικών υποδομών, καθώς συνήθως βρίσκονται σε λειτουργία επί αρκετές δεκαετίες και, συνεπώς, θα πρέπει να καταρτιστούν σχέδια που να διασφαλίζουν τη διαρκή και σταθερή στήριξή τους.

Επίσης, η ΕΕ πρέπει να αντιμετωπίσει την ταχεία αύξηση του παγκόσμιου ανταγωνισμού για ταλέντα, προσελκύοντας ερευνητές από τρίτες χώρες να συνεργαστούν με τις ευρωπαϊκές ερευνητικές υποδομές παγκοσμίου επιπέδου. Η αύξηση της ανταγωνιστικότητας και των ικανοτήτων καινοτομίας της ευρωπαϊκής βιομηχανίας αποτελεί επίσης σημαντικό στόχο, με την υποστήριξη των βασικών τεχνολογιών και των υπηρεσιών που σχετίζονται με τις ερευνητικές υποδομές και τους χρήστες τους, βελτιώνοντας κατ' αυτόν τον τρόπο τις συνθήκες παροχής καινοτόμων λύσεων.

Τα προηγούμενα προγράμματα-πλαίσια συνέβαλαν σημαντικά στην αποτελεσματικότερη και αποδοτικότερη χρήση των εθνικών ερευνητικών υποδομών, ενώ σε συνεργασία με το Ευρωπαϊκό Στρατηγικό Φόρουμ Ερευνητικών Υποδομών (ESFRI) διαμόρφωσαν μια συνεκτική και στρατηγικά καθοδηγούμενη προσέγγιση για τη χάραξη πολιτικής σχετικά με τις πανευρωπαϊκές ερευνητικές υποδομές. Η συγκεκριμένη στρατηγική προσέγγιση έχει αποφέρει σαφή πλεονεκτήματα, συμπεριλαμβανομένης της μείωσης της αλληλεπικάλυψης των προσπαθειών με την αποτελεσματικότερη συνολική χρήση των πόρων, καθώς και την τυποποίηση διαδικασιών και διεργασιών. Η ερευνητική κινητικότητα παίζει σημαντικό ρόλο στο να διευκολύνεται η χρήση των ερευνητικών υποδομών· συνεπώς θα πρέπει να εξεταστούν οι συνέργειες με εθνικά και ευρωπαϊκά συστήματα κινητικότητας.

Η δραστηριότητα που στηρίζεται από την ΕΕ θα προσφέρει προστιθέμενη αξία μέσω: της ενοποίησης και της βελτιστοποίησης του υφιστάμενου τοπίου ερευνητικών υποδομών στην Ευρώπη παράλληλα με προσπάθειες ανάπτυξης νέων ερευνητικών υποδομών πανευρωπαϊκής σημασίας και επίδρασης· της διασφάλισης της συνεργασίας παρόμοιων συνόλων ερευνητικών υποδομών για την αντιμετώπιση στρατηγικών θεμάτων που επηρεάζουν τις κοινότητες των χρηστών· της δημιουργίας του Ευρωπαϊκού Νέφους Ανοικτής Επιστήμης (EOSC) ως αποτελεσματικού κλιμακούμενου και βιώσιμου περιβάλλοντος για την έρευνα που βασίζεται στα δεδομένα· της διασύνδεσης εθνικών και περιφερειακών δικτύων έρευνας και εκπαίδευσης, της ενίσχυσης και της διασφάλισης της υποδομής δικτύων μεγάλης χωρητικότητας για μεγάλους όγκους δεδομένων και της πρόσβασης σε ψηφιακούς πόρους πέρα​από σύνορα χωρών και όρια συγκεκριμένων τομέων· της προώθησης της πανευρωπαϊκής κάλυψης των διεσπαρμένων ερευνητικών υποδομών, επιτρέποντας μεταξύ άλλων τη σύγκριση των ερευνητικών δεδομένων μεταξύ χωρών, π.χ. στα πεδία των κοινωνικών και ανθρωπιστικών επιστημών και του περιβάλλοντος· της καλλιέργειας της διαλειτουργικότητας των ερευνητικών υποδομών· της βελτίωσης και ενίσχυσης της μεταφοράς γνώσης και της κατάρτισης ανθρωπίνων πόρων υψηλής εξειδίκευσης· της καλλιέργειας της χρήσης και, κατά περίπτωση, αναβάθμισης των υφιστάμενων παγκόσμιας κλάσης πανευρωπαϊκών ερευνητικών υποδομών στο πλαίσιο του προγράμματος «Ορίζων Ευρώπη»· της υπερκέρασης των εμποδίων που αποτρέπουν την πρόσβαση των καλύτερων ερευνητικών ομάδων στις καλύτερες υπηρεσίες ερευνητικής υποδομής στην Ευρώπη· της προώθησης του δυναμικού καινοτομίας των ερευνητικών υποδομών, με έμφαση στην τεχνολογική ανάπτυξη και την από κοινού καινοτομία, καθώς και στην αυξημένη χρήση των ερευνητικών υποδομών από τη βιομηχανία.

Παράλληλα, θα πρέπει να ενισχυθεί η διεθνής διάσταση των ερευνητικών υποδομών της ΕΕ, καλλιεργώντας την ενισχυμένη συνεργασία με τους διεθνείς εταίρους και τη διεθνή συμμετοχή στις ευρωπαϊκές ερευνητικές υποδομές προς αμοιβαίο όφελος.

Οι δραστηριότητες θα συμβάλουν σε διάφορους στόχους βιώσιμης ανάπτυξης (ΣΒΑ) και ειδικότερα: ΣΒΑ 3 – Καλή υγεία και ευημερία για τους πολίτες, ΣΒΑ 7 – Φτηνή και καθαρή ενέργεια, ΣΒΑ 9 – Βιομηχανία, καινοτομία και υποδομές, ΣΒΑ 13 – Δράση για το Κλίμα.

3.2.  Τομείς παρέμβασης

3.2.1.  Εδραίωση και ανάπτυξη του τοπίου των ευρωπαϊκών ερευνητικών υποδομών

Η ίδρυση, η λειτουργία και η μακροπρόθεσμη βιωσιμότητα των ερευνητικών υποδομών που προσδιορίζονται από το ESFRI, και άλλων παγκόσμιας κλάσης ερευνητικών υποδομών πανευρωπαϊκής σημασίας, είναι ζωτικής σημασίας για την ΕΕ προκειμένου να εξασφαλίσει ηγετική θέση στην έρευνα αιχμής, την κατάρτιση και την αναβάθμιση των δεξιοτήτων των ερευνητών, τη δημιουργία και την αξιοποίηση γνώσεων, καθώς και την ανταγωνιστικότητα των βιομηχανιών της.

Το Ευρωπαϊκό Νέφος Ανοικτής Επιστήμης (EOSC) θα πρέπει να αποτελέσει έναν αποτελεσματικό και ολοκληρωμένο δίαυλο παροχής υπηρεσιών για τις ερευνητικές υποδομές, ενώ θα πρέπει να παρέχει στις ερευνητικές κοινότητες της Ευρώπης την επόμενη γενιά υπηρεσιών δεδομένων για τη συλλογή, την αποθήκευση, την επεξεργασία (π.χ. ανάλυση, προσομοίωση, υπηρεσίες οπτικοποίησης) και την ανταλλαγή μαζικών επιστημονικών δεδομένων σύμφωνα με τις αρχές FAIR. Το EOSC θα πρέπει επίσης να παρέχει στους ερευνητές στην Ευρώπη πρόσβαση στην πλειονότητα των δεδομένων που παράγονται και συλλέγονται από τις ερευνητικές υποδομές, καθώς και σε πόρους HPC και κλίμακας exa, συμπεριλαμβανομένων εκείνων που διατίθενται στο πλαίσιο της ευρωπαϊκής υποδομής δεδομένων (EDI)(14).

Το πανευρωπαϊκό δίκτυο έρευνας και εκπαίδευσης θα συνδεθεί μαζί τους και θα επιτρέψει την εξ αποστάσεως πρόσβαση σε ερευνητικές υποδομές και ερευνητικούς πόρους, παρέχοντας διασυνδεσιμότητα μεταξύ πανεπιστημίων, ερευνητικών ιδρυμάτων και κοινοτήτων έρευνας και καινοτομίας σε επίπεδο ΕΕ, καθώς και διεθνείς συνδέσεις με άλλα συνεργαζόμενα δίκτυα.

Γενικές γραμμές

–  Ο κύκλος ζωής των πανευρωπαϊκών ερευνητικών υποδομών μέσω του σχεδιασμού νέων ερευνητικών υποδομών· η φάση προπαρασκευής και υλοποίησής τους, η λειτουργία τους σε πρώιμη φάση συμπληρωματικά με άλλες πηγές χρηματοδότησης, στην περίπτωση των ερευνητικών υποδομών που στηρίζονται από τα διαρθρωτικά ταμεία, καθώς και η ενοποίηση και βελτιστοποίηση του οικοσυστήματος των ερευνητικών υποδομών μέσω του εξορθολογισμού των πρακτικών παρακολούθησης των ορόσημων του ESFRI και άλλων πανευρωπαϊκών ερευνητικών υποδομών και της διευκόλυνσης των συμφωνιών υπηρεσιών, των εξελίξεων, των συγχωνεύσεων, της πανευρωπαϊκής κάλυψης ή του παροπλισμού των πανευρωπαϊκών ερευνητικών υποδομών·

–  το Ευρωπαϊκό Νέφος Ανοικτής Επιστήμης, συμπεριλαμβανομένων: της επεκτασιμότητας και της βιωσιμότητας του διαύλου πρόσβασης· σε συνεργασία με την αποτελεσματική συνένωση των ευρωπαϊκών, εθνικών, περιφερειακών και θεσμικών πόρων των κρατών μελών και των συνδεδεμένων χωρών· της τεχνικής και πολιτικής εξέλιξής του για την αντιμετώπιση νέων ερευνητικών αναγκών και απαιτήσεων (π.χ. χρήση ευαίσθητων συνόλων δεδομένων, προστασία της ιδιωτικής ζωής εκ κατασκευής)· της διαλειτουργικότητας των δεδομένων και της συμμόρφωσης με τις αρχές FAIR· και μιας ευρείας βάσης χρηστών.

–  το πανευρωπαϊκό δίκτυο έρευνας και εκπαίδευσης που υποστηρίζει το EOSC και EDI, καθώς και την παροχή υπηρεσιών HPC/δεδομένων σε περιβάλλον που βασίζεται στο νέφος ικανό να διαχειριστεί εξαιρετικά μεγάλα σύνολα δεδομένων και υπολογιστικών διεργασιών.

3.2.2.  Άνοιγμα, ενοποίηση και διασύνδεση ερευνητικών υποδομών

Το ερευνητικό τοπίο θα βελτιωθεί με την εξασφάλιση της ανοικτής πρόσβασης σε βασικές διεθνείς, εθνικές και περιφερειακές ερευνητικές υποδομές για όλους τους Ευρωπαίους ερευνητές και την ενοποίηση των υπηρεσιών τους όταν είναι απαραίτητο, με στόχο την εναρμόνιση των όρων πρόσβασης, τη βελτίωση και τη διεύρυνση της παροχής υπηρεσιών και την ενθάρρυνση της κοινής στρατηγικής ανάπτυξης στοιχείων υψηλής τεχνολογίας και προηγμένων υπηρεσιών μέσω δράσεων καινοτομίας.

Γενικές γραμμές

–  Δίκτυα που συγκεντρώνουν εθνικούς και περιφερειακούς φορείς χρηματοδότησης ερευνητικών υποδομών για τη συγχρηματοδότηση της διακρατικής πρόσβασης ερευνητών·

–  δίκτυα πανευρωπαϊκών, εθνικών και περιφερειακών ερευνητικών υποδομών που αντιμετωπίζουν παγκόσμιες προκλήσεις για την παροχή πρόσβασης στους ερευνητές καθώς και για την εναρμόνιση και τη βελτίωση των υπηρεσιών των υποδομών·

3.2.2α  Το δυναμικό καινοτομίας των ευρωπαϊκών ερευνητικών υποδομών και δραστηριότητες για καινοτομία και κατάρτιση

Προκειμένου να τονωθεί η καινοτομία τόσο στις ίδιες τις ερευνητικές υποδομές όσο και στις βιομηχανίες, θα καλλιεργηθεί η συνεργασία με τη βιομηχανία στον τομέα E&A ώστε να αναπτυχθούν ενωσιακές ικανότητες και ζήτηση για βιομηχανική προσφορά σε τομείς υψηλής τεχνολογίας όπως τα επιστημονικά όργανα ▌. Επιπρόσθετα, θα ενθαρρυνθεί η χρήση ερευνητικών υποδομών από τη βιομηχανία, π.χ. ως πειραματικών εγκαταστάσεων δοκιμών ή ως κέντρων βάσης γνώσεων. Η ανάπτυξη και εκμετάλλευση των ερευνητικών υποδομών θα απαιτήσει τα κατάλληλα προσόντα από τους διευθυντές, τους ερευνητές, τους μηχανικούς και τους τεχνικούς τους, καθώς και από τους χρήστες. Για τον σκοπό αυτό, ενωσιακή χρηματοδότηση θα στηρίξει την κατάρτιση του προσωπικού που διαχειρίζεται και λειτουργεί τις ερευνητικές υποδομές πανευρωπαϊκού ενδιαφέροντος, την ανταλλαγή προσωπικού και βέλτιστων πρακτικών μεταξύ των εγκαταστάσεων, και την επαρκή προσφορά ανθρώπινων πόρων σε βασικά επιστημονικά πεδία, συμπεριλαμβανομένης της ανάδυσης ειδικών επιστημονικών εκπαιδευτικών προγραμμάτων. Θα ενθαρρυνθούν οι συνέργειες με τις δράσεις Marie Sklodowska-Curie.

Γενικές γραμμές

–  Ολοκληρωμένα δίκτυα ερευνητικών υποδομών για την προετοιμασία και υλοποίηση μιας κοινής στρατηγικής/οδικού χάρτη για την τεχνολογική ανάπτυξη και το σύστημα οργάνων·

–  κατάρτιση του προσωπικού που διαχειρίζεται και λειτουργεί τις ερευνητικές υποδομές πανευρωπαϊκού ενδιαφέροντος.

3.2.2β  Ενίσχυση της πολιτικής για τις ευρωπαϊκές ερευνητικές υποδομές και της διεθνούς συνεργασίας

Απαιτείται στήριξη προκειμένου οι υπεύθυνοι για τη χάραξη πολιτικής, οι φορείς χρηματοδότησης ή οι συμβουλευτικές ομάδες όπως το ESFRI να κινούνται στην ίδια κατεύθυνση για την ανάπτυξη και την εφαρμογή μιας συνεκτικής και βιώσιμης μακροπρόθεσμης ευρωπαϊκής στρατηγικής για τις ερευνητικές υποδομές.

Ομοίως, η διευκόλυνση της στρατηγικής διεθνούς συνεργασίας θα ενισχύσει τη θέση των ευρωπαϊκών ερευνητικών υποδομών σε διεθνές επίπεδο, εξασφαλίζοντας την παγκόσμια δικτύωση, διαλειτουργικότητα και απήχησή τους.

Γενικές γραμμές

–  Έρευνα, παρακολούθηση και αξιολόγηση ερευνητικών υποδομών σε επίπεδο ΕΕ, καθώς και μελέτες πολιτικής, δράσεις επικοινωνίας και κατάρτισης, δράσεις διεθνούς συνεργασίας για ερευνητικές υποδομές και ειδικές δραστηριότητες των συναφών πολιτικών και συμβουλευτικών οργάνων.

ΠΥΛΩΝΑΣ II

ΠΑΓΚΟΣΜΙΕΣ ΠΡΟΚΛΗΣΕΙΣ ΚΑΙ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΗ ΑΝΤΑΓΩΝΙΣΤΙΚΟΤΗΤΑ

▌ Η ΕΕ βρίσκεται αντιμέτωπη με πολλές προκλήσεις, ορισμένες εκ των οποίων αποτελούν ▌παγκόσμιες προκλήσεις. Η κλίμακα και η πολυπλοκότητα των προβλημάτων είναι τεράστιες, θα πρέπει να ▌αντιμετωπιστούν από κοινού και να συνοδεύονται από επαρκείς, κατάλληλα εκπαιδευμένους και ειδικευμένους ανθρώπινους πόρους, από το κατάλληλο ποσό οικονομικών πόρων και ανάλογη προσπάθεια για την εξεύρεση λύσεων. Αυτοί είναι ακριβώς οι τομείς στους οποίους κρίνεται απαραίτητη η συνεργασία σε επίπεδο ΕΕ· έξυπνη, ευέλικτη και συνδυασμένη προς όφελος και για την ευημερία όλων των πολιτών μας.

Οι σημαντικότερες επιπτώσεις μπορούν να επιτευχθούν με την ευθυγράμμιση των δράσεων με άλλα κράτη και περιοχές του κόσμου στο πλαίσιο μιας διεθνούς συνεργασίας πρωτοφανούς κλίμακας, σύμφωνα με την ατζέντα των Ηνωμένων Εθνών για τη βιώσιμη ανάπτυξη 2030 και τους στόχους βιώσιμης ανάπτυξης και της συμφωνίας του Παρισιού για το κλίμα. Με βάση το αμοιβαίο όφελος, οι εταίροι από όλο τον κόσμο θα κληθούν να συμμετάσχουν στις προσπάθειες της ΕΕ ως αναπόσπαστο μέρος της έρευνας και της καινοτομίας για τη βιώσιμη ανάπτυξη.

Η έρευνα και η καινοτομία αποτελούν βασικές κινητήριες δυνάμεις της βιώσιμης και χωρίς αποκλεισμούς ανάπτυξη και της τεχνολογικής και βιομηχανικής ανταγωνιστικότητας ▌. συμβάλουν στην εξεύρεση λύσεων για τα σημερινά προβλήματα και τα προβλήματα του αύριο, προκειμένου να αντιστραφεί το συντομότερο δυνατόν η αρνητική και επικίνδυνη τάση που συνδέει επί του παρόντος ▌την οικονομική ανάπτυξη με την αυξανόμενη χρήση των φυσικών πόρων και τις αυξανόμενες κοινωνικές προκλήσεις. Έτσι, οι προκλήσεις θα μετατραπούν σε νέες επιχειρηματικές ευκαιρίες και σε γρήγορα οφέλη για την κοινωνία.

Η ΕΕ θα επωφεληθεί τόσο ως χρήστης όσο και ως παραγωγός γνώσης, τεχνολογιών και βιομηχανιών αναδεικνύοντας τον τρόπο με τον οποίο μπορεί να λειτουργήσει και να αναπτυχθεί η σύγχρονη βιομηχανική, βιώσιμη, χωρίς αποκλεισμούς, δημιουργική, ανθεκτική, ανοικτή και δημοκρατική κοινωνία και οικονομία. Τα ολοένα και περισσότερα οικονομικο-περιβαλλοντικά-κοινωνικά παραδείγματα της βιώσιμης ▌οικονομίας του μέλλοντος, θα ενισχυθούν και θα προωθηθούν, είτε πρόκειται για: την υγεία και την ευεξία για όλους· είτε για τις ανθεκτικές και δημιουργικές κοινωνίες χωρίς αποκλεισμούς· είτε για κοινωνίες που ενδυναμώνονται από την πολιτική προστασία· είτε για τη διαθέσιμη καθαρή ενέργεια και κινητικότητα· είτε για μια ψηφιοποιημένη οικονομία και κοινωνία· είτε για μια διεπιστημονική και δημιουργική βιομηχανία· είτε για σχετιζόμενες με το διάστημα, θαλάσσιες ή χερσαίες λύσεις· είτε για μια καλά λειτουργούσα βιοοικονομία, περιλαμβανομένων λύσεων για τα τρόφιμα και τη διατροφή· τη βιώσιμη χρήση των φυσικών πόρων▌, την προστασία του περιβάλλοντος, τον μετριασμό της κλιματικής αλλαγής και την προσαρμογή, τα οποία στο σύνολό τους θα δημιουργούν πλούτο στην Ευρώπη και θα προσφέρουν θέσεις εργασίας υψηλότερης ποιότητας. Ο βιομηχανικός μετασχηματισμός θα είναι καθοριστικής σημασίας, όπως και η ανάπτυξη ενωσιακών καινοτόμων βιομηχανικών αλυσίδων αξίας.

Οι νέες τεχνολογίες επηρεάζουν σχεδόν όλους τους τομείς πολιτικής. Για κάθε ξεχωριστή τεχνολογία υπάρχει συχνά ένα συνδυασμός κοινωνικών και οικονομικών ευκαιριών, ευκαιρίες για βελτίωση της αποδοτικότητας και της ποιότητας της διακυβέρνησης, συνέπειες για την απασχόληση και την εκπαίδευση, αλλά επίσης και πιθανοί κίνδυνοι για την ασφάλεια, την ιδιωτικότητα και τη δεοντολογία. Συνεπώς, η τεχνολογική πολιτική αναγκαστικά απαιτεί μια αναπόσπαστη στάθμιση συμφερόντων, καθώς και διατομεακή συνεργασία και σχεδιασμό στρατηγικής.

Η έρευνα και η καινοτομία στο πλαίσιο του παρόντος πυλώνα του προγράμματος «Ορίζων Ευρώπη», ομαδοποιούνται σε ενοποιημένες, χωρίς στεγανά, ευρείες ομάδες δραστηριοτήτων. Αντί να εστιάζουν σε τομείς, οι επενδύσεις στοχεύουν σε συστημικές αλλαγές για την κοινωνία και την οικονομία μας μέσω ενός φορέα βιωσιμότητας. Οι εν λόγω αλλαγές θα επιτευχθούν μόνο εάν όλοι οι φορείς, τόσο οι ιδιωτικοί όσο και οι δημόσιοι, λάβουν μέρος στην από κοινού σχεδίαση και δημιουργία της έρευνας και της καινοτομίας· με τη συνεργασία τελικών χρηστών, επιστημόνων, τεχνολόγων, παραγωγών, δημιουργών καινοτομίας, επιχειρήσεων, εκπαιδευτικών, υπευθύνων χάραξης πολιτικής, πολιτών και οργανώσεων της κοινωνίας των πολιτών. Επομένως, καμία από τις ▌ομάδες δεν εστιάζει σε ένα μόνο σύνολο φορέων και όλες οι δραστηριότητες θα εφαρμοστούν κυρίως μέσω συνεργατικών ερευνητικών και καινοτομικών έργων, διαλεγμένων στη βάση ανταγωνιστικών προσκλήσεων υποβολής προτάσεων.

Επιπλέον της αντιμετώπισης παγκόσμιων προκλήσεων, δραστηριότητες των ομάδων θα αναπτύξουν και θα εφαρμόσουν επίσης βασικές τεχνολογίες γενικής εφαρμογής και αναδυόμενες τεχνολογίες (είτε ψηφιακού χαρακτήρα είτε όχι) ως τμήμα της κοινής στρατηγικής για την προώθηση του ηγετικού ρόλου της ΕΕ σε βιομηχανικό και κοινωνικό επίπεδο. Όπου κρίνεται σκόπιμο, θα χρησιμοποιηθούν τα δεδομένα και οι υπηρεσίες της ΕΕ σε σχέση με το διάστημα. Όλα τα επίπεδα τεχνολογικής ετοιμότητας (TRL) έως το 8 θα καλυφθούν από αυτόν τον πυλώνα του προγράμματος «Ορίζων Ευρώπη», με την επιφύλαξη του ενωσιακού δικαίου περί ανταγωνισμού.

Οι δράσεις θα δημιουργήσουν νέα γνώση και θα αναπτύξουν τεχνολογικές και μη-τεχνολογικές λύσεις, θα φέρουν την τεχνολογία από το εργαστήριο στην αγορά και θα αναπτύξουν εφαρμογές, περιλαμβανομένων πιλοτικών γραμμών και επιδείξεων, και θα περιλαμβάνουν μέτρα για να ωθήσουν την υιοθέτηση από την αγορά και να ενισχύσουν τη δέσμευση του ιδιωτικού τομέα και τα κίνητρα για δραστηριότητες τυποποίησης εντός της Ένωσης. Οι τεχνολογίες απαιτούν μια κρίσιμη μάζα Ευρωπαίων ερευνητών και βιομηχανίας ώστε να δημιουργηθούν κορυφαία στον κόσμο οικοσυστήματα που θα περιλαμβάνουν υποδομές τεχνολογίας αιχμής π.χ. για τις δοκιμές. Θα μεγιστοποιηθούν οι συνέργειες με άλλα μέρη του προγράμματος «Ορίζων Ευρώπη» και του ΕΙΚΤ, καθώς και με άλλα προγράμματα.

Οι ομάδες θα ενισχύσουν την ταχεία εισαγωγή πρώτων στο είδος τους καινοτομιών στην ΕΕ μέσω ενός ευρέος φάσματος ενσωματωμένων δραστηριοτήτων, συμπεριλαμβανομένης της επικοινωνίας, της διάδοσης και της εκμετάλλευσης, της τυποποίησης καθώς και της στήριξης της μη τεχνολογικής καινοτομίας και των καινοτόμων μηχανισμών υλοποίησης, συμβάλλοντας στη διαμόρφωση ευνοϊκών συνθηκών για την καινοτομία στην κοινωνία, τις κανονιστικές ρυθμίσεις και τους όρους της αγοράς, όπως οι συμφωνίες καινοτομίας. Θα δημιουργηθούν αγωγοί καινοτόμων λύσεων προερχόμενοι από δράσεις έρευνας και καινοτομίας, οι οποίοι θα στοχεύουν σε δημόσιους και ιδιώτες επενδυτές καθώς και σε άλλα συναφή ενωσιακά και εθνικά ή περιφερειακά προγράμματα. Με αυτή την προοπτική θα αναπτυχθούν συνέργειες με τον τρίτο πυλώνα του προγράμματος «Ορίζων Ευρώπη».

Η ισότητα των φύλων αποτελεί κρίσιμο παράγοντα για την επίτευξη βιώσιμης οικονομικής ανάπτυξης. Είναι συνεπώς σημαντικό να ενσωματώνεται η διάσταση του φύλου σε όλες τις παγκόσμιες προκλήσεις.

1.  ΟΜΑΔΑ «ΥΓΕΙΑ»

1.1.  Σκεπτικό

Ο πυλώνας των κοινωνικών δικαιωμάτων της ΕΕ υποστηρίζει ότι ο καθένας έχει το δικαίωμα έγκαιρης πρόσβασης σε προσιτή, προληπτική και θεραπευτική υγειονομική περίθαλψη που είναι ασφαλής και καλής ποιότητας. Τούτο υπογραμμίζει τη δέσμευση της ΕΕ προς τους στόχους βιώσιμης ανάπτυξης του ΟΗΕ που προβλέπουν καθολική κάλυψη υγείας για όλους τους ανθρώπους και για κάθε ηλικία έως το 2030, μηδενός εξαιρουμένου και θέτοντας τέλος στους θανάτους που μπορούν να αποφευχθούν.

Ο υγιής πληθυσμός είναι ζωτικής σημασίας για μια σταθερή, βιώσιμη, χωρίς αποκλεισμούς κοινωνία και οι βελτιώσεις στην υγεία είναι καθοριστικές για τη μείωση της φτώχειας, τη διαχείριση της γηράσκουσας Ευρωπαϊκής κοινωνίας, την προώθηση της κοινωνικής προόδου και της ευημερίας και την αύξηση της οικονομικής ανάπτυξης. Σύμφωνα με τον ΟΟΣΑ, η βελτίωση του προσδόκιμου ζωής κατά 10 % συνδέεται ▌με αύξηση της οικονομικής ανάπτυξης κατά 0,3-0,4 % ετησίως. Το προσδόκιμο ζωής στην ΕΕ αυξήθηκε κατά 12 έτη από την ίδρυσή της ως αποτέλεσμα των τεράστιων βελτιώσεων που επιτεύχθηκαν στην ποιότητα ζωής, το περιβάλλον, την εκπαίδευση, την υγεία και την περίθαλψη των πολιτών της. Το 2015, το συνολικό προσδόκιμο ζωής κατά τη γέννηση ήταν 80,6 έτη στην ΕΕ σε σύγκριση με τα 71,4 έτη παγκοσμίως. Κατά τα τελευταία έτη, αυξήθηκε 3 μήνες ετησίως κατά μέσο όρο στην ΕΕ. Πέραν αυτών των βελτιώσεων, παρατηρούνται διαφορές στο προσδόκιμο ζωής σχετιζόμενες με κοινωνικά χαρακτηριστικά και το φύλο μεταξύ συγκεκριμένων ομάδων και σε όλες τις ευρωπαϊκές χώρες.

Η έρευνα και η καινοτομία στον τομέα της υγείας έχουν διαδραματίσει καθοριστικό ρόλο σε αυτό το επίτευγμα, αλλά και στη βελτίωση της παραγωγικότητας και της ποιότητας στον κλάδο της υγείας και της περίθαλψης. Ωστόσο, η ΕΕ εξακολουθεί να αντιμετωπίζει νέες, νεοεμφανιζόμενες ή μόνιμες προκλήσεις που απειλούν τους πολίτες και τη δημόσια υγεία, τη βιωσιμότητα των συστημάτων υγειονομικής περίθαλψης και κοινωνικής προστασίας, καθώς και την ανταγωνιστικότητα του κλάδου υγείας και περίθαλψής της. Οι κύριες προκλήσεις για την υγεία στην ΕΕ περιλαμβάνουν: την προσβασιμότητα και οικονομική προσιτότητα της υγείας και της περίθαλψης· την έλλειψη αποτελεσματικής προαγωγής της υγείας και πρόληψης των ασθενειών· την αύξηση των μη μεταδοτικών ασθενειών· τα αυξημένα κρούσματα καρκίνου· την αύξηση των ψυχικών ασθενειών· την εξάπλωση της ανθεκτικότητας στα αντιμικροβιακά φάρμακα και την εμφάνιση λοιμωδών επιδημιών· την αυξημένη περιβαλλοντική ρύπανση· τη διατήρηση των ανισοτήτων στον τομέα της υγείας μεταξύ και εντός των χωρών, που επηρεάζουν δυσανάλογα τα άτομα που βρίσκονται σε μειονεκτική θέση ή σε ευάλωτα στάδια ζωής· τον εντοπισμό, την κατανόηση, τον έλεγχο, την πρόληψη και τον μετριασμό των κινδύνων για την υγεία, περιλαμβανομένων των πτυχών που σχετίζονται με τη φτώχεια, σε ένα ταχέως μεταβαλλόμενο κοινωνικό, αστικό, αγροτικό και φυσικό περιβάλλον· τη δημογραφική αλλαγή, περιλαμβανομένων των ζητημάτων που σχετίζονται με τη γήρανση, και το αυξανόμενο κόστος για τα ευρωπαϊκά συστήματα υγειονομικής περίθαλψης ▌και την αυξανόμενη πίεση στον ευρωπαϊκό κλάδο υγείας και περίθαλψης να παραμείνει ανταγωνιστικός και να αναπτύξει την καινοτομία στον τομέα της υγείας έναντι των ▌αναδυόμενων παγκόσμιων παραγόντων. Επιπλέον, η επιφυλακτικότητα απέναντι στον εμβολιασμό μπορεί να μειώσει την κάλυψη ανοσοποίησης σε ορισμένες πληθυσμιακές ομάδες.

Οι εν λόγω προκλήσεις για την υγεία είναι σύνθετες, αλληλένδετες και παγκόσμιες και απαιτούν πολυεπιστημονικές, τεχνικές και μη τεχνικές, διατομεακές και διακρατικές συνεργασίες. Οι δραστηριότητες έρευνας και καινοτομίας θα δημιουργήσουν στενούς δεσμούς μεταξύ της ανακάλυψης, της κλινικής, της πρακτικά εφαρμόσιμης επιδημιολογικής, της δεοντολογικής, της περιβαλλοντικής και της κοινωνικοοικονομικής έρευνας καθώς και των ρυθμιστικών επιστημών. Θα καλύψουν τομείς όπου υπάρχουν ακάλυπτες κλινικές ανάγκες, όπως για παράδειγμα σπάνιες ή δύσκολα αντιμετωπίσιμες νόσοι (καρκίνοι, όπως ο παιδικός καρκίνος και ο καρκίνος του πνεύμονος). Θα αξιοποιήσουν τις συνδυασμένες δεξιότητες του ακαδημαϊκού χώρου, των επαγγελματιών, των ρυθμιστικών οργάνων και της βιομηχανίας και θα καλλιεργήσουν τη συνεργασία τους με τις υπηρεσίες υγείας, τις κοινωνικές υπηρεσίες, τους ασθενείς, τους υπευθύνους για τη χάραξη πολιτικής και τους πολίτες, προκειμένου να αξιοποιήσουν τη δημόσια χρηματοδότηση και να εξασφαλίσουν την υιοθέτηση αποτελεσμάτων τόσο στην κλινική πρακτική όσο και στα συστήματα υγειονομικής περίθαλψης, λαμβάνοντας υπόψη τις ικανότητες των κρατών μελών ως προς την οργάνωση και τη χρηματοδότηση των συστημάτων υγείας τους. Θα γίνει πλήρης αξιοποίηση της γονιδιωματικής και άλλης πολυ-οματικής έρευνας αιχμής, καθώς και η προοδευτική εισαγωγή προσεγγίσεων εξατομικευμένης ιατρικής, συναφών με την αντιμετώπιση μιας ποικιλίας μη μεταδιδόμενων ασθενειών και η ψηφιοποίηση στην υγεία και την περίθαλψη.

Η έρευνα και η καινοτομία θα προωθήσουν τη στρατηγική συνεργασία σε επίπεδο ΕΕ και σε διεθνές επίπεδο, προκειμένου να συγκεντρώσουν την εμπειρογνωμοσύνη, τις ικανότητες και τους πόρους που απαιτούνται για τη δημιουργία εμβέλειας, ταχύτητας και οικονομιών κλίμακας, ▌καθώς και να εκμεταλλευτούν συνέργειες, να αποφύγουν επικάλυψη ενεργειών και να μοιραστούν τα αναμενόμενα οφέλη και τους χρηματοοικονομικούς κινδύνους. Θα προωθηθούν συνέργειες στην έρευνα και την καινοτομία στον τομέα της υγείας στο πρόγραμμα «Ορίζων Ευρώπη», ιδίως με το σκέλος για την υγεία του Ευρωπαϊκού Κοινωνικού Ταμείου+.

Οι ψηφιακές λύσεις υγείας έχουν δημιουργήσει πολλές ευκαιρίες για την επίλυση των προβλημάτων των υπηρεσιών φροντίδας και για την αντιμετώπιση άλλων ζητημάτων που ανακύπτουν από τη γήρανση του πληθυσμού. Θα πρέπει να αξιοποιηθούν πλήρως οι ευκαιρίες που μπορεί να παράσχει η ψηφιοποίηση στην υγεία και την περίθαλψη, χωρίς να τεθούν σε κίνδυνο το δικαίωμα στην ιδιωτικότητα και η προστασία των δεδομένων. Έχουν αναπτυχθεί ψηφιακές συσκευές και λογισμικό για τη διάγνωση, τη θεραπευτική αντιμετώπιση και τη διευκόλυνση της διαχείρισης νόσων από τους ίδιους τους ασθενείς, συμπεριλαμβανομένων των χρόνιων νόσων. Οι ψηφιακές τεχνολογίες χρησιμοποιούνται επίσης όλο και περισσότερο στην ιατρική κατάρτιση και την εκπαίδευση και για τους ασθενείς και άλλους καταναλωτές υγειονομικής περίθαλψης όσον αφορά την πρόσβαση, την ανταλλαγή και τη δημιουργία πληροφοριών για την υγεία.

Οι δραστηριότητες έρευνας και καινοτομίας της εν λόγω παγκόσμιας πρόκλησης θα αναπτύξουν τη βάση γνώσεων, θα εκμεταλλευτούν υπάρχουσα γνώση και τεχνολογίες, θα εδραιώσουν και θα δημιουργήσουν την ικανότητα έρευνας και καινοτομίας και θα αναπτύξουν τις λύσεις που απαιτούνται για αποτελεσματικότερη προώθηση της υγείας και την ολοκληρωμένη πρόληψη, τη διάγνωση, την παρακολούθηση, την αγωγή, την αποκατάσταση και τη θεραπεία ασθενειών και την (μακροχρόνια και παρηγορητική) φροντίδα. Τα αποτελέσματα της έρευνας θα λάβουν τη μορφή συστάσεων για δράση και θα κοινοποιηθούν στα ενδιαφερόμενα μέρη. Η βελτίωση των αποτελεσμάτων στον τομέα της υγείας θα έχει ως αποτέλεσμα την αύξηση της ευημερίας και του προσδόκιμου ζωής, την υγιή ενεργό διαβίωση, βελτιωμένη ποιότητα ζωής και παραγωγικότητα ▌, περισσότερα υγιή έτη ζωής, καθώς και τη βιωσιμότητα των συστημάτων υγείας και περίθαλψης. Σύμφωνα με τα άρθρα 14 και 15 του κανονισμού και τον Χάρτη για τα ανθρώπινα δικαιώματα και τις θεμελιώδεις αρχές, θα δοθεί ιδιαίτερη προσοχή στη δεοντολογία, στην προστασία της ανθρώπινης αξιοπρέπειας, στις πτυχές που αφορούν το φύλο και τις εθνοτικές πτυχές, καθώς και στις ανάγκες των μειονεκτούντων και ευάλωτων ατόμων.

Η αντιμετώπιση σημαντικών προκλήσεων για την υγεία θα στηρίξει επίσης τη δέσμευση της ΕΕ έναντι του θεματολογίου των Ηνωμένων Εθνών για τη βιώσιμη ανάπτυξη έως το 2030 και εκείνες στο πλαίσιο άλλων οργανισμών του ΟΗΕ και διεθνών πρωτοβουλιών, συμπεριλαμβανομένων των παγκόσμιων στρατηγικών και των σχεδίων δράσης του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας (ΠΟΥ). Θα συμβάλει στους πολιτικούς στόχους και στρατηγικές της ΕΕ, ιδίως στον πυλώνα των κοινωνικών δικαιωμάτων της ΕΕ, στην ενιαία ψηφιακή αγορά της ΕΕ, στην οδηγία της ΕΕ για τη διασυνοριακή υγειονομική περίθαλψη και στο ευρωπαϊκό σχέδιο δράσης «Μία υγεία» κατά της μικροβιακής αντοχής, καθώς και στην εφαρμογή των σχετικών κανονιστικών πλαισίων της ΕΕ.▌

Οι δραστηριότητες θα συμβάλουν άμεσα στους ακόλουθους στόχους βιώσιμης ανάπτυξης (ΣΒΑ) και ειδικότερα: ΣΒΑ 3 – Καλή υγεία και ευημερία για τους πολίτες, ΣΒΑ 13 – Δράση για το Κλίμα.

1.2.  Τομείς παρέμβασης

1.2.1.  Υγεία καθ’ όλη τη διάρκεια ζωής

Τα άτομα που βρίσκονται σε ευάλωτα στάδια ζωής (περιγεννητικό στάδιο, γέννηση, βρεφική ηλικία, παιδική ηλικία, εφηβική ηλικία, εγκυμοσύνη, ωριμότητα και ύστερη ενήλικη ζωή), συμπεριλαμβανομένων των ατόμων με αναπηρίες ή τραυματισμούς, έχουν ειδικές ανάγκες υγείας που απαιτούν καλύτερη κατανόηση και προσαρμοσμένες λύσεις, λαμβάνοντας υπόψη πτυχές σχετικές με το φύλο και τη δεοντολογία. Αυτό θα επιτρέψει τον περιορισμό των σχετικών ανισοτήτων στον τομέα της υγείας και τη βελτίωση των αποτελεσμάτων της υγείας προς όφελος της ενεργού και υγιούς ανάπτυξης καθ’ όλη τη διάρκεια της ζωής, μεταξύ άλλων μέσω μιας υγιούς έναρξης ζωής και διατροφής, μειώνοντας τον κίνδυνο εμφάνισης ψυχικών και σωματικών ασθενειών σε μεγαλύτερη ηλικία. Η πρόληψη και η επικοινωνία θα λαμβάνουν υπόψη τα χαρακτηριστικά συγκεκριμένων κοινών.

Γενικές γραμμές

–  Κατανόηση των αρχικών σταδίων της ανάπτυξης και της διαδικασίας γήρανσης καθ’ όλη τη διάρκεια ζωής·

–  προγεννητική και νεογνική, μητρική, πατρική, βρεφική και παιδική υγεία καθώς και ο ρόλος των γονέων, της οικογένειας και των εκπαιδευτικών·

–  ανάγκες υγείας των εφήβων, συμπεριλαμβανομένων παραγόντων που επηρεάζουν την ψυχική υγεία·

–  συνέπειες για την υγεία από αναπηρίες και τραυματισμούς·

–  έρευνα σχετικά με μέτρα σχεδιασμού, εφαρμογής και παρακολούθησης της αποκατάστασης καθ’ όλη τη διάρκεια ζωής και ιδίως προγράμματος έγκαιρης ατομικής αποκατάστασης (EIRP) για παιδιά που πάσχουν από παθήσεις που προκαλούν αναπηρία·

–  υγιής γήρανση, ανεξάρτητη και ενεργός ζωή, συμπεριλαμβανομένης της κοινωνικής συμμετοχής για τους ηλικιωμένους και/ή τα άτομα με αναπηρία·

–  εκπαίδευση στον τομέα της υγείας και στοιχειώδεις γνώσεις σε θέματα υγείας, και σε ψηφιακό επίπεδο.

1.2.2.  Καθοριστικοί περιβαλλοντικοί και κοινωνικοί παράγοντες για την υγεία

Η βελτίωση της κατανόησης των καθοριστικών παραγόντων για την υγεία και των παραγόντων κινδύνου που καθορίζονται από το κοινωνικό, πολιτισμικό, οικονομικό και φυσικό περιβάλλον στην καθημερινή ζωή των ανθρώπων και στον χώρο εργασίας, συμπεριλαμβανομένων των επιπτώσεων της ψηφιοποίησης, της ανθρώπινης κινητικότητας (όπως μετανάστευση και ταξίδια), της ρύπανσης, της διατροφής, της κλιματικής αλλαγής και άλλων περιβαλλοντικών ζητημάτων στην υγεία, θα συμβάλει στον εντοπισμό, την πρόληψη και τον μετριασμό των κινδύνων και των απειλών για την υγεία· στη μείωση των θανάτων και των ασθενειών από την έκθεση σε χημικές ουσίες και στη ρύπανση του περιβάλλοντος· στην υποστήριξη ασφαλών, φιλικών προς το περιβάλλον, υγιών, ανθεκτικών και βιώσιμων συνθηκών διαβίωσης και εργασίας· στην προώθηση υγιεινού τρόπου ζωής και καταναλωτικής συμπεριφοράς· και στην ανάπτυξη μιας ισότιμης κοινωνίας εμπιστοσύνης χωρίς αποκλεισμούς. Τα ανωτέρω θα βασιστούν επίσης σε πληθυσμιακές κοόρτες, ανθρώπινη βιοπαρακολούθηση και επιδημιολογικές μελέτες.

Γενικές γραμμές

–  Τεχνολογίες και μεθοδολογίες για την αξιολόγηση των κινδύνων, της έκθεσης και των επιπτώσεων στην υγεία των χημικών ουσιών, των ρύπων εσωτερικών και εξωτερικών χώρων και άλλων επιβαρυντικών παραγόντων ▌που σχετίζονται με την κλιματική αλλαγή, τον χώρο εργασίας, τον τρόπο ζωής ή το περιβάλλον, και των συνδυαστικών επιπτώσεων πολλών επιβαρυντικών παραγόντων·

–  περιβαλλοντικοί, εργασιακοί, κοινωνικοοικονομικοί, πολιτισμικοί, γενετικοί και συμπεριφορικοί παράγοντες που επιδρούν στη φυσική και ψυχική υγεία και ευεξία των ανθρώπων και η διάδρασή τους, με ιδιαίτερη προσοχή σε ευάλωτα και ευρισκόμενα σε μειονεκτική θέση άτομα, ειδικά κατά την ηλικία και το φύλο θέματα, κατά περίπτωση, και συμπεριλαμβανομένων των επιπτώσεων της σχεδίασης των κτηρίων, των προϊόντων και των υπηρεσιών στην υγεία·

–  αξιολόγηση κινδύνου, διαχείριση και επικοινωνία, με τη βοήθεια διεπιστημονικών προσεγγίσεων κατά περίπτωση, και βελτιωμένων εργαλείων για τη λήψη αποφάσεων βάσει στοιχείων, συμπεριλαμβανομένων της αντικατάστασης και εναλλακτικών μεθόδων για τις δοκιμές σε ζώα·

–  δυναμικότητα και υποδομές ασφαλούς συλλογής, ανταλλαγής, χρήσης, επαναχρησιμοποίησης και συνδυασμού δεδομένων σχετικά με όλους τους καθοριστικούς παράγοντες για την υγεία, συμπεριλαμβανομένης της ανθρώπινης έκθεσης, και διασφάλιση της σύνδεσής τους με βάσεις δεδομένων για περιβαλλοντικές παραμέτρους, τρόπους ζωής, καταστάσεων της υγείας και των ασθενειών σε επίπεδο ΕΕ και σε διεθνές επίπεδο·

–  παρεμβάσεις προαγωγής της υγείας και πρωτογενούς πρόληψης, συμπεριλαμβανομένων των εργασιακών πτυχών.

1.2.3.  Μη μεταδοτικές και σπάνιες ασθένειες

Οι μη μεταδοτικές ασθένειες (NCDs), συμπεριλαμβανομένων των σπάνιων ασθενειών, αποτελούν σημαντική πρόκληση για την υγεία και την κοινωνία και απαιτούν βελτιωμένη κατανόηση και ταξινόμηση, καθώς και πιο αποτελεσματικές προσεγγίσεις ▌, συμπεριλαμβανομένων των προσεγγίσεων της εξατομικευμένης ιατρικής (που αποκαλείται και «ιατρική ακριβείας»), στην πρόληψη, τη διάγνωση, την παρακολούθηση, την αγωγή, την αποκατάσταση και τη θεραπεία καθώς και κατανόηση της πολυνοσηρότητας.

Γενικές γραμμές

–  Κατανόηση των μηχανισμών ανάπτυξης μη μεταδοτικών ασθενειών, συμπεριλαμβανομένων των καρδιαγγειακών νόσων·

–  διαχρονικές πληθυσμιακές μελέτες προς υποστήριξη της κατανόησης των παραμέτρων υγείας και ασθενειών και προς υποβοήθηση της διαστρωμάτωσης των πληθυσμών για τη στήριξη της ανάπτυξης προληπτικής ιατρικής·

–   διαγνωστικά εργαλεία και τεχνικές για πιο γρήγορη και ακριβή διάγνωση και για έγκαιρη αγωγή προσαρμοσμένη στον ασθενή, που θα επιτρέπει την καθυστέρηση και/ή την ανακοπή της εξέλιξης της ασθένειας·

–   προγράμματα πρόληψης και προσυμπτωματικού ελέγχου, που να είναι σύμφωνα με ή να υπερβαίνουν τις συστάσεις των ΠΟΥ, ΟΗΕ και ΕΕ·

–   ολοκληρωμένες λύσεις για αυτο-παρακολούθηση, προαγωγή της υγείας, πρόληψη ασθενειών και διαχείριση χρόνιων παθήσεων και πολυνοσηρότητας, συμπεριλαμβανομένων των νευροεκφυλιστικών και καρδιαγγειακών νόσων·

–   αγωγές, θεραπείες ή άλλες θεραπευτικές παρεμβάσεις, συμπεριλαμβανομένων φαρμακευτικών και μη αγωγών·

–   ανακουφιστική και παρηγορητική φροντίδα·

–  τομείς υψηλού βαθμού κλινικών αναγκών που δεν καλύπτονται, όπως σπάνιες νόσοι, συμπεριλαμβανομένων των παιδικών καρκίνων·

–   αξιολόγηση της συγκριτικής αποτελεσματικότητας των παρεμβάσεων και λύσεων, μεταξύ άλλων βασισμένη σε πραγματικά δεδομένα (Real World Data/RWD)·

–   έρευνα εφαρμογής για την επέκταση των παρεμβάσεων στον τομέα της υγείας και την υποστήριξη της υιοθέτησής τους από τις πολιτικές και τα συστήματα υγείας·

–  ανάπτυξη της έρευνας και βελτίωση της πληροφόρησης, της φροντίδας και της αγωγής, συμπεριλαμβανομένης της εξατομικευμένης ιατρικής, για σπάνιες νόσους.

1.2.4.  Λοιμώδη νοσήματα, συμπεριλαμβανομένων των νοσημάτων που συνδέονται με τη φτώχεια και των παραμελημένων νοσημάτων

Η προστασία των ανθρώπων από τις διασυνοριακές απειλές κατά της υγείας αποτελεί σημαντική πρόκληση για τη δημόσια και την παγκόσμια υγεία και καθιστά αναγκαία την αποτελεσματική διεθνή συνεργασία σε επίπεδο ΕΕ, καθώς και σε παγκόσμιο επίπεδο. Τούτο περιλαμβάνει την κατανόηση και πρόληψη, την ετοιμότητα, την έγκαιρη διάγνωση και ερευνητική απόκριση σε εξάρσεις, την αγωγή και θεραπεία λοιμωδών νοσημάτων, συμπεριλαμβανομένων των νοσημάτων που συνδέονται με τη φτώχεια και των παραμελημένων νοσημάτων, και επίσης την αντιμετώπιση της μικροβιακής αντοχής (AMR) βάσει της προσέγγισης «Μία υγεία».

Γενικές γραμμές

–  Κατανόηση των μηχανισμών που σχετίζονται με τη μετάδοση·

–  καθοριστικοί παράγοντες για την εμφάνιση ή την επανεμφάνιση λοιμωδών νοσημάτων και την εξάπλωσή τους, συμπεριλαμβανομένης της μετάδοσης από ζώα στον άνθρωπο (ζωονόσος) ή από άλλα μέρη του περιβάλλοντος (νερό, έδαφος, φυτά, τρόφιμα) στον άνθρωπο, καθώς και η επίδραση της κλιματικής αλλαγής και της εξέλιξης των οικοσυστημάτων στη δυναμική των λοιμωδών νοσημάτων·

–  πρόβλεψη, έγκαιρη και ταχεία διάγνωση, έλεγχος και παρακολούθηση των λοιμωδών νοσημάτων, των λοιμώξεων που σχετίζονται με χώρους παροχής υπηρεσιών υγείας και των παραγόντων που σχετίζονται με το περιβάλλον·

–  καταπολέμηση της μικροβιακής αντοχής, συμπεριλαμβανομένων της επιδημιολογίας, της πρόληψης, της διάγνωσης καθώς και της ανάπτυξης νέων αντιμικροβιακών και εμβολίων·

–  εμβόλια, και τεχνολογικές πλατφόρμες παραγωγής εμβολίων, μέσα διάγνωσης, αγωγές και θεραπείες για λοιμώδη νοσήματα, συμπεριλαμβανομένων των συνοδών νοσηροτήτων και των συλλοιµώξεων·

–  αντιμετώπιση του χαμηλού βαθμού υιοθέτησης των εμβολίων, κατανόηση της επιφυλακτικότητας απέναντι στον εμβολιασμό και ενίσχυση της εμπιστοσύνης προς τον εμβολιασμό·

–  αποτελεσματικά μέτρα και στρατηγικές ετοιμότητας, αντίδρασης και ανάκαμψης σε καταστάσεις έκτακτης ανάγκης στη δημόσια υγεία, με συμμετοχή των κοινοτήτων και συντονισμός τους σε περιφερειακό, εθνικό και ενωσιακό επίπεδο·

–  εμπόδια στην εφαρμογή και την υιοθέτηση ιατρικών παρεμβάσεων τόσο στην κλινική πρακτική όσο και στο σύστημα υγειονομικής περίθαλψης·

–  διασυνοριακές πτυχές των λοιμωδών νοσημάτων και συγκεκριμένες προκλήσεις στις χώρες χαμηλών και μεσαίων εισοδημάτων (ΧΧΜΕ), όπως το AIDS, η φυματίωση και οι τροπικές ασθένειες, καθώς και σε σχέση με τις μεταναστευτικές ροές και γενικώς την αυξημένη ανθρώπινη κινητικότητα.

1.2.5.  Εργαλεία, τεχνολογίες και ψηφιακές λύσεις για την υγεία και την περίθαλψη, συμπεριλαμβανομένης της εξατομικευμένης ιατρικής

Οι τεχνολογίες και τα εργαλεία για την υγεία είναι ζωτικής σημασίας για τη δημόσια υγεία και συνεισέφεραν σε μεγάλο βαθμό στις σημαντικές βελτιώσεις που επιτεύχθηκαν στην ποιότητα ζωής, την υγεία και την περίθαλψη των πολιτών στην ΕΕ. Η σχεδίαση, η ανάπτυξη, η υλοποίηση ▌, η εφαρμογή και η αξιολόγηση κατάλληλων, αξιόπιστων, ασφαλών, φιλικών προς τον χρήστη και οικονομικά αποδοτικών εργαλείων και τεχνολογιών για την υγεία και την περίθαλψη, λαμβανομένων δεόντως υπόψη των αναγκών των ατόμων με αναπηρίες και της γηράσκουσας κοινωνίας, αποτελούν συνεπώς βασικές στρατηγικές προκλήσεις. Αυτές περιλαμβάνουν βασικές τεχνολογίες γενικής εφαρμογής, από νέα βιοϋλικά ως βιοτεχνολογία, καθώς και μονοκυτταρικές μεθόδους, πολυ-οματική και συστημικές ιατρικές προσεγγίσεις, τεχνητή νοημοσύνη και άλλες ψηφιακές τεχνολογίες, που προσφέρουν σημαντικές βελτιώσεις σε σχέση με τις υφιστάμενες, καθώς και την τόνωση μιας ανταγωνιστικής και βιώσιμης βιομηχανίας στον τομέα της υγείας, η οποία δημιουργεί θέσεις εργασίας υψηλής αξίας. Η ευρωπαϊκή βιομηχανία στον τομέα της υγείας αποτελεί έναν από τους σημαντικότερους οικονομικούς κλάδους στην ΕΕ, αντιπροσωπεύοντας το 3 % του ΑΕΠ και απασχολώντας 1,5 εκατομμύρια εργαζόμενους. Οι εμπλεκόμενοι με το αντικείμενο πρέπει να συμμετέχουν όσο το δυνατόν νωρίτερα, και η μη τεχνολογική διάσταση θα λαμβάνεται υπόψη, προκειμένου να διασφαλιστεί η αποδοχή νέων τεχνολογιών, μεθοδολογιών και εργαλείων. Συμπεριλαμβάνονται πολίτες, πάροχοι υγειονομικής περίθαλψης και επαγγελματίες.

Γενικές γραμμές

–  Εργαλεία και τεχνολογίες για εφαρμογές σε ολόκληρο το φάσμα της υγείας και κάθε σχετική ιατρική ένδειξη, συμπεριλαμβανομένων των λειτουργικών βλαβών·

–  ολοκληρωμένα εργαλεία, τεχνολογίες, ιατρικοτεχνολογικά προϊόντα, συστήματα ιατρικής απεικόνισης, βιοτεχνολογία, νανοϊατρική και προηγμένες θεραπείες (συμπεριλαμβανομένων των κυτταρικών και γονιδιακών θεραπειών), και ψηφιακές λύσεις για την ανθρώπινη υγεία και φροντίδα, μεταξύ άλλων τεχνητή νοημοσύνη, λύσεις κινητής τεχνολογίας και τηλεϊατρική, αντιμετωπίζοντας παράλληλα, κατά περίπτωση, σε πρώιμο στάδιο πτυχές σχετικές με την οικονομικά αποδοτική παραγωγή (προκειμένου να βελτιστοποιηθούν η φάση βιομηχανοποίησης και οι δυνατότητες της καινοτομίας να μετατραπεί σε οικονομικά προσιτό ιατρικό προϊόν)·

–  πιλοτική εφαρμογή, ανάπτυξη μεγάλης κλίμακας, βελτιστοποίηση και προμήθεια καινοτόμων τεχνολογιών και εργαλείων υγείας και περίθαλψης σε περιβάλλοντα πραγματικής ζωής, συμπεριλαμβανομένων κλινικών δοκιμών, έρευνας εφαρμογής, συμπεριλαμβανομένης της διάγνωσης βάσει της εξατομικευμένης ιατρικής·

–  καινοτόμες διαδικασίες και υπηρεσίες για την ανάπτυξη, την κατασκευή και την ταχεία εφαρμογή εργαλείων και τεχνολογιών για την υγεία και την περίθαλψη·

–  ασφάλεια, αποτελεσματικότητα, οικονομική αποδοτικότητα, διαλειτουργικότητα και ποιότητα των εργαλείων και των τεχνολογιών για την υγεία και την περίθαλψη καθώς και οι δεοντολογικές, νομικές και κοινωνικές επιπτώσεις τους, συμπεριλαμβανομένων των θεμάτων κοινωνικής αποδοχής·

–  ρυθμιστικό επιστημονικό πλαίσιο και πρότυπα για τις τεχνολογίες και τα εργαλεία υγείας και περίθαλψης·

–  διαχείριση δεδομένων υγείας, μεταξύ άλλων διαλειτουργικότητα δεδομένων, ενσωμάτωση, αναλυτικές και εποπτικές μέθοδοι, διαδικασιών λήψης αποφάσεων, με αξιοποίηση της τεχνητής νοημοσύνης, της εξόρυξης δεδομένων, των τεχνολογιών μαζικών δεδομένων, της βιοπληροφορικής και των τεχνολογιών πληροφορικής υψηλών επιδόσεων για την προώθηση της εξατομικευμένης ιατρικής, συμπεριλαμβανομένης της πρόληψης, και για τη βελτιστοποίηση της διαδρομής υγείας.

1.2.6.  Συστήματα Υγείας

Τα συστήματα υγείας αποτελούν βασικό στοιχείο των κοινωνικών συστημάτων της ΕΕ, απασχολώντας 24 εκατομμύρια εργαζομένους στον τομέα της υγείας και της κοινωνικής εργασίας το 2017. Βασική προτεραιότητα των κρατών μελών είναι να καταστούν τα συστήματα υγείας ασφαλή και προστατευμένα, προσιτά για όλους, ολοκληρωμένα, οικονομικά αποδοτικά, ανθεκτικά, βιώσιμα και αξιόπιστα με έγκαιρη παροχή των απαιτούμενων υπηρεσιών, καθώς και να περιοριστούν οι ανισότητες, μεταξύ άλλων με την αξιοποίηση του δυναμικού της ψηφιακής και βασιζόμενης σε δεδομένα καινοτομίας για καλύτερη υγεία και περίθαλψη με επίκεντρο τον άνθρωπο, με βάση τις ανοιχτές και ασφαλείς ευρωπαϊκές υποδομές δεδομένων. Νέες ευκαιρίες όπως η εγκατάσταση του 5G, η έννοια των «ψηφιακών δίδυμων» και το διαδίκτυο των πραγμάτων θα προωθήσουν τον ψηφιακό μετασχηματισμό της υγείας και της περίθαλψης.

Γενικές γραμμές

–  Υποστήριξη της βάσης γνώσεων για τις μεταρρυθμίσεις στα συστήματα και τις πολιτικές υγείας στην Ευρώπη και πέραν αυτής·

–  νέα μοντέλα και προσεγγίσεις για την υγεία και την περίθαλψη, συμπεριλαμβανομένων των προσεγγίσεων εξατομικευμένης ιατρικής, της διαχείρισης και των οργανωτικών πτυχών, καθώς και δυνατότητα μεταφοράς ή προσαρμογής τους από μια χώρα/περιφέρεια σε άλλη·

–  βελτίωση της αξιολόγησης της τεχνολογίας της υγείας·

–  εξέλιξη της ανισότητας στον τομέα της υγείας και παροχή αποτελεσματικών πολιτικών λύσεων·

–  μελλοντικό εργατικό δυναμικό στον τομέα της υγείας και οι ανάγκες του, συμπεριλαμβανομένων των ψηφιακών δεξιοτήτων·

–  βελτίωση της έγκαιρης, αξιόπιστης, ασφαλούς και φερέγγυας πληροφόρησης για την υγεία και χρήση/εκ νέου χρήση των δεδομένων υγείας, συμπεριλαμβανομένων των ηλεκτρονικών μητρώων υγείας, με τη δέουσα προσοχή στην προστασία των δεδομένων, συμπεριλαμβανομένης της κατάχρησης πληροφοριών για τον τρόπο ζωής και την υγεία, στην ασφάλεια, την προσβασιμότητα, τη διαλειτουργικότητα, τα πρότυπα, τη συγκρισιμότητα και την ακεραιότητα·

–  ανθεκτικότητα των συστημάτων υγείας στην απορρόφηση του αντίκτυπου κρίσεων και στην υιοθέτηση της ανατρεπτικής καινοτομίας·

–  λύσεις για την ενδυνάμωση των πολιτών και των ασθενών, την αυτοπαρακολούθηση και την αλληλεπίδραση με τους επαγγελματίες υγείας και κοινωνικής περίθαλψης, για πιο ολοκληρωμένη περίθαλψη και προσέγγιση με επίκεντρο τον χρήστη, λαμβάνοντας υπόψη την ισότιμη πρόσβαση·

–  δεδομένα, πληροφορίες, γνώση και βέλτιστες πρακτικές από την έρευνα στον τομέα των συστημάτων υγείας σε επίπεδο ΕΕ και σε παγκόσμιο επίπεδο, αξιοποιώντας τις υπάρχουσες γνώσεις και βάσεις δεδομένων.

2.  ΟΜΑΔΑ «ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ, ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΚΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΧΩΡΙΣ ΑΠΟΚΛΕΙΣΜΟΥΣ»

2.1.  Σκεπτικό

Η ΕΕ εκπροσωπεί έναν μοναδικό τρόπο συνδυασμού της οικονομικής ανάπτυξης με τους στόχους βιώσιμης ανάπτυξης και τις κοινωνικές πολιτικές, με υψηλά επίπεδα κοινωνικής ένταξης, κοινές αξίες που ενστερνίζονται τη δημοκρατία, τα ανθρώπινα δικαιώματα, την ισότητα των φύλων και τον πλούτο της πολυμορφίας. Το μοντέλο αυτό εξελίσσεται διαρκώς και χρειάζεται να αντιμετωπίζει προκλήσεις όπως, μεταξύ άλλων, από την παγκοσμιοποίηση και την τεχνολογική αλλαγή και τις αυξανόμενες ανισότητες.

Η ΕΕ θα πρέπει να προωθήσει ένα μοντέλο βιώσιμης ανάπτυξης, χωρίς αποκλεισμούς, αξιοποιώντας ταυτόχρονα τα οφέλη των τεχνολογικών εξελίξεων, ενισχύοντας την εμπιστοσύνη και προωθώντας την καινοτομία της δημοκρατικής διακυβέρνησης, ενδυναμώνοντας την εκπαίδευση, καταπολεμώντας τις ανισότητες, την ανεργία, την περιθωριοποίηση, τις διακρίσεις και τη ριζοσπαστικοποίηση, διασφαλίζοντας τα ανθρώπινα δικαιώματα, προωθώντας την πολιτιστική πολυμορφία και την ευρωπαϊκή πολιτιστική κληρονομιά και ενδυναμώνοντας τους πολίτες μέσω της κοινωνικής καινοτομίας. Η διαχείριση της μετανάστευσης και της ένταξης των μεταναστών θα εξακολουθήσουν επίσης να αποτελούν ζητήματα προτεραιότητας. Ο ρόλος της έρευνας και της καινοτομίας στις κοινωνικές επιστήμες, τις ανθρωπιστικές επιστήμες και τις τέχνες, καθώς και στους τομείς του πολιτισμού και της δημιουργίας, για την αντιμετώπιση των εν λόγω προκλήσεων και την επίτευξη των στόχων της ΕΕ είναι θεμελιώδης. Ιδίως οι πτυχές των κοινωνικών και ανθρωπιστικών επιστημών περιλαμβάνονται σε όλους τους τομείς παρέμβασης αυτής της ομάδας.

Το μέγεθος, η πολυπλοκότητα, ο διαγενεακός και διακρατικός χαρακτήρας των προκλήσεων απαιτούν πολυεπίπεδη δράση της ΕΕ. Η αντιμετώπιση τέτοιου είδους κρίσιμων κοινωνικών, πολιτικών, πολιτιστικών και οικονομικών ζητημάτων μόνο σε εθνικό επίπεδο συνεπάγεται τον κίνδυνο μη αποδοτικής χρήσης των πόρων, κατακερματισμένων προσεγγίσεων και ανόμοιων προτύπων γνώσης και ικανοτήτων.

Οι δραστηριότητες έρευνας και καινοτομίας στην εν λόγω παγκόσμια πρόκληση θα ευθυγραμμιστούν συνολικά με τις προτεραιότητες της ΕΕ για τη δημοκρατική αλλαγή· απασχόληση, ανάπτυξη και επενδύσεις· δικαιοσύνη και θεμελιώδη δικαιώματα· μετανάστευση· βαθύτερη και δικαιότερη Ευρωπαϊκή Νομισματική Ένωση· ψηφιακή ενιαία αγορά. Θα ανταποκριθούν στη δέσμευση του θεματολογίου της Ρώμης να εργαστεί προς: «μια κοινωνική Ευρώπη» και «μια Ένωση που θα διατηρεί την πολιτιστική μας κληρονομιά και θα προωθεί την πολιτιστική πολυμορφία». Θα υποστηρίξουν επίσης τον Ευρωπαϊκό πυλώνα κοινωνικών δικαιωμάτων και το Παγκόσμιο Σύμφωνο για ασφαλή, ομαλή και νόμιμη μετανάστευση. ▌Θα αξιοποιηθούν οι συνέργειες με το πρόγραμμα «Δικαιοσύνη» και το πρόγραμμα «Δικαιώματα και αξίες» που στηρίζουν δραστηριότητες στον τομέα της πρόσβασης στη δικαιοσύνη, των δικαιωμάτων των θυμάτων, της ισότητας των φύλων, της κατάργησης των διακρίσεων, της προστασίας των δεδομένων και της προώθησης της ευρωπαϊκής ιθαγένειας, καθώς και με τα προγράμματα «Δημιουργική Ευρώπη», «Ψηφιακή Ευρώπη», Erasmus, Erasmus+ και το Ευρωπαϊκό Κοινωνικό Ταμείο+.

Οι δραστηριότητες θα συμβάλουν άμεσα στους ακόλουθους στόχους βιώσιμης ανάπτυξης (ΣΒΑ) και ειδικότερα: ΣΒΑ 1 – Μηδενική φτώχεια, ΣΒΑ 3 – Καλή υγεία και ευεξία για τους πολίτες, ΣΒΑ 4 – Ποιοτική εκπαίδευση, ΣΒΑ 5 – Ισότητα των φύλων, ΣΒΑ 8 – Αξιοπρεπής εργασία και οικονομική ανάπτυξη, ΣΒΑ 9 – Βιομηχανία, καινοτομία και υποδομές, ΣΒΑ 10 – Λιγότερες ανισότητες, ΣΒΑ 11– Βιώσιμες πόλεις και κοινότητες, ΣΒΑ 16 – Ειρήνη, δικαιοσύνη και ισχυροί θεσμοί.

2.2.  Τομείς παρέμβασης

2.2.1.  Δημοκρατία και διακυβέρνηση

Η εμπιστοσύνη στη δημοκρατία και τους καθιερωμένους πολιτικούς θεσμούς φαίνεται να υποχωρεί. Η απογοήτευση από την πολιτική εκφράζεται ολοένα και περισσότερο από τα αντικαθεστωτικά και λαϊκιστικά κόμματα, καθώς και τον ανερχόμενο εθνικισμό. Στο γεγονός αυτό προστίθενται οι κοινωνικοοικονομικές ανισότητες, οι υψηλές μεταναστευτικές ροές και οι ανησυχίες για την ασφάλεια, μεταξύ άλλων. Η αντιμετώπιση των τρεχουσών και των μελλοντικών προκλήσεων απαιτεί νέα συλλογιστική σχετικά με τον τρόπο με τον οποίο οι δημοκρατικοί θεσμοί θα πρέπει να προσαρμοστούν σε όλα τα επίπεδα σε ένα πλαίσιο μεγαλύτερης ποικιλομορφίας, παγκόσμιου οικονομικού ανταγωνισμού, ταχείας τεχνολογικής προόδου και ψηφιοποίησης, όπου η εμπειρία των πολιτών από τον δημοκρατικό διάλογο, τις πρακτικές και τους θεσμούς είναι ζωτικής σημασίας.

Γενικές γραμμές

–  Η ιστορία, η εξέλιξη και η αποτελεσματικότητα των δημοκρατιών, σε διαφορετικά επίπεδα και σε διάφορες μορφές· ο ρόλος της εκπαίδευσης, του πολιτισμού και των πολιτικών για τη νεολαία ως ακρογωνιαίων λίθων της δημοκρατικής ιδιότητας του πολίτη·

–  ο ρόλος του κοινωνικού κεφαλαίου και της πρόσβασης στον πολιτισμό στην ενδυνάμωση του δημοκρατικού διαλόγου και της συμμετοχής του πολίτη, και των ανοιχτών και με εμπιστοσύνη κοινωνιών.

–  καινοτόμες και υπεύθυνες προσεγγίσεις για τη στήριξη της διαφάνειας, της προσβασιμότητας, της ανταπόκρισης, της λογοδοσίας, της αξιοπιστίας, της ανθεκτικότητας, της αποτελεσματικότητας και της νομιμοποίησης της δημοκρατικής διακυβέρνησης με πλήρη σεβασμό των θεμελιωδών και των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και του κράτους δικαίου·

–  στρατηγικές για την αντιμετώπιση του λαϊκισμού, του ρατσισμού, της πόλωσης, της διαφθοράς, του εξτρεμισμού, της ριζοσπαστικοποίησης, της τρομοκρατίας και τη συμπερίληψη, την ενδυνάμωση και τη συμμετοχή των πολιτών·

–  ανάλυση και ανάπτυξη της κοινωνικής, οικονομικής και πολιτικής ένταξης και της διαπολιτισμικής δυναμικής στην Ευρώπη και πέραν αυτής·

–  καλύτερη κατανόηση του ρόλου των δημοσιογραφικών προτύπων και του περιεχομένου που παράγεται από τους χρήστες σε μια υπερσυνδεδεμένη κοινωνία και ανάπτυξη εργαλείων για την καταπολέμηση της παραπληροφόρησης·

–  ο ρόλος των πολυπολιτισμικών, συμπεριλαμβανομένων των πνευματικών, ταυτοτήτων σε σχέση με τη δημοκρατία, την ιδιότητα του πολίτη και την πολιτική δέσμευση, καθώς και οι θεμελιώδεις αξίες της ΕΕ όπως ο σεβασμός, η ανεκτικότητα, η ισότητα των φύλων, η συνεργασία και ο διάλογος·

–  υποστήριξη της έρευνας σε όλες τις κοινότητες, τις περιφέρειες και τα έθνη, για την κατανόηση της ταυτότητας και της αίσθησης του ανήκειν·

–  ο αντίκτυπος των τεχνολογικών και επιστημονικών εξελίξεων, συμπεριλαμβανομένων των μαζικών δεδομένων, των ηλεκτρονικών μέσων κοινωνικής δικτύωσης και της τεχνητής νοημοσύνης στη δημοκρατία, την ιδιωτική ζωή και την ελευθερία λόγου·

–  διαλογική, συμμετοχική και άμεση δημοκρατία και διακυβέρνηση και ενεργός ιδιότητα του πολίτη χωρίς αποκλεισμούς, συμπεριλαμβανομένης της ψηφιακής διάστασης·

–  ο αντίκτυπος των οικονομικών και κοινωνικών ανισοτήτων στην πολιτική συμμετοχή και στη δημοκρατική διακυβέρνηση, και έρευνα σχετικά με τον βαθμό στον οποίο αυτό μπορεί να συμβάλει στην καταπολέμηση των ανισοτήτων, καθώς και κάθε μορφής διακρίσεων, συμπεριλαμβανομένων των διακρίσεων μεταξύ των φύλων, για μια πιο ανθεκτική δημοκρατία·

–  ανθρώπινες, κοινωνικές και πολιτικές διαστάσεις της εγκληματικότητας, του δογματισμού και της ριζοσπαστικοποίησης, σε σχέση με τους εμπλεκόμενους ή δυνητικά εμπλεκόμενους στην εν λόγω συμπεριφορά, καθώς και με εκείνους που έχουν πληγεί ή ενδέχεται να πληγούν·

–  καταπολέμηση της παραπληροφόρησης, των ψευδών ειδήσεων και της ρητορικής μίσους, και η επίδρασή τους στη διαμόρφωση της δημόσιας σφαίρας·

–  η ΕΕ ως διεθνής και περιφερειακός παράγοντας στην πολυμερή διακυβέρνηση, συμπεριλαμβανομένων νέων προσεγγίσεων της επιστημονικής διπλωματίας·

–  αποτελεσματικότητα των συστημάτων απονομής δικαιοσύνης και βελτιωμένη πρόσβαση στη δικαιοσύνη με βάση τις αρχές και την ανεξαρτησία του δικαστικού σώματος και τα ανθρώπινα δικαιώματα, με δίκαιες, αποτελεσματικές και διαφανείς δικονομικές μεθόδους τόσο σε αστικές όσο και σε ποινικές υποθέσεις.

2.2.2.  Πολιτιστική κληρονομιά

Οι τομείς του πολιτισμού και της δημιουργίας στην Ευρώπη χτίζουν γέφυρες μεταξύ των τεχνών, του πολιτισμού, των πνευματικών πεποιθήσεων και εμπειριών και της πολιτιστικής κληρονομιάς, επιχειρήσεων και τεχνολογίας. Επιπλέον, οι κλάδοι του πολιτισμού και της δημιουργίας (ΚΠΔ) διαδραματίζουν καίριο ρόλο στην επανεκβιομηχάνιση της Ευρώπης, αποτελούν μοχλό ανάπτυξης και κατέχουν στρατηγική θέση ώστε να επιφέρουν καινοτόμα δευτερογενή αποτελέσματα σε άλλους τομείς της βιομηχανίας, όπως ο τουρισμός, το λιανικό εμπόριο, τα μέσα επικοινωνίας και οι ψηφιακές τεχνολογίες και η μηχανική. Η πολιτιστική κληρονομιά συνιστά αναπόσπαστο τμήμα των τομέων του πολιτισμού και της δημιουργίας και αποτελεί τον ιστό της ζωής μας, όντας εξαιρετικά σημαντική για τις κοινότητες, τις ομάδες και τις κοινωνίες, προσφέροντας την αίσθηση του «ανήκειν». Είναι η γέφυρα ανάμεσα στο παρελθόν και το μέλλον των κοινωνιών μας. Η καλύτερη κατανόηση της πολιτιστικής κληρονομιάς μας και του τρόπου με τον οποίο προσλαμβάνεται και ερμηνεύεται είναι ζωτικής σημασίας για τη δημιουργία μιας κοινωνίας χωρίς αποκλεισμούς, στην Ευρώπη και σε όλο τον κόσμο. Αποτελεί επίσης κινητήρια δύναμη της ευρωπαϊκής οικονομίας και των εθνικών, περιφερειακών και τοπικών οικονομιών και ισχυρή πηγή έμπνευσης για τις δημιουργικές και πολιτιστικές βιομηχανίες. Η πρόσβαση, η διατήρηση, η προστασία και η αποκατάσταση, η ερμηνεία και η αξιοποίηση του πλήρους δυναμικού της πολιτιστικής μας κληρονομιάς αποτελούν προκλήσεις ζωτικής σημασίας για τη σημερινή, καθώς και για τις μελλοντικές γενιές. Η πολιτιστική κληρονομιά, υλική και άυλη, έχει καίρια συμβολή και αποτελεί πηγή έμπνευσης για τις τέχνες, τις παραδοσιακές τεχνικές, τον πολιτιστικό, τον δημιουργικό και τον επιχειρηματικό τομέα που αποτελούν κινητήρια δύναμη της βιώσιμης οικονομικής ανάπτυξης, της δημιουργίας νέων θέσεων εργασίας και του εξωτερικού εμπορίου. Κατ’ αυτή την έννοια, τόσο η καινοτομία όσο και η ανθεκτικότητα της πολιτιστικής κληρονομιάς πρέπει να εξετάζονται σε συνεργασία με τις τοπικές κοινότητες και τα ενδιαφερόμενα μέρη. Μπορεί επίσης να λειτουργήσει ως παράγοντας πολιτιστικής διπλωματίας και ανάπτυξης της ταυτότητας και πολιτισμικής και κοινωνικής συνοχής.

Γενικές γραμμές

–  Μελέτες και επιστήμες της κληρονομιάς, με τεχνολογίες αιχμής και καινοτόμες μεθοδολογίες συμπεριλαμβανομένων των ψηφιακών τεχνολογιών·

–  πρόσβαση και διάδοση της πολιτιστικής κληρονομιάς, με καινοτόμα πρότυπα και χρήσεις, καθώς και συμμετοχικά μοντέλα διαχείρισης·

–  έρευνα για την προσβασιμότητα στην πολιτιστική κληρονομιά μέσω νέων τεχνολογιών, όπως οι υπηρεσίες υπολογιστικού νέφους, μεταξύ δε άλλον, αλλά όχι αποκλειστικά, σε έναν συνεργατικό χώρο ευρωπαϊκής πολιτιστικής κληρονομιάς, καθώς και ενθάρρυνση και διευκόλυνση της μετάδοσης τεχνογνωσίας και δεξιοτήτων. Προηγουμένως, θα πραγματοποιηθεί εκτίμηση αντίκτυπου·

–  βιώσιμα επιχειρηματικά μοντέλα για την ενίσχυση των οικονομικών θεμελίων του τομέα της κληρονομιάς·

–  σύνδεση της πολιτιστικής κληρονομιάς με αναδυόμενους δημιουργικούς τομείς, συμπεριλαμβανομένων των διαδραστικών μέσων και της κοινωνικής καινοτομίας·

–  συμβολή της πολιτιστικής κληρονομιάς στη βιώσιμη ανάπτυξη μέσω της διατήρησης, της προστασίας, της ανάπτυξης και της αναγέννησης των πολιτιστικών τοπίων, με την ΕΕ ως εργαστήριο καινοτομίας με βάση την πολιτιστική κληρονομιά και τον βιώσιμο πολιτιστικό τουρισμό·

–  διατήρηση, προστασία, ανάδειξη, αποκατάσταση και βιώσιμη διαχείριση της πολιτιστικής κληρονομιάς και των γλωσσών, συμπεριλαμβανομένης της χρήσης παραδοσιακών δεξιοτήτων και τεχνικών ή τεχνολογιών αιχμής συμπεριλαμβανομένης της ψηφιακής τεχνολογίας·

–  επίδραση που έχουν οι πολιτισμικές μνήμες, οι παραδόσεις, τα πρότυπα συμπεριφοράς, οι αντιλήψεις, οι πεποιθήσεις, οι αξίες, η αίσθηση του «ανήκειν» και οι ταυτότητες· ο ρόλος του πολιτισμού και της πολιτιστικής κληρονομιάς σε πολυπολιτισμικές κοινωνίες και πρότυπα πολιτισμικής ένταξης και αποκλεισμού.

2.2.3.  Κοινωνικοί και οικονομικοί μετασχηματισμοί

Οι ευρωπαϊκές κοινωνίες υφίστανται βαθείς κοινωνικοοικονομικούς και πολιτισμικούς μετασχηματισμούς, ιδίως λόγω της παγκοσμιοποίησης και των τεχνολογικών καινοτομιών. Ταυτόχρονα, παρατηρήθηκε αύξηση των εισοδηματικών ανισοτήτων στις περισσότερες ευρωπαϊκές χώρες(15). Απαιτούνται μακρόπνοες πολιτικές για την προώθηση της βιώσιμης ανάπτυξης χωρίς αποκλεισμούς, της ισότητας των φύλων, της ευεξίας και την καταπολέμηση των ανισοτήτων, την ενίσχυση της παραγωγικότητας (συμπεριλαμβανομένων των εξελίξεων στην αποτίμησή της), τις κοινωνικο-χωρικές ανισότητες και το ανθρώπινο κεφάλαιο, την κατανόηση και την αντιμετώπιση των προκλήσεων της μετανάστευσης και της ένταξης και την υποστήριξη της αλληλεγγύης μεταξύ των γενεών, τον διαπολιτισμικό διάλογο και την κοινωνική κινητικότητα. Απαιτούνται προσβάσιμα, χωρίς αποκλεισμούς, και υψηλής ποιότητας συστήματα εκπαίδευσης και κατάρτισης για ένα πιο δίκαιο και ευημερούν μέλλον.

Γενικές γραμμές

–  Βάση γνώσεων για παροχή συμβουλευτικής σχετικά με επενδύσεις και πολιτικές, ιδίως στην εκπαίδευση και την κατάρτιση, για δεξιότητες υψηλής προστιθέμενης αξίας, παραγωγικότητα, κοινωνική κινητικότητα, ανάπτυξη, κοινωνική καινοτομία και δημιουργία θέσεων εργασίας· ο ρόλος της εκπαίδευσης και της κατάρτισης για την αντιμετώπιση των ανισοτήτων και την υποστήριξη της ένταξης, συμπεριλαμβανομένης της πρόληψης της σχολικής αποτυχίας·

–  η κοινωνική βιωσιμότητα πέρα από δείκτες που βασίζονται αποκλειστικά στο ΑΕΠ, ιδιαίτερα νέα οικονομικά και επιχειρηματικά μοντέλα και νέες χρηματοοικονομικές τεχνολογίες·

–  στατιστικά και άλλα οικονομικά εργαλεία για την καλύτερη κατανόηση της ανάπτυξης και της καινοτομίας σε ένα πλαίσιο βραδείας αύξησης της παραγωγικότητας και/ή δομικές οικονομικές μεταβολές·

–  νέα μοντέλα διακυβέρνησης σε αναδυόμενους οικονομικούς τομείς και θεσμοί της αγοράς·

–  νέοι τύποι εργασίας, ο ρόλος της εργασίας, η αναβάθμιση των δεξιοτήτων, οι τάσεις και οι αλλαγές στις αγορές εργασίας και στο εισόδημα στις σύγχρονες κοινωνίες και οι επιπτώσεις τους στην κατανομή του εισοδήματος, τον συνδυασμό επαγγελματικής και ιδιωτικής ζωής, τα εργασιακά περιβάλλοντα, την κατάργηση των διακρίσεων, συμπεριλαμβανομένης της ισότητας των φύλων, και στην κοινωνική ένταξη·

–  καλύτερη κατανόηση των κοινωνικών μεταβολών στην Ευρώπη και του αντικτύπου τους·

–  επιπτώσεις των κοινωνικών, τεχνολογικών και οικονομικών μετασχηματισμών στην πρόσβαση σε ασφαλή, υγιεινή, οικονομικά προσιτή και βιώσιμη στέγαση·

–  συστήματα φορολογίας και παροχών, καθώς και πολιτικές κοινωνικής ασφάλισης και κοινωνικών επενδύσεων με στόχο την καταπολέμηση των ανισοτήτων με δίκαιο και βιώσιμο τρόπο και την αντιμετώπιση των επιπτώσεων της τεχνολογίας, της δημογραφικής εξέλιξης και της ποικιλομορφίας·

–  μοντέλα βιώσιμης και χωρίς αποκλεισμούς ανάπτυξης και μεγέθυνσης, για αστικές, ημιαστικές και αγροτικές περιοχές·

–  κατανόηση της ανθρώπινης κινητικότητας και των επιπτώσεών της στο πλαίσιο των κοινωνικών και οικονομικών μετασχηματισμών, τόσο σε παγκόσμια όσο και σε τοπική κλίμακα για καλύτερη διαχείριση της μετανάστευσης, σεβασμός των διαφορών, μακροπρόθεσμη ένταξη των μεταναστών συμπεριλαμβανομένων των προσφύγων και αντίκτυπος των σχετικών πολιτικών παρεμβάσεων· σεβασμός των διεθνών δεσμεύσεων και των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και θέματα αναπτυξιακής βοήθειας και συνεργασίας· μεγαλύτερη, βελτιωμένη πρόσβαση σε ποιοτική εκπαίδευση, κατάρτιση, αγορά εργασίας, πολιτισμό, υπηρεσίες υποστήριξης, ενεργό ιδιότητα του πολίτη χωρίς αποκλεισμούς, ιδίως για τους ευάλωτους πληθυσμούς, συμπεριλαμβανομένων των μεταναστών·

–  αντιμετώπιση σημαντικών προκλήσεων όσον αφορά τα ευρωπαϊκά μοντέλα για την κοινωνική συνοχή, τη μετανάστευση, την ένταξη, τη δημογραφική αλλαγή, τη γήρανση, την αναπηρία, την εκπαίδευση, τη φτώχεια και τον κοινωνικό αποκλεισμό·

–   προηγμένες στρατηγικές και καινοτόμες μέθοδοι για την ισότητα των φύλων σε όλους τους κοινωνικούς, οικονομικούς και πολιτιστικούς τομείς, και για την αντιμετώπιση των προκαταλήψεων λόγω φύλου και της έμφυλης βίας·

–  συστήματα εκπαίδευσης και κατάρτισης για την προώθηση και αξιοποίηση του ψηφιακού μετασχηματισμού της ΕΕ, καθώς και για τη διαχείριση των κινδύνων που απορρέουν από την παγκόσμια διασύνδεση και τις τεχνολογικές καινοτομίες, όπως ιδίως οι διαφαινόμενοι κίνδυνοι στο Διαδίκτυο, δεοντολογικά ζητήματα, κοινωνικοοικονομικές ανισότητες και ριζικές αλλαγές στις αγορές·

–  εκσυγχρονισμός των συστημάτων διακυβέρνησης και διαχείρισης των δημοσίων αρχών για τη συμμετοχή των πολιτών και την ικανοποίηση των προσδοκιών τους όσον αφορά την παροχή υπηρεσιών, τη διαφάνεια, την προσβασιμότητα, την ανοικτή πρόσβαση, τη λογοδοσία και την έμφαση στον χρήστη.

3.  ΟΜΑΔΑ «ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΟΙΝΩΝΙΑ»

3.1.  Σκεπτικό

Η ευρωπαϊκή συνεργασία έχει συμβάλει σε μια εποχή ειρήνης, σταθερότητας και ευημερίας χωρίς προηγούμενο στην ευρωπαϊκή ήπειρο. Ωστόσο, η Ευρώπη πρέπει να ανταποκριθεί στις προκλήσεις που ανακύπτουν από έμμονες απειλές για την ασφάλεια της ολοένα και πιο σύνθετης και ψηφιοποιημένης κοινωνίας μας. Οι τρομοκρατικές επιθέσεις και η ριζοσπαστικοποίηση, καθώς και οι επιθέσεις στον κυβερνοχώρο και οι υβριδικές απειλές, εγείρουν σημαντικές ανησυχίες για την ασφάλεια και ασκούν ιδιαίτερη πίεση στις κοινωνίες. Νέες, αναδυόμενες απειλές για την ασφάλεια προερχόμενες από νέες τεχνολογίες στο εγγύς μέλλον, επίσης χρήζουν προσοχής. Η μελλοντική ασφάλεια και ευημερία εξαρτώνται από τη βελτίωση των ικανοτήτων προστασίας της Ευρώπης από τις απειλές αυτές. Αυτές δεν μπορούν να αντιμετωπιστούν με αμιγώς τεχνολογικά μέσα αλλά απαιτούν γνώση των ανθρώπων, της ιστορίας, της κουλτούρας και της συμπεριφοράς τους, και συμπεριλαμβάνουν θέματα δεοντολογίας σχετικά με την ισορροπία μεταξύ ασφάλειας και ελευθερίας. Επιπλέον, η Ευρώπη πρέπει να διασφαλίσει τη μη εξάρτησή της σε τεχνολογίες κρίσιμες για την ασφάλεια και να στηρίξει την ανάπτυξη ρηξικέλευθων τεχνολογιών ασφαλείας.

Οι Ευρωπαίοι πολίτες, οι κρατικοί θεσμοί, τα θεσμικά όργανα της ΕΕ και η οικονομία θα πρέπει να προστατεύονται από τις συνεχιζόμενες απειλές της τρομοκρατίας και του οργανωμένου εγκλήματος, συμπεριλαμβανομένης της διακίνησης πυροβόλων όπλων, της διακίνησης ναρκωτικών και της εμπορίας ανθρώπων και της παράνομης διακίνησης πολιτιστικών αγαθών. Οι ανθρώπινες και κοινωνικές πτυχές της εγκληματικότητας και της βίαιης ριζοσπαστικοποίησης απαιτούν καλύτερη κατανόηση ώστε να βελτιωθούν οι δημόσιες πολιτικές ως προς την ασφάλεια. Η ενίσχυση της προστασίας και της ασφάλειας μέσω της καλύτερης διαχείρισης των συνόρων, συμπεριλαμβανομένων των θαλασσίων και των χερσαίων συνόρων, είναι επίσης καθοριστικής σημασίας. Το έγκλημα στον κυβερνοχώρο αυξάνεται και οι σχετικοί κίνδυνοι διαφοροποιούνται με την ψηφιοποίηση της οικονομίας και της κοινωνίας. Η Ευρώπη θα πρέπει να συνεχίσει τις προσπάθειές της για να βελτιώσει την ασφάλεια στον κυβερνοχώρο, την ψηφιακή ιδιωτικότητα, την προστασία των προσωπικών δεδομένων και να καταπολεμήσει τη διάδοση ψευδών και επιζήμιων πληροφοριών, για τη διασφάλιση της δημοκρατικής, κοινωνικής και οικονομικής σταθερότητας. Απαιτούνται περαιτέρω προσπάθειες για τον περιορισμό των επιπτώσεων στη ζωή και τα μέσα βιοπορισμού των ακραίων καιρικών φαινομένων που οφείλονται στην κλιματική αλλαγή, όπως πλημμύρες, καταιγίδες, καύσωνες ή ξηρασίες που οδηγούν σε δασικές πυρκαγιές, υποβάθμιση της γης και άλλες φυσικές καταστροφές, π.χ. σεισμούς. Οι καταστροφές, είτε είναι φυσικές είτε ανθρωπογενείς, μπορούν να θέσουν σε κίνδυνο σημαντικές κοινωνικές λειτουργίες και κρίσιμες υποδομές, σε τομείς όπως η επικοινωνία, η υγεία, η διατροφή, το πόσιμο νερό, ο ενεργειακός εφοδιασμός, οι μεταφορές, η ασφάλεια και η διακυβέρνηση.

Απαιτείται έρευνα τόσο στον τεχνικό τομέα όσο και στους ανθρώπινους παράγοντες που σχετίζονται με τη βελτίωση της ανθεκτικότητας στις καταστροφές, μεταξύ άλλων, κατά περίπτωση, εφαρμογές για δοκιμές, κατάρτιση και κυβερνοϋγιεινή και εκπαίδευση. Χρειάζονται περισσότερες προσπάθειες για την αξιολόγηση των αποτελεσμάτων της έρευνας στον τομέα της ασφάλειας και για την προώθηση της υιοθέτησής τους.

Η ομάδα αυτή θα επιδιώξει συνέργειες ιδίως με τα ακόλουθα προγράμματα: Ταμείο Εσωτερικής Ασφάλειας, Ταμείο για την Ολοκληρωμένη Διαχείριση των Συνόρων και Ψηφιακή Ευρώπη καθώς και βελτιωμένη συνεργασία στους τομείς έρευνας και καινοτομίας μεταξύ διακυβερνητικών υπηρεσιών και οργανισμών, μεταξύ άλλων μέσω μηχανισμών ανταλλαγών και διαβούλευσης, επί παραδείγματι στον τομέα παρέμβασης «Προστασία και ασφάλεια».

Η έρευνα στον τομέα της ασφάλειας εντάσσεται στο πλαίσιο της ευρύτερης συνολικής απόκρισης της ΕΕ στις απειλές για την ασφάλεια. Συμβάλλει στη διαδικασία ανάπτυξης ικανοτήτων, καθιστώντας δυνατή τη μελλοντική διαθεσιμότητα τεχνολογιών, τεχνικών και εφαρμογών για την κάλυψη κενών που εντοπίζονται από τους υπεύθυνους χάραξης πολιτικής και τους επαγγελματίες και τις οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών. Ήδη η χρηματοδότηση της έρευνας μέσω του προγράμματος πλαισίου της ΕΕ αντιπροσωπεύει περίπου το 50 % της συνολικής δημόσιας χρηματοδότησης για την έρευνα στον τομέα της ασφάλειας στην ΕΕ. Θα αξιοποιηθούν πλήρως τα διαθέσιμα μέσα, συμπεριλαμβανομένου του ευρωπαϊκού διαστημικού προγράμματος (Galileo και EGNOS, Copernicus, επαγρύπνηση για την κατάσταση που επικρατεί στο διάστημα και κυβερνητικές δορυφορικές επικοινωνίες). Ενώ οι δραστηριότητες έρευνας και καινοτομίας στο πλαίσιο του παρόντος προγράμματος θα έχουν αποκλειστικό επίκεντρο τις μη στρατιωτικές εφαρμογές, θα επιδιωχθεί συντονισμός με την χρηματοδοτούμενη από την ΕΕ έρευνα στον τομέα της άμυνας, προκειμένου να ενισχυθούν οι συνέργειες, αναγνωρίζοντας ότι υπάρχουν τομείς της τεχνολογίας διπλής χρήσης. Αποφεύγεται η επικάλυψη των χρηματοδοτήσεων. Η διασυνοριακή συνεργασία συμβάλλει στην ανάπτυξη μιας ενιαίας ευρωπαϊκής αγοράς ασφάλειας, καθώς και στη βελτίωση των βιομηχανικών επιδόσεων, στηρίζοντας την αυτονομία της ΕΕ. Θα δοθεί η δέουσα προσοχή στην ανθρώπινη κατανόηση και αντίληψη της ασφάλειας.

Η έρευνα στον τομέα της ασφάλειας ανταποκρίνεται στη δέσμευση του θεματολογίου της Ρώμης να καταβάλλει προσπάθειες προς την κατεύθυνση «μιας ασφαλούς και προστατευμένης Ευρώπης», συνεισφέροντας στην πραγματική και αποτελεσματική Ένωση Ασφαλείας.

Οι δραστηριότητες θα συμβάλουν άμεσα στους ακόλουθους στόχους βιώσιμης ανάπτυξης (ΣΒΑ) και ειδικότερα: ΣΒΑ 16 – Ειρήνη, δικαιοσύνη και ισχυροί θεσμοί.

3.1.1.   Κοινωνίες ανθεκτικές στις καταστροφές

Καταστροφές μπορεί να προέλθουν από πολλαπλές αιτίες, φυσικές ή ανθρωπογενείς, συμπεριλαμβανομένων αυτών που προέρχονται από τρομοκρατικές επιθέσεις, καιρικά φαινόμενα που σχετίζονται με την κλιματική αλλαγή και άλλα ακραία συμβάντα (μεταξύ άλλων από την άνοδο της στάθμης της θάλασσας), από δασικές πυρκαγιές, καύσωνες, πλημμύρες, ξηρασίες, ερημοποίηση, σεισμούς, παλιρροϊκά κύματα και ηφαιστειακά συμβάντα, κρίσεις ύδρευσης, από διαστημικά καιρικά φαινόμενα, από βιομηχανικές καταστροφές και καταστροφές μεταφορικών μέσων, από συμβάντα ΧΒΡΠ (χημικών, βιολογικών, ραδιολογικών και πυρηνικών μέσων) καθώς και εκείνων που προέρχονται από επακόλουθους διαδοχικούς κινδύνους. Στόχος είναι η πρόληψη και ο περιορισμός των απωλειών ζωών, των βλαβών στην υγεία και το περιβάλλον, των τραυματικών εμπειριών καθώς και των οικονομικών και υλικών ζημιών από καταστροφές, η διασφάλιση εφοδιασμού με τρόφιμα και φάρμακα και η ασφάλεια υπηρεσιών και παροχής ύδατος καθώς και η βελτίωση της κατανόησης και ο περιορισμός του κινδύνου καταστροφών και η βελτίωση της ανάκαμψης μετά από καταστροφές. Αυτό συνεπάγεται κάλυψη του πλήρους φάσματος της διαχείρισης κρίσεων: από την πρόληψη και την κατάρτιση ως τη διαχείριση κρίσεων και την μετά την κρίση διαχείριση καθώς και την ανθεκτικότητα.

Γενικές γραμμές

–  Τεχνολογίες, δυνατότητες και διακυβέρνηση για τις ομάδες άμεσης επέμβασης σε επιχειρήσεις έκτακτης ανάγκης σε καταστάσεις κρίσεων, καταστροφών και μετά από καταστροφές και στην αρχική φάση της ανάκαμψης·

–  οι ικανότητες της κοινωνίας για καλύτερη πρόληψη, διαχείριση και μείωση του κινδύνου καταστροφών, μεταξύ άλλων μέσω λύσεων βασισμένων στη φύση, με την ενίσχυση των ικανοτήτων της πρόγνωσης, της πρόληψης, της ετοιμότητας και της απόκρισης σε υφιστάμενους και νέους κινδύνους και κλιμακωτές επιπτώσεις, της εκτίμησης επιπτώσεων και της καλύτερης κατανόησης του ανθρώπινου παράγοντα στη διαχείριση κρίσεων και στις στρατηγικές επικοινωνίας κατά τη διάρκεια κρίσεων·

–  αποτελεσματικότερη υποστήριξη της φιλοσοφίας του πλαισίου Sendai για καλύτερη ανοικοδόμηση μέσω καλύτερης κατανόησης της ανάκαμψης μετά από καταστροφές και έρευνας για πιο αποτελεσματική αξιολόγηση κινδύνων μετά από καταστροφές·

–  διαλειτουργικότητα του εξοπλισμού και των διαδικασιών για τη διευκόλυνση της διασυνοριακής επιχειρησιακής συνεργασίας και μιας ενοποιημένης αγοράς της ΕΕ.

3.1.2.   Προστασία και ασφάλεια

Έχει προκύψει η ανάγκη προστασίας των πολιτών και αντιμετώπισης των απειλών για την ασφάλεια που τίθενται από εγκληματικές δραστηριότητες, συμπεριλαμβανομένων τρομοκρατικών δραστηριοτήτων και υβριδικών απειλών· προστασίας των πολιτών, των δημόσιων χώρων και των κρίσιμων υποδομών, τόσο από φυσικές επιθέσεις (συμπεριλαμβανομένων των επιθέσεων CBRN-E) όσο και από επιθέσεις στον κυβερνοχώρο· καταπολέμησης της τρομοκρατίας και της βίαιης ριζοσπαστικοποίησης, μεταξύ άλλων και μέσω της κατανόησης και της αντιμετώπισης των τρομοκρατικών ιδεών και πεποιθήσεων· πρόληψης και καταπολέμησης του σοβαρού εγκλήματος, συμπεριλαμβανομένου του εγκλήματος στον κυβερνοχώρο και του οργανωμένου εγκλήματος (όπως η πειρατεία και η παραποίηση προϊόντων)· υποστήριξης των θυμάτων· εντοπισμού εγκληματικών ροών κεφαλαίων· ανάπτυξης νέων εγκληματολογικών δυνατοτήτων· στήριξης της χρήσης δεδομένων για την επιβολή του νόμου και για τη διασφάλιση της προστασίας των δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα στις δραστηριότητες επιβολής του νόμου· ενίσχυσης των δυνατοτήτων προστασίας των συνόρων, στήριξης της διαχείρισης των εναέριων, χερσαίων και θαλάσσιων συνόρων της ΕΕ, για τις ροές ανθρώπων και αγαθών και κατανόησης του ανθρώπινου παράγοντα σε όλες αυτές τις απειλές για την ασφάλεια καθώς και για την πρόληψη και τον μετριασμό τους. Είναι απαραίτητο να διατηρηθεί η ευελιξία για την άμεση αντιμετώπιση νέων και απρόβλεπτων προκλήσεων ασφάλειας που ενδέχεται να προκύψουν.

Γενικές γραμμές

–  Καινοτόμες προσεγγίσεις και τεχνολογίες για τους επαγγελματίες του τομέα της ασφάλειας (όπως αστυνομικές δυνάμεις, πυροσβεστικά σώματα, ιατρικές υπηρεσίες, συνοριοφύλακες και ακτοφύλακες, τελωνεία), ιδίως στο πλαίσιο του ψηφιακού μετασχηματισμού και της διαλειτουργικότητας των δυνάμεων ασφαλείας, τους φορείς εκμετάλλευσης υποδομών, τις οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών και τους φορείς διαχείρισης ανοικτών χώρων·

–  ανάλυση των διασυνοριακών εγκληματικών φαινομένων, προχωρημένες μέθοδοι ταχείας, αξιόπιστης, και τυποποιημένης συλλογής και ανταλλαγής δεδομένων με καλή προστασία της ιδιωτικότητας, καθώς και βέλτιστες πρακτικές·

—  ανθρώπινες και κοινωνικοοικονομικές διαστάσεις της εγκληματικότητας και της βίαιης ριζοσπαστικοποίησης, σε σχέση με τους εμπλεκόμενους ή δυνητικά εμπλεκόμενους σε τέτοια συμπεριφορά, καθώς και με εκείνους που έχουν πληγεί ή ενδέχεται να πληγούν, περιλαμβανομένης της κατανόησης και της αντιμετώπισης τρομοκρατικών ιδεών και πεποιθήσεων και εγκλημάτων με βάση το φύλο, τον σεξουαλικό προσανατολισμό ή τις φυλετικές διακρίσεις·

—  ανάλυση των πτυχών ασφαλείας των νέων τεχνολογιών, όπως αλληλούχηση του DNA, τροποποίηση γονιδιώματος, νανοϋλικά και λειτουργικά υλικά, τεχνητή νοημοσύνη, αυτόνομα συστήματα, τηλεκατευθυνόμενα αεροσκάφη, ρομποτική, κβαντική υπολογιστική, κρυπτονομίσματα, τρισδιάστατη εκτύπωση και φορέσιμα ηλεκτρονικά είδη, αλυσίδα συστοιχιών καθώς και αυξημένη ευαισθητοποίηση των πολιτών, των δημόσιων αρχών και της βιομηχανίας για την πρόληψη της δημιουργίας νέων κινδύνων για την ασφάλεια και για τον περιορισμό των υφιστάμενων κινδύνων, συμπεριλαμβανομένων εκείνων που προέρχονται από τις νέες αυτές τεχνολογίες ·

–  βελτιωμένες δυνατότητες πρόβλεψης και ανάλυσης για διαμόρφωση πολιτικής και σε στρατηγικό επίπεδο για απειλές ασφάλειας·

–  προστασία κρίσιμων υποδομών καθώς και ανοικτών και δημόσιων χώρων από απειλές φυσικής, ψηφιακής και υβριδικής μορφής, συμπεριλαμβανομένων των επιπτώσεων της κλιματικής αλλαγής·

–  παρακολούθηση και καταπολέμηση της παραπληροφόρησης και των ψευδών ειδήσεων με επιπτώσεις στην ασφάλεια, συμπεριλαμβανομένης της ανάπτυξης ικανοτήτων για τον εντοπισμό των πηγών χειραγώγησης·

–  τεχνολογική ανάπτυξη για μη στρατιωτικές εφαρμογές με στόχο την ενίσχυση, κατά περίπτωση, της διαλειτουργικότητας μεταξύ πολιτικής προστασίας και στρατιωτικών δυνάμεων·

–  διαλειτουργικότητα του εξοπλισμού και των διαδικασιών για τη διευκόλυνση της διασυνοριακής, διακυβερνητικής και διοργανικής επιχειρησιακής συνεργασίας και διαμόρφωση μιας ενοποιημένης αγοράς της ΕΕ·

–  ανάπτυξη εργαλείων και μεθόδων αποτελεσματικής και αποδοτικής ολοκληρωμένης διαχείρισης συνόρων, ιδίως για την ενίσχυση των δυνατοτήτων αντίδρασης και τη βελτίωση των ικανοτήτων παρακολούθησης των κινήσεων κατά μήκος των εξωτερικών συνόρων για βελτιωμένη ανίχνευση κινδύνων, απόκριση σε συμβάντα και πρόληψη του εγκλήματος·

–  ανίχνευση παράνομων δραστηριοτήτων σε σημεία συνοριακής διέλευσης και κατά μήκος της εφοδιαστικής αλυσίδας, συμπεριλαμβανομένης της ταυτοποίησης πλαστών ή με άλλον τρόπο παραποιημένων εγγράφων και εντοπισμός της εμπορίας ανθρώπων και παράνομων αγαθών·

–  διασφάλιση της προστασίας των δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα στις δραστηριότητες επιβολής του νόμου, ιδίως υπό το πρίσμα των ραγδαίων τεχνολογικών εξελίξεων, συμπεριλαμβανομένης της εμπιστευτικότητας και της ακεραιότητας των πληροφοριών και της ανιχνευσιμότητας και επεξεργασίας όλων των συναλλαγών.

–  ανάπτυξη τεχνικών για την αναγνώριση προϊόντων παραποίησης/απομίμησης, για την ενίσχυση της προστασίας των αρχικών εξαρτημάτων και των εμπορευμάτων και για τον έλεγχο των μεταφερόμενων προϊόντων.

3.1.3.   Ασφάλεια στον κυβερνοχώρο

Οι κακόβουλες δραστηριότητες στον κυβερνοχώρο δεν απειλούν μόνο τις οικονομίες μας, αλλά και την ίδια τη λειτουργία των δημοκρατιών, τις ελευθερίες και τις αξίες μας. Οι απειλές στον κυβερνοχώρο συχνά συνιστούν εγκληματικές ενέργειες, με κίνητρο το κέρδος, αλλά μπορεί επίσης να έχουν πολιτικό και στρατηγικό χαρακτήρα. Η μελλοντική μας ασφάλεια, ελευθερία, δημοκρατία και ευημερία εξαρτώνται από τη βελτίωση της ικανότητάς μας να προστατεύουμε την ΕΕ από τις απειλές στον κυβερνοχώρο. Ο ψηφιακός μετασχηματισμός απαιτεί σημαντική βελτίωση της ασφάλειας στον κυβερνοχώρο, προκειμένου να διασφαλιστεί η προστασία του τεράστιου αριθμού συσκευών Διαδικτύου των πραγμάτων (IoT) που αναμένεται να συνδεθούν με το διαδίκτυο, και η ασφαλής λειτουργία συστημάτων δικτύου και πληροφορικής, συμπεριλαμβανομένων εκείνων που αφορούν τα ηλεκτρικά δίκτυα, την παροχή και διανομή πόσιμου νερού, τα αυτοκίνητα και τα συστήματα μεταφορών, τα νοσοκομεία, τα οικονομικά, τους δημόσιους οργανισμούς, τα εργοστάσια και τις κατοικίες, διασφαλίζοντας παράλληλα την ενίσχυση της προστασίας των δεδομένων και της ελευθερίας των πολιτών. Είναι προς το συμφέρον της Ένωσης να διασφαλίσει ότι αναπτύσσει και διατηρεί αναγκαίες στρατηγικές ικανότητες κυβερνοασφάλειας, με στόχο την προστασία της ψηφιακής ενιαίας αγοράς, και ιδίως τη διασφάλιση της προστασίας κρίσιμων δικτύων και συστημάτων πληροφοριών και την παροχή βασικών υπηρεσιών κυβερνοασφάλειας. Η Ένωση πρέπει να μπορεί να είναι σε θέση να προστατεύει αυτόνομα τα ψηφιακά περιουσιακά της στοιχεία και να ανταγωνίζεται στην παγκόσμια αγορά κυβερνοασφάλειας.

Γενικές γραμμές

–  Τεχνολογίες σε όλη την ψηφιακή αλυσίδα αξίας (από ασφαλή εξαρτήματα και μετα-κβαντική κρυπτογραφία έως αυτοθεραπευόμενο λογισμικό και δίκτυα)·

–  τεχνολογίες, μέθοδοι, πρότυπα και βέλτιστες πρακτικές για την αντιμετώπιση των απειλών στον κυβερνοχώρο, πρόβλεψη των μελλοντικών αναγκών και διατήρηση ανταγωνιστικής, ευρωπαϊκής βιομηχανίας, μεταξύ άλλων, εργαλεία για ηλεκτρονική ταυτοποίηση, ανίχνευση απειλών, κυβερνοϋγιεινή, καθώς και πόροι για κατάρτιση και εκπαίδευση·

–  μια ανοικτή συνεργασία για ένα ευρωπαϊκό δίκτυο ικανοτήτων στον κυβερνοχώρο και ένα κέντρο ικανοτήτων.

4.   ΟΜΑΔΑ «ΨΗΦΙΑΚΕΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΕΣ, ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΑ ΚΑΙ ΔΙΑΣΤΗΜΑ»

4.1.   Σκεπτικό

Για να εξασφαλιστεί η βιομηχανική ανταγωνιστικότητα και η ικανότητα αντιμετώπισης των μελλοντικών παγκόσμιων προκλήσεων, η ΕΕ πρέπει να αυξήσει την τεχνολογική της κυριαρχία και τις επιστημονικές, τεχνολογικές και βιομηχανικές ικανότητές της στους βασικούς τομείς που υποστηρίζουν τον μετασχηματισμό της οικονομίας, των χώρων εργασίας και της κοινωνίας μας.

Η βιομηχανία της ΕΕ προσφέρει μία στις πέντε θέσεις εργασίας και τα δύο τρίτα των επενδύσεων του ιδιωτικού τομέα στον τομέα της έρευνας και της ανάπτυξης, ενώ παράγει το 80 % των εξαγωγών της ΕΕ. Ένα νέο κύμα καινοτομίας, που θα περιλαμβάνει τη συγχώνευση φυσικών και ψηφιακών τεχνολογιών, θα δημιουργήσει τεράστιες ευκαιρίες για τη βιομηχανία της ΕΕ και θα βελτιώσει την ποιότητα της ζωής των πολιτών της ΕΕ.

Η ψηφιοποίηση αποτελεί σημαντική κινητήρια δύναμη. Καθώς επεκτείνονται ταχέως σε όλους τους τομείς, οι επενδύσεις σε τομείς προτεραιότητας που κυμαίνονται από την αξιόπιστη τεχνητή νοημοσύνη έως το διαδίκτυο επόμενης γενιάς, την πληροφορική υψηλών επιδόσεων, τη φωτονική, τις κβαντικές τεχνολογίες, τη ρομποτική και τη μικρο-/νανο-ηλεκτρονική, καθίστανται απολύτως αναγκαίες για την ευρωστία της οικονομίας μας και τη βιωσιμότητα της κοινωνίας μας. Η επένδυση, η παραγωγή και η χρήση των ψηφιακών τεχνολογιών παρέχει σημαντική ώθηση στην οικονομική ανάπτυξη της ΕΕ, που αντιστοιχεί σε αύξηση σχεδόν κατά 30 % μόνο μεταξύ 2001 και 2011. Σε αυτό το πλαίσιο, ο ρόλος των ΜΜΕ παραμένει θεμελιώδης στην ΕΕ, τόσο όσον αφορά την ανάπτυξη όσο και τις θέσεις εργασίας. Η υιοθέτηση της ψηφιακής τεχνολογίας από τις ΜΜΕ προωθεί την ανταγωνιστικότητα και τη βιωσιμότητα.

Οι βασικές τεχνολογίες γενικής εφαρμογής(16) υποστηρίζουν τη συνένωση του ψηφιακού και του φυσικού κόσμου, στοιχείο κομβικής σημασίας σε αυτό το νέο παγκόσμιο κύμα καινοτομίας. Η επένδυση στην έρευνα, την ανάπτυξη, την επίδειξη και την εγκατάσταση βασικών τεχνολογιών γενικής εφαρμογής, καθώς και η εξασφάλιση ασφαλούς, βιώσιμης και οικονομικά προσιτής προσφοράς πρώτων υλών και προηγμένων υλικών θα διασφαλίσει τη στρατηγική αυτονομία της ΕΕ, ενώ θα βοηθήσει τη βιομηχανία της ΕΕ να μειώσει σημαντικά το ανθρακικό και το περιβαλλοντικό της αποτύπωμα.

Θα επιδιωχθούν επίσης, ανάλογα με την περίσταση, συγκεκριμένες μελλοντικές και αναδυόμενες τεχνολογίες.

Το διάστημα αποτελεί ένα πεδίο στρατηγικής σημασίας· περίπου το 10 % του ΑΕΠ της ΕΕ βασίζεται στη χρήση των διαστημικών υπηρεσιών. Η ΕΕ διαθέτει έναν διαστημικό τομέα παγκόσμιας κλάσης, με ισχυρή βιομηχανία κατασκευής δορυφόρων και έναν δυναμικό τομέα επακόλουθων υπηρεσιών. Το διάστημα παρέχει σημαντικά εργαλεία παρακολούθησης, επικοινωνίας, πλοήγησης και επιτήρησης και διανοίγει πολλές επιχειρηματικές ευκαιρίες, ιδίως σε συνδυασμό με ψηφιακές τεχνολογίες και άλλες πηγές δεδομένων. Η ΕΕ θα πρέπει να εκμεταλλευτεί στο έπακρο τις συγκεκριμένες ευκαιρίες αξιοποιώντας πλήρως το δυναμικό των διαστημικών προγραμμάτων Copernicus, EGNOS και Galileo και προστατεύοντας τις διαστημικές και επίγειες υποδομές έναντι διαστημικών απειλών.

Η ΕΕ έχει τη μοναδική ευκαιρία να αποτελέσει παγκόσμιο ηγέτη και να αυξήσει το μερίδιό της στις παγκόσμιες αγορές, αναδεικνύοντας τον τρόπο με τον οποίο ο ψηφιακός μετασχηματισμός, η ηγετική θέση στις βασικές τεχνολογίες γενικής εφαρμογής και στις διαστημικές τεχνολογίες, η μετάβαση σε μια κυκλική οικονομία χαμηλών ανθρακούχων εκπομπών και η ανταγωνιστικότητα μπορούν να αλληλοενισχυθούν μέσω της επιστημονικής και τεχνολογικής αριστείας.

Για να γίνει πραγματικότητα η ψηφιοποιημένη, κυκλική οικονομία, χαμηλών ανθρακούχων και άλλων εκπομπών, απαιτούνται δράσεις σε επίπεδο ΕΕ λόγω της πολυπλοκότητας των αλυσίδων αξίας, του συστημικού και διεπιστημονικού χαρακτήρα των τεχνολογιών και του υψηλού κόστους ανάπτυξής τους, καθώς και της διατομεακής φύσης των προβλημάτων που πρέπει να αντιμετωπιστούν. Η ΕΕ θα πρέπει να εξασφαλίσει ότι όλοι οι βιομηχανικοί φορείς, και η κοινωνία γενικότερα, μπορούν να επωφεληθούν από προηγμένες και καθαρές τεχνολογίες και ψηφιοποίηση. Η ανάπτυξη τεχνολογιών και μόνο δεν αρκεί. Μια κοινωνική κατανόηση αυτών των τεχνολογιών και εξελίξεων έχει καίρια σημασία για τη συμμετοχή των τελικών χρηστών και την αλλαγή της συμπεριφοράς.

Οι υποδομές με βιομηχανικό προσανατολισμό, συμπεριλαμβανομένων των πιλοτικών γραμμών, θα βοηθήσουν τις επιχειρήσεις στην ΕΕ, και ειδικότερα τις ΜΜΕ, να αναπτύξουν αυτές τις τεχνολογίες και να βελτιώσουν τις επιδόσεις τους στον τομέα της καινοτομίας και μπορεί να διευκολυνθούν και από άλλα προγράμματα της ΕΕ.

Η ισχυρή δέσμευση της βιομηχανίας και της κοινωνίας των πολιτών είναι ουσιαστικής σημασίας για τον καθορισμό προτεραιοτήτων και την ανάπτυξη θεματολογίων έρευνας και καινοτομίας, την αύξηση της μόχλευσης της δημόσιας χρηματοδότησης μέσω ιδιωτικών και δημοσίων επενδύσεων, και τη διασφάλιση της καλύτερης υιοθέτησης των αποτελεσμάτων. Η κοινωνική κατανόηση και αποδοχή, συμπεριλαμβανομένης της εξέτασης της σχεδίασης προϊόντων, αγαθών και υπηρεσιών, αποτελούν βασικούς παράγοντες για την επιτυχία, όπως και ένα νέο θεματολόγιο για τις δεξιότητες και την τυποποίηση που σχετίζονται με τη βιομηχανία.

Η συγκέντρωση δραστηριοτήτων σχετικά με τις ψηφιακές τεχνολογίες, τις τεχνολογίες γενικής εφαρμογής και τις διαστημικές τεχνολογίες, καθώς και η βιώσιμη προμήθεια πρώτων υλών, θα επιτρέψει μια περισσότερο συστηματική προσέγγιση και έναν ταχύτερο και βαθύτερο ψηφιακό και βιομηχανικό μετασχηματισμό. Θα εξασφαλίσει ότι η έρευνα και η καινοτομία στους συγκεκριμένους τομείς θα τροφοδοτούν και θα συμβάλλουν στην εφαρμογή των πολιτικών της ΕΕ για τη βιομηχανία, την ψηφιοποίηση, το περιβάλλον, την ενέργεια και το κλίμα, την κυκλική οικονομία, τις πρώτες ύλες, τα προηγμένα υλικά και το διάστημα.

Η συμπληρωματικότητα θα διασφαλιστεί με τις δραστηριότητες ιδίως στο πλαίσιο του προγράμματος «Ψηφιακή Ευρώπη» και του διαστημικού προγράμματος, τηρώντας ταυτόχρονα την οριοθέτηση μεταξύ των προγραμμάτων και αποφεύγοντας αλληλεπικαλύψεις.

Οι δραστηριότητες θα συμβάλουν άμεσα στους ακόλουθους στόχους βιώσιμης ανάπτυξης (ΣΒΑ) και ειδικότερα: ΣΒΑ 8 – Αξιοπρεπής εργασία και οικονομική ανάπτυξη, ΣΒΑ 9 – Βιομηχανία, καινοτομία και υποδομές, ΣΒΑ 12 – Υπεύθυνη κατανάλωση και παραγωγή, ΣΒΑ 13 – Δράση για το Κλίμα.

4.2.   Τομείς παρέμβασης

4.2.1.   Τεχνολογίες μεταποίησης

Η μεταποιητική βιομηχανία αποτελεί βασική κινητήρια δύναμη της απασχόλησης και της ευημερίας στην ΕΕ, παράγοντας περισσότερα από τα τρία τέταρτα των συνολικών εξαγωγών της ΕΕ και δημιουργώντας περισσότερες από 100 εκατομμύρια άμεσες και έμμεσες θέσεις εργασίας. Η βασική πρόκληση για τη μεταποιητική βιομηχανία στην ΕΕ είναι να παραμείνει ανταγωνιστική σε παγκόσμιο επίπεδο με πιο έξυπνα και πιο εξατομικευμένα προϊόντα υψηλής προστιθέμενης αξίας, τα οποία να παράγονται με πολύ χαμηλότερο κόστος ενέργειας και υλικών πόρων, καθώς και με μειωμένο αποτύπωμα άνθρακα και περιβαλλοντικό αποτύπωμα. Οι δημιουργικές και πολιτιστικές εισροές, καθώς και η οπτική των κοινωνικών και ανθρωπιστικών επιστημών όσον αφορά τη σχέση μεταξύ της τεχνολογίας και των ανθρώπων στην παραγωγή, θα συμβάλουν ουσιωδώς στην παραγωγή προστιθέμενης αξίας. Θα μελετηθεί επίσης ο αντίκτυπος στον εργασιακό βίο και την απασχόληση.

Γενικές γραμμές

–  Ρηξικέλευθες τεχνολογίες μεταποίησης, όπως η βιοτεχνολογική παραγωγή, η βιομηχανία πρόσθετων υλών, η βιομηχανική, συνεργατική, ευέλικτη και ευφυής ρομποτική, τα ενοποιημένα ανθρώπινα συστήματα παραγωγής, που προωθούνται επίσης μέσω ενός δικτύου υποδομών για τη βιομηχανία της ΕΕ και τα οποία παρέχουν υπηρεσίες για την επιτάχυνση του τεχνολογικού μετασχηματισμού και της υιοθέτησης από τη βιομηχανία της ΕΕ·

–  ρηξικέλευθες καινοτομίες που χρησιμοποιούν διαφορετικές τεχνολογίες γενικής εφαρμογής καθ’ όλη την αλυσίδα αξίας. Τα παραδείγματα περιλαμβάνουν συγκλίνουσες τεχνολογίες, τεχνητή νοημοσύνη, ψηφιακά δίδυμα, ανάλυση δεδομένων, τεχνολογίες ελέγχου, τεχνολογίες αισθητήρων, βιομηχανική, συνεργατική και ευφυής ρομποτική, ανθρωποκεντρικά συστήματα, βιοτεχνολογική παραγωγή, προηγμένες μπαταρίες --------και τεχνολογίες υδρογόνου και κυψελών καυσίμου, προηγμένες τεχνολογίες πλάσματος και λέιζερ·

–  δεξιότητες, χώροι εργασίας και επιχειρήσεις πλήρως προσαρμοσμένα στις νέες τεχνολογίες, σύμφωνα με τις ευρωπαϊκές κοινωνικές αξίες·

–  ευέλικτες, υψηλής ακρίβειας, μηδενικών ελαττωμάτων, χαμηλής ρύπανσης και χαμηλών αποβλήτων, βιώσιμες και κλιματικά ουδέτερες γνωστικές εγκαταστάσεις, σύμφωνες με την προσέγγιση της κυκλικής οικονομίας, έξυπνα και ενεργειακά αποδοτικά συστήματα παραγωγής που ικανοποιούν τις ανάγκες των πελατών·

–  ρηξικέλευθες καινοτομίες στις τεχνικές εξερεύνησης εργοταξίων, για πλήρη αυτοματοποίηση της επιτόπιας συναρμολόγησης και των προκατασκευασμένων εξαρτημάτων.

4.2.2.   Βασικές ψηφιακές τεχνολογίες

Η διατήρηση και η αυτόνομη ανάπτυξη ισχυρών ικανοτήτων σχεδίασης και παραγωγής βασικών ψηφιακών τεχνολογιών, όπως η μικρο- και η νανο-ηλεκτρονική, τα μικροσυστήματα, η φωτονική, το λογισμικό και τα κυβερνοφυσικά συστήματα και η ενσωμάτωσή τους, καθώς και τα προηγμένα υλικά για τις συγκεκριμένες εφαρμογές, θα είναι απαραίτητα για μια ανταγωνιστική και κοινωνική ΕΕ με επίκεντρο τον πολίτη.

Γενικές γραμμές

–  Μικρο- και νανο-ηλεκτρονική, συμπεριλαμβανομένων αρχών σχεδίασης και επεξεργασίας, εξαρτημάτων και μεταποιητικού εξοπλισμού που ανταποκρίνονται στις ειδικές απαιτήσεις του ψηφιακού μετασχηματισμού και των παγκόσμιων προκλήσεων όσον αφορά τις επιδόσεις, τη λειτουργικότητα, την κατανάλωση ενέργειας και υλικού και την ενσωμάτωση·

–  αποδοτικές και ασφαλείς τεχνολογίες ανίχνευσης και ενεργοποίησης και ενσωμάτωσή τους στις υπολογιστικές μονάδες ως κινητήρια δύναμη της βιομηχανίας και του διαδικτύου των πραγμάτων, συμπεριλαμβανομένων καινοτόμων λύσεων για εύκαμπτα και προσαρμόσιμου σχήματος υλικά για φιλικά προς τον άνθρωπο αλληλεπιδραστικά αντικείμενα·

–  τεχνολογίες ως συμπληρώματα ή εναλλακτικές λύσεις της νανο-ηλεκτρονικής, όπως η ολοκληρωμένη κβαντική υπολογιστική, η μετάδοση και η ανίχνευση, καθώς και εξαρτήματα νευρομορφικής υπολογιστικής και η σπιντρονική τεχνολογία·

–  αρχιτεκτονικές υπολογιστών και επιταχυντές, επεξεργαστές χαμηλής κατανάλωσης για ένα ευρύ φάσμα εφαρμογών, μεταξύ άλλων της νευρομορφικής υπολογιστικής που να καθιστά δυνατές εφαρμογές τεχνητής νοημοσύνης, της υπολογιστικής αιχμής, της ψηφιοποίησης της βιομηχανίας, των μαζικών δεδομένων και της υπολογιστικής νέφους, της έξυπνης ενέργειας και της συνδεδεμένης και αυτοματοποιημένης κινητικότητας·

–  σχεδίαση υλικού H/Y που παρέχει ισχυρές εγγυήσεις αξιόπιστης εκτέλεσης, με ενσωματωμένα μέτρα προστασίας ιδιωτικότητας και ασφάλειας για δεδομένα εισόδου/εξόδου, κβαντική υπολογιστική καθώς και οδηγίες επεξεργασίας και επαρκείς διεπαφές ανθρώπου-μηχανής·

–  τεχνολογίες φωτονικής που επιτρέπουν εφαρμογές με επαναστατικές εξελίξεις στη λειτουργικότητα, την ενσωμάτωση και την απόδοση·

–  τεχνολογίες μηχανικής συστημάτων και ελέγχου για την υποστήριξη ευέλικτων, εξελίξιμων και πλήρως αυτόνομων συστημάτων για αξιόπιστες εφαρμογές που αλληλεπιδρούν με τον φυσικό κόσμο και τους ανθρώπους, συμπεριλαμβανομένων των βιομηχανικών κλάδων και των τομέων που είναι καίριας σημασίας για την ασφάλεια·

–  τεχνολογίες λογισμικού που βελτιώνουν την ποιότητα, την κυβερνοασφάλεια και την αξιοπιστία του λογισμικού με βελτιωμένη διάρκεια ζωής, αυξάνουν την παραγωγικότητα της ανάπτυξης, ενώ εισάγουν την ενσωματωμένη τεχνητή νοημοσύνη και την ανθεκτικότητα στο λογισμικό και την αρχιτεκτονική τους·

–  αναδυόμενες τεχνολογίες που διευρύνουν τις ψηφιακές τεχνολογίες .

4.2.3.  Αναδυόμενες τεχνολογίες γενικής εφαρμογής

Οι βασικές τεχνολογίες γενικής εφαρμογής έχουν δείξει το δυναμικό τους για την ώθηση της καινοτομίας εντός και μεταξύ πολλών τομέων(17). Για να διευκολυνθεί η ανάπτυξη νέων τεχνολογιών γενικής εφαρμογής και να τροφοδοτηθεί η διαδικασία παραγωγής καινοτομίας, πρέπει να εντοπιστούν μετασχηματιστικά ερευνητικά θέματα και να υποστηριχτούν από πρώιμο, διερευνητικό στάδιο έως τις επιδείξεις σε πιλοτικές εφαρμογές. Επιπλέον, οι αναδυόμενες, συχνά διεπιστημονικές, κοινότητες πρέπει να βοηθηθούν ώστε να φτάσουν στην κρίσιμη μάζα που θα τους επιτρέπει συστηματικά να αναπτύσσουν και να επεξεργάζονται υποσχόμενες τεχνολογίες. Ο στόχος είναι να φέρουμε τις αναδυόμενες τεχνολογίες γενικής εφαρμογής σε τέτοια επίπεδα ωριμότητας που να καθίσταται δυνατή η συμπερίληψή τους σε οδικούς χάρτες βιομηχανικής έρευνας και καινοτομίας.

Γενικές γραμμές

—  Υποστήριξη για μελλοντικές και αναδυόμενες τάσεις στις βασικές τεχνολογίες γενικής εφαρμογής·

—  υποστήριξη για αναδυόμενες κοινότητες που συμπεριλαμβάνουν εξ αρχής μια ανθρωποκεντρική προσέγγιση·

—  αξιολόγηση του δυναμικού διατάραξης νέων αναδυόμενων βιομηχανικών τεχνολογιών, και του αντιτύπου τους στους ανθρώπους, τη βιομηχανία, την κοινωνία και το περιβάλλον, δημιουργώντας διεπαφές με βιομηχανικούς οδικούς χάρτες·

—  διεύρυνση της βιομηχανικής βάσης για την υιοθέτηση τεχνολογιών και καινοτομίας με ρηξικέλευθο δυναμικό, συμπεριλαμβανομένης της ανάπτυξης ανθρώπινων πόρων και σε παγκόσμιο πλαίσιο.

4.2.4.   Προηγμένα υλικά

Η ΕΕ αποτελεί παγκόσμιο ηγέτη στα προηγμένα υλικά και τις συναφείς διαδικασίες, οι οποίες συνιστούν το 20 % της βιομηχανικής βάσης της και αποτελούν την πηγή όλων σχεδόν των αλυσίδων αξίας μέσω του μετασχηματισμού των πρώτων υλών. Για να παραμείνει ανταγωνιστική και να ανταποκριθεί στις ανάγκες των πολιτών για βιώσιμα, ασφαλή και προηγμένα υλικά, η ΕΕ πρέπει να επενδύσει στην έρευνα για νέα υλικά, περιλαμβανομένων των υλικών βιολογικής βάσης και των αποδοτικών ως προς τους πόρους καινοτόμων δομικών υλικών, και να βελτιώσει τη βιωσιμότητα και την ανακυκλωσιμότητα των υλικών, να μειώσει το ανθρακικό και το περιβαλλοντικό αποτύπωμα και να ενισχύσει τη διατομεακή βιομηχανική καινοτομία, υποστηρίζοντας νέες εφαρμογές σε όλους τους βιομηχανικούς τομείς. Επιπλέον, τα προηγμένα υλικά έχουν τρομερό αντίκτυπο στις ανάγκες των πολιτών.

Γενικές γραμμές

–  Υλικά (συμπεριλαμβανομένων των πολυμερών, των βιολογικών υλικών, νανο-υλικών, δισδιάστατων υλικών, έξυπνων υλικών και πολλαπλών υλικών (περιλαμβανομένων των λιγνοκυτταρινούχων), σύνθετων, μετάλλων και κραμάτων) και των προηγμένων υλικών (π.χ. κβαντοϋλικά, υλικά με ικανότητα απόκρισης, φωτονικά και υπεραγώγιμα υλικά) σχεδιασμένα με νέες ιδιότητες και τροποποιήσεις και που να ικανοποιούν τις κανονιστικές απαιτήσεις (χωρίς να οδηγούν σε αυξημένες περιβαλλοντικές πιέσεις καθ’ όλο τον κύκλο ζωής τους, από την παραγωγή ως τη χρήση ή το τέλος της ζωής τους)·

–  ολοκληρωμένες διαδικασίες επεξεργασίας και παραγωγής υλικών σύμφωνα με μια δεοντολογική και προσανατολισμένη στον πελάτη προσέγγιση, που συμπεριλαμβάνουν προκανονιστικές δραστηριότητες και αξιολόγηση του κύκλου ζωής, προμήθεια και διαχείριση πρώτων υλών, ανθεκτικότητα, δυνατότητα επαναχρησιμοποίησης και ανακύκλωσης, ασφάλεια, εκτίμηση κινδύνων για την ανθρώπινη υγεία και το περιβάλλον και διαχείριση κινδύνου·

–  παράγοντες διευκόλυνσης των προηγμένων υλικών όπως ο χαρακτηρισμός (π.χ. για λόγους διασφάλισης ποιότητας), η μοντελοποίηση, η προσομοίωση, η πιλοτική εφαρμογή και η αναβάθμιση·

–  ένα οικοσύστημα καινοτομίας της ΕΕ από τεχνολογικές υποδομές(18), συνδεδεμένες σε δίκτυο και προσβάσιμες σε όλα τα σχετικά ενδιαφερόμενα μέρη, προσδιορισμένες και ιεραρχημένες σε συμφωνία με τα κράτη μέλη, που παρέχουν υπηρεσίες για την επιτάχυνση του τεχνολογικού μετασχηματισμού και την υιοθέτησή του από τη βιομηχανία της ΕΕ, ιδίως από τις ΜΜΕ· αυτό θα καλύπτει όλες τις βασικές τεχνολογίες που είναι απαραίτητες για την επίτευξη καινοτομίας στον τομέα των υλικών·

–  λύσεις βασισμένες σε προηγμένα υλικά για την πολιτιστική κληρονομιά, τον σχεδιασμό, την αρχιτεκτονική και τη γενική δημιουργικότητα, με ισχυρό προσανατολισμό στον χρήστη, για την προσθήκη αξίας στους βιομηχανικούς τομείς και στις δημιουργικές βιομηχανίες.

4.2.5.   Τεχνητή νοημοσύνη και ρομποτική

Μια από τις σημαντικότερες τάσεις παγκοσμίως αποτελεί η προσθήκη έξυπνων ιδιοτήτων και συνδεσιμότητας σε οποιοδήποτε αντικείμενο ή συσκευή. Οι ερευνητές και οι δημιουργοί καινοτομίας που αναπτύσσουν την τεχνητή νοημοσύνη (AI) και προσφέρουν εφαρμογές στη ρομποτική και σε άλλους τομείς θα αποτελέσουν βασικές κινητήριες δυνάμεις για τη μελλοντική οικονομική ανάπτυξη και αύξηση της παραγωγικότητας. Πολλοί τομείς, μεταξύ άλλων η υγεία, η μεταποίηση, η ναυπηγική, οι κατασκευές, ο κλάδος των υπηρεσιών και η γεωργία, θα χρησιμοποιήσουν και θα αναπτύξουν περαιτέρω την εν λόγω βασική τεχνολογία, σε άλλες πτυχές του προγράμματος-πλαισίου. Οι εξελίξεις στην τεχνητή νοημοσύνη πρέπει να έχουν ανοικτό χαρακτήρα σε ολόκληρη την ΕΕ, να διασφαλίζουν την ασφάλεια, την κοινωνική και περιβαλλοντική πληρότητα των εφαρμογών που βασίζονται σε τεχνητή νοημοσύνη, να λαμβάνουν εξ αρχής υπόψη τις δεοντολογικές πτυχές, να αξιολογούν τους κινδύνους και να περιορίζουν το ενδεχόμενο κακόβουλης χρήσης της και ακούσιων διακρίσεων, όπως μεροληψία λόγω φύλου, φυλής ή αναπηρίας. Πρέπει επίσης να εξασφαλίζεται ότι η τεχνητή νοημοσύνη αναπτύσσεται σε ένα καλά συντονισμένο πλαίσιο που σέβεται τις αξίες της ΕΕ, τις δεοντολογικές αρχές και τον Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Το πρόγραμμα αυτό θα συμπληρώνεται με δραστηριότητες στο πλαίσιο του προγράμματος «Ψηφιακή Ευρώπη».

Γενικές γραμμές

–  Ενεργοποίηση τεχνολογιών τεχνητής νοημοσύνης, όπως τεχνητή νοημοσύνη με δυνατότητα επεξήγησης, δεοντολογική τεχνητή νοημοσύνη, τεχνητή νοημοσύνη ελεγχόμενη από τον χρήστη, μη εποπτευόμενη εκμάθηση μηχανής και αποδοτικότητα δεδομένων, καθώς και προηγμένες αλληλεπιδράσεις ανθρώπου-μηχανής και μηχανής-μηχανής·

–  ασφαλής, έξυπνη, συνεργατική και αποτελεσματική ρομποτική και πολύπλοκα ενσωματωμένα και αυτόνομα συστήματα·

–  ανθρωποκεντρικές τεχνολογίες τεχνητής νοημοσύνης για λύσεις που βασίζονται στην τεχνητή νοημοσύνη·

–  ανάπτυξη και δικτύωση των ερευνητικών ικανοτήτων στον τομέα της τεχνητής νοημοσύνης σε ολόκληρη την Ευρώπη υπό μία ανοικτή συνεργατική προοπτική, αναπτύσσοντας παράλληλα και την ικανότητα διεξαγωγής κλειστών δοκιμών·

–  χρήση της τεχνητής νοημοσύνης και της ρομποτικής για τη στήριξη ανθρώπων που πλήττονται από κάποια αναπηρία και για την ενσωμάτωση περιθωριοποιημένων ατόμων·

–  τεχνολογίες για ανοικτές πλατφόρμες τεχνητής νοημοσύνης, συμπεριλαμβανομένων αλγορίθμων λογισμικού, αρχείων καταγραφής δεδομένων, συστημάτων πρακτόρων, ρομποτικής και πλατφορμών αυτόνομων συστημάτων.

4.2.6.   Διαδίκτυο επόμενης γενιάς

Το διαδίκτυο έχει καταστεί βασική κινητήρια δύναμη του ψηφιακού μετασχηματισμού όλων των τομέων της οικονομίας και της κοινωνίας μας. Η ΕΕ θα πρέπει να αναλάβει ηγετικό ρόλο στη διαμόρφωση του Διαδικτύου επόμενης γενιάς προς ένα ανθρωποκεντρικό οικοσύστημα, σύμφωνα με τις κοινωνικές και δεοντολογικές αξίες μας. Η επένδυση σε τεχνολογίες και λογισμικό για το Διαδίκτυο επόμενης γενιάς θα βελτιώσει τη βιομηχανική ανταγωνιστικότητα της ΕΕ στην παγκόσμια οικονομία. Η βελτιστοποίηση της υιοθέτησης σε επίπεδο ΕΕ απαιτεί συνεργασία σε μεγάλη κλίμακα μεταξύ όλων των ενδιαφερομένων. Θα πρέπει επίσης να ληφθούν υπόψη δεοντολογικά πρότυπα για τη ρύθμιση του διαδικτύου νέας γενιάς.

Γενικές γραμμές

–  Τεχνολογίες και συστήματα για αξιόπιστες και ενεργειακά αποδοτικές υποδομές έξυπνων δικτύων και υπηρεσιών (συνδεσιμότητα πέρα από 5G, υποδομές που καθορίζονται από το λογισμικό, Διαδίκτυο των πραγμάτων, συστήματα συστημάτων, υποδομές νέφους, οπτικά δίκτυα νέας γενιάς, κβαντική τεχνολογία, γνωστικά νέφη και κβαντικό διαδίκτυο, ενσωμάτωση των δορυφορικών επικοινωνιών), που προσφέρουν δυνατότητες σε πραγματικό χρόνο, εικονικά περιβάλλοντα και αποκεντρωμένη διαχείριση (υπερταχέα και ευέλικτα ραδιοσυστήματα, υπολογιστική αιχμής, κοινά πλαίσια και γνώσεις), για να εξασφαλιστεί κλιμακούμενη, αποδοτική, αξιόπιστη και φερέγγυα απόδοση δικτύου, κατάλληλη για μαζική ανάπτυξη υπηρεσιών·

–  εφαρμογές και υπηρεσίες του Διαδικτύου επόμενης γενιάς για τους καταναλωτές, τη βιομηχανία και την κοινωνία με βάση την εμπιστοσύνη, την αμεροληψία, τη διαλειτουργικότητα, τον καλύτερο έλεγχο των δεδομένων από τους χρήστες, τη διαφανή γλωσσική πρόσβαση, τις νέες αρχές πολλαπλών τρόπων αλληλεπίδρασης, την ιδιαίτερα εξατομικευμένη πρόσβαση σε αντικείμενα, πληροφορίες και περιεχόμενο χωρίς αποκλεισμούς, συμπεριλαμβανομένων των παρεμβατικών και αξιόπιστων μέσων ενημέρωσης, των κοινωνικών μέσων και των μέσων κοινωνικής δικτύωσης, καθώς και επιχειρηματικά μοντέλα για συναλλαγές και υπηρεσίες σε κοινές υποδομές·

–  ενδιάμεσο λογισμικό, συμπεριλαμβανομένων τεχνολογιών κατανεμημένου καθολικού, όπως είναι οι αλυσίδες συστοιχιών (blockchains), που λειτουργούν σε ιδιαίτερα κατανεμημένα περιβάλλοντα, διευκολύνοντας τη χαρτογράφηση δεδομένων και τη μεταφορά τους σε υβριδικές υποδομές με εγγενή προστασία δεδομένων, ενσωμάτωση τεχνητής νοημοσύνης, ανάλυσης δεδομένων, ασφάλειας και ελέγχου σε εφαρμογές και υπηρεσίες του Διαδικτύου που βασίζονται στην ελεύθερη ροή των δεδομένων και των γνώσεων.

4.2.7.  Προηγμένη πληροφορική και μαζικά δεδομένα

Η πληροφορική υψηλών επιδόσεων και τα μαζικά δεδομένα έχουν καταστεί απαραίτητα στη νέα παγκόσμια οικονομία των δεδομένων, όπου η υπεροχή στον ανταγωνισμό προϋποθέτει την υπεροχή στις τεχνολογίες πληροφορικής. Τα αναλυτικά στοιχεία πληροφορικής υψηλών επιδόσεων και μαζικών δεδομένων ενθαρρύνονται σε όλη την ΕΕ και είναι καίριας σημασίας για την υποστήριξη της χάραξης πολιτικής, της επιστημονικής υπεροχής, της καινοτομίας και της βιομηχανικής ανταγωνιστικότητας, καθώς και για τη διατήρηση της εθνικής κυριαρχίας λαμβάνοντας υπόψη τα δεοντολογικά ζητήματα. Οι δραστηριότητες αυτές θα συμπληρώνονται με δραστηριότητες στο πλαίσιο του προγράμματος «Ψηφιακή Ευρώπη».

Γενικές γραμμές

–  Πληροφορική υψηλών επιδόσεων: βασικές τεχνολογίες και συστήματα κλίμακας exa και μεταγενέστερα επόμενης γενιάς (π.χ. μικροεπεξεργαστές χαμηλής ισχύος, λογισμικό, ενοποίηση συστημάτων)· αλγόριθμοι, κώδικες και εφαρμογές και αναλυτικά εργαλεία και κλίνες δοκιμών· βιομηχανικές πιλοτικές κλίνες δοκιμών και υπηρεσίες· υποστήριξη της έρευνας και της καινοτομίας, και, κατά προτίμηση, συμμετοχή από όλα τα κράτη μέλη, για μια παγκόσμιας κλάσης υποδομή HPC, συμπεριλαμβανομένων των πρώτων υβριδικών υποδομών υπολογιστικής HPC/Quantum και για κοινές υπηρεσίες στην ΕΕ·

–  μαζικά δεδομένα: αναλύσεις δεδομένων εξαιρετικά υψηλών επιδόσεων· «προστασία της ιδιωτικής ζωής εκ κατασκευής» στην ανάλυση προσωπικών και εμπιστευτικών Μαζικών Δεδομένων· τεχνολογίες για πλατφόρμες δεδομένων πλήρους κλίμακας για επαναχρησιμοποίηση βιομηχανικών, προσωπικών και ανοικτών δεδομένων· διαχείριση δεδομένων, διαλειτουργικότητα και εργαλεία σύνδεσης· εφαρμογές δεδομένων για παγκόσμιες προκλήσεις· μέθοδοι για την επιστήμη των δεδομένων·

–  μειωμένο αποτύπωμα άνθρακα των διαδικασιών ΤΠΕ, που καλύπτει το υλικό, την αρχιτεκτονική, τα πρωτόκολλα επικοινωνίας, το λογισμικό, τους αισθητήρες, τα δίκτυα, τα κέντρα αποθήκευσης και δεδομένων συμπεριλαμβανομένων των τυποποιημένων αξιολογήσεων.

4.2.8.  Κυκλικές βιομηχανίες

Η Ευρώπη έχει το προβάδισμα στην παγκόσμια στροφή προς μια κυκλική οικονομία. Η βιομηχανία της Ευρώπης θα πρέπει να γίνει κυκλική βιομηχανία: η αξία των πόρων, των υλικών και των προϊόντων θα πρέπει να διατηρείται για πολύ μεγαλύτερο διάστημα, σε σχέση με την τρέχουσα κατάσταση, ακόμη και με τη δημιουργία νέων αλυσίδων αξίας. Η συμμετοχή των πολιτών είναι καίριας σημασίας.

Οι πρωτογενείς πρώτες ύλες θα συνεχίσουν να διαδραματίζουν σημαντικό ρόλο στην κυκλική οικονομία και θα πρέπει να δοθεί προσοχή στη βιώσιμη προμήθεια, χρήση και παραγωγή τους. Θα διασφαλίζονται ασφαλείς και βιώσιμοι κύκλοι υλικών. Επιπλέον, θα πρέπει να σχεδιαστούν για την κυκλικότητα εντελώς νέα υλικά, μεταξύ άλλων και υλικά οργανικής προέλευσης, προϊόντα και διαδικασίες. Η οικοδόμηση μιας κυκλικής βιομηχανίας θα αποφέρει πολλαπλά οφέλη για την Ευρώπη: Θα προσφέρει ασφαλή, βιώσιμη και οικονομικά προσιτή προμήθεια πρώτων υλών, η οποία με τη σειρά της θα προστατεύσει τη βιομηχανία από την έλλειψη πόρων και την αστάθεια των τιμών. Θα δημιουργήσει επίσης νέες επιχειρηματικές ευκαιρίες και καινοτόμους τρόπους παραγωγής, πιο αποτελεσματικούς ως προς τους πόρους και την ενέργεια. Θα ενθαρρύνεται και θα ενισχύεται η έρευνα και η ανάπτυξη που επικεντρώνονται στην ανάπτυξη λιγότερο επικίνδυνων ουσιών.

Ο στόχος είναι να αναπτυχθούν προσιτές ρηξικέλευθες καινοτομίες και να αναπτυχθεί ένας συνδυασμός προηγμένων τεχνολογιών και διεργασιών ώστε να αντλείται η μέγιστη αξία από όλους τους πόρους.

Γενικές γραμμές

–  Βιομηχανική συμβίωση με ροές πόρων μεταξύ εγκαταστάσεων σε περισσότερους τομείς και αστικές κοινότητες· διαδικασίες και υλικά για τη μεταφορά, τη μετατροπή, την επαναχρησιμοποίηση και την αποθήκευση των πόρων, που συνδυάζουν την αξιοποίηση των υποπροϊόντων, των αποβλήτων, των λυμάτων και του CO2·

–  αξιοποίηση και εκτίμηση του κύκλου ζωής των ροών υλικών και προϊόντων με τη χρήση νέων εναλλακτικών πρώτων υλών τροφοδοσίας, έλεγχο των πόρων, παρακολούθηση και διαλογή των υλικών (συμπεριλαμβανομένων πιστοποιημένων μεθόδων δοκιμών και εργαλείων για την εκτίμηση των κινδύνων για την ανθρώπινη υγεία και το περιβάλλον)·

–  οικολογικός σχεδιασμός προϊόντων, υπηρεσιών και νέων επιχειρησιακών μοντέλων για βελτιωμένες επιδόσεις κύκλου ζωής, ανθεκτικότητα, δυνατότητα αναβάθμισης και ευκολία επισκευής, αποσυναρμολόγησης, επαναχρησιμοποίησης και ανακύκλωσης·

–  αποτελεσματική βιομηχανία ανακύκλωσης, μεγιστοποίηση του δυναμικού και της ασφάλειας των δευτερογενών υλικών και ελαχιστοποίηση της ρύπανσης (κύκλοι μη τοξικών υλικών), της υποβάθμισης της ποιότητας και των απωλειών ποσότητας μετά την επεξεργασία·

–  εξάλειψη ή, ελλείψει εναλλακτικών λύσεων, ασφαλής διαχείριση επικίνδυνων ουσιών στις φάσεις της παραγωγής και στο τέλος του κύκλου ζωής· ασφαλή υποκατάστατα και ασφαλείς και οικονομικά αποδοτικές τεχνολογίες παραγωγής·

–  βιώσιμη προμήθεια και υποκατάσταση πρώτων υλών, συμπεριλαμβανομένων κρίσιμων πρώτων υλών, που καλύπτουν ολόκληρη την αλυσίδα αξίας.

4.2.9.  Καθαρές βιομηχανίες χαμηλών ανθρακούχων εκπομπών

Οι τομείς της βιομηχανίας, συμπεριλαμβανομένων των ενεργοβόρων βιομηχανιών, όπως του χάλυβα, συνεισφέρουν εκατομμύρια θέσεις εργασίας και η ανταγωνιστικότητά τους είναι καθοριστικής σημασίας για την ευημερία των κοινωνιών μας. Ωστόσο, αντιπροσωπεύουν το 20 % των παγκόσμιων εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου και έχουν υψηλό περιβαλλοντικό αντίκτυπο (ιδίως από την άποψη των ατμοσφαιρικών, υδάτινων και εδαφικών ρύπων).

Οι ρηξικέλευθες τεχνολογίες για την επίτευξη σημαντικής μείωσης των αερίων θερμοκηπίου και των ρύπων και της ζήτησης ενέργειας της ΕΕ, συχνά σε συνδυασμό με τις τεχνολογίες για την κυκλική βιομηχανία παραπάνω, θα οδηγήσουν σε ισχυρές βιομηχανικές αλυσίδες αξίας, θα φέρουν επανάσταση στις παραγωγικές ικανότητες και θα βελτιώσουν την παγκόσμια ανταγωνιστικότητα της βιομηχανίας· και παράλληλα θα συνεισφέρουν ουσιαστικά στους στόχους μας για την κλιματική δράση και την ποιότητα του περιβάλλοντος.

Γενικές γραμμές

–  Τεχνολογίες επεξεργασίας, συμπεριλαμβανομένης της θέρμανσης και της ψύξης, ψηφιακά εργαλεία, αυτοματισμός και επιδείξεις μεγάλης κλίμακας για τις επιδόσεις των διαδικασιών και την αποτελεσματικότητα πόρων και ενέργειας· σημαντικές μειώσεις ή αποφυγή βιομηχανικών εκπομπών αερίων θερμοκηπίου και ρύπων, συμπεριλαμβανομένων των σωματιδίων·

–  αξιοποίηση του CO2 από τη βιομηχανία και άλλους τομείς·

–  τεχνολογίες μετατροπής για τη βιώσιμη χρήση των πηγών άνθρακα με στόχο την αύξηση της ενεργειακής απόδοσης και τη μείωση των εκπομπών, συμπεριλαμβανομένων υβριδικών ενεργειακών συστημάτων για τη βιομηχανία και τον ενεργειακό τομέα με δυναμικό απαλλαγής από τις ανθρακούχες εκπομπές·

–  ηλεκτροκίνηση και χρήση μη συμβατικών πηγών ενέργειας σε βιομηχανικές εγκαταστάσεις και ανταλλαγές ενέργειας και πόρων μεταξύ βιομηχανικών εγκαταστάσεων (για παράδειγμα μέσω βιομηχανικής συμβίωσης)·

–  βιομηχανικά προϊόντα που απαιτούν διαδικασίες παραγωγής χαμηλών ή μηδενικών εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα κατά τη διάρκεια του κύκλου ζωής τους.

4.2.10.   Διάστημα, συμπεριλαμβανομένης της γεωσκόπησης

Τα διαστημικά συστήματα και υπηρεσίες της ΕΕ μειώνουν το κόστος και βελτιώνουν την αποδοτικότητα, προσφέρουν λύσεις στις κοινωνικές προκλήσεις, αυξάνουν την ανθεκτικότητα της κοινωνίας, συμβάλλουν στην παρακολούθηση και την καταπολέμηση της κλιματικής αλλαγής και προωθούν μια ανταγωνιστική και βιώσιμη οικονομία. Η στήριξη της ΕΕ συνέβαλε αποφασιστικά στην υλοποίηση των εν λόγω οφελών και επιπτώσεων. Οι δραστηριότητες έρευνας και καινοτομίας θα πρέπει να στηρίζουν επίσης την εξέλιξη του διαστημικού προγράμματος της Ένωσης, το οποίο πρέπει να διατηρήσει το προβάδισμα.

Η ΕΕ θα στηρίξει τις συνέργειες μεταξύ του διαστήματος και των βασικών τεχνολογιών γενικής εφαρμογής (προηγμένη παραγωγή, διαδίκτυο των πραγμάτων, μαζικά δεδομένα, φωτονική, κβαντικές τεχνολογίες, ρομποτική και τεχνητή νοημοσύνη)· θα καλλιεργήσει έναν ακμάζοντα και επιχειρηματικό και ανταγωνιστικό ανάντη και κατάντη διαστημικό τομέα, συμπεριλαμβανομένης της βιομηχανίας και των ΜΜΕ· θα τονώσει την εφαρμογή διαστημικών τεχνολογιών, δεδομένων και υπηρεσιών σε άλλους τομείς και θα συμβάλει στη διασφάλιση της τεχνολογικής μη-εξάρτησης κατά την πρόσβαση και τη χρήση του διαστήματος με στρατηγικό, ασφαλή και αξιόπιστο τρόπο· και θα προωθήσει μέτρα ανάπτυξης ικανοτήτων. Οι δραστηριότητες θα βασίζονται γενικά στον χάρτη πορείας λαμβάνοντας υπόψη τη διαδικασία εναρμόνισης της ΕΟΔ και τις σχετικές πρωτοβουλίες των κρατών μελών και θα υλοποιηθούν με την ΕΟΔ και τον οργανισμό της ΕΕ για το διαστημικό πρόγραμμα , σύμφωνα με τον κανονισμό για τη θέσπιση του διαστημικού προγράμματος της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Ωστόσο, το τμήμα που αφορά το διάστημα θα στηρίξει επίσης προσκλήσεις υποβολής προτάσεων από τη βάση προς την κορυφή, ώστε να καταστεί δυνατή η εμφάνιση μελλοντικών διαστημικών τεχνολογιών.

Απαιτούνται ευρύτερη ανάπτυξη, αξιοποίηση και επικαιροποίηση των νέων τεχνολογιών, καθώς και συνεχής έρευνα και καινοτομία προκειμένου να καλυφθούν τα κενά στη γεωσκόπηση στην ξηρά και στη θάλασσα, καθώς και στην ατμόσφαιρα (π.χ. υγιείς ωκεανοί και θάλασσες, προστασία του οικοσυστήματος), με την ουσιαστική στήριξη του προγράμματος Copernicus και άλλων οικείων ευρωπαϊκών προγραμμάτων, και με συντονισμό των δράσεων μέσω του Παγκόσμιου Δικτύου Συστημάτων Γεωσκόπησης (GEOSS) και της ευρωπαϊκής συνιστώσας του εν λόγω δικτύου (EuroGEOSS).

Γενικές γραμμές

–  Ευρωπαϊκά παγκόσμια δορυφορικά συστήματα πλοήγησης (Galileo και EGNOS): καινοτόμες εφαρμογές, παγκόσμια υιοθέτηση, συμπεριλαμβανομένων των διεθνών εταίρων, λύσεις που βελτιώνουν την ευρωστία, τον έλεγχο ταυτότητας, την ακεραιότητα των υπηρεσιών, την ανάπτυξη βασικών στοιχείων, όπως τσιπ, δεκτών και κεραιών, βιωσιμότητα αλυσίδων εφοδιασμού, με αποδοτικούς ως προς το κόστος και οικονομικά προσιτούς όρους, νέες τεχνολογίες (π.χ. κβαντικές τεχνολογίες, οπτικές συνδέσεις, επαναπρογραμματιζόμενα ωφέλιμα φορτία), προς τη βιώσιμη εκμετάλλευση των υπηρεσιών για επιπτώσεις στις κοινωνικές προκλήσεις. Ανάπτυξη συστημάτων επόμενης γενιάς για νέες προκλήσεις όπως η ασφάλεια ή η αυτόνομη οδήγηση·

–  ευρωπαϊκό σύστημα γεωσκόπησης (Copernicus): αξιοποίηση της πλήρους και ελεύθερης πολιτικής ανοιχτών δεδομένων, ανάπτυξη καινοτόμων εφαρμογών, ευρωπαϊκή και παγκόσμια υιοθέτηση, συμπεριλαμβανομένων παραγόντων που δεν σχετίζονται με το διάστημα και διεθνών εταίρων, ερευνητικές ανάγκες για τη διατήρηση, τη βελτίωση και τη διεύρυνση των βασικών υπηρεσιών και διεξαγωγή έρευνας για την αφομοίωση και εκμετάλλευση διαστημικών δεδομένων, ευρωστία και εξέλιξη των υπηρεσιών, βιωσιμότητα των αλυσίδων εφοδιασμού, αισθητήρες, συστήματα και αποστολές (π.χ. σταθμοί πλατφόρμας μεγάλου ύψους, τηλεκατευθυνόμενα αεροσκάφη, ελαφροί δορυφόροι)· βαθμονόμηση και επικύρωση· βιώσιμη εκμετάλλευση των υπηρεσιών και αντίκτυπος στις κοινωνικές προκλήσεις· τεχνικές επεξεργασίας δεδομένων γεωσκόπησης, στις οποίες περιλαμβάνονται μαζικά δεδομένα, υπολογιστικοί πόροι και αλγοριθμικά εργαλεία. Ανάπτυξη συστημάτων επόμενης γενιάς για προκλήσεις όπως η κλιματική αλλαγή, η πολικότητα και η ασφάλεια· επέκταση του χαρτοφυλακίου προϊόντων και υπηρεσιών του προγράμματος Copernicus·

–  σύστημα επαγρύπνησης για την κατάσταση στο διάστημα: εξελίξεις για να στηριχθεί η ισχυρή ικανότητα της ΕΕ να παρακολουθεί και να προβλέπει την κατάσταση του διαστημικού περιβάλλοντος π.χ. καιρικές συνθήκες, συμπεριλαμβανομένων των κινδύνων ακτινοβολίας, διαστημικά συντρίμματα και αντικείμενα κοντά στη Γη· ανάπτυξη τεχνολογιών αισθητήρων και νέες έννοιες υπηρεσιών, όπως διαχείριση διαστημικής κυκλοφορίας, εφαρμογές και υπηρεσίες για την ασφάλεια σημαντικών διαστημικών και επίγειων υποδομών·

–  ασφαλείς δορυφορικές επικοινωνίες για κυβερνητικούς φορείς της ΕΕ: λύσεις που στηρίζουν την αυτονομία της ΕΕ και απευθύνονται σε κυβερνητικούς φορείς, συμπεριλαμβανομένου σχετικού εξοπλισμού χρηστών και αρχιτεκτονικών, τεχνολογικών και συστημικών λύσεων για τη διαστημική και επίγεια υποδομή ·

–  δορυφορικές επικοινωνίες για τους πολίτες και τις επιχειρήσεις: ενσωμάτωση των οικονομικά αποδοτικών, προηγμένων δορυφορικών επικοινωνιών στα επίγεια δίκτυα για τη σύνδεση των στοιχείων και των ατόμων σε περιοχές που δεν καλύπτονται από την υπηρεσία, στο πλαίσιο της καθολικής σύνδεσης 5G, του Διαδικτύου των πραγμάτων (IoT), και συμβολή στην υποδομή του Διαδικτύου επόμενης γενιάς (NGI). Ενίσχυση του τμήματος εδάφους και του εξοπλισμού χρηστών, τυποποίηση και διαλειτουργικότητα, και προετοιμασία των βασικών κβαντικών επικοινωνιών μέσω δορυφόρου για τη διασφάλιση της βιομηχανικής υπεροχής της ΕΕ·

–  μη εξάρτηση και βιωσιμότητα της αλυσίδας εφοδιασμού: αύξηση των επιπέδων ετοιμότητας της τεχνολογίας σε δορυφόρους και εκτοξευτήρες· συσχετισμένα τμήματα διαστήματος και εδάφους καθώς και εγκαταστάσεις παραγωγής και δοκιμών σε συμπληρωματικότητα με την ΕΟΔ. Για να εξασφαλιστεί η ηγετική θέση και η αυτονομία της ΕΕ στον τομέα της τεχνολογίας, η βελτίωση της βιωσιμότητας της εφοδιαστικής αλυσίδας με οικονομικά αποδοτικούς και προσιτούς όρους, ο περιορισμός της εξάρτησης από κρίσιμες τεχνολογίες διαστήματος εκτός ΕΕ, καθώς και η βελτίωση της γνώσης σχετικά με τον τρόπο με τον οποίο οι διαστημικές τεχνολογίες μπορούν να προσφέρουν λύσεις σε άλλους τομείς της βιομηχανίας και αντιστρόφως·

–  διαστημικά συστήματα: υπηρεσίες επικύρωσης και επίδειξης σε τροχιά, συμπεριλαμβανομένων υπηρεσιών ομαδικής χρήσης ελαφρών δορυφόρων· διαστημικές επιδείξεις σε τομείς όπως οι υβριδικοί, έξυπνοι ή επαναρυθμιζόμενοι δορυφόροι, η συντήρηση, η κατασκευή και η συναρμολόγηση σε τροχιά, η παροχή ενέργειας με τη χρήση διαφοροποιημένων πηγών· νέες βιομηχανικές διαδικασίες και εργαλεία παραγωγής· επίγεια συστήματα· ρηξικέλευθες καινοτομίες και μεταφορά τεχνολογίας σε τομείς όπως η ανακύκλωση, ο χώρος πρασίνου, η βιώσιμη και ειρηνική χρήση των διαστημικών πόρων, η τεχνητή νοημοσύνη, η ρομποτική, η ψηφιοποίηση, η οικονομική αποδοτικότητα, η μικροτεχνία·

–  Πρόσβαση στο διάστημα: καινοτόμες τεχνολογίες για την αύξηση της τεχνικής συμβατότητας και της οικονομικής αποδοτικότητας των ευρωπαϊκών συστημάτων διαστημικής εκτόξευσης, όσον αφορά την εκτόξευση δορυφόρων της Ευρωπαϊκής Ένωσης: μέθοδοι παραγωγής χαμηλού κόστους, τεχνολογίες επαναχρησιμοποίησης εκτοξευτήρων και σχέδια για τη μείωση του κόστους· σχέδια για μελλοντικά επίγεια τμήματα εκτοξευτήρων και προσαρμογές στις υφιστάμενες επίγειες υποδομές (π.χ. ψηφιοποίηση, προηγμένη διαχείριση δεδομένων)· υπηρεσίες/σχέδια που εισάγουν καινοτομίες στις διαστημικές μεταφορές, συμπεριλαμβανομένων ειδικών συστημάτων εκτόξευσης ελαφρών δορυφόρων (π.χ. μικροεκτοξευτήρες), σε συμπληρωματικότητα με τον ΕΟΔ.

–  Διαστημικές επιστήμες: αξιοποίηση των επιστημονικών δεδομένων που παρέχονται από επιστημονικές αποστολές και αποστολές εξερεύνησης, σε συνδυασμό με την ανάπτυξη καινοτόμων μέσων σε ένα διεθνές και διεπιστημονικό περιβάλλον· συμβολή στις πρόδρομες επιστημονικές αποστολές για την εξέλιξη του διαστημικού προγράμματος.

5.   ΟΜΑΔΑ «ΚΛΙΜΑ, ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΚΙΝΗΤΙΚΟΤΗΤΑ»

5.1.   Σκεπτικό

Το σημείο τομής της έρευνας και της καινοτομίας με το κλίμα, την ενέργεια και την κινητικότητα θα αντιμετωπίσει με έναν ιδιαίτερα ολοκληρωμένο και αποτελεσματικό τρόπο μία από τις σημαντικότερες παγκόσμιες προκλήσεις για τη βιωσιμότητα και το μέλλον του περιβάλλοντος, της οικονομίας, καθώς και του τρόπου ζωής μας.

Για να επιτευχθούν οι στόχοι της Συμφωνίας του Παρισιού, η ΕΕ θα πρέπει να μεταβεί σε οικονομίες και κοινωνίες κλιματικά ουδέτερες, αποδοτικές από πλευράς πόρων και ανθεκτικές. Τούτο θα έχει ως συνέπεια βαθιές αλλαγές στην τεχνολογία, στις μεθόδους, στα προϊόντα και στις υπηρεσίες, ακόμη και στις συμπεριφορές των επιχειρήσεων και των καταναλωτών. Ο μετασχηματισμός της αγοράς ενέργειας θα πραγματοποιηθεί μέσω μιας αλληλεπίδρασης μεταξύ της τεχνολογίας, των υποδομών, της αγοράς, καθώς και των πολιτικών και ρυθμιστικών πλαισίων, συμπεριλαμβανομένων νέων μορφών διακυβέρνησης. Η συνέχιση των προσπαθειών περιορισμού της αύξησης της θερμοκρασίας στον 1,5°C απαιτεί ταχεία πρόοδο όσον αφορά την απαλλαγή των τομέων της ενέργειας, των μεταφορών, των κτιρίων, της βιομηχανίας και της γεωργίας από τις ανθρακούχες εκπομπές. Χρειάζεται νέα ώθηση για την επιτάχυνση του ρυθμού ανάπτυξης καινοτομιών επόμενης γενιάς καθώς και για την επίδειξη και ανάπτυξη οικονομικά αποδοτικών καινοτόμων τεχνολογιών και λύσεων, με χρησιμοποίηση επίσης των ευκαιριών που προσφέρουν οι ψηφιακές τεχνολογίες, οι βιοτεχνολογίες και οι διαστημικές τεχνολογίες, καθώς και οι βασικές τεχνολογίες γενικής εφαρμογής και τα υλικά προηγμένης τεχνολογίας. Τούτο θα επιτευχθεί μέσω μιας ολοκληρωμένης προσέγγισης που θα περιλαμβάνει την απαλλαγή από τις ανθρακούχες εκπομπές, την αποδοτικότητα των πόρων, τη βελτιωμένη ανάκτηση, επαναχρησιμοποίηση και ανακύκλωση, τη μείωση της ατμοσφαιρικής ρύπανσης, την πρόσβαση στις πρώτες ύλες και την κυκλική οικονομία στο πρόγραμμα «Ορίζων Ευρώπη».

Η πρόοδος στους συγκεκριμένους τομείς, αλλά και σε όλο το φάσμα της βιομηχανίας της ΕΕ, συμπεριλαμβανομένων των ενεργειακών υποδομών, των μεταφορών, της γεωργίας και των δασών, του τουρισμού, των κτιρίων, των βιομηχανικών διαδικασιών και της χρήσης προϊόντων, της διαχείρισης αποβλήτων και της ανακύκλωσης (19), θα απαιτήσει συνεχείς προσπάθειες για την καλύτερη κατανόηση των μηχανισμών και της δυναμικής της κλιματικής αλλαγής και των σχετικών επιπτώσεων σε ολόκληρη την οικονομία και την κοινωνία, με την αξιοποίηση συνεργειών με περιφερειακές και εθνικές δραστηριότητες, άλλα είδη δράσεων της ΕΕ και τη διεθνή συνεργασία, συμπεριλαμβανομένης της «αποστολής καινοτομίας».

Κατά τις τελευταίες δεκαετίες, σημειώθηκε σημαντική πρόοδος στην κλιματική επιστήμη, ιδίως όσον αφορά τις παρατηρήσεις και την εξομοίωση δεδομένων και την κλιματική μοντελοποίηση. Ωστόσο, η πολυπλοκότητα του κλιματικού συστήματος και η ανάγκη υποστήριξης της εφαρμογής της συμφωνίας του Παρισιού, των στόχων βιώσιμης ανάπτυξης και των πολιτικών της ΕΕ απαιτούν ενισχυμένη προσπάθεια για την κάλυψη των υπολειπόμενων κενών γνώσης, την περαιτέρω βελτίωση του βαθμού λεπτομέρειας της κλιματικής επιστήμης ως προς τον χώρο και τον χρόνο, διασφαλίζοντας παράλληλα επαρκή αλληλεπίδραση με τους πολίτες και άλλα ενδιαφερόμενα μέρη.

Η ΕΕ έχει θεσπίσει ένα πλήρες πλαίσιο πολιτικής στη στρατηγική της Ενεργειακής Ένωσης, με δεσμευτικούς στόχους, νομοθετικές πράξεις και δραστηριότητες έρευνας και καινοτομίας που έχουν ως στόχο να οδηγήσουν στη διαμόρφωση και την ανάπτυξη αποδοτικών συστημάτων παραγωγής ενέργειας με βάση την ενέργεια από ανανεώσιμες πηγές και την εναλλακτική ενέργεια(20).

Οι μεταφορές, συμπεριλαμβανομένων των οχημάτων, εξασφαλίζουν την κινητικότητα των ατόμων και των αγαθών που είναι αναγκαία για μια ενοποιημένη ευρωπαϊκή ενιαία αγορά, για την εδαφική συνοχή και για μια ανοικτή και πολυδεκτική κοινωνία. Ταυτόχρονα, οι μεταφορές μπορεί να έχουν σημαντικές επιπτώσεις στην ανθρώπινη υγεία, τη συμφόρηση, το έδαφος, το νερό, το κλίμα, την ποιότητα του αέρα και στον θόρυβο, καθώς και στην ασφάλεια, προκαλώντας πολλούς πρόωρους θανάτους και αυξημένο κοινωνικό-οικονομικό κόστος. Η ζήτηση για αγαθά και κινητικότητα θα συνεχίσει να αυξάνεται. Συνεπώς, η καινοτομία θα πρέπει να γεφυρώσει την αυξανόμενη ζήτηση με καθαρότερα και πιο αποτελεσματικά συστήματα κινητικότητας και μεταφορών, τα οποία πρέπει να είναι επίσης ασφαλή, έξυπνα, προστατευμένα, αθόρυβα, αξιόπιστα, προσβάσιμα, συμπεριληπτικά και οικονομικά προσιτά προσφέροντας αδιάλειπτα ενοποιημένες υπηρεσίες από πόρτα σε πόρτα σε όλους.

Και οι δύο τομείς αποτελούν βασικούς κινητήριους μοχλούς της οικονομικής ανταγωνιστικότητας και μεγέθυνσης της Ευρώπης. Οι μεταφορές είναι ένας θεμελιώδης τομέας για την οικονομία της ΕΕ και εντός αυτής, με την ΕΕ να κατέχει ηγετική θέση παγκοσμίως στην σχεδίαση και την κατασκευή οχημάτων, σιδηροδρόμων, αεροσκαφών και σκαφών. Περιλαμβάνει ένα πολύπλοκο δίκτυο περίπου 1,2 εκατομμυρίων ιδιωτικών και δημόσιων επιχειρήσεων στην ΕΕ, οι οποίες απασχολούν περίπου 10,5 εκατομμύρια ανθρώπους. Ο τομέας είναι επίσης σημαντικός για το διεθνές εμπόριο της ΕΕ: το 2016, το 17,2 % των συνολικών εξαγωγών υπηρεσιών της ΕΕ σχετιζόταν με τις μεταφορές. Ταυτόχρονα, η ΕΕ έχει πάνω από 2 εκατομμύρια ανθρώπους που εργάζονται στον τομέα των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας και της ενεργειακής απόδοσης, ενώ η ευρεσιτεχνιακή κατοχύρωση καινοτόμων τεχνολογιών καθαρής ενέργειας θέτει την ΕΕ σε δεύτερη θέση παγκοσμίως.

Τα ζητήματα που αντιμετωπίζουν οι τομείς της ενέργειας και των μεταφορών υπερβαίνουν συνεπώς την ανάγκη για μείωση των εκπομπών. Χρειάζονται αποτελεσματικές λύσεις για να αντιμετωπιστούν οι αλλαγές στη συμπεριφορά των χρηστών και τα πρότυπα κινητικότητας , η παγκοσμιοποίηση, ο αυξανόμενος διεθνής ανταγωνισμός, καθώς και ο γηραιότερος και περισσότερο αστικός και ολοένα πιο ποικιλόμορφος πληθυσμός. Ταυτόχρονα, η αυξανόμενη διείσδυση των ψηφιακών και διαστημικών τεχνολογιών, των αυτοματοποιημένων οχημάτων, της τεχνητής νοημοσύνης, της ρομποτικής, των νεοεισερχόμενων στην αγορά, των ανατρεπτικών επιχειρηματικών μοντέλων και της ανάγκης για ενίσχυση της ανθεκτικότητας του συστήματος έναντι πολύπλευρων κινδύνων (συμπεριλαμβανομένων των απειλών στον κυβερνοχώρο) επιφέρουν ουσιαστικό μετασχηματισμό και δημιουργούν προκλήσεις και ευκαιρίες για την ανταγωνιστικότητα των ευρωπαϊκών τομέων των μεταφορών και της ενέργειας.

Η ικανότητα λειτουργίας των πόλεων θα εξαρτάται από την τεχνολογία, και η δυνατότητα καλής διαβίωσης των πόλεων θα σχετίζεται με την κινητικότητα, την αποδοτικότητα της ενέργειας και των πόρων, τον χωροταξικό σχεδιασμό και τον ανταγωνισμό ως προς τη χρήση των χώρων. Οι εξελίξεις θα αποτελέσουν επίσης πρόκληση για τη βιωσιμότητα των υφιστάμενων κοινωνικών μοντέλων και της κοινωνικής συμμετοχής, πτυχών ενσωμάτωσης και προσβασιμότητας, καθώς και