Indeks 
Teksty przyjęte
Środa, 17 kwietnia 2019 r. - StrasburgWersja ostateczna
Przeredagowanie lub zmiana tytułu rezolucji złożonej na zakończenie debaty (wykładnia art. 149a ust. 2 Regulaminu)
 Deklaracja polityczna w związku z utworzeniem grupy politycznej (wykładnia art. 32 ust. 5 akapit pierwszy tiret drugie Regulaminu)
 Protokół do Umowy między UE a Danią w sprawie kryteriów i mechanizmów określania państwa członkowskiego właściwego dla rozpatrywania wniosku o azyl i w sprawie systemu „Eurodac” ***
 Ustanowienie programu ramowego w zakresie badań naukowych i innowacji „Horyzont Europa” oraz zasad uczestnictwa i upowszechniania obowiązujących w tym programie ***I
 Program szczegółowy służący realizacji programu ramowego w zakresie badań naukowych i innowacji „Horyzont Europa” ***I
 Nadzór rynku i zgodność z prawodawstwem dotyczącym produktów ***I
 Propagowanie uczciwości i przejrzystości dla biznesowych użytkowników internetowych usług pośrednictwa ***I
 Lepsze egzekwowanie i modernizacja unijnych przepisów dotyczących ochrony konsumentów ***I
 Przejrzystość i zrównoważony charakter unijnej oceny ryzyka w łańcuchu żywnościowym ***I
 Dodatkowe świadectwo ochronne dla produktów leczniczych ***I
 Program kosmiczny Unii i Agencji Unii Europejskiej ds. Programu Kosmicznego ***I
 Program „Cyfrowa Europa” na lata 2021–2027 ***I
 Program Fiscalis na rzecz współpracy w dziedzinie opodatkowania ***I
 Program działań na rzecz środowiska i klimatu (LIFE) ***I
 Program „Wymiar sprawiedliwości” ***I
 Program „Prawa i Wartości” ***I
 Liczba delegacji międzyparlamentarnych, delegacji do wspólnych komisji międzyparlamentarnych oraz delegacji do komisji współpracy parlamentarnej i wielostronnych zgromadzeń parlamentarnych
 Dostosowanie niektórych aktów prawnych przewidujących stosowanie procedury regulacyjnej połączonej z kontrolą do art. 290 i 291 TFUE – część II ***I
 Dostosowanie niektórych aktów prawnych przewidujących stosowanie procedury regulacyjnej połączonej z kontrolą do art. 290 i 291 TFUE-część I ***I
 Dostosowanie niektórych aktów prawnych w obszarze sprawiedliwości przewidujących stosowanie procedury regulacyjnej połączonej z kontrolą do art. 290 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej ***I
 Wykonanie i finansowanie budżetu ogólnego Unii w 2019 r. w związku z wystąpieniem Zjednoczonego Królestwa z Unii ***
 Umowa w sprawie współpracy naukowej i technologicznej między UE a Rosją ***
 Zmiana Statutu Europejskiego Banku Inwestycyjnego *
 Europejska Straż Graniczna i Przybrzeżna ***I
 Kodeks wizowy ***I
 Środki ochrony zasobów i jej egzekwowania mające zastosowanie na obszarze podlegającym regulacji Organizacji Rybołówstwa Północno-Zachodniego Atlantyku ***I
 Zasady ułatwiające korzystanie z informacji finansowych i innych informacji ***I
 Europejskie Centrum Kompetencji w dziedzinie Cyberbezpieczeństwa w kwestiach Przemysłu, Technologii i Badań Naukowych oraz sieć krajowych ośrodków koordynacji ***I
 Instrument „Łącząc Europę” ***I
 Zapobieganie rozpowszechnianiu w internecie treści o charakterze terrorystycznym ***I

Przeredagowanie lub zmiana tytułu rezolucji złożonej na zakończenie debaty (wykładnia art. 149a ust. 2 Regulaminu)
PDF 115kWORD 41k
Decyzja Parlamentu Europejskiego z dnia 17 kwietnia 2019 r. dotycząca przeredagowania lub zmiany tytułu rezolucji złożonej na zakończenie debaty (wykładnia art. 149a ust. 2 Regulaminu) (2019/2020(REG))
P8_TA(2019)0392

Parlament Europejski,

–  uwzględniając pismo przewodniczącej Komisji Spraw Konstytucyjnych z dnia 3 kwietnia 2019 r.,

–  uwzględniając art. 226 Regulaminu,

1.  przyjmuje następującą wykładnię art. 149a ust. 2 Regulaminu:"„Przeredagowanie lub zmiana tytułu rezolucji złożonej na zakończenie debaty na podstawie art. 123, 128 lub 135 Regulaminu nie stanowi zmiany porządku dziennego, jeżeli tytuł mieści się w ramach tematu debaty.”"

2.  zobowiązuje swojego przewodniczącego do przekazania niniejszej decyzji do wiadomości Radzie oraz Komisji.


Deklaracja polityczna w związku z utworzeniem grupy politycznej (wykładnia art. 32 ust. 5 akapit pierwszy tiret drugie Regulaminu)
PDF 114kWORD 41k
Decyzja Parlamentu Europejskiego z dnia 17 kwietnia 2019 r. dotycząca deklaracji politycznej w związku z utworzeniem grupy politycznej (wykładnia art. 32 ust. 5 akapit pierwszy tiret drugie Regulaminu) (2019/2019(REG))
P8_TA(2019)0393

Parlament Europejski,

–  uwzględniając pismo przewodniczącej Komisji Spraw Konstytucyjnych z dnia 3 kwietnia 2019 r.,

–  uwzględniając art. 226 Regulaminu,

1.  przyjmuje następującą wykładnię art. 32 ust. 5, akapit pierwszy, tiret drugie Regulaminu:"„Deklaracja polityczna grupy określa wyznawane przez nią wartości i główne cele polityczne, które jej członkowie zamierzają wspólnie realizować w ramach wykonywania swojego mandatu. Deklaracja opisuje wspólny kierunek polityczny grupy w sposób konkretny, jasny i wiarygodny.”"

2.  zobowiązuje swojego przewodniczącego do przekazania niniejszej decyzji do wiadomości Radzie oraz Komisji.


Protokół do Umowy między UE a Danią w sprawie kryteriów i mechanizmów określania państwa członkowskiego właściwego dla rozpatrywania wniosku o azyl i w sprawie systemu „Eurodac” ***
PDF 122kWORD 48k
Rezolucja ustawodawcza Parlamentu Europejskiego z dnia 17 kwietnia 2019 r. w sprawie projektu decyzji Rady w sprawie zawarcia Protokołu dotyczącego dostępu do Eurodac na potrzeby ochrony porządku publicznego do Umowy pomiędzy Wspólnotą Europejską i Królestwem Danii w sprawie kryteriów i mechanizmów określania państwa członkowskiego właściwego dla rozpatrywania wniosku o azyl, wniesionego w Danii lub innym państwie członkowskim Unii Europejskiej, i systemu „Eurodac” do porównywania odcisków palców w celu skutecznego stosowania konwencji dublińskiej (15822/2018 – C8-0151/2019 – 2018/0423(NLE))
P8_TA(2019)0394A8-0196/2019

(Zgoda)

Parlament Europejski,

–  uwzględniając projekt decyzji Rady (15822/2018),

–  uwzględniając projekt protokołu dotyczącego dostępu do Eurodac na potrzeby ochrony porządku publicznego do Umowy pomiędzy Wspólnotą Europejską i Królestwem Danii w sprawie kryteriów i mechanizmów określania państwa członkowskiego właściwego dla rozpatrywania wniosku o azyl, wniesionego w Danii lub innym państwie członkowskim Unii Europejskiej, i systemu „Eurodac” do porównywania odcisków palców w celu skutecznego stosowania konwencji dublińskiej (15823/2018),

–  uwzględniając wniosek o wyrażenie zgody przedstawiony przez Radę na mocy art. 87 ust. 2 lit. a), art. 88 ust. 2, akapit pierwszy, lit. a) i art. 218 ust. 6 akapit drugi lit. a) Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (C8-0151/2019),

–  uwzględniając art. 99 ust. 1 i 4 oraz art. 108 ust. 7 Regulaminu,

–  uwzględniając zalecenie Komisji Wolności Obywatelskich, Sprawiedliwości i Spraw Wewnętrznych (A8-0196/2019),

1.  wyraża zgodę na zawarcie protokołu;

2.  zobowiązuje swojego przewodniczącego do przekazania stanowiska Parlamentu Radzie i Komisji, jak również rządom i parlamentom Królestwa Danii i pozostałych państw członkowskich.


Ustanowienie programu ramowego w zakresie badań naukowych i innowacji „Horyzont Europa” oraz zasad uczestnictwa i upowszechniania obowiązujących w tym programie ***I
PDF 818kWORD 162k
Rezolucja
Tekst skonsolidowany
Rezolucja ustawodawcza Parlamentu Europejskiego z dnia 17 kwietnia 2019 r. w sprawie wniosku dotyczącego rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady ustanawiającego program ramowy w zakresie badań naukowych i innowacji „Horyzont Europa” oraz zasady uczestnictwa i upowszechniania obowiązujące w tym programie (COM(2018)0435 – C8-0252/2018 – 2018/0224(COD))
P8_TA(2019)0395A8-0401/2018

(Zwykła procedura ustawodawcza: pierwsze czytanie)

Parlament Europejski,

–  uwzględniając wniosek Komisji przedstawiony Parlamentowi Europejskiemu i Radzie (COM(2018)0435),

–  uwzględniając art. 294 ust. 2, art. 173 ust. 3, art. 182 ust. 1, art. 183 i 188 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej, zgodnie z którymi wniosek został przedstawiony Parlamentowi przez Komisję (C8‑0252/2018),

–  uwzględniając art. 294 ust. 3 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej,

–  uwzględniając pismo przewodniczącego Parlamentu do przewodniczących komisji z dnia 25 stycznia 2019 r. prezentujące podejście Parlamentu do programów sektorowych wieloletnich ram finansowych po 2020 r.,

–  uwzględniając pismo Rady do przewodniczącego Parlamentu Europejskiego z dnia 1 kwietnia 2019 r. potwierdzające wspólne porozumienie osiągnięte pomiędzy obydwoma organami władzy ustawodawczej podczas negocjacji,

–  uwzględniając art. 59 Regulaminu,

–  uwzględniając sprawozdanie Komisji Przemysłu, Badań Naukowych i Energii oraz opinie Komisji Rozwoju, Komisji Budżetowej, Komisji Kontroli Budżetowej, Komisji Ochrony Środowiska Naturalnego, Zdrowia Publicznego i Bezpieczeństwa Żywności, Komisji Transportu i Turystyki, Komisji Rozwoju Regionalnego, Komisji Rolnictwa i Rozwoju Wsi oraz Komisji Kultury i Edukacji (A8-0401/2018),

1.  przyjmuje poniższe stanowisko w pierwszym czytaniu(1);

2.  zwraca się do Komisji o ponowne przekazanie mu sprawy, jeśli zastąpi ona pierwotny wniosek, wprowadzi w nim istotne zmiany lub planuje ich wprowadzenie;

3.  zobowiązuje swojego przewodniczącego do przekazania stanowiska Parlamentu Radzie i Komisji oraz parlamentom narodowym.

Stanowisko Parlamentu Europejskiego przyjęte w pierwszym czytaniu w dniu 17 kwietnia 2019 r. w celu przyjęcia rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) .../... ustanawiającego program ramowy w zakresie badań naukowych i innowacji „Horyzont Europa” oraz zasady uczestnictwa i upowszechniania obowiązujące w tym programie

P8_TC1-COD(2018)0224


(Tekst mający znaczenie dla EOG)

PARLAMENT EUROPEJSKI I RADA UNII EUROPEJSKIEJ,

uwzględniając Traktat o funkcjonowaniu Unii Europejskiej, w szczególności jego art. 173 ust. 3, art. 182 ust. 1, art. 183 oraz art. 188 akapit drugi,

uwzględniając wniosek Komisji Europejskiej,

po przekazaniu projektu aktu ustawodawczego parlamentom narodowym,

uwzględniając opinię Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego(2),

uwzględniając opinię Komitetu Regionów(3),

stanowiąc zgodnie ze zwykłą procedurą ustawodawczą(4),

a także mając na uwadze, co następuje:

(1)  Celem, do jakiego dąży Unia, jest wzmocnienie jej doskonałości naukowej i bazy technologicznej, w ramach której odbywa się swobodny przepływ naukowców, wiedzy naukowej i technologii, oraz pobudzanie jej konkurencyjności, w tym w przemyśle, w celu wzmocnienia europejskiej przestrzeni badawczej, przy jednoczesnym promowaniu wszystkich działań w zakresie badań naukowych i innowacji w celu realizacji strategicznych priorytetów i zobowiązań Unii, których nadrzędnym celem jest propagowanie pokoju, wartości Unii i dobrobytu jej obywateli.

(2)  Aby w dążeniu do osiągnięcia tego ogólnego celu zapewnić oddziaływanie naukowe, gospodarcze i społeczne oraz zmaksymalizować unijną wartość dodaną swoich inwestycji w badania, rozwój i innowacje, Unia powinna inwestować w badania naukowe i innowacje poprzez realizację programu ramowego w zakresie badań naukowych i innowacji „Horyzont Europa” na lata 2021–2027 („program”), aby wesprzeć tworzenie, rozpowszechnianie i transfer wysokiej jakości wiedzy i technologii w Unii, wzmocnić rolę badań naukowych i innowacji w reagowaniu na globalne wyzwania, w tym cele zrównoważonego rozwoju i zmianę klimatu, oraz w kształtowaniu, wspieraniu i wdrażaniu polityki Unii, a także wspomóc absorpcję innowacyjnych i zrównoważonych rozwiązań przez unijny przemysł i społeczeństwo w celu tworzenia miejsc pracy oraz zwiększenia wzrostu gospodarczego i konkurencyjności przemysłowej. Program powinien propagować wszelkie formy innowacji, ▌wzmocnić proces wprowadzania innowacyjnych rozwiązań na rynek oraz zoptymalizować rezultaty ▌inwestycji.

(2a)  Program powinien przyczynić się do zwiększenia publicznych i prywatnych inwestycji w badania naukowe i innowacje w państwach członkowskich, a tym samym do osiągnięcia ogólnego poziomu inwestycji w badania i rozwój wynoszącego co najmniej 3 % PKB Unii. Osiągnięcie tego celu będzie wymagało od państw członkowskich i sektora prywatnego uzupełnienia programu własnymi i wzmocnionymi działaniami inwestycyjnymi w badania, rozwój i innowacje.

(2b)  W celu osiągnięcia celów tego programu, przy poszanowaniu zasady doskonałości, program powinien dążyć do wzmocnienia, między innymi, powiązań w zakresie współpracy w Europie, a tym samym przyczynić się do zmniejszenia przepaści w dziedzinie badań naukowych i innowacji.

(3)  Przy wspieraniu działań w zakresie badań naukowych i innowacji, niezbędnych do realizacji celów politycznych Unii, należy uwzględnić zasadę innowacyjności jako kluczowy czynnik prowadzący do szybszego i bardziej intensywnego przekształcania istotnych zasobów wiedzy Unii w innowacje.

(4)  Kontynuacja podejścia pod hasłem „Otwarte innowacje, otwarta nauka i otwarcie na świat”, przy jednoczesnym zabezpieczeniu interesów naukowych i społeczno-gospodarczych Unii, powinna zapewnić doskonałość i oddziaływanie unijnych inwestycji w badania naukowe i innowacje oraz wzmocnić zdolności wszystkich państw członkowskich w dziedzinie badań i innowacji. Powinno to prowadzić do zrównoważonej realizacji programu ▌.

(5)  Otwarta nauka ▌może przyczynić się do poprawy jakości nauki oraz zwiększenia jej oddziaływania i płynących z niej korzyści, a także do przyspieszenia rozwoju wiedzy poprzez uczynienie jej bardziej wiarygodną, wydajniejszą i lepiej zrozumiałą dla społeczeństwa oraz szybciej reagującą na wyzwania społeczne. Należy ustanowić przepisy w celu zadbania o to, by beneficjenci zapewniali otwarty dostęp do publikacji naukowych poddanych wzajemnej ocenie oraz do danych badawczych i innych wyników badań naukowych w sposób otwarty i niedyskryminujący, nieodpłatnie i jak najwcześniej w procesie upowszechniania, oraz w celu umożliwienia ich jak najszerszego wykorzystania i ponownego wykorzystywania. W odniesieniu do danych badawczych należy stosować zasadę „otwarte w największym możliwym zakresie, zamknięte tylko w koniecznym”, zapewniając tym samym możliwość stosowania wyjątków uwzględniających interes społeczno-gospodarczy Unii, prawa własności intelektualnej, ochronę danych osobowych i poufność, kwestie bezpieczeństwa oraz inne uzasadnione interesy. ▌Większy nacisk należy położyć na odpowiedzialne zarządzanie danymi badawczymi, zwłaszcza poprzez propagowanie opracowywania planów zarządzania takimi danymi, które z kolei powinny spełniać zasady FAIR, czyli być możliwe do znalezienia, dostępne, interoperacyjne i nadające się do ponownego wykorzystywania. W stosownych przypadkach beneficjenci powinni korzystać z możliwości oferowanych przez europejską chmurę dla otwartej nauki i europejską infrastrukturę danych oraz stosować także inne zasady i dobre praktyki w zakresie otwartej nauki. Wzajemny otwarty dostęp należy propagować w umowach o współpracy międzynarodowej w obszarze nauki i technologii oraz w odpowiednich układach o stowarzyszeniu.

(5a)  Beneficjentów będących MŚP zachęca się do korzystania z istniejących instrumentów, takich jak IPR SME Helpdesk, które wspierają małe i średnie przedsiębiorstwa Unii Europejskiej w ochronie i egzekwowaniu swoich praw własności intelektualnej dzięki zapewnianiu bezpłatnych informacji i usług, w formie poufnego doradztwa na temat własności intelektualnej i powiązanych kwestii, a także szkoleń, materiałów i zasobów internetowych.

(6)  Koncepcja i struktura programu powinny stanowić odpowiedź na potrzebę osiągnięcia masy krytycznej wspieranych działań, w całej Unii oraz w drodze współpracy międzynarodowej, przy jednoczesnym zachęcaniu wszystkich państw członkowskich do udziału w programie, zgodnie z celami zrównoważonego rozwoju ONZ i porozumieniem paryskim. Realizacja programu powinna wspomóc działania zmierzające do osiągnięcia tego celu.

(7)  Działalność wspierana w ramach programu powinna przyczyniać się do osiągnięcia ▌celów, priorytetów i zobowiązań Unii i programu, do monitorowania i oceny postępów pod kątem realizacji tych celów, priorytetów i zobowiązań, a także do opracowania zmienionych lub nowych priorytetów.

(7a)   W ramach programu należy dążyć do osiągnięcia zgodności z już istniejącymi europejskimi planami działania i strategiami w zakresie badań naukowych i innowacji.

(8)  W niniejszym programie należy utrzymać równowagę między oddolnym (opartym na inicjatywie badacza lub innowatora) a odgórnym (uzależnionym od ustalonych strategicznie priorytetów) podejściem do finansowania, z uwzględnieniem charakteru zaangażowanych społeczności w obszarze badań naukowych i innowacji w całej Unii, wskaźników skuteczności dla poszczególnych obszarów interwencji, rodzajów i celu prowadzonej działalności, zasady pomocniczości oraz oddziaływania, jakie chce się uzyskać. Od połączenia tych czynników powinien zależeć wybór podejścia w poszczególnych częściach programu, a wszystkie one powinny przyczyniać się do realizacji wszystkich ogólnych i szczegółowych celów programu.

(8-a)   Całkowity budżet komponentu „rozszerzanie uczestnictwa i rozpowszechnianie doskonałości”, określonego w części „Rozszerzanie uczestnictwa i wzmacnianie europejskiej przestrzeni badawczej” programu „Horyzont Europa”, powinien wynosić co najmniej 3,3 % ogólnego budżetu programu „Horyzont Europa”. Budżet ten powinien przynosić korzyści głównie osobom prawnym w krajach objętych inicjatywą szerszego uczestnictwa.

(8-b)  Inicjatywy doskonałości powinny mieć na celu wzmocnienie doskonałości w zakresie badań naukowych i innowacji w kwalifikujących się państwach, na przykład poprzez wspieranie szkoleń rozwijających umiejętności zarządzania badaniami naukowymi i innowacjami, przyznawanie nagród, wzmacnianie ekosystemów innowacji, a także tworzenie sieci badań naukowych i innowacji, w tym w oparciu o infrastruktury badawcze finansowane przez UE. Wnioskodawcy muszą jasno wykazać, że projekty są powiązane z krajowymi lub regionalnymi strategiami w zakresie badań naukowych i innowacji, aby móc ubiegać się o finansowanie w ramach komponentu „rozszerzanie uczestnictwa i rozpowszechnianie doskonałości”, określonego w części „Rozszerzanie uczestnictwa i wzmacnianie europejskiej przestrzeni badawczej” programu „Horyzont Europa”.

(8a)  W szeregu działań w zakresie badań naukowych i innowacji należy stosować logikę szybkiej ścieżki do badań i innowacji, w ramach której czas oczekiwania na przyznanie dotacji nie powinien przekraczać sześciu miesięcy. Powinno to pozwolić na szybszy, oddolny dostęp do środków finansowych dla małych konsorcjów opartych na współpracy, obejmujących działania od podstawowych badań naukowych po wprowadzenie na rynek.

(8b)  Program powinien wspierać wszystkie etapy badań naukowych i innowacji, w szczególności w ramach projektów opartych na współpracy. Podstawowe badania naukowe mają kluczową wartość i stanowią istotny warunek zwiększania zdolności Unii do przyciągania najlepszych naukowców, tak aby stała się ośrodkiem doskonałości na szczeblu globalnym. Należy zapewnić równowagę między badaniami podstawowymi a stosowanymi. W powiązaniu z innowacjami będzie to wspierać konkurencyjność gospodarczą, wzrost gospodarczy i tworzenie miejsc pracy w Unii.

(8c)  W celu osiągnięcia jak największego oddziaływania programu „Horyzont Europa” należy poświęcić szczególną uwagę multidyscyplinarnym, interdyscyplinarnym i transdyscyplinarnym podejściom jako czynnikowi niezbędnemu do dokonania ważnych postępów naukowych.

(8d)  Zaangażowanie społeczeństwa należy wspierać za pomocą odpowiedzialnych badań naukowych i innowacji jako elementu przekrojowego w celu budowania skutecznej współpracy między nauką a społeczeństwem. Umożliwiłoby to wszystkim podmiotom społecznym (naukowcom, obywatelom, podmiotom kształtującym politykę, przedsiębiorstwom, organizacjom trzeciego sektora itd.) podejmowanie współpracy w całym procesie badań naukowych i innowacji w celu lepszego dostosowania zarówno procesu, jak i jego wyników do wartości, potrzeb i oczekiwań europejskiego społeczeństwa.

(9)  Działalność badawczą, jaka ma być prowadzona w ramach filaru „Doskonała i otwarta nauka”, należy określić w oparciu o potrzeby i możliwości naukowe. Programowanie badań naukowych powinno odbywać się w ścisłej współpracy ze środowiskiem naukowym, z naciskiem na przyciąganie nowych talentów w obszarze badań i innowacji oraz młodych naukowców, przy jednoczesnym wzmocnieniu EPB i unikaniu drenażu mózgów. Badania naukowe powinny być finansowane na podstawie kryterium doskonałości.

(10)  Filar „Globalne wyzwania i europejska konkurencyjność przemysłowa” należy ustanowić poprzez połączenie w klastry działań w zakresie badań naukowych i innowacji, aby jak najbardziej zwiększyć poziom integracji między odnośnymi obszarami prac, a jednocześnie zapewnić Unii wysokie i trwałe poziomy oddziaływania w stosunku do wydatkowanych środków. Zachęci to do współpracy między dyscyplinami, sektorami, obszarami polityki i ponad granicami w dążeniu do realizacji celów zrównoważonego rozwoju ONZ i zobowiązań Unii w ramach porozumienia paryskiego oraz, w odpowiednich przypadkach, do uwzględnienia wyzwań społecznych, a zarazem zwiększenia konkurencyjności gałęzi przemysłu unijnego. Działania w ramach tego filaru powinny obejmować pełny zakres działań w obszarze badań naukowych i innowacji, w tym badania i rozwój, projekty pilotażowe, demonstrację i wsparcie zamówień publicznych, badania prenormatywne i ustanawianie norm oraz absorpcję innowacji przez rynek w celu zapewnienia, by Europa pozostawała na najwyższym poziomie zaawansowania badań naukowych w odniesieniu do ustalonych strategicznie priorytetów.

(11)  Pełne i terminowe zaangażowanie przemysłu – na wszystkich poziomach, od jednoosobowych oraz małych i średnich przedsiębiorstw po duże korporacje – w program powinno doprowadzić w szczególności do trwałego zatrudnienia i zrównoważonego wzrostu gospodarczego. ▌

(12)  Duże znaczenie ma wspieranie przemysłu Unii w utrzymaniu lub osiągnięciu pozycji światowego lidera w dziedzinie innowacji, cyfryzacji i dekarbonizacji, w szczególności poprzez inwestycje w kluczowe technologie prorozwojowe, które będą stanowić oparcie dla przyszłej działalności gospodarczej. Kluczowe technologie prorozwojowe mają odegrać centralną rolę w filarze II „Globalne wyzwania i europejska konkurencyjność przemysłowa” oraz powinny być dodatkowo powiązane z inicjatywami przewodnimi w obszarze przyszłych i powstających technologii (FET), aby umożliwić projektom badawczym objęcie całego łańcucha innowacji. Działania w ramach programu powinny odzwierciedlać strategię dotyczącą polityki przemysłowej Unii w celu eliminowania niedoskonałości rynku lub nieoptymalnych warunków inwestycyjnych, pobudzenia inwestycji w sposób proporcjonalny i przejrzysty, bez powielania lub wypierania finansowania prywatnego, oraz tworzyć wyraźną europejską wartość dodaną i przynosić publiczny zwrot z inwestycji. Zapewni to spójność między działaniami programu a unijnymi zasadami pomocy państwa w obszarze badań, rozwoju i innowacji, które należy zmienić w celu zachęcania do innowacji.

(13)  Program powinien wspierać badania naukowe i innowacje w zintegrowany sposób, z poszanowaniem wszystkich stosownych przepisów Światowej Organizacji Handlu. Koncepcja badań naukowych, w tym prac rozwojowych, powinna być stosowana zgodnie z Podręcznikiem Frascati opracowanym przez OECD, natomiast koncepcja innowacji powinna być stosowana zgodnie z Podręcznikiem Oslo opracowanym przez OECD i Eurostat, w którym przyjęto kompleksowe podejście obejmujące innowacje społeczne, projektowanie i kreatywność. Definicje OECD dotyczące poziomu gotowości technologii (TRL) powinny być uwzględniane, tak jak w poprzednim programie ramowym „Horyzont 2020” ▌. W programie prac przewidującym określone zaproszenie w ramach filaru „Globalne wyzwania i europejska konkurencyjność przemysłowa” można dopuścić udzielanie dotacji na walidację produktów na dużą skalę i powielanie rynkowe.

(14)  W komunikacie Komisji w sprawie śródokresowej oceny programu „Horyzont 2020” (COM(2018)0002) oraz w sprawozdaniu Parlamentu Europejskiego w sprawie przeglądu wdrażania programu „Horyzont 2020” w celu dokonania jego okresowej oceny oraz przygotowania wniosku dotyczącego 9. programu ramowego (2016/2147(INI)) przedstawiono zbiór zaleceń dotyczących niniejszego programu, w tym jego zasad uczestnictwa i upowszechniania, sformułowanych na podstawie wniosków z realizacji poprzedniego programu, jak również wkładu instytucji unijnych i zainteresowanych stron. Zalecono między innymi: wykazanie się większymi ambicjami inwestycyjnymi, aby osiągnąć masę krytyczną i jak najbardziej zwiększyć oddziaływanie; wspieranie innowacji mających przełomowe znaczenie; priorytetowe traktowanie unijnych inwestycji w zakresie badań naukowych i innowacji w obszarach o wysokiej wartości dodanej, w szczególności poprzez zorientowanie na realizację misji, pełne, świadome i wczesne zaangażowanie obywateli i szeroko zakrojoną działalność informacyjną; racjonalizację systemu finansowania w Unii w celu pełnego wykorzystania potencjału wszystkich państw członkowskich w zakresie badań naukowych i innowacji, w tym poprzez uporządkowanie wachlarza inicjatyw dotyczących partnerstwa oraz usprawnienie systemów współfinansowania; dążenie do większej i wyraźnej synergii między różnymi unijnymi instrumentami finansowania, w szczególności aby pomóc w mobilizowaniu niedostatecznie wykorzystywanego potencjału w zakresie badań naukowych i innowacji w całej Unii; lepsze zaangażowanie infrastruktur badawczych finansowanych przez Unię, w szczególności z EFRR, w projekty realizowane w ramach programu, zacieśnienie współpracy międzynarodowej i zwiększenie otwartości na uczestnictwo państw trzecich, przy jednoczesnym zabezpieczeniu interesów Unii i poszerzeniu udziału wszystkich państw członkowskich w programie; oraz dalsze upraszczanie w oparciu o doświadczenia z realizacji programu „Horyzont 2020”.

(15)  Polityka spójności powinna nadal zapewniać wkład w badania naukowe i innowacje. Dlatego należy zwrócić szczególną uwagę na koordynację i komplementarność tych dwóch polityk unijnych. W programie należy dążyć do dostosowania zasad i synergii z innymi programami unijnymi zgodnie z załącznikiem IV do niniejszego rozporządzenia, począwszy od ich opracowywania i planowania strategicznego, przez wybór projektów, zarządzanie, komunikację, upowszechnianie i wykorzystywanie rezultatów po monitorowanie, audyt i administrowanie. Aby uniknąć nakładania się i powielania oraz zwiększyć efekt mnożnikowy finansowania unijnego, a także zmniejszyć obciążenie administracyjne dla wnioskodawców i beneficjentów, wszystkie rodzaje synergii powinny kierować się zasadą „jedno działanie jest zgodne z jednym zestawem zasad”:

   można dokonywać przesunięć środków z innych unijnych programów, w tym Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego (EFRR), do programu „Horyzont Europa” na potrzeby prowadzonej w jego ramach działalności na zasadzie dobrowolności. W takich przypadkach zostają one objęte przepisami programu „Horyzont Europa”, ale korzystają z nich wyłącznie państwa członkowskie lub instytucje zarządzające, które postanawiają dokonać przesunięcia;
   można także przewidzieć współfinansowanie działań przez program „Horyzont Europa” i inny unijny program, bez przekraczania łącznych kosztów kwalifikowalnych działania. W takich przypadkach miałyby zastosowanie jedynie przepisy programu „Horyzont Europa” i należy unikać podwójnych kontroli;
   – pieczęcie doskonałości powinny być przyznawane wszystkim wnioskom, które przekroczyły próg doskonałości programu „Horyzont Europa”, ale które nie mogą być finansowane ze względu na ograniczenia budżetowe. W takich przypadkach powinny mieć zastosowanie przepisy funduszu, z którego udzielane jest wsparcie, z wyjątkiem zasad pomocy państwa.

(16)  W celu osiągnięcia jak największego oddziaływania finansowania unijnego i jak najskuteczniejszego wkładu w realizację celów polityki i zobowiązań Unii program może tworzyć partnerstwa europejskie z partnerami z sektora prywatnego lub publicznego, na podstawie wyniku planowania strategicznego. Do takich partnerów należą publiczne i prywatne zainteresowane strony w obszarze badań naukowych i innowacji, centra kompetencji, inkubatory przedsiębiorczości, parki naukowo-technologiczne, podmioty świadczące usługi publiczne, fundacje oraz organizacje społeczeństwa obywatelskiego i, w stosownych przypadkach, regionalne ekosystemy innowacji, które wspierają lub prowadzą działalność w zakresie badań naukowych i innowacji, pod warunkiem że oddziaływanie, do jakiego się dąży, może zostać skuteczniej osiągnięte przez partnerstwa niż przez samą Unię.

(17)  Program powinien wzmocnić współpracę między partnerstwami europejskimi a partnerami z sektora prywatnego lub publicznego na szczeblu międzynarodowym, także poprzez włączanie się w programy w zakresie badań naukowych i innowacji i inwestycje transgraniczne w tym zakresie przynoszące wzajemne korzyści obywatelom i przedsiębiorstwom, zapewniając jednocześnie Unii utrzymanie ochrony jej interesów ▌.

(17a)  Inicjatywy przewodnie z zakresu przyszłych i powstających technologii (FET) okazały się skutecznym i wydajnym instrumentem, zapewniając korzyści społeczeństwu w ramach wspólnych, skoordynowanych wysiłków Unii i jej państw członkowskich. Działania prowadzone w ramach inicjatyw przewodnich FET dotyczących grafenu, badań nad ludzkim mózgiem i technologii kwantowej, wspierane w ramach programu „Horyzont 2020”, będą nadal wspierane w ramach programu „Horyzont Europa” za pośrednictwem zaproszeń do składania wniosków uwzględnionych w programie prac. Działania przygotowawcze wspierane w ramach części programu „Horyzont 2020” obejmującej inicjatywy przewodnie FET będą punktem wyjścia dla procesu planowania strategicznego w ramach programu „Horyzont Europa” i zapleczem informacji dla prac w zakresie misji, partnerstw współfinansowanych i współprogramowanych oraz regularnych zaproszeń do składania wniosków.

(18)  Wspólne Centrum Badawcze (JRC) powinno nadal dostarczać niezależnych dowodów naukowych dostosowanych do potrzeb klienta i zapewniać wsparcie techniczne w całym cyklu kształtowania polityki Unii. Działania bezpośrednie JRC powinny być realizowane w sposób elastyczny, sprawny i przejrzysty, z uwzględnieniem odpowiednich potrzeb użytkowników JRC, ograniczeń budżetowych i potrzeb polityki unijnej oraz z zapewnieniem ochrony interesów finansowych Unii. JRC powinno nadal generować dodatkowe zasoby.

(19)  W filarze „Innowacyjna Europa” należy ustanowić serię środków na rzecz zintegrowanego wsparcia potrzeb przedsiębiorców i przedsiębiorczości opierającej się na badaniach naukowych, służących tworzeniu i przyspieszaniu przełomowych innowacji do celów szybkiego rozwoju rynku, a także promowaniu technologicznej autonomii Unii w strategicznych obszarach. Filar ten powinien przyciągać innowacyjne przedsiębiorstwa, w tym MŚP i przedsiębiorstwa typu start-up, z potencjałem ekspansji na szczeblu międzynarodowym i unijnym oraz oferować szybkie, elastyczne dotacje oraz współinwestycje, w tym z inwestorami prywatnymi. Cele te powinny być realizowane poprzez utworzenie Europejskiej Rady ds. Innowacji (EIC). Filar ten powinien również wspierać działalność Europejskiego Instytutu Innowacji i Technologii (EIT), Regionalnego Systemu Innowacji EIT i europejskich ekosystemów innowacji ogółem, w całej Unii, zwłaszcza poprzez współfinansowane partnerstwa z krajowymi i regionalnymi, zarówno państwowymi, jak i prywatnymi, podmiotami wspierającymi innowacje.

(20)  Aby uwzględnić potrzebę wsparcia inwestycji w działania o wyższym ryzyku i nielinearnym charakterze, takie jak badania naukowe i innowacje, konieczne jest, by program „Horyzont Europa”, a w szczególności EIC, a także EIT wraz z jego WWiI, działały w synergii z produktami finansowymi wdrażanymi w ramach InvestEU. W tym kontekście doświadczenia zdobyte w związku z instrumentami finansowymi wdrażanymi w ramach programu „Horyzont 2020”, takimi jak InnovFin i gwarancje kredytowe dla MŚP, powinny stanowić solidną podstawę dla zapewniania tego ukierunkowanego wsparcia, a EIC powinna opracować informacje strategiczne i działania oceniające w czasie rzeczywistym w celu terminowego zarządzania swoimi różnymi działaniami i ich koordynowania.

(21)  EIC, wraz z innymi częściami programu „Horyzont Europa”, powinna stymulować wszystkie formy innowacji, począwszy od stopniowych zmian, poprzez innowacje przełomowe, po innowacje radykalne, ze szczególnym naciskiem na innowacje tworzące rynek. Celem działalności EIC, prowadzonej za pośrednictwem jej instrumentów: „Pionier” i „Akcelerator”, powinno być określanie, opracowywanie i wdrażanie wszelkich rodzajów innowacji wysokiego ryzyka, w tym innowacji stopniowych, z głównym naciskiem na innowacje przełomowe, radykalne i zaawansowane technologicznie, które mają potencjał, by stać się innowacjami tworzącymi rynek. Poprzez spójne i ukierunkowane wsparcie ▌EIC powinna wypełnić obecną próżnię w obszarze publicznego wsparcia i prywatnych inwestycji na rzecz przełomowych innowacji. Instrumenty EIC wymagają elementów prawnych i w zakresie zarządzania odpowiednio odzwierciedlających jej cele, w szczególności działalność dotyczącą wprowadzania na rynek.

(21a)  W rozumieniu niniejszego rozporządzenia, w szczególności w odniesieniu do działań prowadzonych w ramach EIC, przedsiębiorstwo typu start-up oznacza MŚP na wczesnym etapie swojego cyklu życia (w tym uczelniane przedsiębiorstwo typu spin-off), którego celem są innowacyjne rozwiązania i skalowalny model biznesowy i które jest autonomiczne w rozumieniu art. 3 załącznika do zalecenia Komisji 2003/361/WE(5); spółka o średniej kapitalizacji oznacza przedsiębiorstwo, które nie jest mikro-, małym ani średnim przedsiębiorstwem („MŚP”) zdefiniowanym w zaleceniu Komisji 2003/361/WE i które zatrudnia od 250 do 3000 pracowników, przy czym liczbę zatrudnionych oblicza się zgodnie z art. 3, 4, 5 i 6 tytułu I załącznika do wspomnianego zalecenia; a mała spółka o średniej kapitalizacji oznacza spółkę o średniej kapitalizacji, która zatrudnia do 499 pracowników.

(22)  Dzięki finansowaniu mieszanemu z EIC instrument „Akcelerator” EIC powinien przyczynić się do rozwiązania problemu „doliny śmierci”, czyli okresu między badaniami naukowymi i fazą przed masową komercjalizacją a zwiększeniem skali działalności przedsiębiorstw. W szczególności „Akcelerator” powinien zapewniać wsparcie przedsięwzięciom charakteryzującym się tak wysokim ryzykiem technologicznym lub rynkowym, że nie są one uznawane za mogące przynieść zyski i nie są w stanie pozyskać znaczących inwestycji ze strony rynku, dzięki czemu instrument ten stanowiłby uzupełnienie programu InvestEU ustanowionego rozporządzeniem …(6).

(22a)  MŚP są ważnym źródłem innowacji i wzrostu gospodarczego w Europie. W związku z tym program „Horyzont Europa” wymaga silnego zaangażowania MŚP, zgodnie z zaleceniem Komisji 2003/361/WE. Opierając się na najlepszych praktykach z programu „Horyzont 2020”, program „Horyzont Europa” powinien nadal zachęcać MŚP do uczestnictwa w programie ramowym w zintegrowany sposób.

(22b)   Budżet instrumentu „Akcelerator” EIC powinien być wykorzystywany głównie do finansowania mieszanego, jednak do celów art. 43 wsparcie z instrumentu „Akcelerator” EIC na rzecz MŚP, w tym przedsiębiorstw typu start-up, przyznawane wyłącznie w formie dotacji, powinno odpowiadać wsparciu z budżetu instrumentu na rzecz MŚP w poprzednim programie ramowym „Horyzont 2020” ustanowionym rozporządzeniem (UE) nr 1291/2013 Parlamentu Europejskiego i Rady (7).

(22c)   Przy zachowaniu ścisłej synergii z InvestEU instrument „Akcelerator” EIC, w postaci finansowania mieszanego i finansowania kapitałowego, powinien finansować MŚP, w tym przedsiębiorstwa typu start-up, a w wyjątkowych przypadkach projekty prowadzone przez małe spółki o średniej kapitalizacji, które albo nie są jeszcze w stanie wygenerować dochodów, albo nie są jeszcze rentowne, albo nie są jeszcze w stanie przyciągnąć wystarczających inwestycji do pełnego wdrożenia biznes planu ich projektów. Takie kwalifikujące się podmioty zostaną uznane za niezdolne do uzyskania kredytów, podczas gdy część ich potrzeb inwestycyjnych mogłaby zostać zaspokojona przez jednego lub kilku inwestorów, np. bank prywatny lub publiczny, Family Office, fundusz venture capital, anioła biznesu itp. W ten sposób, przezwyciężając niedoskonałość rynku, instrument „Akcelerator” EIC będzie finansować podmioty prowadzące przełomowe projekty innowacyjne tworzące rynek, które są obiecujące, nie są jednak jeszcze zdolne do uzyskania kredytów. Po nabyciu zdolności do uzyskania kredytów projekty te mogą być na późniejszym etapie rozwoju finansowane w ramach InvestEU.

(23)  EIT, przede wszystkim za pośrednictwem wspólnot wiedzy i innowacji (WWiI) oraz Regionalnego Systemu Innowacji EIT, powinien dążyć do wzmocnienia ekosystemów innowacji ukierunkowanych na pokonywanie globalnych wyzwań, poprzez wspieranie integracji przedsiębiorstw, badań naukowych, szkolnictwa wyższego i przedsiębiorczości, z myślą o rozwoju ogólnych zdolności Unii w zakresie innowacji. Zgodnie ze swoim aktem ustanawiającym, rozporządzeniem w sprawie EIT(8) i strategicznym planem innowacji EIT(9), EIT powinien w swojej działalności wspierać innowacje i integrację szkolnictwa wyższego w ekosystemie innowacji, w szczególności poprzez: stymulowanie kształcenia w zakresie przedsiębiorczości, wspieranie silnej współpracy pozadyscyplinarnej między przemysłem a środowiskiem akademickim; określanie perspektywicznych umiejętności potrzebnych przyszłym innowatorów do sprostania globalnym wyzwaniom, w tym umiejętności w zakresie zaawansowanych technologii cyfrowych i innowacyjności. Programy wsparcia realizowane przez EIT powinny przynosić korzyści beneficjentom EIC, natomiast przedsiębiorstwa typu start-up powstające w wyniku działalności wspólnot wiedzy i innowacji w ramach EIT powinny mieć przyspieszony dostęp do działań EIC. Choć skoncentrowanie działalności EIT na ekosystemach innowacji wpisuje go w sposób naturalny w filar „Innowacyjna Europa”, powinien on wspierać także wszystkie pozostałe filary, w razie potrzeby, a planowanie WWiI w jego ramach powinno zostać dostosowane w procesie planowania strategicznego do potrzeb filaru „Globalne wyzwania i europejska konkurencyjność przemysłowa”. Należy unikać powielania WWiI i innych instrumentów w tym samym obszarze, w szczególności innych partnerstw.

(24)  Zapewnienie i utrzymanie równych warunków działania dla przedsiębiorstw konkurujących na danym rynku powinno stanowić kluczowy wymóg umożliwiający rozwój przełomowych lub radykalnych innowacji, tym samym ułatwiając w szczególności innowatorom będącym małymi i średnimi podmiotami czerpanie korzyści ze swoich inwestycji i zdobycie udziału w rynku. Podobnie pewien stopień otwartości w skali innowacyjności finansowanych działań – w odniesieniu do dużej sieci beneficjentów – może zapewniać istotny wkład w budowanie zdolności MŚP, zapewniając im środki konieczne do przyciągania inwestycji i do dynamicznego rozwoju.

(25)  Program powinien wspierać i uwzględniać współpracę z państwami trzecimi i organizacjami międzynarodowymi oraz inicjatywy oparte na interesie Unii oraz wspólnych korzyściach i globalnych zobowiązaniach z myślą o realizacji celów zrównoważonego rozwoju ONZ. Celem współpracy międzynarodowej powinno być wzmocnienie doskonałości unijnych badań naukowych i innowacji, atrakcyjności oraz konkurencyjności gospodarczej i przemysłowej ▌, pokonywanie globalnych wyzwań, ujętych w celach zrównoważonego rozwoju ONZ, oraz wsparcie polityki zewnętrznej Unii. Należy przyjąć podejście polegające na ogólnym otwarciu na doskonałość w zakresie partycypacji międzynarodowej i ukierunkowanej współpracy międzynarodowej oraz stosować odpowiednie kryteria kwalifikowalności, z uwzględnieniem różnych poziomów zdolności w zakresie badań naukowych i innowacji, w odniesieniu do finansowania podmiotów z siedzibą w państwach o niskim lub średnim dochodzie. Jednocześnie należy propagować stowarzyszanie państw trzecich z programem, w przypadku gdy przewidywana jest wzajemność oraz chronione są interesy Unii, a także promowane jest zwiększone uczestnictwo wszystkich państw członkowskich w programie.

(26)  Dążąc do pogłębienia związku między nauką a społeczeństwem i zwiększenia do maksimum korzyści płynących z ich współdziałania, program powinien czynnie i biernie angażować obywateli i organizacje społeczeństwa obywatelskiego we wspólne opracowywanie i tworzenie programów i treści w zakresie odpowiedzialnych badań naukowych i innowacji (RRI), które odpowiedzą na obawy, potrzeby i oczekiwania obywateli i społeczeństwa obywatelskiego, jak również w propagowanie edukacji naukowej i czynienie wiedzy naukowej publicznie dostępną, a także ułatwiać obywatelom i organizacjom społeczeństwa obywatelskiego uczestnictwo w swoich działaniach. Środki podejmowane w celu zwiększenia zaangażowania obywateli i społeczeństwa obywatelskiego powinny być monitorowane.

(26a)  Program „Horyzont Europa” powinien wspierać nowe technologie z myślą o przezwyciężaniu przeszkód, które uniemożliwiają osobom niepełnosprawnym dostęp i pełne uczestnictwo oraz ograniczają w konsekwencji rozwój prawdziwie integracyjnego społeczeństwa.

(27)  Zgodnie z art. 349 TFUE regiony najbardziej oddalone Unii mają prawo do specyficznych środków (biorąc pod uwagę ich strukturalną sytuację społeczną i gospodarczą) w odniesieniu do ich dostępu do programów horyzontalnych Unii. W związku z tym w programie powinno się uwzględnić szczególny charakter tych regionów, zgodnie z komunikatem Komisji „Silniejsze i odnowione partnerstwo strategiczne z regionami najbardziej oddalonymi UE” (COM(2017)0623), w wersji zatwierdzonej przez Radę w dniu 12 kwietnia 2018 r. oraz, w miarę możliwości, propagować ich uczestnictwo w programie.

(28)  Celem działalności prowadzonej w ramach programu powinno być zniesienie nierówności płci, unikanie dyskryminacji ze względu na płeć, odpowiednie włączanie aspektu płci do treści badań naukowych i innowacji, wzmacnianie równowagi między życiem zawodowym a prywatnym, propagowanie równości kobiet i mężczyzn, w tym zasad równości wynagrodzenia,o których mowa w art. 141 ust. 3 TFUE i dyrektywie 2006/54/WE w sprawie wprowadzenia w życie zasady równości szans oraz równego traktowania kobiet i mężczyzn w dziedzinie zatrudnienia i pracy, a także zapewnianie dostępu niepełnosprawnym naukowcom do badań naukowych i innowacji ▌. ▌

(29)  Z uwagi na specyfikę sektora przemysłu obronnego szczegółowe przepisy dotyczące finansowania unijnego dla projektów badawczych w dziedzinie obronności powinny zostać ustanowione w rozporządzeniu ... ustanawiającym Europejski Fundusz Obronny(10), określającym zasady uczestnictwa w badaniach nad obronnością. Chociaż należy wspierać synergie między programem „Horyzont Europa” i Europejskim Funduszem Obronnym, unikając jednocześnie powielania, działalność w ramach programu „Horyzont Europa” powinna być ukierunkowana wyłącznie na zastosowania cywilne.

(30)  Niniejsze rozporządzenie określa pulę środków finansowych na program. Kwota wskazana na szczegółowy program, o którym mowa w art. 1 ust. 3 lit. a), stanowi główną kwotę odniesienia w rozumieniu [odniesienie do ewentualnego zaktualizowania stosownie do nowego Porozumienia międzyinstytucjonalnego: pkt 17 Porozumienia międzyinstytucjonalnego z dnia 2 grudnia 2013 r. pomiędzy Parlamentem Europejskim, Radą i Komisją w sprawie dyscypliny budżetowej, współpracy w kwestiach budżetowych i należytego zarządzania finansami(11)] dla Parlamentu Europejskiego i Rady podczas rocznej procedury budżetowej.

(31)  Do niniejszego programu zastosowanie ma rozporządzenie (UE, Euratom) Parlamentu Europejskiego i Rady nr 2018/1046 („rozporządzenie finansowe”) (12), chyba że określono inaczej. Określa ono zasady wykonania budżetu Unii, w tym zasady dotyczące dotacji, nagród, zamówień publicznych, wykonania pośredniego, pomocy finansowej, instrumentów finansowych i gwarancji budżetowych.

(31a)  Należy nieustannie dążyć w ramach programu do uproszczeń administracyjnych, w szczególności zmniejszenia obciążenia administracyjnego dla beneficjentów. Komisja powinna w dalszym ciągu upraszczać swoje narzędzia i wytyczne w taki sposób, aby nakładać minimalne obciążenia na beneficjentów. W szczególności Komisja powinna rozważyć wydanie skróconej wersji wytycznych.

(31b)  Aby zapewnić Europie utrzymanie pozycji lidera globalnych badań naukowych i innowacji w obszarze cyfrowym oraz uwzględnić konieczność zwiększenia inwestycji w celu czerpania coraz większych korzyści z technologii cyfrowych, należy przeznaczyć wystarczający budżet na podstawowe priorytety cyfrowe.

(32)  Zgodnie z rozporządzeniem finansowym, rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady (UE, Euratom) nr 883/2013(13), rozporządzeniem Rady (Euratom, WE) nr 2988/95(14), rozporządzeniem Rady (Euratom, WE) nr 2185/96(15) i rozporządzeniem Rady (UE) 2017/1939(16) interesy finansowe Unii należy chronić za pomocą proporcjonalnych środków, w tym środków zapobiegania nieprawidłowościom, włącznie z nadużyciami finansowymi, ich wykrywania, korygowania i dochodzenia, a także odzyskiwania środków straconych, nienależnie wypłaconych lub nieodpowiednio wykorzystanych oraz, w stosownych przypadkach, nakładania sankcji administracyjnych. W szczególności, zgodnie z rozporządzeniem (UE, Euratom) nr 883/2013 i rozporządzeniem (Euratom, WE) nr 2185/96 Europejski Urząd ds. Zwalczania Nadużyć Finansowych (OLAF) może prowadzić dochodzenia administracyjne, w tym kontrole na miejscu i inspekcje, w celu ustalenia, czy miały miejsce nadużycie finansowe, korupcja lub jakiekolwiek inne nielegalne działanie, naruszające interesy finansowe Unii. Zgodnie z rozporządzeniem (UE) 2017/1939 Prokuratura Europejska (EPPO) może prowadzić dochodzenia i ścigać nadużycia finansowe i inne przestępstwa naruszające interesy finansowe Unii, jak przewidziano w dyrektywie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2017/1371(17). Zgodnie z rozporządzeniem finansowym każda osoba lub podmiot, które otrzymują środki finansowe Unii, w pełni współpracują w celu ochrony interesów finansowych Unii, przyznają konieczne prawa i dostęp Komisji, OLAF-owi, EPPO i Europejskiemu Trybunałowi Obrachunkowemu (ETO) oraz zapewniają, aby wszelkie osoby trzecie uczestniczące w wykonaniu środków finansowych Unii przyznały tym organom równoważne prawa.

(33)  Zgodnie z [odniesienie do ewentualnego zaktualizowania stosownie do nowej decyzji w sprawie KTZ: art. 94 decyzji Rady 2013/755/UE(18)] osoby i podmioty z siedzibą w krajach i terytoriach zamorskich (KTZ) kwalifikują się do finansowania z zastrzeżeniem zasad i celów programu oraz ewentualnych uzgodnień mających zastosowanie do państwa członkowskiego, z którym dany kraj lub terytorium zamorskie są powiązane. Program powinien należycie uwzględniać specyfikę tych terytoriów w celu zapewnienia ich skutecznego uczestnictwa oraz powinien wspierać współpracę i synergie zwłaszcza z regionami najbardziej oddalonymi, jak również z państwami trzecimi leżącymi w ich sąsiedztwie.

(34)  Zgodnie z pkt 22 i 23 Porozumienia międzyinstytucjonalnego w sprawie lepszego stanowienia prawa z dnia 13 kwietnia 2016 r. zachodzi potrzeba ewaluacji niniejszego programu w oparciu o informacje zgromadzone w ramach spełniania szczegółowych wymogów dotyczących monitorowania, przy czym należy unikać nadmiernej regulacji i obciążeń administracyjnych, zwłaszcza względem państw członkowskich i beneficjentów programu. Wymogi te mogą, w stosownych przypadkach, obejmować mierzalne wskaźniki jako podstawę ewaluacji rzeczywistych efektów programu.

(35)  Komisji należy przekazać uprawnienia do przyjęcia aktów zgodnie z art. 290 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej w celu umożliwienia jej uzupełniania lub zmiany wskaźników ścieżek oddziaływania, jeżeli uzna to za konieczne. Szczególnie ważne jest, aby w czasie prac przygotowawczych Komisja prowadziła stosowne konsultacje, w tym na poziomie ekspertów, oraz aby konsultacje te prowadzone były zgodnie z zasadami określonymi w Porozumieniu międzyinstytucjonalnym w sprawie lepszego stanowienia prawa z dnia 13 kwietnia 2016 r. W szczególności, aby zapewnić Parlamentowi Europejskiemu i Radzie udział na równych zasadach w przygotowaniu aktów delegowanych, instytucje te otrzymują wszelkie dokumenty w tym samym czasie co eksperci państw członkowskich, a eksperci tych instytucji mogą systematycznie brać udział w posiedzeniach grup eksperckich Komisji zajmujących się przygotowaniem aktów delegowanych.

(36)  Spójność i synergia między programem „Horyzont Europa” a Programem kosmicznym UE będzie wspomagać tworzenie konkurencyjnego i innowacyjnego na skalę światową europejskiego sektora kosmicznego; wzmocni autonomię Europy w zakresie dostępu do przestrzeni kosmicznej i jej wykorzystania w bezpiecznym i zabezpieczonym środowisku; oraz wzmocni pozycję Europy na arenie międzynarodowej. Przełomowe rozwiązania opracowywane w ramach programu „Horyzont Europa” wspierane będą danymi i usługami udostępnianymi przez Program kosmiczny.

(36a)  Aby dane działanie mogło zostać wsparte finansowo, program prac powinien brać pod uwagę wyniki konkretnych wcześniejszych projektów oraz sytuację w nauce, technologii i innowacjach na szczeblu krajowym, unijnym i międzynarodowym, jak również odnośne zmiany polityczne, rynkowe i społeczne.

(37)  Zasady uczestnictwa i upowszechniania powinny odpowiednio odzwierciedlać potrzeby programu, z uwzględnieniem wątpliwości zgłaszanych i zaleceń formułowanych przez różne zainteresowane strony.

(38)  Jednolite zasady i wymogi stosowane w całym programie powinny zapewnić uproszczone i wspólne narzędzia wdrażające, w tym na potrzeby monitorowania i sprawozdawczości, oraz spójne ramy, które ułatwią uczestnictwo w programach wspieranych finansowo z budżetu programu, w tym uczestnictwo w programach zarządzanych przez organy finansujące, takie jak EIT, wspólne przedsięwzięcia lub inne struktury utworzone na podstawie art. 187 TFUE, oraz uczestnictwo w programach podejmowanych przez państwa członkowskie zgodnie z art. 185 TFUE. Przyjmowanie szczególnych zasad powinno być możliwe, jednak wyjątki muszą być ograniczone do absolutnie koniecznych i należycie uzasadnionych przypadków.

(39)  W działaniach wchodzących w zakres programu należy przestrzegać praw podstawowych i zasad uznanych w szczególności w Karcie praw podstawowych Unii Europejskiej. Działania takie powinny być realizowane w zgodności z wszelkimi obowiązkami prawnymi, w tym z prawem międzynarodowym oraz z wszelkimi stosownymi decyzjami Komisji, takimi jak zawiadomienie Komisji z dnia 28 czerwca 2013 r.(19), a także z zasadami etyki, co obejmuje unikanie naruszania zasady rzetelności badawczej. Należy uwzględniać opinie Europejskiej Grupy do spraw Etyki w Nauce i Nowych Technologiach, Agencji Praw Podstawowych Unii Europejskiej oraz Europejskiego Inspektora Ochrony Danych. Działalność badawczą należy również prowadzić z uwzględnieniem art. 13 TFUE, a także ograniczać wykorzystywanie zwierząt w badaniach i testach, dążąc docelowo do całkowitego zastąpienia ich wykorzystywania innymi rozwiązaniami.

(40)  Zgodnie z celami współpracy międzynarodowej określonymi w art. 180 i 186 TFUE należy propagować uczestnictwo podmiotów prawnych z siedzibą w państwach trzecich oraz organizacji międzynarodowych w interesie naukowym, społecznym, gospodarczym i technologicznym Unii. Realizacja programu powinna być zgodna ze środkami przyjętymi na mocy art. 75 i 215 TFUE oraz z prawem międzynarodowym. W przypadku działań związanych z unijnymi aktywami strategicznymi, interesami Unii, jej autonomią lub bezpieczeństwem uczestnictwo w określonych działaniach programu może zostać ograniczone wyłącznie do podmiotów z siedzibą w państwach członkowskich, lub do takich podmiotów oraz dodatkowo podmiotów z siedzibą w określonych państwach stowarzyszonych lub określonych innych państwach trzecich.

(41)  Mając na uwadze, że zmiana klimatu stanowi jedno z największych globalnych wyzwań społecznych, oraz mając na uwadze znaczenie przeciwdziałania zmianie klimatu zgodnie ze zobowiązaniami Unii na rzecz realizacji porozumienia paryskiego i celów zrównoważonego rozwoju Organizacji Narodów Zjednoczonych, niniejszy program przyczyni się do uwzględnienia działań w dziedzinie klimatu i do osiągnięcia ogólnego poziomu docelowego unijnych wydatków na wkład w realizację celów w dziedzinie klimatu wynoszącego co najmniej 25 % w WRF na lata 2021–2027, a także do osiągnięcia celu rocznego na poziomie 30 % jak najszybciej, a najpóźniej do 2027 r. Kwestie związane z klimatem uwzględnia się odpowiednio w treści badań naukowych i innowacji oraz włącza w ich główny nurt na wszystkich etapach cyklu badawczego.

(41a)  W kontekście ścieżki oddziaływania związanej z klimatem Komisja przedstawi sprawozdanie na temat wyników, innowacji i zagregowanych szacunkowych skutków projektów, które są istotne z punktu widzenia klimatu, w tym w podziale na części programu i tryby wdrażania. W swojej analizie Komisja powinna uwzględnić długoterminowe koszty gospodarcze, społeczne i środowiskowe oraz korzyści dla obywateli Europy wynikające z działań w ramach programu, w tym przyjęcie innowacyjnych rozwiązań w zakresie łagodzenia zmiany klimatu i przystosowywania się do niej, szacowane skutki dla miejsc pracy i tworzenia przedsiębiorstw, wzrostu gospodarczego i konkurencyjności, czystej energii, zdrowia i dobrostanu (w tym jakości powietrza, gleby i wody). Wyniki tej analizy skutków powinny zostać podane do wiadomości publicznej, ocenione w kontekście europejskich celów w zakresie klimatu i energii oraz wykorzystane w późniejszym procesie planowania strategicznego i przyszłych programach prac.

(42)  Do niniejszego rozporządzenia zastosowanie mają horyzontalne przepisy finansowe przyjęte przez Parlament Europejski i Radę na podstawie art. 322 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej. Przepisy te, ustanowione rozporządzeniem finansowym, określają w szczególności procedurę ustanawiania i wykonania budżetu w drodze dotacji, zamówień, nagród i wykonania pośredniego oraz przewidują kontrole wykonywania obowiązków przez podmioty upoważnione do działań finansowych. Przepisy przyjęte na podstawie art. 322 TFUE dotyczą również ochrony budżetu Unii w przypadku uogólnionych braków w zakresie praworządności w państwach członkowskich, jako że poszanowanie praworządności jest niezbędnym warunkiem wstępnym należytego zarządzania finansami i skutecznego unijnego finansowania.

(43)  Wykorzystywanie poufnych informacji zawartych w istniejącej wiedzy lub dostęp nieuprawnionych osób do poufnych rezultatów i danych badawczych mogą mieć niekorzystny wpływ na interesy Unii lub jednego bądź większej liczby państw członkowskich. W związku z tym przetwarzanie poufnych danych i informacji niejawnych powinno podlegać wszystkim stosownym przepisom prawa Unii, w tym wewnętrznym przepisom instytucji, takim jak decyzja Komisji (UE, Euratom) 2015/444(20), w której ustanowiono przepisy bezpieczeństwa dotyczące ochrony informacji niejawnych UE.

(45)  Należy koniecznie ustanowić warunki przyznawania finansowania unijnego uczestnikom działań w ramach programu. Dotacje będą głównym rodzajem finansowania w ramach programu. Inne rodzaje finansowania powinny być wybierane w zależności od możliwości osiągnięcia szczegółowych celów działań i uzyskania rezultatów, z uwzględnieniem w szczególności kosztów kontroli, obciążenia administracyjnego oraz przewidywanego ryzyka nieprzestrzegania przepisów. W przypadku dotacji powinno to obejmować uwzględnienie płatności ryczałtowych, stawek zryczałtowanych lub kosztów jednostkowych określonych w rozporządzeniu finansowym ▌w celu dalszego uproszczenia. Zanim jakikolwiek nowy system zwrotu kosztów może być uznany za prawdziwe uproszczenie dla beneficjentów, powinien być poprzedzony kompleksową oceną zakończoną pozytywnym wynikiem.

(47)  Zgodnie z rozporządzeniem (UE, Euratom) Parlamentu Europejskiego i Rady nr 2018/1046 („rozporządzeniem finansowym”)(21) program powinien zapewnić podstawę do szerszego akceptowania zwyczajowej praktyki księgowania kosztów przez beneficjentów w odniesieniu do kosztów personelu i kosztów jednostkowych towarów i usług fakturowanych wewnętrznie (w tym dla dużych infrastruktur badawczych w rozumieniu programu „Horyzont 2020”). Stosowanie kosztów jednostkowych towarów i usług fakturowanych wewnętrznie, obliczanych zgodnie ze zwyczajowymi praktykami księgowymi beneficjentów i obejmujących koszty bezpośrednie i koszty pośrednie, powinno stanowić opcję dostępną dla wszystkich beneficjentów. W tym kontekście beneficjenci powinni mieć możliwość uwzględnienia rzeczywistych kosztów pośrednich obliczonych na podstawie kluczy przydziału w takich kosztach jednostkowych dla towarów i usług fakturowanych wewnętrznie.

(48)  Należy jeszcze bardziej uprościć obecny system zwrotu kosztów rzeczywistych personelu, wychodząc od opracowanego w ramach programu „Horyzont 2020” podejścia przewidującego wynagrodzenie oparte na projektach i dostosowując je dalej do rozporządzenia finansowego, w dążeniu do zmniejszenia różnic w wynagrodzeniach między naukowcami z UE biorącymi udział w programie.

(49)  Fundusz gwarancyjny dla uczestników ustanowiony w ramach programu „Horyzont 2020” i zarządzany przez Komisję okazał się ważnym mechanizmem zabezpieczającym, który zmniejsza ryzyko związane z kwotami należnymi i niezwróconymi przez uczestników niewywiązujących się ze zobowiązań. W związku z tym fundusz gwarancyjny dla beneficjentów, przemianowany na Mechanizm Ubezpieczeń Wzajemnych („Mechanizm”), powinien kontynuować swoją działalność i zostać rozszerzony na inne organy finansujące, w szczególności na inicjatywy na podstawie art. 185 TFUE. Mechanizm powinien zostać otwarty dla beneficjentów wszelkich innych programów unijnych zarządzanych bezpośrednio.

(50)   Należy ustanowić przepisy dotyczące wykorzystania i upowszechniania rezultatów, aby zapewnić ich ochronę, wykorzystanie, upowszechnianie i zapewnianie dostępu do nich przez beneficjentów, stosownie do przypadku. Należy położyć większy nacisk na wykorzystywanie rezultatów, a Komisja powinna określić i pomóc zmaksymalizować możliwości korzystania przez beneficjentów z rezultatów, w szczególności w Unii. Wykorzystywanie rezultatów powinno odbywać się z uwzględnieniem zasad niniejszego programu, w tym promowania innowacji w Unii i wzmacniania europejskiej przestrzeni badawczej.

(51)  Kluczowe elementy systemu oceny i kwalifikacji wniosków ze szczególnym naciskiem na kryterium doskonałości, oddziaływania i jakości oraz skuteczności realizacji, stosowane w poprzednim programie „Horyzont 2020”, powinny zostać zachowane. Wnioski powinny nadal być kwalifikowane na podstawie oceny dokonywanej przez niezależnych ekspertów wywodzących się z jak największej liczby państw członkowskich. Komisja powinna w stosownych przypadkach organizować anonimowe oceny i analizować ich wyniki w celu unikania stronniczości w procesie kwalifikacji. W stosownych przypadkach niezależni eksperci powinni brać pod uwagę konieczność zapewnienia spójności portfela projektów jako całości.

(52)  Należy wdrożyć systematyczne wzajemne uznawanie wyników audytów i ocen ▌z innych programów unijnych zgodnie z art. 127 rozporządzenia finansowego w odniesieniu do wszystkich części programu w celu zmniejszenia obciążenia administracyjnego beneficjentów funduszy unijnych. Wzajemne uznawanie powinno być wyraźnie przewidziane poprzez uwzględnienie także innych elementów uzyskiwania pewności, takich jak audyty systemów i procesów.

(53)  Do pokonania określonych wyzwań w obszarach badań naukowych i innowacji należy dążyć poprzez przyznawanie nagród, w tym, w stosownych przypadkach, nagród wspólnych lub łącznych, w konkursach organizowanych przez Komisję lub organ finansujący z innymi organami Unii, państwami trzecimi, organizacjami międzynarodowymi lub podmiotami prawnymi o charakterze niezarobkowym. W szczególności należy przyznawać nagrody projektom przyciągającym naukowców do krajów objętych inicjatywą szerszego uczestnictwa, a także udanym projektom w celu zwiększenia ich widoczności i umożliwienia im wzmocnionego promowania działań finansowanych przez Unię.

(54)  Rodzaje finansowania i metody realizacji na podstawie niniejszego rozporządzenia powinny być wybierane w zależności od możliwości osiągnięcia szczegółowych celów działań i uzyskania rezultatów, biorąc pod uwagę w szczególności koszty kontroli, obciążenie administracyjne oraz przewidywane ryzyko nieprzestrzegania przepisów. ▌Powyższa zasada powinna obejmować rozważenie możliwości zastosowania płatności ryczałtowych, stawek zryczałtowanych i stawek jednostkowych,

PRZYJMUJĄ NINIEJSZE ROZPORZĄDZENIE:

TYTUŁ I

PRZEPISY OGÓLNE

Artykuł 1

Przedmiot

1.  Niniejsze rozporządzenie ustanawia program ramowy w zakresie badań naukowych i innowacji „Horyzont Europa” („program”) oraz zasady uczestnictwa i upowszechniania w działaniach pośrednich w ramach tego programu, a także określa ramy regulujące unijne wsparcie na rzecz działalności w zakresie badań naukowych i innowacji.

2.  Określa ono cele programu, budżet na lata 2021–2027, formy finansowania unijnego oraz zasady dotyczące przyznawania takiego finansowania.

3.  Program jest realizowany poprzez:

a)  program szczegółowy ustanowiony decyzją .../.../UE(22) ;

aa)  wkład finansowy na rzecz EIT ustanowionego rozporządzeniem (WE) nr 294/2008;

b)  program szczegółowy w zakresie badań nad obronnością ustanowiony rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady …/…/UE ustanawiającym Europejski Fundusz Obronny.

4.  Terminy „Horyzont Europa”, „program” i „program szczegółowy” stosowane w niniejszym rozporządzeniu odnoszą się do kwestii dotyczących jedynie programu szczegółowego określonego w ust. 3 lit. a), chyba że wyraźnie zaznaczono inaczej.

EIT wdraża program zgodnie ze swoimi celami strategicznymi na lata 2021–2027, określonymi w strategicznym planie innowacji EIT, z uwzględnieniem planowania strategicznego.

Artykuł 2

Definicje

Na potrzeby niniejszego rozporządzenia stosuje się następujące definicje:

1)  „infrastruktury badawcze” oznaczają zaplecze zapewniające zasoby i usługi na potrzeby społeczności naukowych, umożliwiające im prowadzenie badań naukowych i wspieranie innowacji w swoich dziedzinach. Definicja ta obejmuje powiązane zasoby ludzkie oraz główne wyposażenie lub zestawy przyrządów; zaplecze związane z wiedzą, takie jak zbiory, archiwa lub infrastruktura danych naukowych; systemy obliczeniowe, sieci łączności i wszelkie inne rodzaje infrastruktury, o unikatowym charakterze i otwarte dla użytkowników zewnętrznych, niezbędne do osiągnięcia doskonałości w zakresie badań naukowych i innowacji. W stosownych przypadkach mogą być one wykorzystywane do celów innych niż badawcze, na przykład do celów edukacyjnych lub świadczenia usług publicznych, i mogą być „zlokalizowane w jednym miejscu”, „wirtualne” lub „rozproszone”;

2)  „strategia inteligentnej specjalizacji” ma takie samo znaczenie jak strategia inteligentnej specjalizacji zdefiniowana w rozporządzeniu Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1303/2013(23) i spełniająca warunki podstawowe określone w rozporządzeniu (UE) XX [rozporządzenie ustanawiające wspólne przepisy];

3)  „partnerstwo europejskie” oznacza inicjatywę, przygotowaną przy wczesnym zaangażowaniu państw członkowskich lub krajów stowarzyszonych, w ramach której Unia, wraz z partnerami prywatnymi lub publicznymi (takimi jak podmioty z sektora przemysłu, uczelnie wyższe, organizacje badawcze, podmioty realizujące misję publiczną na szczeblu lokalnym, regionalnym, krajowym lub międzynarodowym lub organizacje społeczeństwa obywatelskiego, w tym fundacje i organizacje pozarządowe) zobowiązują się do wspólnego wspierania opracowywania i realizacji programu działań w zakresie badań naukowych i innowacji, w tym związanych z absorpcją rynkową, regulacyjną lub polityczną;

4)  „otwarty dostęp” oznacza praktykę zapewniania użytkownikom końcowym nieodpłatnego dostępu internetowego do produktów badań naukowych, będących wynikiem działań finansowanych ze środków programu, zgodnie z art. 10 i art. 35 ust. 3 niniejszego rozporządzenia;

4a)   „otwarta nauka” oznacza podejście do procesu naukowego oparte na otwartej współpracy, narzędziach i rozpowszechnianiu wiedzy, w tym na elementach określonych w art. 10;

5)  „misja” oznacza portfel działań w dziedzinie badań naukowych i innowacji, opartych na doskonałości, ukierunkowanych na skutki i obejmujących wiele dyscyplin i sektorów, które mają:

–  osiągnąć w ustalonych ramach czasowych wymierny cel, który nie mógłby zostać osiągnięty w drodze działań indywidualnych,

–  oddziaływać na społeczeństwo i kształtowanie polityki poprzez naukę i technologię oraz

–  być istotne dla znacznej części społeczeństwa europejskiego oraz dla szerokiego kręgu obywateli europejskich;

6)  „przedkomercyjne zamówienia publiczne” oznaczają zamawianie usług w zakresie badań naukowych i rozwoju obejmujące podział ryzyka i korzyści na warunkach rynkowych oraz rozwój konkurencyjny w etapach, przy czym zamówione usługi w zakresie badań naukowych i rozwoju są wyraźnie oddzielone od komercyjnego rozpowszechniania produktów końcowych;

7)  „zamówienia publiczne na innowacyjne rozwiązania” oznaczają zamówienia, w których instytucje zamawiające odgrywają rolę pierwszego nabywcy innowacyjnych towarów lub usług, które nie są jeszcze dostępne komercyjnie na dużą skalę, przy czym procedura zamówienia może obejmować badanie zgodności;

8)  „prawa dostępu” oznaczają prawa do korzystania z rezultatów lub istniejącej wiedzy na warunkach określonych zgodnie z niniejszym rozporządzeniem;

9)  „istniejąca wiedza” oznacza wszelkie dane, wiedzę fachową lub informacje, bez względu na ich formę lub charakter, materialne lub niematerialne – w tym wszelkie prawa, takie jak prawa własności intelektualnej – które: (i) znajdują się w posiadaniu beneficjentów przed ich przystąpieniem do działania; oraz (ii) zostały określone przez beneficjentów w pisemnej umowie na potrzeby realizacji działania lub wykorzystania rezultatów;

10)  „upowszechnianie” oznacza publiczne ujawnienie rezultatów przy wykorzystaniu stosownych środków (inne niż w następstwie ochrony lub wykorzystania rezultatów), w tym poprzez publikacje naukowe w dowolnym medium;

11)  „wykorzystanie” oznacza stosowanie rezultatów w dalszej działalności w zakresie badań naukowych i innowacji, innej niż działalność objęta danym działaniem, w tym między innymi wykorzystanie komercyjne w celu opracowania, stworzenia, wytworzenia i wprowadzenia do obrotu produktu lub procesu, stworzenia i świadczenia usługi lub też w działalności normalizacyjnej;

12)  „sprawiedliwe i rozsądne warunki” oznaczają odpowiednie warunki, w tym ewentualne warunki finansowe lub warunki udzielania nieodpłatnego dostępu, uwzględniające konkretne okoliczności wniosku o prawa dostępu, na przykład rzeczywistą bądź potencjalną wartość rezultatów lub istniejącej wiedzy, których dotyczy wniosek o prawa dostępu, lub zakres, czas trwania bądź inne cechy przewidzianego wykorzystania;

13)  „organ finansujący” oznacza organ lub organizację, inne niż Komisja, o których mowa w art. 62 ust. 1 lit. c) rozporządzenia finansowego, którym Komisja powierzyła zadania związane z wykonaniem budżetu w ramach programu;

14)  „międzynarodowa organizacja na rzecz badań naukowych w Europie” oznacza organizację międzynarodową, której większość członków stanowią państwa członkowskie lub państwa stowarzyszone i której głównym celem jest wspieranie współpracy naukowej i technologicznej w Europie;

15)  „podmiot prawny” oznacza każdą osobę fizyczną lub prawną utworzoną i uznaną za taką na mocy prawa krajowego, unijnego lub międzynarodowego, która posiada osobowość prawną i która – działając w swoim własnym imieniu – może wykonywać prawa i podlegać obowiązkom, albo podmiot nieposiadający osobowości prawnej zgodnie z art. 197 ust. 2 lit. c) rozporządzenia finansowego;

15a)  „kraje objęte inicjatywą szerszego uczestnictwa”/„kraje osiągające słabe wyniki w zakresie badań i innowacji” oznaczają kraje, w których należy ustanowić podmioty prawne, aby kwalifikować się jako koordynatorzy w ramach komponentu „rozszerzanie uczestnictwa i rozpowszechnianie doskonałości” należącego do części „Rozszerzanie uczestnictwa i wzmacnianie europejskiej przestrzeni badawczej” programu „Horyzont Europa”. Spośród państw członkowskich UE są to: Bułgaria, Chorwacja, Cypr, Republika Czeska, Estonia, Grecja, Węgry, Łotwa, Litwa, Malta, Polska, Portugalia, Rumunia, Słowacja i Słowenia na cały okres trwania programu. W przypadku państw stowarzyszonych wykaz kwalifikujących się krajów zostanie określony na podstawie wskaźnika i opublikowany w programie prac. Na podstawie art. 349 TFUE podmioty prawne z regionów najbardziej oddalonych będą w pełni kwalifikować się jako koordynatorzy w ramach tego komponentu.

16)  „podmiot prawny o charakterze niezarobkowym” oznacza podmiot prawny, którego celem z racji formy prawnej nie jest osiąganie zysku lub który ma prawne lub statutowe zobowiązanie do niedystrybuowania zysków między udziałowców lub indywidualnych członków;

16a)  „MŚP” oznacza mikro-, małe i średnie przedsiębiorstwo określone w zaleceniu Komisji 2003/361/WE;

17)  „mała spółka o średniej kapitalizacji” oznacza podmiot, który nie jest mikro-, małym ani średnim przedsiębiorstwem („MŚP”) zdefiniowanym w zaleceniu Komisji 2003/361/WE i który zatrudnia nie więcej niż 499 pracowników, przy czym liczba zatrudnionych jest obliczana zgodnie z art. 3, 4, 5 i 6 tytułu I załącznika do wspomnianego zalecenia;

18)  „rezultaty” oznaczają wszelkie materialne lub niematerialne efekty realizacji działania, takie jak dane, wiedza fachowa lub informacje, bez względu na ich formę lub charakter i niezależnie od tego, czy mogą być objęte ochroną, a także wszelkie związane z nimi prawa, w tym prawa własności intelektualnej;

18a)  „produkty badań naukowych” oznaczają rezultaty działań, do których można udzielić dostępu w formie publikacji naukowych, danych lub innych wytworzonych wyników i procesów, takich jak oprogramowanie, algorytmy, protokoły i elektroniczne zeszyty laboratoryjne;

19)  „pieczęć doskonałości” oznacza certyfikowany znak jakości wskazujący, że wniosek przedłożony w odpowiedzi na zaproszenie do składania wniosków przekracza wszelkie progi oceny określone w programie prac, ale nie mógł być finansowany ze względu na brak środków w budżecie przeznaczonym na to zaproszenie w odnośnym programie prac, ale może otrzymać wsparcie z innych unijnych lub krajowych źródeł finansowania;

19a)  „strategiczny plan w zakresie badań naukowych i innowacji” oznacza akt wykonawczy określający strategię realizacji treści programu prac obejmującą maksymalny okres czterech lat, w następstwie szeroko zakrojonego, obowiązkowego procesu konsultacji z udziałem wielu zainteresowanych stron. Określa się w nim priorytety, odpowiednie rodzaje działań i sposoby ich wdrożenia.

20)  „program prac” oznacza dokument przyjęty przez Komisję w celu realizacji programu szczegółowego(24) zgodnie z jego art. 12 lub dokument równoważny w treści i strukturze przyjęty przez organ finansujący;

21)  „zaliczka zwrotna” oznacza część finansowania mieszanego z programu „Horyzont Europa” lub EIC, która odpowiada pożyczce na podstawie tytułu X rozporządzenia finansowego, ale która jest bezpośrednio przyznawana przez Unię na zasadzie nienastawienia na zysk i przeznaczona na pokrycie kosztów działalności odpowiadającej działaniu w zakresie innowacji oraz którą beneficjent ma zwrócić Unii na warunkach określonych w umowie;

22)  „umowa” oznacza porozumienie zawarte między Komisją lub organem finansującym a podmiotem prawnym realizującym działanie w zakresie innowacji i wprowadzenia na rynek i otrzymującym wsparcie w postaci finansowania mieszanego z programu „Horyzont Europa” lub EIC;

23)  „informacja niejawna” oznacza informację niejawną Unii Europejskiej zdefiniowaną w art. 3 decyzji Komisji (UE, Euratom) 2015/444, jak również informację niejawną państw członkowskich, informację niejawną państw trzecich, z którymi Unia zawarła umowę o bezpieczeństwie, oraz informację niejawną organizacji międzynarodowej, z którą Unia zawarła umowę o bezpieczeństwie;

24)  „działanie łączone” oznacza działania wspierane z budżetu UE, w tym działanie w ramach instrumentów łączonych zgodnie z art. 2 pkt 6 rozporządzenia finansowego, łączące bezzwrotne formy wsparcia lub instrumenty finansowe z budżetu UE oraz zwrotne formy wsparcia z instytucji finansowania rozwoju lub innych publicznych instytucji finansowych, a także z komercyjnych instytucji finansowych i od inwestorów;

25)  „finansowanie mieszane z programu »Horyzont Europa« ▌” oznacza wsparcie finansowe na rzecz programu wsparcia działań w zakresie innowacji i wprowadzenia na rynek, składające się z określonego połączenia dotacji lub zaliczki zwrotnej z inwestycją kapitałową lub jakąkolwiek inną podlegającą zwrotowi formą wsparcia;

25-a)  „finansowanie mieszane z EIC” oznacza bezpośrednie wsparcie finansowe udzielane w ramach EIC na rzecz działania w zakresie innowacji i wprowadzenia na rynek, składające się z połączenia dotacji lub zaliczki zwrotnej z inwestycją kapitałową lub jakąkolwiek inną podlegającą zwrotowi formą wsparcia;

25a)  „działanie w zakresie badań naukowych i innowacji” oznacza działanie polegające głównie na działalności w celu stworzenia nowej wiedzy lub zbadania wykonalności nowych bądź udoskonalonych technologii, produktów, procesów, usług lub rozwiązań. Może ono obejmować badania podstawowe i stosowane, rozwój i integrację technologii, testowanie, demonstrację i walidację na małą skalę prototypu w środowisku laboratoryjnym lub symulowanym;

25b)  „działanie w zakresie innowacji” oznacza działanie polegające głównie na działalności bezpośrednio ukierunkowanej na opracowanie planów i ustaleń lub projektów dotyczących nowych, zmienionych lub ulepszonych produktów, procesów lub usług, mogącej obejmować opracowanie prototypu, testowanie, demonstrację, projekty pilotażowe, walidację produktów na dużą skalę i powielanie rynkowe;

25c)  „badania pionierskie ERBN (w tym weryfikacja poprawności projektu ERBN)” oznaczają działania badawcze pod kierownictwem głównego badacza, prowadzone u jednego beneficjenta lub u większej ich liczby, tylko w ramach ERBN;

25d)  „działanie w zakresie szkoleń i mobilności” oznacza działanie ukierunkowane na poprawę umiejętności, wiedzy i perspektyw rozwoju kariery naukowców w oparciu o mobilność między państwami oraz, w stosownych przypadkach, między sektorami lub dyscyplinami;

25e)  „działanie do celów współfinansowania programu” oznacza działanie w celu zapewnienia wieloletniego współfinansowania programu działań ustanowionego lub realizowanego przez podmioty zarządzające lub finansujące programy w zakresie badań naukowych i innowacji, inne niż unijne organy finansujące. Taki program działań może wspierać tworzenie sieci i koordynację, badania naukowe, innowacje, działania pilotażowe, działania w zakresie innowacji i wprowadzania na rynek, działania w zakresie szkoleń i mobilności, działalność w zakresie podnoszenia świadomości i komunikacji, upowszechnianie i wykorzystanie, wszelkie odpowiednie wsparcie finansowe w takich formach jak dotacje, nagrody, zamówienia publiczne, jak również finansowanie mieszane z programu „Horyzont Europa” lub połączenie takich działań. Działanie do celów współfinansowania programu może być realizowane bezpośrednio przez wspomniane podmioty lub przez osoby trzecie w ich imieniu;

25f)  „działanie dotyczące przedkomercyjnych zamówień publicznych” oznacza działanie, którego głównym celem jest realizacja przedkomercyjnego zamówienia publicznego, udzielanego przez beneficjentów będących instytucjami zamawiającymi lub podmiotami zamawiającymi;

25g)  „działanie dotyczące zamówień publicznych na innowacyjne rozwiązania” oznacza działanie, którego głównym celem jest realizacja wspólnego lub skoordynowanego zamówienia publicznego na innowacyjne rozwiązania, udzielanego przez beneficjentów będących instytucjami zamawiającymi lub podmiotami zamawiającymi;

25h)  „działanie koordynacyjne i wspierające” oznacza działanie przyczyniające się do realizacji celów programu, z wyłączeniem działalności w zakresie badań naukowych i innowacji, chyba że jest ona prowadzona w ramach komponentu „rozszerzanie uczestnictwa i rozpowszechnianie doskonałości” części „Rozszerzanie uczestnictwa i wzmacnianie europejskiej przestrzeni badawczej”, a także koordynację oddolną bez współfinansowania działań badawczych przez UE, umożliwiającą współpracę między podmiotami prawnymi z państw członkowskich i państw stowarzyszonych w celu wzmocnienia europejskiej przestrzeni badawczej;

25i)  „nagroda motywacyjna” oznacza nagrodę w celu pobudzenia inwestycji w danym kierunku poprzez określenie celu przed wykonaniem prac;

25j)  „nagroda uznania” oznacza nagrodę będącą wyrazem uznania dla dokonanych osiągnięć i zrealizowanych wybitnych prac;

25k)  „działanie w zakresie innowacji i wprowadzania na rynek” oznacza działanie obejmujące działanie w zakresie innowacji i inną działalność niezbędną do wprowadzania innowacji na rynek, w tym wspieranie ekspansji przedsiębiorstw, zapewnianie finansowania mieszanego w ramach programu „Horyzont Europa” (połączenie finansowania w formie dotacji i finansowania prywatnego);

25l)  „działania pośrednie” oznaczają działania w zakresie badań i innowacji, którym Unia zapewnia wsparcie finansowe i które są podejmowane przez uczestników;

25m)  „działania bezpośrednie” oznaczają działania w zakresie badań i innowacji podejmowane przez Komisję za pośrednictwem Wspólnego Centrum Badawczego (JRC);

27)  „zamówienie” oznacza zamówienie zdefiniowane w art. 2 pkt 49 rozporządzenia finansowego;

28)  „podmiot stowarzyszony” oznacza podmiot prawny zdefiniowany w art. 187 ust. 1 rozporządzenia finansowego;

30)  „ekosystem innowacji” oznacza ekosystem, który skupia na szczeblu UE strony lub podmioty, których zadaniem jest umożliwienie rozwoju technologicznego i innowacji. Obejmuje on związki między zasobami materialnymi (takimi jak środki finansowe, sprzęt i obiekty), podmiotami instytucjonalnymi (takimi jak instytucje szkolnictwa wyższego i usługi wspierające, organizacje badawczo-technologiczne, spółki, przedsiębiorstwa »venture capital« i pośrednicy finansowi) a podmiotami krajowymi, regionalnymi i lokalnymi kształtującymi politykę i finansującymi;

Artykuł 3

Cele programu

1.  Ogólnym celem programu jest osiągnięcie naukowego, technologicznego, gospodarczego i społecznego oddziaływania w wyniku inwestycji Unii w badania naukowe i innowacje, aby wzmocnić bazę naukową i technologiczną Unii i przyczynić się do zwiększenia jej konkurencyjności we wszystkich państwach członkowskich, w tym w jej przemyśle, zrealizować strategiczne priorytety Unii i przyczynić się do realizacji strategii politycznych i celów Unii, wnieść wkład w pokonywanie globalnych wyzwań, w tym osiąganie celów zrównoważonego rozwoju przy poszanowaniu zasad Agendy 2030 i porozumienia paryskiego, a także wzmocnić europejską przestrzeń badawczą. Celem programu jest zatem maksymalizacja unijnej wartości dodanej przez skoncentrowanie się na celach i działaniach, których skuteczna realizacja przez państwa członkowskie nie jest możliwa samodzielnie, lecz we współpracy.

2.  Program ma następujące cele szczegółowe:

a)  rozwijanie, promowanie i upowszechnianie doskonałości naukowej, wspieranie tworzenia i rozpowszechniania wysokiej jakości nowej podstawowej i stosowanej wiedzy, umiejętności, technologii oraz rozwiązań, szkolenia i mobilności naukowców, przyciąganie utalentowanych ludzi na wszystkich szczeblach oraz przyczynianie się do pełnego zaangażowania unijnej puli talentów w działania wspierane w ramach niniejszego programu;

b)  generowanie wiedzy, wzmocnienie oddziaływania badań naukowych i innowacji na kształtowanie, wspieranie i realizację polityki Unii oraz wspieranie dostępu do innowacyjnych rozwiązań i ich absorpcji przez przemysł europejski, a zwłaszcza MŚP, i społeczeństwo w celu sprostania globalnym wyzwaniom, jakimi są między innymi zmiana klimatu i realizacja celów zrównoważonego rozwoju;

c)  propagowanie wszelkich form innowacji, ułatwianie rozwoju technologicznego, demonstracji i transferu wiedzy i technologii oraz wzmocnienie ▌wdrażania i wykorzystywania innowacyjnych rozwiązań;

d)   zoptymalizowanie rezultatów programu pod kątem wzmocnienia europejskiej przestrzeni badawczej i zwiększenia jej oddziaływania i atrakcyjności, wspieranie opartego na doskonałości uczestnictwa w programie „Horyzont Europa” ze strony wszystkich państw członkowskich, w tym krajów osiągających słabe wyniki w zakresie badań i innowacji, oraz ułatwianie powiązań w zakresie współpracy w dziedzinie badań naukowych i innowacji w Europie.

Artykuł 4

Struktura programu

1.  Program składa się z następujących części, przyczyniających się do osiągnięcia celów ogólnych i szczegółowych określonych w art. 3:

1)  filar I „Doskonała baza naukowa” ▌obejmujący następujące elementy:

a)  Europejska Rada Badań Naukowych (ERBN);

b)  działania „Maria Skłodowska-Curie” (MSCA);

c)  infrastruktury badawcze;

2)  filar II „Globalne wyzwania i europejska konkurencyjność przemysłowa” ▌obejmujący następujące elementy, przy uwzględnieniu, że nauki społeczne i humanistyczne odgrywają ważną rolę we wszystkich klastrach:

a)  klaster „Zdrowie”;

b)  klaster „Kultura, kreatywność i społeczeństwo integracyjne”;

ba)  klaster „Bezpieczeństwo cywilne na rzecz społeczeństwa”;

c)   klaster „Technologie cyfrowe, przemysł i przestrzeń kosmiczna”;

d)  klaster „Klimat, energetyka i mobilność”;

f)   klaster „Żywność, biogospodarka, zasoby naturalne, rolnictwo i środowisko”;

g)   niejądrowe działania bezpośrednie Wspólnego Centrum Badawczego (JRC);

3)  filar III „Innowacyjna Europa” obejmujący następujące elementy:

a)  Europejska Rada ds. Innowacji (EIC);

b)  europejskie ekosystemy innowacji;

c)  Europejski Instytut Innowacji i Technologii (EIT) ustanowiony rozporządzeniem (WE) nr 294/2008;

4)  część „Rozszerzanie uczestnictwa i wzmacnianie europejskiej przestrzeni badawczej” ▌obejmująca następujące elementy:

a)  rozszerzanie uczestnictwa i rozpowszechnianie doskonałości;

b)  zreformowanie i usprawnienie europejskiego systemu badań naukowych i innowacji.

2.  Ogólne kierunki działalności określono w załączniku I.

Artykuł 5(25)

Działalność badawczo-rozwojowa w dziedzinie obronności

1.  Działania prowadzone w ramach programu szczegółowego, o którym mowa w art. 1 ust. 3 lit. b), określone w rozporządzeniu ustanawiającym Europejski Fundusz Obronny, są ukierunkowane wyłącznie na działalność badawczo-rozwojową w dziedzinie obronności i obejmują następujące cele i ogólne kierunki działań:

—  działania służące wspieraniu konkurencyjności, wydajności i zdolności innowacyjnych europejskiej bazy obronnej, technologicznej i przemysłowej.

2.  ▌Niniejsze rozporządzenie nie ma zastosowania do programu szczegółowego, o którym mowa w art. 1 ust. 3 lit. b), z wyjątkiem niniejszego artykułu, art. 1 ▌oraz art. 9 ust. 1.

Artykuł 6(26)

Planowanie strategiczne oraz realizacja i formy finansowania unijnego

1.  Program jest realizowany według metody zarządzania bezpośredniego zgodnie z rozporządzeniem finansowym lub według metody zarządzania pośredniego z organami finansującymi, o których mowa w art. 62 ust. 1 lit. c) rozporządzenia finansowego.

2.  Program może zapewniać finansowanie działań pośrednich udzielane w dowolnej formie przewidzianej w rozporządzeniu finansowym, w szczególności w postaci dotacji, które stanowią główną formę wsparcia w ramach programu. Może również zapewniać finansowanie w formie nagród, zamówień i instrumentów finansowych w ramach działań łączonych i wsparcia kapitałowego instrumentu „Akcelerator” EIC.

3.  Zasady uczestnictwa i upowszechniania określone w niniejszym rozporządzeniu mają zastosowanie do działań pośrednich.

4.  Główne rodzaje działań, jakie należy stosować w programie, wymieniono i zdefiniowano w art. 2. ▌Formy finansowania, o których mowa w ust. 2, stosuje się w sposób elastyczny w ramach wszystkich celów programu, przy czym ich zastosowanie ustala się na podstawie potrzeb i charakteru danego celu.

5.  W ramach programu wspiera się również działania bezpośrednie podejmowane przez JRC. W przypadku gdy działania te stanowią wkład w realizację inicjatyw ustanowionych na podstawie art. 185 lub 187 TFUE, wkładu tego nie traktuje się jako części wkładu finansowego przyznanego tym inicjatywom.

6.  Wdrażanie programu szczegółowego oraz WWiI tworzone przez EIT wspierane są przez przejrzyste i strategiczne planowanie działań w zakresie badań naukowych i innowacji, jak określono w programie szczegółowym, w szczególności w odniesieniu do filaru „Globalne wyzwania i europejska konkurencyjność przemysłowa”, i obejmują również istotne działania w innych filarach oraz w części „Rozszerzanie uczestnictwa i wzmacnianie europejskiej przestrzeni badawczej”.

Komisja zapewnia zaangażowanie na wczesnym etapie państw członkowskich oraz intensywne kontakty z Parlamentem Europejskim, uzupełniane przez konsultacje z zainteresowanymi stronami oraz z ogółem społeczeństwa.

Planowanie strategiczne zapewnia spójność z innymi istotnymi programami unijnymi oraz z zobowiązaniami i priorytetami UE, a także zwiększa komplementarność i synergie z krajowymi i regionalnymi priorytetami i programami finansowania, wzmacniając tym samym EPB. Obszary, w których możliwe są ewentualne misje, oraz obszary, na których możliwe są zinstytucjonalizowane partnerstwa europejskie, określa się w załączniku Va.

6a.  W stosownych przypadkach, aby umożliwić szybszy dostęp do funduszy dla małych konsorcjów opartych na współpracy, można zaproponować procedurę szybkiej ścieżki do badań i innowacji (FTRI) w ramach niektórych zaproszeń do składania wniosków dotyczących wyboru działań w zakresie badań naukowych lub innowacji w ramach części „Globalne wyzwania i europejska konkurencyjność przemysłowa” oraz „Instrument »Pionier« EIC” programu ramowego.

Zaproszenie do składania wniosków w ramach procedury FTRI ma następujące łączne cechy:

–  oddolne zaproszenia do składania wniosków;

–  krótszy czas oczekiwania na przyznanie dotacji, nieprzekraczający 6 miesięcy;

–  wsparcie udzielane jedynie małym konsorcjom opartym na współpracy, w których skład wchodzi maksymalnie 6 różnych i niezależnych kwalifikujących się podmiotów prawnych;

–  maksymalna pomoc finansowa dla konsorcjum nieprzekraczająca 2,5 mln EUR.

W programie prac określa się zaproszenia do składania wniosków wykorzystujące procedurę FTRI.

7.  Działania w ramach programu „Horyzont Europa” realizuje się w drodze otwartych, konkurencyjnych zaproszeń do składania wniosków, w tym w ramach misji i partnerstw europejskich, z wyjątkiem działań, o których mowa w art. 39 dotyczącym nagród.

Artykuł 6a

Zasady programu

1.  Działalność w zakresie badań naukowych i innowacji prowadzona w ramach programu szczegółowego, o którym mowa w art. 1 ust. 3 lit. a), oraz w ramach EIT jest ukierunkowana wyłącznie na zastosowania cywilne. Nie zezwala się na przesunięcia budżetowe między kwotą przeznaczoną na program szczegółowy, o którym mowa w art. 1 ust. 3 lit. a), i EIT a kwotą przeznaczoną na program szczegółowy, o którym mowa w art. 1 ust. 3 lit. b), oraz unika się zbędnego powielania tych dwóch programów.

2.  Program „Horyzont Europa” zapewnia podejście multidyscyplinarne i przewiduje, w stosownych przypadkach, włączenie nauk społecznych i humanistycznych do wszystkich klastrów i działań opracowywanych w ramach programu, w tym specjalne zaproszenia do składania wniosków dotyczących tematów związanych z naukami społecznymi i humanistycznymi.

3.  Części programu oparte na współpracy zapewniają równowagę między niższymi i wyższymi poziomami gotowości technologicznej, obejmując tym samym cały łańcuch wartości.

3a.  Program zapewnia skuteczne promowanie i uwzględnianie współpracy z państwami trzecimi i organizacjami międzynarodowymi oraz inicjatyw opartych na wzajemnych korzyściach, interesach UE, zobowiązaniach międzynarodowych i, w stosownych przypadkach, zasadzie wzajemności.

4.  Program pomaga państwom objętym inicjatywą szerszego uczestnictwa w zwiększeniu udziału w programie „Horyzont Europa” oraz propaguje szeroki zasięg geograficzny projektów opartych na współpracy, w tym przez upowszechnianie doskonałości naukowej, tworzenie nowych powiązań opartych na współpracy, pobudzanie przepływu specjalistów, a także przez wdrażanie art. 20 ust. 3 i art. 45 ust. 4. Wysiłki te znajdują odzwierciedlenie w proporcjonalnych środkach podejmowanych przez państwa członkowskie, w tym w zakresie ustalania atrakcyjnego wynagrodzenia dla naukowców, przy wsparciu funduszy unijnych, krajowych i regionalnych. Szczególną uwagę zwraca się na równowagę geograficzną, z uwzględnieniem sytuacji w danym obszarze badań naukowych i innowacji, panelach oceniających oraz w takich gremiach jak rady i grupy eksperckie, bez podważania kryteriów doskonałości.

5.  Program zapewnia skuteczne propagowanie równych szans dla wszystkich oraz uwzględnianie aspektu płci i wymiaru płci w treściach badań naukowych i innowacji, a także dąży do eliminowania przyczyn braku równowagi płci. Szczególną uwagę zwraca się na zapewnienie w miarę możliwości równowagi płci w panelach oceniających oraz w innych odpowiednich organach doradczych, takich jak rady i grupy eksperckie.

5a.  Program „Horyzont Europa” jest realizowany w synergii z innymi unijnymi programami finansowania, przy czym dąży się do maksymalnego uproszczenia administracyjnego. Niewyczerpujący wykaz efektów synergii z innymi unijnymi programami finansowania zawarto w załączniku IV.

5b.  Program przyczynia się do zwiększenia publicznych i prywatnych inwestycji w badania naukowe i innowacje w państwach członkowskich, a tym samym do osiągnięcia ogólnego poziomu inwestycji w badania i rozwój wynoszącego co najmniej 3 % produktu krajowego brutto (PKB) Unii.

6.  Realizując program, Komisja dąży do stałego upraszczania administracyjnego i ograniczania obciążeń dla wnioskodawców i beneficjentów.

7.  W ramach ogólnego celu Unii, jakim jest uwzględnianie działań w dziedzinie klimatu w unijnej polityce sektorowej i funduszach UE, działania objęte programem wniosą w stosownych przypadkach wkład na cele w dziedzinie klimatu w wysokości co najmniej 35 % wydatków. Uwzględnianie kwestii klimatu włącza się odpowiednio do treści badań naukowych i innowacji.

8.  Program wspiera współtworzenie i współprojektowanie przez angażowanie obywateli i społeczeństwa obywatelskiego.

9.  Program zapewnia przejrzystość i rozliczalność finansowania publicznego w projektach badań naukowych i innowacji, chroniąc tym samym interesy publiczne.

10.  Komisja lub właściwy organ finansujący zapewniają, aby w momencie opublikowania zaproszenia do składania wniosków wszystkim potencjalnym uczestnikom udostępniono wystarczające wytyczne i informacje, w szczególności mający zastosowanie wzór umowy o udzielenie dotacji.

Artykuł 7

Misje

1.  Misje programuje się w ramach filaru „Globalne wyzwania i europejska konkurencyjność przemysłowa”, ale w ich realizacji można również korzystać z działań prowadzonych w ramach innych części programu, a także z działań uzupełniających prowadzonych w ramach innych unijnych programów finansowania. Misje umożliwiają konkurencyjne rozwiązania, których skutkiem jest ogólnoeuropejska wartość dodana i oddziaływanie.

2.  Misje określa się i realizuje zgodnie z rozporządzeniem i programem szczegółowym, zapewniając aktywne zaangażowanie państw członkowskich na wczesnym etapie oraz intensywne kontakty z Parlamentem Europejskim. Misje, ich cele, budżet, założenia, zakres, wskaźniki i cele pośrednie określa się, stosownie do przypadku, w strategicznych planach badań naukowych i innowacji lub w programach prac. Oceny wniosków w ramach misji dokonuje się zgodnie z art. 26.

2a.  W pierwszych trzech latach realizacji programu maksymalnie 10 % rocznego budżetu filaru II programuje się w ramach specjalnych zaproszeń do realizacji misji. W pozostałych latach objętych programem i wyłącznie po pozytywnej ocenie wyboru misji oraz procesu zarządzania nią ta wartość procentowa może zostać zwiększona. Komisja podaje do wiadomości łączną część budżetu każdego programu prac przeznaczoną na misje.

3.  Misje muszą:

a)  przyjmując za podstawę podczas projektowania i realizacji cele zrównoważonego rozwoju, zawierać wyraźne treści badań naukowych i innowacji, posiadać wartość dodaną UE oraz przyczyniać się do realizacji priorytetów i zobowiązań Unii i celów programu „Horyzont Europa” określonych w art. 3;

aa)  obejmować obszary o wspólnym znaczeniu dla Europy, sprzyjać włączeniu społecznemu, zachęcać do szerokiego zaangażowania i aktywnego uczestnictwa różnych rodzajów zainteresowanych stron z sektora publicznego i prywatnego, w tym obywateli i użytkowników końcowych, oraz dostarczać wyniki badań naukowych i innowacji, które mogłyby przynieść korzyści wszystkim państwom członkowskim;

b)  być śmiałe i inspirujące, a co za tym idzie mieć szerokie znaczenie i oddziaływanie naukowe, technologiczne, społeczne, gospodarcze, środowiskowe lub polityczne;

c)  wskazywać jasny kierunek i cele, być ukierunkowane, mierzalne, określone w czasie i mieć jasne ramy budżetowe;

d)  być kwalifikowane w przejrzysty sposób i być ukierunkowane na ambitne, oparte na doskonałości i nastawione na oddziaływanie, ale realistyczne cele i działania w zakresie badań naukowych, rozwoju i innowacji;

da)  mieć niezbędny zakres, skalę i uruchomione zasoby oraz przyciągać dodatkowe fundusze publiczne i prywatne wymagane do osiągnięcia wyników misji;

e)  stymulować działalność przekrojową (łącznie z naukami społecznymi i humanistycznymi) obejmującą działania z szerokiego zakresu poziomów gotowości technologicznej, w tym niższych poziomów gotowości technologicznej;

f)  być otwarte na różnorodne podejścia i rozwiązania oddolne, przy uwzględnieniu ludzkich i społecznych potrzeb i korzyści oraz uznaniu znaczenia różnych wkładów w pomyślną realizację tych misji;

fa)  wykorzystywać w przejrzysty sposób synergię z innymi programami unijnymi, a także z krajowymi i, w stosownych przypadkach, regionalnymi ekosystemami innowacji.

4.  Komisja monitoruje i ocenia każdą misję zgodnie z art. 45 i 47 oraz załącznikiem V do niniejszego rozporządzenia, w tym postępy w realizacji krótko-, średnio- i długoterminowych celów, obejmujące realizację, monitorowanie i stopniowe finalizowanie misji. Przegląd pierwszych misji ustanowionych w ramach programu „Horyzont Europa” odbędzie się nie później niż w 2023 r. i przed podjęciem jakiejkolwiek decyzji o utworzeniu nowych misji i kontynuacji, zakończeniu lub przekierowaniu trwających misji. Wyniki oceny misji są podawane do wiadomości publicznej oraz obejmują między innymi analizę procesu ich kwalifikacji oraz zarządzanie nimi, budżet, obszar ich zainteresowania i dotychczasowe postępy.

Artykuł 7a

Europejska Rada ds. Innowacji

1.  Komisja ustanawia Europejską Radę ds. Innowacji (EIC) jako centralnie zarządzany punkt kompleksowej obsługi w celu realizacji działań w ramach filaru III „Innowacyjna Europa”, związanych z EIC. EIC koncentruje się głównie na przełomowych i radykalnych innowacjach, ukierunkowanych w szczególności na innowacje tworzące rynek, a jednocześnie wspiera także wszystkie rodzaje innowacji, w tym innowacje stopniowe. EIC działa zgodnie z następującymi zasadami: wyraźna wartość dodana UE, autonomia, zdolność do podejmowania ryzyka, efektywność, skuteczność, przejrzystość i odpowiedzialność.

2.  EIC jest otwarta dla wszystkich rodzajów innowatorów, poczynając od osób fizycznych po szkoły wyższe, organizacje badawcze i przedsiębiorstwa (MŚP, w tym typu start-up, oraz w wyjątkowych przypadkach małe spółki o średniej kapitalizacji), a także od indywidualnych beneficjentów po multidyscyplinarne konsorcja. Co najmniej 70 % budżetu EIC przeznacza się na MŚP, w tym typu start-up.

3.  Zarząd EIC oraz elementy zarządzania EIC określono w decyzji (UE) ... [program szczegółowy] i w załącznikach do niej.

Artykuł 8

Partnerstwa europejskie

1.  Części programu „Horyzont Europa” mogą być realizowane poprzez partnerstwa europejskie. Udział Unii w partnerstwach europejskich może przyjmować dowolną z następujących form:

a)  uczestnictwo w partnerstwach utworzonych na podstawie protokołów ustaleń lub ustaleń umownych między Komisją a partnerami, o których mowa w art. 2 ust. 3, określających cele partnerstwa, odnośne zobowiązania wszystkich zaangażowanych stron dotyczące finansowych lub rzeczowych wkładów od partnerów, kluczowe wskaźniki realizacji celów i oddziaływania, produkty, jakie mają zostać wygenerowane, oraz tryb sprawozdawczości. Obejmują one określenie uzupełniających działań w zakresie badań naukowych i innowacji realizowanych przez partnerów w ramach programu (współprogramowane partnerstwa europejskie);

b)  uczestnictwo w programie dotyczącym działalności w zakresie badań naukowych i innowacji, określanie celów, kluczowych wskaźników realizacji celów i oddziaływania oraz produktów, jakie mają zostać wygenerowane, a także wnoszenie finansowego wkładu do takiego programu, w oparciu o zobowiązanie partnerów do wniesienia wkładów finansowych lub rzeczowych oraz integrację ich odnośnych działań przy wykorzystaniu działania do celów współfinansowania programu (współfinansowane partnerstwa europejskie);

c)  uczestnictwo w programach w zakresie badań naukowych i innowacji podjętych przez kilka państw członkowskich zgodnie z art. 185 TFUE lub przez podmioty ustanowione zgodnie z art. 187 TFUE, takie jak wspólne przedsięwzięcia, bądź przez wspólnoty wiedzy i innowacji w ramach EIT zgodnie z rozporządzeniem ustanawiającym EIT (zinstytucjonalizowane partnerstwa europejskie) oraz wnoszenie wkładu finansowego do takich programów. Takie partnerstwa stosuje się jedynie w przypadku, gdy inne części programu „Horyzont Europa”, w tym inne formy partnerstw europejskich, nie doprowadziłyby do osiągnięcia celów lub nie umożliwiałyby uzyskania niezbędnego oczekiwanego oddziaływania, oraz jeżeli jest to uzasadnione ze względu na perspektywę długoterminową i wysoki stopień integracji. Partnerstwa utworzone zgodnie z art. 185 TFUE lub na podstawie art. 187 TFUE stosują centralne zarządzanie wszystkimi wkładami finansowymi, z wyjątkiem należycie uzasadnionych przypadków. W przypadku centralnego zarządzania finansami wkłady na poziomie projektu jednego państwa uczestniczącego będą wnoszone na podstawie wniosków o finansowanie składanych przez podmioty mające siedzibę w tym państwie uczestniczącym, o ile wszystkie zainteresowane państwa uczestniczące nie uzgodnią inaczej.

Zasady dotyczące takich partnerstw określają między innymi cele, kluczowe wskaźniki realizacji celów i oddziaływania oraz produkty, jakie mają zostać wygenerowane, a także odnośne zobowiązania dotyczące finansowych lub rzeczowych wkładów od partnerów.

2.  Partnerstwa europejskie:

a)  ustanawia się w celu podjęcia europejskich lub światowych wyzwań wyłącznie w przypadkach, gdy umożliwią one skuteczniejsze osiągnięcie celów programu „Horyzont Europa” niż przez samą Unię i w porównaniu z innymi formami wsparcia ze środków programu ramowego. Na części te przeznacza się odpowiednią część budżetu programu „Horyzont Europa”. Większość budżetu w filarze II przydziela się na działania poza partnerstwami europejskimi;

b)  realizuje się, stosując takie zasady, jak: unijna wartość dodana, przejrzystość, otwartość, oddziaływanie w Europie i na rzecz Europy, wyraźny efekt mnożnikowy o odpowiedniej skali, długoterminowe zobowiązania finansowe wszystkich uczestniczących stron, elastyczność w realizacji, spójność, koordynacja i komplementarność z unijnymi, lokalnymi, regionalnymi, krajowymi i, w stosownych przypadkach, międzynarodowymi inicjatywami lub innymi partnerstwami i misjami;

c)  mają wyraźne podejście oparte na cyklu życia, zawiera się je na czas określony i przewiduje warunki stopniowego wycofywania finansowania ze środków programu.

2a.  Partnerstwa europejskie zgodnie z art. 8 ust. 1 lit. a) i b) niniejszego rozporządzenia określa się w strategicznych planach badań naukowych i innowacji przed ich realizacją w ramach programów prac.

Przepisy i kryteria dotyczące ich kwalifikacji, realizacji, monitorowania, oceny i stopniowego finalizowania określono w załączniku III.

Artykuł 8a

Przegląd obszarów misji i partnerstw

Najpóźniej w 2023 r. Komisja dokona przeglądu załącznika Va w ramach ogólnego monitorowania programu, z uwzględnieniem misji i zinstytucjonalizowanych partnerstw europejskich na podstawie art. 185 lub 187 TFUE, oraz przedstawi Radzie i Parlamentowi Europejskiemu sprawozdanie zawierające główne ustalenia.

Artykuł 9

Budżet

1.  Pula środków finansowych na realizację programu ramowego na lata 2021–2027 wynosi 120 000 000 000 EUR w cenach z 2018 r. na potrzeby programu szczegółowego, o którym mowa w art. 1 ust. 3 lit. a), oraz obejmuje dodatkowo kwotę na potrzeby programu szczegółowego, o którym mowa w art. 1 ust. 3 lit. b), określoną w rozporządzeniu ... ustanawiającym Europejski Fundusz Obronny.

2.  Szacunkowy podział kwoty, o której mowa w ust. 1 pierwsza połowa zdania, jest następujący:

a)  27,42 % na filar I „Doskonała i otwarta nauka” na lata 2021–2027, z czego:

1)  17,64 % na Europejską Radę ds. Badań Naukowych;

2)  7,23 % na działania „Maria Skłodowska-Curie”;

3)  2,55 % na infrastruktury badawcze;

b)  55,48 % na filar II „Globalne wyzwania i europejska konkurencyjność przemysłowa” na lata 2021–2027, z czego:

1)  8,16 % na klaster „Zdrowie”;

2)  2,50 % na klaster „Integracyjne i bezpieczne kreatywne społeczeństwo”;

2a)  2,00 % na klaster „Bezpieczne społeczeństwa”;

3)  15,94 % na klaster „Technologie cyfrowe i, przemysł i przestrzeń kosmiczna”;

4)  15,84 % na klaster „Klimat, energetyka i mobilność”;

5)  9,00 % na klaster „Żywność i, zasoby naturalne i rolnictwo”;

6)  2,04 % na niejądrowe działania bezpośrednie Wspólnego Centrum Badawczego (JRC);

c)  12,71 % na filar III „Innowacyjna Europa” na lata 2021–2027, z czego:

1)  8,71 % na Europejską Radę ds. Innowacji (EIC), w tym do 0,53 % na europejskie ekosystemy innowacji;

2)  4 % na Europejski Instytut Innowacji i Technologii (EIT);

d)  4,39 % na część „Wzmacnianie europejskiej przestrzeni badawczej” obejmującą następujące elementy:

1)  4,00 % na szerzenie doskonałości i zwiększanie uczestnictwa w całej Unii;

2)  0,39 % na zreformowanie i usprawnienie europejskiego systemu badań naukowych i innowacji.

3.  Aby móc zareagować na nieprzewidziane sytuacje lub rozwój wydarzeń i nowe potrzeby, Komisja może, w ramach rocznej procedury budżetowej, zmienić kwoty, o których mowa w ust. 2, o maksymalnie 10 %, łącznie z przydziałem wkładów z państw stowarzyszonych.

3c.  45 % budżetu klastra „Integracyjne i kreatywne społeczeństwo” wspiera badania naukowe w sektorze kultury i sektorze kreatywnym, w tym w obszarze dziedzictwa kulturowego Unii, z czego 300 mln EUR należy przeznaczyć na stworzenie chmury europejskiego dziedzictwa kulturowego, zgodnie z załącznikiem I do programu szczegółowego, po przedstawieniu Parlamentowi Europejskiemu oceny skutków.

3d.  Należy dążyć do przeznaczenia co najmniej 1 mld EUR na badania kwantowe w ramach klastra „Technologie cyfrowe, przemysł i przestrzeń kosmiczna” w filarze II.

4.  Z kwoty, o której mowa w ust. 1, na potrzeby programu szczegółowego, o którym mowa w art. 1 ust. 3 lit. a), i na EIT można również pokrywać wydatki na przygotowanie, monitorowanie, kontrolę, audyt, ocenę i inne rodzaje działalności oraz wydatki niezbędne do zarządzania programem i jego realizacji, w tym wszelkie wydatki administracyjne, a także wydatki na ocenę realizacji jego celów. Wydatki administracyjne związane z działaniami pośrednimi nie mogą przekraczać 5 % całkowitej kwoty w ramach programu. Z kwoty tej można ponadto pokrywać wydatki związane z badaniami, spotkaniami ekspertów, działalnością w zakresie informacji i komunikacji, o ile są one związane z celami programu, jak również wydatki związane z sieciami informatycznymi w zakresie przetwarzania i wymiany informacji, w tym z narzędziami informatycznymi dla przedsiębiorstw oraz z innego rodzaju pomocą techniczną i administracyjną niezbędną w związku z zarządzaniem programem.

5.  W razie potrzeby w budżecie obejmującym okres po 2027 r. mogą zostać zapisane środki na pokrycie wydatków przewidzianych w ust. 4, aby umożliwić zarządzanie działaniami, które nie zostaną zakończone do dnia 31 grudnia 2027 r.

6.  Zobowiązania budżetowe z tytułu działań trwających dłużej niż jeden rok budżetowy można rozłożyć na kilka lat na roczne raty.

7.  Nie naruszając przepisów rozporządzenia finansowego, wydatki na działania wynikające z projektów ujętych w pierwszym programie prac mogą być kwalifikowalne od dnia 1 stycznia 2021 r.

Artykuł 10

Otwarta nauka

1.  Program wspiera otwartą naukę jako podejście do procesu naukowego oparte na współpracy i rozpowszechnianiu wiedzy, w szczególności zgodnie z następującymi elementami:

–  otwarty dostęp do publikacji naukowych będących wynikiem badań naukowych finansowanych ze środków programu;

–  otwarty dostęp do danych badawczych, w tym danych stanowiących podstawę publikacji naukowych.

Te elementy zapewnia się zgodnie z art. 35 ust. 3 niniejszego rozporządzenia. Drugi element jest także zgodny z zasadą „otwarty w największym możliwym zakresie, zamknięty tylko w koniecznym”.

1a.  Zasadę wzajemności w otwartej nauce propaguje się i wspiera we wszystkich układach o stowarzyszeniu i umowach o współpracy z państwami trzecimi, w tym w umowach podpisanych przez organy finansujące, którym powierzono zarządzanie pośrednie programem.

2.  Zapewnia się odpowiedzialne zarządzanie danymi badawczymi zgodnie z zasadami FAIR: „możliwość znalezienia”, „dostępność”, „interoperacyjność” i „możliwość ponownego wykorzystania”. Zwraca się również uwagę na długoterminowe przechowywanie danych.

3.  Propaguje się i wspiera inne praktyki na rzecz otwartej nauki ▌, w tym na rzecz MŚP.

Artykuł 11

Finansowanie uzupełniające ▌, łączone i skumulowane

1.   Program „Horyzont Europa” jest realizowany w synergii z innymi unijnymi programami finansowania, przy czym dąży się do maksymalnego uproszczenia administracyjnego. Niewyczerpujący wykaz efektów synergii z innymi programami finansowania zawarto w załączniku IV. Do współfinansowanych działań w zakresie badań, rozwoju i innowacji ma zastosowanie jeden zbiór zasad programu „Horyzont Europa”.

2.   Pieczęć doskonałości przyznaje się w odniesieniu do wszystkich części programu. Działania, którym przyznano pieczęć doskonałości, lub które spełniają następujące łączne warunki porównawcze:

a)  zostały ocenione w procedurze zaproszenia do składania wniosków w ramach programu,

b)  spełniają minimalne wymagania jakościowe stawiane w tym zaproszeniu do składania wniosków,

c)  nie mogą być finansowane w ramach tego zaproszenia do składania wniosków ze względu na ograniczenia budżetowe,

mogą otrzymać wsparcie ze środków krajowych lub regionalnych, w tym ze środków Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego, Funduszu Spójności, Europejskiego Funduszu Społecznego+ lub Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich zgodnie z art. [67] ust. 5 rozporządzenia (UE) XX [rozporządzenie w sprawie wspólnych przepisów] i art. [8] rozporządzenia (UE) XX [w sprawie finansowania wspólnej polityki rolnej, zarządzania nią i monitorowania jej], bez konieczności składania dodatkowego wniosku i przeprowadzania oceny oraz pod warunkiem że działania te są spójne z celami odnośnego programu. Z wyjątkiem zasad pomocy państwa stosuje się przepisy funduszu, z którego udzielane jest wsparcie.

2a.   Zgodnie z art. 21 rozporządzenia (UE) XX [... [rozporządzenie w sprawie wspólnych przepisów] instytucja zarządzająca, na zasadzie dobrowolności, może wnioskować o przeniesienie części swoich przydziałów finansowych do programu „Horyzont Europa”. Przeniesione zasoby są wdrażane zgodnie z zasadami programu „Horyzont Europa”. Ponadto Komisja zapewnia, by takie przeniesione środki finansowe były przeznaczone w całości na programy lub projekty, które będą wdrażane w państwie członkowskim lub, w stosownym przypadku, regionie z którego pochodzą.

2b.   Po uzyskaniu upoważnienia od wnioskodawców Komisja ujmuje przydziały, o których mowa w niniejszym artykule, w systemie informacji na temat wybranych projektów, aby zapewnić szybką wymianę informacji i umożliwić organom finansującym przekazanie środków finansowych na wybrane działania.

Działanie, które otrzymało wkład z innego programu unijnego, może również otrzymać wkład w ramach programu, pod warunkiem że wkłady te nie pokrywają tych samych kosztów.

Artykuł 12

Państwa trzecie stowarzyszone z programem

1.  Program jest otwarty do celów stowarzyszenia dla następujących państw trzecich:

a)  członkowie Europejskiego Stowarzyszenia Wolnego Handlu (EFTA), którzy są członkami Europejskiego Obszaru Gospodarczego (EOG), zgodnie z warunkami ustanowionymi w Porozumieniu EOG;

b)  państwa przystępujące, państwa kandydujące i potencjalni kandydaci, zgodnie z ogólnymi zasadami i ogólnymi warunkami udziału tych państw w programach Unii, ustanowionymi w odpowiednich umowach ramowych i decyzjach rad stowarzyszenia lub w podobnych porozumieniach oraz zgodnie ze szczegółowymi warunkami ustanowionymi w porozumieniach między Unią a tymi państwami;

c)  państwa objęte europejską polityką sąsiedztwa, zgodnie z ogólnymi zasadami i ogólnymi warunkami udziału tych państw w programach Unii, ustanowionymi w odpowiednich umowach ramowych i decyzjach rad stowarzyszenia lub w podobnych porozumieniach oraz zgodnie ze szczegółowymi warunkami ustanowionymi w porozumieniach między Unią a tymi państwami;

d)  państwa trzecie i terytoria spełniające wszystkie poniższe kryteria:

(i)  dobry potencjał naukowy, techniczny i innowacyjny;

(ii)  zobowiązanie do otwartej gospodarki rynkowej opartej na zasadach, w tym sprawiedliwe i równe traktowanie praw własności intelektualnej, poszanowanie praw człowieka, poparte instytucjami demokratycznymi;

(iii)  aktywne propagowanie polityki na rzecz poprawy dobrobytu gospodarczego i społecznego obywateli.

Pełne lub częściowe stowarzyszenie z programem każdego z państw trzecich, o których mowa w lit. d), odbywa się na podstawie oceny korzyści dla Unii. W szczególności odbywa się zgodnie z warunkami określonymi w szczegółowym porozumieniu regulującym udział tego państwa trzeciego w programach Unii, pod warunkiem że porozumienie to:

–  zapewnia sprawiedliwą równowagę w odniesieniu do wkładów i korzyści państw trzecich uczestniczących w programach unijnych;

–  przyznaje prawo do koordynowania działania w ramach programu, pod warunkiem że przynosi ono korzyści Unii i zapewniona jest ochrona interesów finansowych Unii;

–  ustanawia warunki uczestnictwa w tych programach programie, w tym sposób obliczania wkładów finansowych do poszczególnych (pod)programów i związanych z nimi kosztów administracyjnych. Wkłady te stanowią dochody przeznaczone na określony cel zgodnie z art. 21 ust. 5 rozporządzenia finansowego;

–  nie przyznaje państwu trzeciemu uprawnień decyzyjnych w odniesieniu do programu;

–  gwarantuje prawa Unii do zapewnienia należytego zarządzania finansami i ochrony interesów finansowych Unii.

2.  W zakresie stowarzyszenia każdego państwa trzeciego z programem uwzględnia się cel, jakim jest pobudzanie wzrostu gospodarczego w Unii poprzez innowacje, oraz unika się drenażu mózgów z Unii. W związku z tym części programu oparte na systemie jednego beneficjenta, w szczególności dotyczące podmiotów prywatnych, mogą zostać wyłączone z układu o stowarzyszeniu zawieranego z określonym państwem, z wyjątkiem państw będących członkami EOG, państw przystępujących, państw kandydujących i potencjalnych kandydatów.

3.  W układzie o stowarzyszeniu przewiduje się, w stosownych przypadkach, wzajemne uczestnictwo podmiotów prawnych z siedzibą w Unii w równoważnych programach państw stowarzyszonych zgodnie z ustanowionymi w nim warunkami oraz dąży się do niego.

4.  Warunki układu o stowarzyszeniu dotyczące ustalania poziomu wkładu finansowego muszą zapewniać automatyczną korektę co dwa lata wszelkiej znaczącej nierównowagi w stosunku do kwoty, jaką podmioty z siedzibą w państwie stowarzyszonym otrzymują z tytułu uczestnictwa w programie, z uwzględnieniem kosztów zarządzania programem oraz jego realizacji i funkcjonowania.

4a.  Wkłady wszystkich państw stowarzyszonych są ujęte w odpowiednich częściach programu, pod warunkiem że przestrzega się podziału budżetu zgodnie z art. 9 ust. 2. Komisja w ramach rocznej procedury budżetowej zgłasza Radzie i Parlamentowi łączną pulę środków finansowych każdej części programu, określając każde z państw stowarzyszonych, poszczególne wkłady i ich równowagę finansową.

TYTUŁ II

ZASADY UCZESTNICTWA I UPOWSZECHNIANIA

ROZDZIAŁ I

Przepisy ogólne

Artykuł 13

Organy finansujące i działania bezpośrednie JRC

1.  Organy finansujące mogą odstąpić od zasad określonych w niniejszym tytule, z wyjątkiem art. 14, 15 i 16, w należycie uzasadnionych przypadkach i tylko wtedy, gdy jest to przewidziane w akcie podstawowym ustanawiającym dany organ finansujący bądź powierzającym temu organowi zadania związane z wykonaniem budżetu lub – w przypadku organów finansujących, o których mowa w rozporządzeniu finansowym art. 62 ust. 1 lit. c) ppkt (ii), (iii) lub (v) – jeżeli jest to przewidziane w umowie o wkładzie finansowym i wymagane ze względu na szczególne potrzeby operacyjne tych organów lub charakter działania.

2.  Zasad określonych w niniejszym tytule nie stosuje się do działań bezpośrednich prowadzonych przez JRC.

Artykuł 14

Działania kwalifikowalne i zasady etyczne

1.  Nie naruszając przepisów ust. 2 ▌niniejszego artykułu, do finansowania kwalifikują się wyłącznie działania służące realizacji celów, o których mowa w art. 3.

Nie finansuje się badań prowadzonych w następujących dziedzinach:

a)  działalność zmierzająca do klonowania ludzi w celach reprodukcyjnych;

b)  działalność, której celem są zmiany dziedzictwa genetycznego człowieka, która mogłyby spowodować dziedziczenie takich zmian(27);

c)  działalność, której celem jest tworzenie ludzkich embrionów wyłącznie na potrzeby badań naukowych lub w celu pozyskiwania komórek macierzystych, w tym także za pomocą przeniesienia jądra komórki somatycznej.

2.  Badania przy wykorzystaniu ludzkich komórek macierzystych, zarówno dorosłych, jak i zarodkowych, mogą być finansowane w zależności od treści wniosku naukowego oraz od ram prawnych zainteresowanych państw członkowskich. Nie przyznaje się finansowania, ani w UE, ani poza nią, na działalność badawczą, która jest zabroniona we wszystkich państwach członkowskich. Nie finansuje się żadnej działalności w państwie członkowskim, która jest w tym państwie zabroniona.

Artykuł 15

Etyka(28)

1.  Działania prowadzone w ramach programu realizuje się zgodnie z zasadami etycznymi i stosownymi przepisami krajowymi, unijnymi i międzynarodowymi, w tym zgodnie z Kartą praw podstawowych Unii Europejskiej oraz europejską konwencją praw człowieka i jej protokołami uzupełniającymi.

Szczególną uwagę zwraca się na zasadę proporcjonalności, prawo do prywatności, prawo do ochrony danych osobowych, prawo osoby do nienaruszalności cielesnej i psychicznej, prawo do niedyskryminacji oraz konieczność zapewnienia ochrony środowiska i wysokiego poziomu ochrony zdrowia ludzi.

2.  Podmioty uczestniczące w działaniu przedkładają:

a)  samoocenę etyczną określającą i wyszczególniającą wszystkie przewidywalne kwestie etyczne związane z celem, realizacją i prawdopodobnym wpływem działalności, która ma być finansowana, w tym potwierdzenie zgodności z ust. 1 oraz opis sposobu, w jaki zostanie ona zapewniona;

b)  potwierdzenie, że dana działalność będzie zgodna z Europejskim kodeksem postępowania w zakresie rzetelności badawczej opublikowanym przez Zrzeszenie Europejskich Akademii Nauk i że nie będzie prowadzona żadna działalność wyłączona z finansowania;

c)  w przypadku działalności prowadzonej poza Unią – potwierdzenie, że taka sama działalność byłaby dozwolona w państwie członkowskim; oraz

d)  w przypadku działalności z wykorzystaniem ludzkich zarodkowych komórek macierzystych, stosownie do okoliczności, informacje o środkach w zakresie zezwoleń i kontroli, jakie muszą zostać zastosowane przez właściwe organy zainteresowanych państw członkowskich, jak również informacje o zatwierdzeniach zgodności z zasadami etyki, które uzyskuje się przed rozpoczęciem danej działalności.

3.  Wnioski poddaje się systematycznie kontroli przesiewowej w celu określenia tych działań, które rodzą wątpliwości dotyczące złożonych lub poważnych kwestii etycznych, i przedkłada do oceny pod kątem etyczności. Oceny pod kątem etyczności dokonuje Komisja, chyba że zadanie to zostało przekazane organowi finansującemu. Ocena pod kątem etyczności jest obowiązkowa w przypadku działań obejmujących wykorzystanie ludzkich zarodkowych komórek macierzystych lub ludzkich embrionów. Kontrole przesiewowe i oceny pod kątem etyczności przeprowadzane są przy wsparciu ekspertów w dziedzinie etyki. Komisja i organy finansujące zapewniają ▌ przejrzystość procedur w zakresie etyki, nie naruszając zasad poufności treści procedury.

4.  Podmioty uczestniczące w działaniu uzyskują przed rozpoczęciem odnośnej działalności wszelkie zatwierdzenia lub inne obowiązkowe dokumenty od odpowiednich krajowych, lokalnych komisji etycznych lub innych organów, takich jak organy ochrony danych. Dokumenty te przechowuje się w dokumentacji i przedstawia Komisji lub organowi finansującemu na żądanie.

5.  W stosownych przypadkach Komisja lub organ finansujący przeprowadza kontrole pod kątem etyczności. W przypadku poważnych lub złożonych kwestii etycznych kontrole przeprowadza Komisja, chyba że zadanie to zostało przekazane organowi finansującemu.

Kontrole pod kątem etyczności przeprowadzane są przy wsparciu ekspertów w dziedzinie etyki.

6.  Działania, które nie spełniają wymogów etycznych, o których mowa w ust. 1–4, i tym samym nie są akceptowalne ze względów etycznych, zostają w związku z tym odrzucone lub zakończone po stwierdzeniu ich niedopuszczalności z punktu widzenia etyki.

Artykuł 16

Bezpieczeństwo

1.  Działania w ramach programu prowadzi się zgodnie z obowiązującymi przepisami bezpieczeństwa, w szczególności z przepisami w zakresie ochrony informacji niejawnych przed nieuprawnionym ujawnieniem, w tym z odpowiednimi przepisami krajowymi i unijnymi. W przypadku badań prowadzonych poza Unią wykorzystujących informacje niejawne lub generujących takie informacje konieczne jest, oprócz spełnienia wspomnianych powyżej wymogów, aby między Unią a państwem trzecim, w którym prowadzone są badania, została zawarta umowa o bezpieczeństwie.

2.  W stosownych przypadkach we wnioskach zawiera się samoocenę bezpieczeństwa, w której określa się wszelkie problemy związane z bezpieczeństwem oraz podaje, w jaki sposób problemy te zostaną rozwiązane w celu zapewnienia zgodności z odpowiednimi przepisami krajowymi i unijnymi.

3.  W stosownych przypadkach Komisja lub organ finansujący przeprowadza weryfikację pod kątem bezpieczeństwa w odniesieniu do wniosków rodzących problemy związane z bezpieczeństwem.

4.  W stosownych przypadkach działania prowadzi się w zgodzie z decyzją (UE, Euratom) 2015/444 i jej przepisami wykonawczymi.

5.  Podmioty uczestniczące w działaniu zapewniają ochronę przed nieuprawnionym ujawnieniem informacji niejawnych wykorzystywanych w tym działaniu lub wygenerowanych w jego ramach. Przed rozpoczęciem odnośnej działalności przedstawiają one dowód uzyskania od właściwego krajowego organu bezpieczeństwa poświadczenia bezpieczeństwa osobowego lub świadectwa bezpieczeństwa przemysłowego.

6.  Jeżeli eksperci zewnętrzni mają do czynienia z informacjami niejawnymi, przed ich powołaniem wymaga się od nich uzyskania odpowiedniego poświadczenia bezpieczeństwa.

7.  W stosownych przypadkach Komisja lub organ finansujący może przeprowadzać kontrole pod kątem bezpieczeństwa.

▌Działania, które nie są zgodne z przepisami bezpieczeństwa na mocy niniejszego artykułu, mogą zostać odrzucone lub zakończone w dowolnym momencie.

ROZDZIAŁ II

Dotacje

Artykuł 17

Dotacje

Dotacje w ramach programu są przyznawane i zarządzane zgodnie z tytułem VIII rozporządzenia finansowego, chyba że w niniejszym rozdziale określono inaczej.

Artykuł 18

Podmioty kwalifikujące się do uczestnictwa

1.  Wszelkie podmioty prawne, bez względu na miejsce ich siedziby, w tym podmioty prawne z niestowarzyszonych państw trzecich, lub organizacje międzynarodowe mogą uczestniczyć w działaniu w ramach programu, o ile spełnione zostały warunki określone w niniejszym rozporządzeniu, łącznie z wszelkimi warunkami określonymi w programie prac lub w zaproszeniu.

2.  Podmioty muszą stanowić części konsorcjum, w skład którego muszą wchodzić co najmniej trzy samodzielne podmioty prawne, każdy z siedzibą w innym państwie członkowskim lub państwie stowarzyszonym, przy czym przynajmniej jeden z tych podmiotów musi mieć siedzibę w państwie członkowskim, chyba że:

a)  w programie prac przewidziano inaczej, w należycie uzasadnionych przypadkach;

3.  Działania w zakresie badań pionierskich Europejskiej Rady ds. Badań Naukowych (ERBN), działania Europejskiej Rady ds. Innowacji (EIC), działania w zakresie szkoleń i mobilności lub działania do celów współfinansowania programu mogą być realizowane przez jeden podmiot prawny lub większą liczbę takich podmiotów, z których jeden musi mieć siedzibę w państwie członkowskim lub państwie stowarzyszonym na podstawie układu zawartego zgodnie z art. 12.

4.  Działania koordynacyjne i wspierające mogą być realizowane przez jeden podmiot prawny lub większą liczbę takich podmiotów, które mogą mieć siedzibę w państwie członkowskim lub państwie stowarzyszonym, lub w innym państwie trzecim.

5.  W przypadku działań związanych z unijnymi aktywami strategicznymi, interesami Unii, jej autonomią lub bezpieczeństwem program prac może przewidywać, że uczestnictwo może zostać ograniczone wyłącznie do podmiotów prawnych z siedzibą w państwach członkowskich, lub do takich podmiotów oraz dodatkowo podmiotów prawnych z siedzibą w określonych państwach stowarzyszonych lub innych państwach trzecich.

6.  W stosownych i należycie uzasadnionych przypadkach w programie prac można określić kryteria kwalifikowalności uzupełniające kryteria określone w ust. 2, 3, 4 i 5 stosownie do szczególnych wymogów polityki lub charakteru i celów działania, w tym liczbę podmiotów prawnych, rodzaj podmiotu prawnego i miejsce siedziby.

7.  W przypadku działań korzystających z kwot, o których mowa w art. 11, uczestnictwo ogranicza się do pojedynczego podmiotu prawnego z siedzibą na terenie jurysdykcji instytucji zarządzającej przekazującej wykonanie tych kwot, chyba że uzgodniono inaczej z tą instytucją zarządzającą i przewidziano to w programie prac.

8.  W przypadkach wskazanych w programie prac w działaniach może uczestniczyć JRC.

9.  JRC, międzynarodowe europejskie organizacje badawcze i podmioty prawne utworzone na podstawie prawa Unii uznaje się za mające siedzibę w państwie członkowskim innym niż państwa członkowskie, w których siedzibę mają pozostałe podmioty prawne uczestniczące w działaniu.

10.  W przypadku działań w zakresie badań pionierskich Europejskiej Rady ds. Badań Naukowych oraz działań w zakresie szkoleń i mobilności i jeżeli zostało to przewidziane w programie prac, organizacje międzynarodowe mające siedzibę główną w państwie członkowskim lub państwie stowarzyszonym uznaje się za mające siedzibę w tym państwie członkowskim lub państwie stowarzyszonym.

W odniesieniu do innych części programu uznaje się, że organizacje międzynarodowe inne niż międzynarodowe europejskie organizacje badawcze mają siedzibę w niestowarzyszonym państwie trzecim.

Artykuł 19

Podmioty kwalifikujące się do otrzymania finansowania

1.   Podmioty kwalifikują się do otrzymania finansowania, jeżeli mają siedzibę w państwie członkowskim lub państwie stowarzyszonym, zgodnie z art. 12.

W przypadku działań korzystających z kwot, o których mowa w art. 11 ust. 3, do finansowania z tych kwot kwalifikują się wyłącznie podmioty z siedzibą na terenie jurysdykcji instytucji zarządzającej przekazującej wykonanie tych kwot.

1b.  Podmioty z państw o niskim lub średnim dochodzie oraz w drodze wyjątku z innych niestowarzyszonych państw trzecich mogą kwalifikować się do otrzymania finansowania w ramach działania, jeżeli:

a)  dane państwo trzecie jest wskazane w programie prac; oraz

b)  Komisja lub organ finansujący uważają, że ich uczestnictwo ma zasadnicze znaczenie dla realizacji działania.

2.  Podmioty z siedzibą w innym niestowarzyszonym państwie trzecim powinny ▌ ponosić koszty swojego uczestnictwa. Porozumienia badawczo-rozwojowe między tymi niestowarzyszonymi państwami trzecimi a Unią mogą być zawierane, jeśli zostaną uznane za użyteczne oraz można ustanowić mechanizm współfinansowania podobny do mechanizmów uzgodnionych w ramach programu „Horyzont 2020”. Państwa te zapewniają wzajemny dostęp unijnym podmiotom prawnym do programów finansowania badań, rozwoju i innowacji tych państw, a także wzajemność w odniesieniu do otwartego dostępu do wyników i danych naukowych oraz sprawiedliwych i równych warunków dotyczących praw własności intelektualnej.

3.  Podmioty stowarzyszone kwalifikują się do otrzymania finansowania w ramach działania, jeżeli mają siedzibę w państwie członkowskim lub państwie stowarzyszonym ▌.

3a.  Komisja składa Parlamentowi i Radzie sprawozdanie, określając w odniesieniu do każdego niestowarzyszonego państwa trzeciego kwotę wkładów finansowych Unii przekazanych uczestniczącym podmiotom oraz kwotę wkładów finansowych przekazanych przez dane państwo podmiotom unijnym uczestniczącym w ich działaniach.

Artykuł 20

Zaproszenia do składania wniosków

1.  W przypadku wszystkich działań ▌program prac obejmuje treść zaproszeń do składania wniosków.

3.  Jeżeli jest to konieczne do osiągnięcia celów, zaproszenia mogą w wyjątkowych przypadkach być ograniczone do opracowywania dodatkowego rodzaju działalności lub dodania dodatkowych partnerów do istniejących działań. Ponadto w programie prac można przewidzieć możliwość dołączania się podmiotów prawnych z państw członkowskich osiągających słabe wyniki w zakresie badań i innowacji do już wybranych działań w zakresie badań i innowacji realizowanych w ramach współpracy, z zastrzeżeniem zgody odpowiedniego konsorcjum i pod warunkiem, że w działaniach takich nie biorą jeszcze udziału podmioty prawne z takich państw członkowskich.

4.   Zaproszenie do składania wniosków nie jest wymagane w przypadku działań koordynacyjnych i wspierających lub działań do celów współfinansowania programu, które:

a)  mają być realizowane przez JRC lub podmioty prawne określone w programie prac; oraz

b)  nie wchodzą w zakres zaproszenia do składania wniosków, zgodnie z art. 195 lit. e) rozporządzenia finansowego.

5.   W programie prac wskazuje się zaproszenia, w ramach których przyznawane będą pieczęcie doskonałości. Po otrzymaniu od wnioskodawcy uprzedniej zgody informacje dotyczące wniosku i oceny mogą być udostępniane zainteresowanym organom finansującym, z zastrzeżeniem zawarcia umów o zachowaniu poufności.

Artykuł 21

Wspólne zaproszenia

Komisja lub organ finansujący może ogłosić wspólne zaproszenie do składania wniosków razem z:

a)  państwami trzecimi, w tym ich organizacjami lub agencjami naukowymi i technologicznymi;

b)  organizacjami międzynarodowymi;

c)  podmiotami prawnymi o charakterze niezarobkowym.

W przypadku wspólnego zaproszenia wnioskodawcy muszą spełniać wymogi, o których mowa w art. 18 niniejszego rozporządzenia, oraz ustanawia się wspólne procedury kwalifikacji i oceny wniosków. Procedury te obejmują charakteryzującą się zrównoważonym składem grupę ekspertów wyznaczonych przez każdą ze stron.

Artykuł 22

Przedkomercyjne zamówienia publiczne i zamówienia publiczne na innowacyjne rozwiązania

1.  Działania mogą obejmować lub mieć jako główny cel przedkomercyjne zamówienia publiczne lub zamówienia publiczne na innowacyjne rozwiązania, które mają być realizowane przez beneficjentów będących instytucjami zamawiającymi lub podmiotami zamawiającymi, zdefiniowanymi w dyrektywach 2014/24/UE(29), 2014/25/UE(30) i 2009/81/WE(31).

2.  W postępowaniach o udzielenie zamówienia:

a)  przestrzega się zasad przejrzystości, niedyskryminacji, równego traktowania, należytego zarządzania finansami, proporcjonalności i reguł konkurencji;

b)  w przypadku przedkomercyjnych zamówień publicznych, w stosownych przypadkach i bez uszczerbku dla zasad wymienionych w lit. a), można zastosować procedurę uproszczoną lub przyspieszoną oraz można przewidzieć szczególne warunki, polegające na przykład na ograniczeniu miejsca przeprowadzenia zamawianych działań do terytorium państw członkowskich i państw stowarzyszonych;

c)  można zezwalać na udzielenie więcej niż jednego zamówienia w ramach tego samego postępowania („zamawianie u różnych dostawców”); oraz

d)  przewiduje się udzielenie zamówienia oferentowi lub oferentom, którzy złożyli ofertę najkorzystniejszą ekonomicznie przy jednoczesnym zapewnieniu braku konfliktu interesów.

3.  Wykonawca uzyskujący rezultaty w ramach przedkomercyjnych zamówień publicznych staje się posiadaczem przynajmniej powiązanych praw własności intelektualnej. Instytucjom zamawiającym przysługują przynajmniej nieodpłatne prawa dostępu do rezultatów na własny użytek oraz prawo udzielania lub wymagania od uczestniczących wykonawców udzielania licencji niewyłącznych osobom trzecim do celów wykorzystania rezultatów na potrzeby instytucji zamawiającej, na sprawiedliwych i rozsądnych warunkach, bez prawa do udzielania sublicencji. Jeżeli wykonawca nie wykorzysta komercyjnie rezultatów w okresie po udzieleniu przedkomercyjnego zamówienia publicznego, wskazanym w odnośnej umowie, instytucje zamawiające, po skonsultowaniu się z wykonawcą w sprawie przyczyn niewykorzystania, mogą wymagać od niego przeniesienia na nie wszelkich praw własności tych rezultatów.

Artykuł 24

Zdolność finansowa wnioskodawców

1.  Oprócz wyjątków wymienionych w art. 198 ust. 5 rozporządzenia finansowego, zdolność finansową weryfikuje się tylko w odniesieniu do koordynatora i tylko wtedy, gdy kwota wnioskowanego finansowania ze środków Unii na dane działanie wynosi co najmniej 500 000 EUR.

2.  Jeżeli istnieją jednak uzasadnione wątpliwości co do zdolności finansowej lub poziom ryzyka jest wyższy ze względu na uczestnictwo w kilku trwających działaniach finansowanych ze środków unijnych programów w zakresie badań naukowych i innowacji, Komisja lub organ finansujący weryfikuje również zdolność finansową innych wnioskodawców lub koordynatorów wnioskujących o kwotę finansowania poniżej progu, o którym mowa w ust. 1.

3.  Jeżeli zdolność finansowa jest strukturalnie gwarantowana przez inny podmiot prawny, weryfikuje się jego zdolność finansową.

4.  W przypadku słabej zdolności finansowej Komisja lub organ finansujący może uzależnić uczestnictwo wnioskodawcy od przedłożenia przez podmiot stowarzyszony oświadczenia o odpowiedzialności solidarnej.

5.  Wkład do Mechanizmu Ubezpieczeń Wzajemnych ustanowionego w art. 33 uznaje się za wystarczającą gwarancję w myśl art. 152 rozporządzenia finansowego. Nie przyjmuje się od beneficjentów żadnej dodatkowej gwarancji ani zabezpieczenia, ani też nie nakłada na nich wymogu ich dostarczenia.

Artykuł 25

Kryteria wyboru i kwalifikacji

1.  Oceny wniosków dokonuje się w oparciu o następujące kryteria wyboru:

a)  doskonałość;

b)  oddziaływanie;

c)  jakość i skuteczność realizacji.

2.  Do wniosków dotyczących działań w zakresie badań pionierskich ERBN stosuje się wyłącznie kryterium, o którym mowa w ust. 1 lit. a).

3.  W programie prac zawiera się dalsze informacje na temat stosowania kryteriów wyboru określonych w ust. 1, w tym wagi, progów i, w stosownych przypadkach, zasad dotyczących postępowania z wnioskami, które uzyskały taką samą punktację, z uwzględnieniem celów zaproszenia do składania wniosków. Warunki dotyczące postępowania z wnioskami, które uzyskały taką samą punktację, mogą obejmować między innymi następujące kryteria: MŚP, płeć, różnorodność geograficzna.

3a.  Komisja i pozostałe organy finansujące biorą pod uwagę możliwość zastosowania dwuetapowej procedury składania wniosków, a w stosownych przypadkach można dokonywać oceny zanonimizowanych wniosków na pierwszym etapie oceny na podstawie jednego lub kilku kryteriów wyboru, o których mowa w ust. 1.

Artykuł 26

Ocena

1.  Wnioski są oceniane przez komisję oceniającą, która składa się z niezależnych ekspertów zewnętrznych.

W przypadku działalności EIC, misji i w należycie uzasadnionych przypadkach określonych w przyjętym przez Komisję programie prac komisja oceniająca może składać się częściowo lub, w przypadku działań koordynacyjnych i wspierających, częściowo lub w pełni z przedstawicieli instytucji unijnych lub organów, o których mowa w art. 150 rozporządzenia finansowego.

Proces oceny mogą śledzić niezależni obserwatorzy.

2.  W stosownych przypadkach komisja oceniająca klasyfikuje wnioski, które przekroczyły stosowne progi, na podstawie:

a)   wyników oceny;

b)   ich wkładu w osiągnięcie szczegółowych celów polityki, w tym tworzenia spójnego portfela projektów, zwłaszcza w przypadku działań w ramach instrumentu „Pionier” EIC, misji i w innych należycie uzasadnionych przypadkach określonych szczegółowo w przyjętym przez Komisję programie prac.

W przypadku działań EIC, misji i w innych należycie uzasadnionych przypadkach określonych szczegółowo w przyjętym przez Komisję programie prac komisja oceniająca może również zaproponować wprowadzenie we wnioskach ▌dostosowań w zakresie, w jakim jest to niezbędne do zapewnienia spójności podejścia opartego na portfelu. Dostosowania te są zgodne z warunkami uczestnictwa i spełniają zasadę równego traktowania. Komitet programowy jest informowany o takich przypadkach.

2a.  Proces oceny jest zaplanowany w sposób pozwalający uniknąć konfliktów interesów i stronniczości. Gwarantuje się przejrzystość kryteriów oceny i metody punktacji wniosku.

3.  Zgodnie z art. 200 ust. 7 rozporządzenia finansowego wnioskodawcy otrzymują informacje zwrotne na wszystkich etapach oceny i, w stosownych przypadkach, powody odrzucenia.

4.  Podmioty prawne mające siedzibę w państwach członkowskich osiągających słabe wyniki w zakresie badań i innowacji, które z powodzeniem uczestniczyły w komponencie „Szersze uczestnictwo i dzielenie się doskonałością”, otrzymują na żądanie zapis tego udziału, który można dołączyć do wniosków dotyczących koordynowanych przez nie części programu opartych na współpracy.

Artykuł 27

Procedura przeglądu oceny, zapytania i skargi

1.  Wnioskodawca może wnieść o przegląd oceny, jeżeli uzna, że mająca zastosowanie procedura oceny nie została prawidłowo zastosowana do jego wniosku(32).

2.  Przegląd oceny dotyczy wyłącznie proceduralnych aspektów oceny, nie zaś merytorycznej oceny wniosku.

2a.  Wniosek o dokonanie przeglądu oceny dotyczy konkretnego wniosku i zostaje złożony w ciągu 30 dni od ogłoszenia wyników oceny.

Komitet ds. przeglądu procesu oceny wydaje opinię na temat aspektów proceduralnych; przewodniczy mu urzędnik Komisji, a w jego skład wchodzą pracownicy Komisji lub stosownego organu finansującego, którzy nie brali udziału w ocenie wniosków. Komitet może zalecić:

a)  ponowną ocenę wniosku przede wszystkim przez oceniających, którzy nie brali udziału w poprzedniej ocenie;

b)  potwierdzenie pierwotnej oceny.

3.  Przegląd oceny nie może opóźniać procesu kwalifikacji wniosków, które nie są przedmiotem przeglądu.

3a.  Komisja zapewnia istnienie procedury umożliwiającej uczestnikom składanie bezpośrednich zapytań i skarg dotyczących ich udziału w programie „Horyzont Europa”. Informacje dotyczące zgłaszania zapytań lub skarg są udostępniane w internecie.

Artykuł 28

Czas na udzielenie dotacji

1.  Na zasadzie odstępstwa od art. 194 ust. 2 akapit pierwszy rozporządzenia finansowego stosuje się następujące okresy:

a)  w przypadku informowania wszystkich wnioskodawców o wyniku oceny ich wniosków – okres nie dłuższy niż pięć miesięcy od ostatecznego terminu składania kompletnych wniosków;

b)  w przypadku podpisywania umów o udzielenie dotacji z wnioskodawcami – okres nie dłuższy niż osiem miesięcy od ostatecznego terminu składania kompletnych wniosków.

2.  W programie prac ▌można określić krótsze okresy.

3.  Poza wyjątkami określonymi w art. 194 ust. 2 akapit drugi rozporządzenia finansowego, okresy, o których mowa w ust. 1, mogą zostać także przedłużone w przypadku działań ERBN, misji oraz w sytuacji, gdy działania są przedkładane do oceny pod kątem etyczności lub bezpieczeństwa.

Artykuł 29

Realizacja dotacji

1.  Jeśli beneficjent nie wypełnia swoich zobowiązań dotyczących realizacji działania od strony technicznej, pozostali beneficjenci wypełniają zobowiązania bez dodatkowego finansowania unijnego, chyba że zostaną wyraźnie zwolnieni z tego obowiązku. Odpowiedzialność finansowa każdego z beneficjentów jest ograniczona do jego własnego zadłużenia, z zastrzeżeniem przepisów dotyczących Mechanizmu Ubezpieczeń Wzajemnych.

2.  W umowie o udzielenie dotacji można określić cele pośrednie i powiązane raty płatności zaliczkowych. Jeżeli nie osiągnięto celów pośrednich, działanie może zostać zawieszone, zmienione lub, w należycie uzasadnionym przypadku, zakończone.

3.  Działanie może również zostać zakończone, jeżeli oczekiwane rezultaty utraciły swoje znaczenie dla Unii z przyczyn naukowych lub technologicznych, lub w przypadku instrumentu „Akcelerator” EIC – również z przyczyn ekonomicznych, lub w przypadku EIC i misji – z powodu ich znaczenia jako części portfela działań. Komisja przeprowadza procedurę z udziałem koordynatora działania i, w stosownych przypadkach, ekspertów zewnętrznych przed podjęciem decyzji o zakończeniu działania, zgodnie z art. 133 rozporządzenia finansowego.

Artykuł 29a

Wzór umowy o udzielenie dotacji

1.  Komisja, w ścisłej współpracy z państwami członkowskimi, przygotowuje wzór umów o udzielenie dotacji zawieranych przez Komisję lub odpowiedni organ finansujący i beneficjentów zgodnie z niniejszym rozporządzeniem. W przypadku konieczności wprowadzenia znacznych zmian do wzoru umowy o udzielenie dotacji, między innymi z uwagi na jej dalsze uproszczenie dla beneficjentów, Komisja, w ścisłej współpracy z państwami członkowskimi, dokonuje odpowiedniego przeglądu wzoru.

2.  Umowa o udzielenie dotacji określa prawa i obowiązki beneficjentów, a także Komisji lub stosownych organów finansujących, zgodnie z niniejszym rozporządzeniem. Ustanawia także prawa i obowiązki podmiotów prawnych, które stają się beneficjentami podczas realizacji działań, jak również rolę i zadania koordynatora konsorcjum.

Artykuł 30

Stopy finansowania

1.  Do wszystkich rodzajów finansowanej działalności stosuje się jedną stopę finansowania na działanie. Maksymalną stopę finansowania na działanie ustala się w programie prac.

2.  Ze środków programu można zwracać do 100 % łącznych kosztów kwalifikowalnych działania, z następującymi wyjątkami:

a)  w przypadku działań w zakresie innowacji: do 70 % łącznych kosztów kwalifikowalnych, z wyjątkiem podmiotów prawnych o charakterze niezarobkowym, w przypadku których ze środków programu można zwrócić do 100 % łącznych kosztów kwalifikowalnych;

b)  w przypadku działań do celów współfinansowania programu: co najmniej 30 % łącznych kosztów kwalifikowalnych, a w określonych i należycie uzasadnionych przypadkach – do 70 %.

3.  Stopy finansowania określone w niniejszym artykule mają zastosowanie również do działań, w przypadku których dla całości lub części działania ustalono finansowanie według stawek zryczałtowanych, kosztów jednostkowych lub w formie płatności ryczałtowych.

Artykuł 31

Koszty pośrednie

1.  Kwalifikowalne koszty pośrednie ustala się przez zastosowanie stawki zryczałtowanej wynoszącej 25 % łącznych kwalifikowalnych kosztów bezpośrednich, z wyłączeniem kwalifikowalnych kosztów bezpośrednich podwykonawstwa, wsparcia finansowego na rzecz osób trzecich oraz wszelkich kosztów jednostkowych lub płatności ryczałtowych, które obejmują koszty pośrednie.

W stosownych przypadkach koszty pośrednie objęte kosztami jednostkowymi lub płatnościami ryczałtowymi oblicza się stosując stawkę zryczałtowaną określoną w ust. 1, z wyjątkiem jednostkowych kosztów towarów i usług fakturowanych wewnętrznie, które oblicza się na podstawie kosztów rzeczywistych, zgodnie ze zwyczajową praktyką księgowania kosztów przez beneficjentów.

2.  Jeżeli jednak przewidziano to w programie prac, koszty pośrednie mogą być deklarowane w formie płatności ryczałtowej lub kosztów jednostkowych.

Artykuł 32

Koszty kwalifikowalne

1.  Oprócz kryteriów określonych w art. 186 rozporządzenia finansowego, w przypadku beneficjentów otrzymujących wynagrodzenie w oparciu o projekt koszty personelu są kwalifikowalne do wysokości wynagrodzenia, które zostałoby wypłacone danej osobie za pracę w ramach ▌ projektów w zakresie badań naukowych i innowacji finansowanych ze środków programów krajowych, co obejmuje składki na ubezpieczenie społeczne i inne koszty powiązane z wynagrodzeniem personelu przypisanego do działań, wynikające z prawa krajowego lub umowy o pracę.

Wynagrodzenie w oparciu o projekt oznacza wynagrodzenie, które jest związane z uczestnictwem danej osoby w projektach, stanowi część zwyczajowej praktyki beneficjenta w zakresie wynagrodzeń i jest wypłacane w sposób jednolity.

2.  Na zasadzie odstępstwa od art. 190 ust. 1 rozporządzenia finansowego, koszty zasobów udostępnionych przez osoby trzecie w postaci wkładów rzeczowych są kwalifikowalne, do wysokości kwalifikowalnych kosztów bezpośrednich danej osoby trzeciej.

3.  Na zasadzie odstępstwa od art. 192 rozporządzenia finansowego, dochód generowany przez wykorzystanie rezultatów nie jest uznawany za wpływy z działania.

3a.  Beneficjenci mogą stosować swoje zwyczajowe praktyki księgowania, aby wskazać i zadeklarować koszty poniesione w związku z działaniem zgodnie ze wszystkimi warunkami określonymi w umowie o udzielenie dotacji, jak przewidziano w niniejszym rozporządzeniu i art. 186 rozporządzenia finansowego.

4.  Na zasadzie odstępstwa od art. 203 ust. 4 rozporządzenia finansowego, poświadczenie sprawozdania finansowego jest obowiązkowe w momencie dokonywania płatności salda, jeżeli kwota deklarowana do zwrotu jako koszty rzeczywiste i koszty jednostkowe obliczone zgodnie ze zwyczajową praktyką księgowania kosztów wynosi co najmniej 325 000 EUR.

Poświadczenie sprawozdania finansowego może sporządzić zatwierdzony audytor zewnętrzny lub, w przypadku organów publicznych, właściwy i niezależny urzędnik publiczny, zgodnie z art. 203 ust. 4 rozporządzenia finansowego.

4a.  W stosownych przypadkach, w odniesieniu do dotacji na szkolenia i mobilność w ramach MSCA, UE należycie uwzględnia w swoim wkładzie wszelkie dodatkowe koszty beneficjenta związane z urlopem macierzyńskim lub rodzicielskim, zwolnieniami chorobowymi, urlopem specjalnym lub zmianą zatrudniającej organizacji przyjmującej lub statusu rodzinnego naukowca w okresie obowiązywania umowy o udzielenie dotacji.

4b.  Koszty związane z otwartym dostępem, w tym planami zarządzania danymi, podlegają refundacji, jak określono w umowie o udzielenie dotacji.

Artykuł 33

Mechanizm Ubezpieczeń Wzajemnych

1.  Niniejszym ustanawia się Mechanizm Ubezpieczeń Wzajemnych („Mechanizm”), który zastępuje fundusz ustanowiony na podstawie art. 38 rozporządzenia (UE) nr 1290/2013 i jest jego następcą prawnym. Mechanizm przeznaczony jest na pokrycie ryzyka związanego z niemożnością odzyskania od beneficjentów kwot należnych:

a)  Komisji na mocy decyzji nr 1982/2006/WE,

b)  Komisji i organom unijnym w ramach programu „Horyzont 2020”,

c)  Komisji i organom finansującym w ramach niniejszego programu.

Pokrycie ryzyka w odniesieniu do organów finansujących, o których mowa w ust. 1 lit. c), może być realizowane poprzez system pokrycia pośredniego określony w stosownej umowie i uwzględniający charakter organu finansującego.

2.  Mechanizm jest zarządzany przez Unię reprezentowaną przez Komisję występującą jako podmiot wykonawczy. Komisja ustanawia szczegółowe zasady dotyczące funkcjonowania Mechanizmu.

3.  Beneficjenci uiszczają składkę w wysokości 5 % unijnego finansowania na działanie. Na podstawie przejrzystych ocen okresowych składka ta może zostać podwyższona przez Komisję do 8 % lub obniżona poniżej 5 %. Składki beneficjentów na Mechanizm są potrącane z początkowej płatności zaliczkowej i wpłacane do Mechanizmu w imieniu beneficjentów i w żadnym wypadku nie mogą przekraczać kwoty początkowej płatności zaliczkowej.

4.  Składki beneficjentów są zwracane w momencie dokonywania płatności salda.

5.  Wszelki zwrot finansowy wygenerowany przez Mechanizm jest dodawany do Mechanizmu. Jeżeli zwrot jest niewystarczający, Mechanizm nie interweniuje, a Komisja lub organ finansujący odzyskuje wszelkie należne kwoty bezpośrednio od beneficjentów lub osób trzecich.

6.  Odzyskane kwoty stanowią dochody przeznaczone na Mechanizm w rozumieniu art. 21 ust. 5 rozporządzenia finansowego. Po zakończeniu realizacji wszystkich dotacji, których ryzyko bezpośrednio lub pośrednio pokrywa Mechanizm, wszelkie pozostające kwoty należne zostają odzyskane przez Komisję i zapisane w budżecie Unii, z zastrzeżeniem decyzji władzy ustawodawczej.

7.  Mechanizm może zostać rozszerzony na beneficjentów wszelkich innych programów unijnych zarządzanych bezpośrednio. Komisja przyjmuje warunki udziału beneficjentów innych programów.

Artykuł 34

Własność i ochrona

1.  Beneficjenci stają się właścicielami rezultatów, które uzyskują. Zapewniają oni, by wszelkie prawa ich pracowników lub innych osób trzecich w odniesieniu do rezultatów mogły być wykonywane w sposób nienaruszający obowiązków beneficjentów zgodnie z warunkami określonymi w umowie o udzielenie dotacji.

Rezultaty mogą stanowić współwłasność dwóch beneficjentów lub większej ich liczby, jeżeli:

a)  zostały uzyskane wspólnie przez tych beneficjentów; oraz

b)  niemożliwe jest:

(i)  ustalenie wkładu, jaki każdy z beneficjentów wniósł w ich uzyskanie,

lub

(ii)  rozdzielenie ich przy składaniu wniosku o objęcie ich ochroną, obejmowaniu ich ochroną lub jej utrzymywaniu.

Współwłaściciele uzgadniają na piśmie przydział współwłasności i warunki korzystania z niej. Każdy ze współwłaścicieli może udzielać osobom trzecim niewyłącznych licencji na korzystanie z rezultatów stanowiących współwłasność (bez prawa do udzielania sublicencji), pod warunkiem że pozostali współwłaściciele zostali o tym powiadomieni z wyprzedzeniem i otrzymają godziwą i rozsądną zapłatę, chyba że w umowie konsorcjum lub w umowie współwłasności uzgodniono inaczej. Współwłaściciele mogą uzgodnić na piśmie stosowanie innego rozwiązania niż współwłasność.

2.  Beneficjenci, którzy otrzymali finansowanie unijne, odpowiednio chronią swoje rezultaty, jeżeli ochrona jest możliwa i uzasadniona, uwzględniając wszelkie istotne aspekty, w tym perspektywy wykorzystania komercyjnego i wszelkie inne uzasadnione interesy. Podejmując decyzję w sprawie ochrony, beneficjenci uwzględniają także uzasadnione interesy pozostałych beneficjentów uczestniczących w danym działaniu.

Artykuł 35

Wykorzystanie i upowszechnianie

1.  Każdy uczestnik, który otrzymał finansowanie unijne, dokłada wszelkich starań, aby wykorzystać wyniki będące jego własnością lub zapewnić ich wykorzystanie przez inny podmiot prawny. Możliwe jest wykorzystanie bezpośrednio przez beneficjentów lub pośrednio, w szczególności poprzez przeniesienie własności rezultatów i udzielenie licencji na nie zgodnie z art. 36.

W programie prac można przewidzieć dodatkowe obowiązki w zakresie wykorzystania.

Jeżeli pomimo wszelkich starań beneficjenta o wykorzystanie jego rezultatów bezpośrednio lub pośrednio wykorzystanie to nie następuje w ustalonym okresie wskazanym w umowie o udzielenie dotacji, beneficjent korzysta z odpowiedniej platformy internetowej wskazanej w umowie o udzielenie dotacji, aby znaleźć strony zainteresowane wykorzystaniem tych rezultatów. Od obowiązku tego można odstąpić, jeżeli jest to uzasadnione na podstawie wniosku beneficjenta.

2.  Beneficjenci upowszechniają swoje rezultaty, jak tylko staje się to możliwe, w publicznie dostępnym formacie, z zastrzeżeniem wszelkich ograniczeń wynikających z ochrony własności intelektualnej, przepisów bezpieczeństwa lub uzasadnionych interesów ▌.

W programie prac można przewidzieć dodatkowe obowiązki w zakresie upowszechniania, zapewniając jednocześnie ochronę interesów gospodarczych i naukowych Unii.

3.  Beneficjenci zapewniają, by otwarty dostęp do publikacji naukowych był stosowany zgodnie z warunkami określonymi w umowie o udzielenie dotacji. W szczególności beneficjenci zapewniają, by oni sami lub autorzy zachowali prawa własności intelektualnej wystarczające do spełnienia przez nich wymogów w zakresie otwartego dostępu.

Otwarty dostęp do danych badawczych powinien stanowić ogólną zasadę w warunkach określanych w umowie o udzielenie dotacji, przy czym należy zapewnić możliwość stosowania wyjątków zgodnie z zasadą „otwarty w największym możliwym zakresie, zamknięty tylko w koniecznym”, uwzględniając uzasadnione interesy beneficjentów, w tym wykorzystanie komercyjne, oraz wszelkie inne ograniczenia, takie jak przepisy dotyczące ochrony danych, prywatności, poufności, tajemnicy handlowej i interesów konkurencyjnych Unii, przepisy bezpieczeństwa lub prawa własności intelektualnej.

W programie prac można przewidzieć dodatkowe zachęty lub obowiązki w zakresie stosowania się do praktyk otwartej nauki.

4.  Beneficjenci zarządzają wszelkimi danymi badawczymi uzyskanymi w ramach działania objętego programem „Horyzont Europa” zgodnie z zasadami FAIR i warunkami określonymi w umowie o udzielenie dotacji i ustanawiają plan zarządzania danymi.

W programie prac można przewidzieć w uzasadnionych przypadkach dodatkowe obowiązki dotyczące korzystania z europejskiej chmury dla otwartej nauki (EOSC) do celów przechowywania i udostępniania danych badawczych.

5.  Beneficjenci, którzy zamierzają upowszechniać swoje rezultaty, powiadamiają z wyprzedzeniem pozostałych beneficjentów uczestniczących w działaniu. Każdy z pozostałych beneficjentów może zgłosić sprzeciw, jeśli wykaże, że zamierzone upowszechnianie znacząco szkodziłoby jego uzasadnionym interesom w odniesieniu do jego rezultatów lub istniejącej wiedzy. W takich przypadkach upowszechnianie nie może nastąpić, chyba że zostaną poczynione odpowiednie kroki w celu zabezpieczenia tych uzasadnionych interesów.

6.  We wnioskach zawiera się plan wykorzystania i upowszechniania rezultatów, chyba że w programie prac przewidziano inaczej. Jeżeli przewidywane wykorzystanie wiąże się z projektowaniem, tworzeniem, produkcją i wprowadzaniem do obrotu produktu bądź procesu, lub tworzeniem i świadczeniem usługi, w planie określa się strategię takiego wykorzystania. Jeżeli w planie przewidziano wykorzystanie głównie w niestowarzyszonych państwach trzecich, podmioty prawne wyjaśniają względy, z których wykorzystanie to nadal leży w interesie Unii.

Beneficjenci aktualizują plan w trakcie i po zakończeniu działania, zgodnie z umową o udzielenie dotacji.

7.  Do celów monitorowania i upowszechniania przez Komisję lub organ finansujący beneficjenci przedstawiają wszelkie wymagane informacje dotyczące wykorzystania i upowszechniania swoich rezultatów, zgodnie z warunkami określonymi w umowie o udzielenie dotacji. Z zastrzeżeniem uzasadnionych interesów beneficjentów, informacje takie udostępnia się publicznie.

Artykuł 36

Przeniesienie własności i udzielanie licencji

1.  Beneficjenci mogą przenieść własność swoich rezultatów. Zapewniają oni, aby ich obowiązki miały również zastosowanie do nowego właściciela i aby ten ostatni był zobowiązany do przeniesienia tych obowiązków na nowego właściciela w każdym przypadku kolejnego przeniesienia własności.

2.  Beneficjenci, którzy zamierzają przenieść własność rezultatów, powiadamiają z wyprzedzeniem każdego z pozostałych beneficjentów, który wciąż posiada prawa dostępu do tych rezultatów, chyba że uzgodniono inaczej na piśmie w odniesieniu do wyraźnie określonych osób trzecich, łącznie z podmiotami stowarzyszonymi, lub nie jest to możliwe w świetle obowiązujących przepisów. Powiadomienie to musi zawierać wystarczające informacje o nowym właścicielu, aby umożliwić beneficjentowi ocenę wpływu takiego przeniesienia na jego prawa dostępu.

O ile nie uzgodniono inaczej na piśmie w odniesieniu do wyraźnie określonych osób trzecich, łącznie z podmiotami stowarzyszonymi, beneficjent może sprzeciwić się przeniesieniu, jeżeli jest w stanie wykazać, że przeniesienie to wpłynęłoby niekorzystnie na jego prawa dostępu. W takim przypadku przeniesienie nie może nastąpić do czasu osiągnięcia porozumienia między zainteresowanymi beneficjentami. Terminy w tym zakresie ustala się w umowie o udzielenie dotacji.

3.  Beneficjenci mogą udzielać licencji w odniesieniu do swoich rezultatów lub w inny sposób przyznawać prawo do ich wykorzystania, w tym na zasadzie wyłączności, jeżeli nie ma to wpływu na wypełnianie spoczywających na nich obowiązków. Udzielenie licencji pozwalającej na wykorzystanie wyników na zasadzie wyłączności jest możliwe, jeżeli wszyscy pozostali beneficjenci zgodzą się zrezygnować z przysługujących im praw dostępu.

4.  W uzasadnionych przypadkach w umowach o udzielenie dotacji ustanawia się prawo Komisji lub organu finansującego do sprzeciwu wobec przeniesienia prawa własności rezultatów lub wobec udzielenia wyłącznej licencji w odniesieniu do rezultatów, jeżeli:

a)  beneficjenci uzyskujący dane rezultaty otrzymali finansowanie unijne;

b)  przeniesienie własności lub udzielenie licencji następuje na rzecz podmiotu prawnego z siedzibą w niestowarzyszonym państwie trzecim; oraz

c)  przeniesienie własności lub udzielenie licencji nie jest zgodne z interesem Unii.

Jeżeli prawo sprzeciwu ma zastosowanie, beneficjent dokonuje powiadomienia z wyprzedzeniem. Od prawa sprzeciwu można odstąpić na piśmie w odniesieniu do przeniesienia własności lub udzielania licencji na rzecz wyraźnie określonych podmiotów prawnych, jeżeli wprowadzono środki w celu ochrony interesów Unii.

Artykuł 37

Prawa dostępu

1.  Stosuje się następujące zasady dotyczące praw dostępu:

a)  wniosek o skorzystanie z praw dostępu bądź zrzeczenie się praw dostępu ma formę pisemną;

b)  prawa dostępu nie obejmują prawa do udzielania sublicencji, chyba że uzgodniono inaczej z udzielającym tych praw;

c)  przed przystąpieniem do umowy o udzielenie dotacji beneficjenci informują się wzajemnie o wszelkich ograniczeniach w zakresie udzielania dostępu do posiadanej przez nich istniejącej wiedzy;

d)  fakt, że beneficjent nie jest już zaangażowany w działanie, nie ma wpływu na jego obowiązek udzielania dostępu;

e)  jeżeli beneficjent nie wywiązuje się ze swoich obowiązków, beneficjenci mogą uzgodnić, że nie przysługują mu już prawa dostępu.

2.  Beneficjenci udzielają dostępu do:

a)  swoich rezultatów nieodpłatnie każdemu innemu beneficjentowi uczestniczącemu w działaniu, któremu dostęp ten jest niezbędny do wykonywania jego własnych zadań;

b)  posiadanej przez nich istniejącej wiedzy każdemu innemu beneficjentowi uczestniczącemu w działaniu, któremu dostęp ten jest niezbędny do wykonywania jego własnych zadań, z zastrzeżeniem wszelkich ograniczeń, o których mowa w ust. 1 lit. c); takiego dostępu udziela się nieodpłatnie, chyba że przed przystąpieniem do umowy o udzielenie dotacji beneficjenci uzgodnili inaczej;

c)  swoich rezultatów oraz, z zastrzeżeniem wszelkich ograniczeń, o których mowa w ust. 1 lit. c), do posiadanej przez nich istniejącej wiedzy każdemu innemu beneficjentowi uczestniczącemu w działaniu, któremu dostęp ten jest niezbędny do wykorzystania jego własnych rezultatów; takiego dostępu udziela się na sprawiedliwych i rozsądnych warunkach, które należy uzgodnić.

3.  O ile beneficjenci nie uzgodnili inaczej, udzielają oni również dostępu do swoich rezultatów i – z zastrzeżeniem wszelkich ograniczeń, o których mowa w ust. 1 lit. c) – do posiadanej przez nich istniejącej wiedzy podmiotowi prawnemu, który:

a)  ma siedzibę w państwie członkowskim lub państwie stowarzyszonym;

b)  znajduje się pod bezpośrednią bądź pośrednią kontrolą innego beneficjenta lub pod tą samą bezpośrednią bądź pośrednią kontrolą co dany beneficjent, albo bezpośrednio lub pośrednio kontroluje danego beneficjenta; oraz

c)  potrzebuje takiego dostępu, aby wykorzystać rezultaty danego beneficjenta, zgodnie z obowiązkami beneficjenta w zakresie wykorzystania.

Dostępu udziela się na sprawiedliwych i rozsądnych warunkach, które należy uzgodnić.

4.  Wniosek o dostęp do celów wykorzystania można złożyć w terminie do roku od zakończenia działania, chyba że beneficjenci uzgodnili inny termin.

5.  Beneficjenci, którzy otrzymali finansowanie unijne, udzielają nieodpłatnie dostępu do swoich rezultatów unijnym instytucjom, organom lub jednostkom administracyjnym, do celów kształtowania, realizacji i monitorowania polityki lub programów unijnych. Dostęp jest ograniczony do zastosowania niekomercyjnego i niekonkurencyjnego.

Takimi prawami dostępu nie obejmuje się istniejącej wiedzy beneficjentów.

W przypadku działań w ramach klastra „Bezpieczeństwo cywilne na rzecz społeczeństwa” beneficjenci, którzy otrzymali finansowanie unijne, udzielają nieodpłatnie dostępu do swoich rezultatów także organom krajowym państw członkowskich, do celów kształtowania, realizacji i monitorowania ich polityki lub programów w tym obszarze. Dostęp jest ograniczony do zastosowania niekomercyjnego i niekonkurencyjnego i udzielany na podstawie dwustronnego porozumienia określającego szczegółowe warunki mające zapewnić, by z praw tych korzystano tylko w przewidzianym celu i by nałożono odpowiednie obowiązki w zakresie poufności. Państwo członkowskie, instytucja, organ lub jednostka organizacyjna Unii zwracający się z wnioskiem powiadamiają wszystkie państwa członkowskie o takim wniosku.

6.  W programie prac można przewidzieć, w stosownych przypadkach, dodatkowe prawa dostępu.

Artykuł 38

Przepisy szczególne ▌

Do działań ERBN, działań w zakresie szkoleń i mobilności, działań dotyczących przedkomercyjnych zamówień publicznych, działań dotyczących zamówień publicznych na innowacyjne rozwiązania, działań do celów współfinansowania programu oraz działań koordynacyjnych i wspierających mogą mieć zastosowanie szczególne zasady dotyczące własności, wykorzystania i upowszechniania, przeniesienia własności i udzielania licencji, a także praw dostępu.

Takie szczególne zasady określa się w umowie o udzielenie dotacji i nie mają one wpływu na zasady i obowiązki w zakresie otwartego dostępu.

Artykuł 39

Nagrody

1.  Nagrody w ramach programu są przyznawane i zarządzane zgodnie z tytułem IX rozporządzenia finansowego, chyba że w niniejszym rozdziale określono inaczej.

2.  Wszelkie podmioty prawne, bez względu na miejsce ich siedziby, mogą wziąć udział w konkursie, chyba że w programie prac lub w zasadach konkursów przewidziano inaczej.

3.  Komisja lub organ finansujący może, w stosownych przypadkach, organizować konkursy o nagrody razem z:

a)  innymi organami unijnymi;

b)  państwami trzecimi, w tym ich organizacjami lub agencjami naukowymi i technologicznymi;

c)  organizacjami międzynarodowymi; lub

d)  podmiotami prawnymi o charakterze niezarobkowym.

4.  Program prac lub regulamin konkursu obejmuje obowiązki w zakresie komunikacji i, w stosowanych przypadkach, wykorzystania i upowszechniania, praw własności i praw dostępu, w tym przepisy dotyczące udzielania licencji.

ROZDZIAŁ IV

Zamówienia

Artykuł 40

Zamówienia

1.  Zamówienia w ramach programu są udzielane i zarządzane zgodnie z tytułem VII rozporządzenia finansowego, chyba że w niniejszym rozdziale określono inaczej.

2.  Zamówienia mogą także przybierać formę przedkomercyjnych zamówień publicznych bądź publicznych zamówień na innowacyjne rozwiązania udzielanych przez Komisję lub organ finansujący we własnym imieniu lub wspólnie z instytucjami zamawiającymi z państw członkowskich i państw stowarzyszonych. W takim przypadku stosuje się przepisy zawarte w art. 22.

ROZDZIAŁ V

Działania łączone i finansowanie mieszane

Artykuł 41

Działania łączone

Działania łączone, o których decyzję podjęto w ramach niniejszego programu, realizowane są zgodnie z programem InvestEU oraz tytułem X rozporządzenia finansowego.

Artykuł 42

Finansowanie mieszane z programu „Horyzont Europa” i EIC

1.  Dotacje i zaliczki zwrotne, będące elementami finansowania mieszanego z programu „Horyzont Europa” lub z EIC, podlegają przepisom art. 30–33.

2.  Finansowanie mieszane z EIC realizuje się zgodnie z art. 43. Wsparcie w ramach finansowania mieszanego z EIC może zostać przyznane do momentu, kiedy dane działanie można będzie finansować jako działanie łączone lub jako działanie w zakresie finansowania i inwestycji w pełni objęte gwarancją UE w ramach funduszu InvestEU. Na zasadzie odstępstwa od art. 209 rozporządzenia finansowego, warunki określone w ust. 2, a w szczególności w lit. a) i d), nie mają zastosowania w momencie przyznawania finansowania mieszanego z EIC.

3.  Finansowanie mieszane z programu „Horyzont Europa” może zostać przyznane na działanie do celów współfinansowania programu, w przypadku gdy we wspólnym programie państw członkowskich i państw stowarzyszonych przewidziano wdrażanie instrumentów finansowych w celu wsparcia zakwalifikowanych działań. Oceny i kwalifikacji takich działań dokonuje się zgodnie z art. 11, 19, 20, 24, 25 i 26. Finansowanie mieszane z programu „Horyzont Europa” realizuje się w trybie zgodnym z art. 29, przez analogię z art. 43 ust. 9 oraz z dodatkowymi i uzasadnionymi warunkami określonymi w programie prac.

4.  Spłaty, w tym zwroty zaliczek, i dochody z finansowania mieszanego z programu „Horyzont Europa” i EIC uznaje się za wewnętrzne dochody przeznaczone na określony cel zgodnie z art. 21 ust. 3 lit. f) i art. 21 ust. 4 rozporządzenia finansowego.

5.  Finansowanie mieszane z programu „Horyzont Europa” i EIC zapewnia się w sposób, który sprzyja konkurencyjności Unii, nie zakłócając przy tym konkurencji na rynku wewnętrznym.

Artykuł 42a

„Pionier”

1.  „Pionier” zapewnia dotacje na nowatorskie projekty wysokiego ryzyka realizowane przez konsorcja lub pojedynczych beneficjentów, mające na celu opracowanie przełomowych innowacji i stworzenie nowych możliwości rynkowych. „Pionier” wspiera najwcześniejsze etapy badań naukowych i rozwoju w dziedzinie nauki, technologii lub bardzo zaawansowanych technologii, w tym weryfikację poprawności projektu i prototypy służące walidacji technologii.

„Pionier” jest realizowany głównie w drodze otwartego zaproszenia do składania wniosków oddolnych z regularnymi datami granicznymi w roku oraz przewiduje konkurencyjne wyzwania w zakresie opracowania kluczowych celów strategicznych wymagających bardzo zaawansowanych technologicznie i radykalnych sposobów myślenia.

2.  Działania przejściowe w ramach instrumentu „Pionier” pomagają wszystkim rodzajom badaczy i innowatorów w opracowaniu ścieżki prowadzącej do rozwoju komercyjnego w Unii, na przykład działań demonstracyjnych i studiów wykonalności, aby ocenić potencjalne uzasadnienie biznesowe, a także wspierają tworzenie przedsiębiorstw typu spin-off i typu start-up.

a)  ogłaszanie i treść zaproszeń do składania wniosków ustala się z uwzględnieniem celów i budżetu ustanowionych w programie prac w odniesieniu do odpowiedniego portfela działań;

b)  każdemu wnioskowi już zakwalifikowanemu w ramach instrumentu „Pionier” EIC w drodze zaproszenia do składania wniosków można przyznać dodatkową dotację na ustaloną kwotę nieprzekraczającą 50 000 EUR w celu przeprowadzenia dodatkowych działań, w tym pilnych działań koordynacyjnych i wspierających, służących wzmocnieniu społeczności beneficjentów danego portfela działań, takich jak ocena możliwych przedsiębiorstw typu spin-off, innowacje mogące tworzyć rynek lub opracowanie biznesplanu. Komitet programowy ustanowiony w ramach programu szczegółowego jest informowany o takich przypadkach.

3.  Kryteria wyboru zdefiniowane w art. 25 mają zastosowanie do instrumentu „Pionier” EIC.

Artykuł 43

Akcelerator ▌

1.  ▌„Akcelerator” EIC ma na celu zasadniczo wspieranie innowacji tworzących rynek. Wspiera wyłącznie pojedynczych beneficjentów i zapewnia głównie finansowanie mieszane. Pod pewnymi warunkami może również udzielać wsparcia w postaci wyłącznie dotacji i wyłącznie kapitału.

„Akcelerator” EIC proponuje dwa rodzaje wsparcia:

—  wsparcie w postaci finansowania mieszanego dla MŚP, w tym przedsiębiorstw typu start-up, oraz, w wyjątkowych przypadkach, małych spółek o średniej kapitalizacji realizujących przełomowe i radykalne innowacje, które nie mogą uzyskać finansowania z banków;

—  wsparcie w postaci wyłącznie dotacji na rzecz MŚP, w tym przedsiębiorstw typu start-up, realizujących wszelkiego rodzaju innowacje, począwszy od innowacji stopniowych aż po innowacje przełomowe i radykalne, i dążących do zwiększenia skali działalności.

Można również udzielić wsparcia wyłącznie w postaci kapitału na rzecz MŚP niemogących uzyskać finansowania z banków, w tym przedsiębiorstw typu start-up, które już otrzymały wsparcie w postaci wyłącznie dotacji.

Wsparcia w postaci wyłącznie dotacji w ramach instrumentu „Akcelerator” EIC udziela się tylko przy spełnieniu następujących łącznych warunków:

a)  projekt zawiera informacje dotyczące zdolności i gotowości wnioskodawcy do zwiększenia skali działalności;

b)  beneficjent może być wyłącznie przedsiębiorstwem typu start-up lub MŚP;

c)  wsparcie w postaci wyłącznie dotacji w ramach instrumentu „Akcelerator” EIC może zostać udzielone beneficjentowi podczas działania programu „Horyzont Europa” tylko raz i nie może przekroczyć kwoty 2,5 mln EUR.

1a.  Beneficjent instrumentu „Akcelerator” EIC musi być podmiotem prawnym kwalifikującym się jako przedsiębiorstwo typu start-up, MŚP lub, w wyjątkowych przypadkach, jako mała spółka o średniej kapitalizacji, chętnym do zwiększenia skali działalności, z siedzibą w państwie członkowskim lub państwie stowarzyszonym. Wniosek może zostać przedłożony albo przez beneficjenta, albo, z zastrzeżeniem uprzedniej zgody beneficjenta, przez osobę fizyczną bądź podmiot prawny lub większą liczbę takich osób bądź podmiotów, które zamierzają ustanowić lub wesprzeć tego beneficjenta. W tym drugim przypadku umowę o finansowanie podpisuje się wyłącznie z beneficjentem.

2.  Jedną decyzją o przyznaniu finansowania obejmuje się wszystkie formy wkładu Unii wnoszone w ramach finansowania mieszanego z EIC i zapewnia nią ich finansowanie.

3.  Wnioski poddawane są indywidualnej ocenie przez niezależnych ekspertów zewnętrznych i kwalifikowane w ramach stałego otwartego zaproszenia z datami granicznymi, na podstawie art. 24–26, z zastrzeżeniem ust. 4.

4.  Stosuje się następujące kryteria wyboru:

a)   doskonałość;

b)   oddziaływanie;

c)   poziom związanego z działaniem ryzyka uniemożliwiającego inwestycje, jakość i skuteczność realizacji oraz zapotrzebowanie na wsparcie ze strony Unii.

5.  Za zgodą zainteresowanych wnioskodawców, wniosek dotyczący działania w zakresie innowacji i wprowadzenia na rynek, który spełnia już pierwsze dwa kryteria, może zostać przez Komisję lub organy finansujące realizujące program „Horyzont Europa” (w tym WWiI tworzone przez EIT) przedłożony bezpośrednio do oceny pod kątem ostatniego kryterium wyboru, z zastrzeżeniem spełnienia następujących warunków łącznych:

a)   wniosek ten wynika z dowolnego innego działania finansowanego w ramach programu „Horyzont 2020”, z niniejszego programu lub, z zastrzeżeniem programu pilotażowego w pierwszym programie prac programu „Horyzont Europa”, z krajowych lub regionalnych programów, rozpoczynając od określenia zapotrzebowania na taki system. Stosowne przepisy zostaną doprecyzowane w programie szczegółowym;

b)   oparty jest na przeglądzie poprzedniego projektu sprzed nie więcej niż 2 lat, w ramach którego oceniono poziom doskonałości i oddziaływanie wniosku oraz z zastrzeżeniem dodatkowych warunków i procesów określonych w programie prac.

6.  Pieczęć doskonałości można przyznać, jeżeli spełnione zostały następujące warunki łączne:

a)   beneficjent jest przedsiębiorstwem typu start-up, MŚP lub małą spółką o średniej kapitalizacji;

b)   wniosek kwalifikował się i przekroczył progi stosowane w pierwszych dwóch kryteriach wyboru, o których mowa w ust. 4,

c)   przyznaje się ją w odniesieniu do działalności, która kwalifikowałyby się w ramach działania w zakresie innowacji.

7.  W przypadku wniosku, który przeszedł ocenę pozytywnie, niezależni eksperci zewnętrzni przedstawiają propozycję odpowiedniego wsparcia ze środków instrumentu „Akcelerator” EIC, w oparciu o poniesione ryzyko oraz zasoby i czas niezbędne do wprowadzenia innowacji na rynek i jej wdrożenia.

Komisja może odrzucić wniosek wskazany przez niezależnych ekspertów zewnętrznych z uzasadnionych względów, w tym ze względu na brak zgodności z celami polityki Unii. Komitet programowy jest informowany o powodach odrzucenia.

8.  Dotacja lub zaliczka zwrotna będące elementami składowymi wsparcia ze środków instrumentu „Akcelerator” EIC nie może przekraczać 70 % łącznych kosztów kwalifikowalnych wybranego działania w zakresie innowacji.

9.  Tryb realizacji podlegających spłacie lub kapitałowych elementów składowych wsparcia ze środków instrumentu „Akcelerator” EIC określa się w decyzji [program szczegółowy].

10.  W umowie dotyczącej wybranego działania ustanawia się szczegółowe mierzalne cele pośrednie i określa odpowiadające im płatności zaliczkowe i płatności w ratach w ramach wsparcia ze środków instrumentu „Akcelerator” EIC.

W przypadku finansowania mieszanego z EIC działalność odpowiadającą działaniu w zakresie innowacji można rozpocząć, a pierwszą płatność zaliczkową w ramach dotacji lub zaliczkę zwrotną wypłacić jeszcze przed realizacją innych elementów składowych przyznanego finansowania mieszanego z EIC. Elementy te realizuje się pod warunkiem osiągnięcia szczegółowych celów pośrednich ustanowionych w umowie.

11.  Zgodnie z umową, jeżeli nie osiągnięto mierzalnych celów pośrednich, działanie zostaje zawieszone, zmienione lub, w należycie uzasadnionych przypadkach, zakończone. Działanie może również zostać zakończone, jeżeli nie można osiągnąć zamierzonego wprowadzenia na rynek, zwłaszcza w Unii.

W wyjątkowych przypadkach i na podstawie opinii zarządu EIC Komisja może podjąć decyzję o zwiększeniu wsparcia ze środków instrumentu „Akcelerator” EIC, z zastrzeżeniem przeglądu projektu przez niezależnych ekspertów zewnętrznych. Komitet programowy jest informowany o takich przypadkach.

ROZDZIAŁ VI

Eksperci

Artykuł 44

Powoływanie niezależnych ekspertów zewnętrznych

1.  Niezależnych ekspertów zewnętrznych wskazuje się i wybiera na podstawie zaproszeń do zgłaszania kandydatur kierowanych do osób fizycznych oraz zaproszeń kierowanych do odnośnych organizacji, takich jak agencje badawcze, instytucje badawcze, uniwersytety, organizacje normalizacyjne, organizacje społeczeństwa obywatelskiego lub przedsiębiorstwa w celu utworzenia bazy danych kandydatów.

Na zasadzie odstępstwa od art. 237 ust. 3 rozporządzenia finansowego Komisja lub odpowiedni organ finansujący może, w drodze wyjątku i w należycie uzasadnionych przypadkach, wybrać, w sposób przejrzysty, posiadającego odpowiednie umiejętności eksperta spoza wspomnianej bazy danych, jeżeli zaproszenie do wyrażenia zainteresowania nie wyłoniło odpowiednich ekspertów zewnętrznych..

Tacy eksperci składają oświadczenie o swojej niezależności oraz zdolności do wsparcia celów programu „Horyzont Europa”.

2.  Zgodnie z art. 237 ust. 2 i 3 rozporządzenia finansowego niezależnym ekspertom zewnętrznym wypłaca się wynagrodzenie na standardowych warunkach. W uzasadnionych, wyjątkowych przypadkach przyznane może zostać wynagrodzenie na poziomie wykraczającym poza standardowe warunki, w oparciu o standardy na odnośnym rynku, zwłaszcza w przypadku określonych ekspertów wysokiego szczebla.

3.  W uzupełnieniu przepisów art. 38 ust. 2 i 3 rozporządzenia finansowego, nazwiska niezależnych ekspertów zewnętrznych dokonujących oceny wniosków o udzielenie dotacji, którzy są powoływani do działania we własnym imieniu, publikuje się co najmniej raz do roku na stronie internetowej Komisji lub organu finansującego, wraz z informacją o obszarach, w których eksperci ci się specjalizują. Takie informacje gromadzi się, przetwarza i publikuje zgodnie z przepisami UE dotyczącymi ochrony danych.

3a.  Komisja lub odpowiedni organ finansujący podejmuje odpowiednie środki w celu zapobiegania konfliktom interesów w odniesieniu do zaangażowania niezależnych ekspertów zewnętrznych zgodnie z art. 61 i 150 ust. 5 rozporządzenia finansowego.

Komisja lub odpowiedni organ finansujący zapewnia, by ekspert w sytuacji konfliktu interesów w związku ze sprawą, w odniesieniu do której wymagana jest jego opinia, nie oceniał ani nie udzielał porad ani pomocy w tej konkretnej sprawie.

3-b.  Przy wyznaczaniu niezależnych ekspertów zewnętrznych Komisja lub odpowiedni organ finansujący podejmuje właściwe środki, by dążyć do osiągnięcia wyważonego składu grup ekspertów i paneli oceniających pod względem zróżnicowania umiejętności, doświadczenia, wiedzy, w tym pod względem specjalizacji, szczególnie w dziedzinie nauk społecznych i humanistycznych, pochodzenia geograficznego i płci, i biorąc pod uwagę sytuację w danym obszarze działania.

3b.  W stosownych przypadkach, aby zagwarantować jakość oceny, należy zapewnić odpowiednią liczbę niezależnych ekspertów do każdego zaproszenia do składania wniosków.

3c.  Poziom wynagrodzenia wszystkich niezależnych i zewnętrznych ekspertów jest udostępniany co roku Parlamentowi Europejskiemu i Radzie. Wynagrodzenia należy pokrywać z wydatków programu.

TYTUŁ III

MONITOROWANIE, OCENA I KONTROLA PROGRAMU ORAZ KOMUNIKACJA W JEGO RAMACH

Artykuł 45

Monitorowanie i sprawozdawczość

1.  Komisja stale monitoruje zarządzanie programem „Horyzont Europa”, jego programem szczegółowym i działaniami EIT oraz ich realizację. W celu zwiększenia przejrzystości dane te będą także udostępniane publicznie w dostępny sposób na stronie internetowej Komisji, zgodnie z najnowszą aktualizacją.

W szczególności dane dla projektów finansowanych w ramach ERBN, partnerstw europejskich, misji, EIC i EIT należy ująć w tej samej bazie danych.

Dane te obejmują:

(i)  „wskaźniki czasowe służące do składania corocznego sprawozdania z postępów w realizacji programu w odniesieniu do celów ustanowionych w art. 3 i określonych w załączniku V, wraz ze ścieżkami oddziaływania.”

(ii)  informacje na temat poziomu włączania nauk społecznych i humanistycznych do głównego nurtu polityki, stosunku między niższymi i wyższymi poziomami gotowości technologicznej w badaniach realizowanych w ramach współpracy, postępów w rozszerzaniu uczestnictwa krajów, geograficznego składu konsorcjów w projektach realizowanych w ramach współpracy, ewolucji wynagrodzeń naukowców, stosowania dwuetapowej procedury składania wniosków i oceny, środków mających na celu ułatwienie wspólnych powiązań w europejskich badaniach i innowacjach, stosowania przeglądu oceny oraz liczby i rodzajów skarg, poziomu włączania problematyki klimatu do głównego nurtu polityki i związanych z tym wydatków, udziału MŚP, udziału sektora prywatnego, równowagi płci w finansowanych działaniach, panelach oceniających, radach i grupach doradczych, pieczęci doskonałości, partnerstw europejskich, a także stopy współfinansowania, uzupełniającego i skumulowanego finansowania z innych funduszy unijnych, infrastruktury badawczej, czasu oczekiwania na przyznanie dotacji, poziomu współpracy międzynarodowej, zaangażowania obywateli i społeczeństwa obywatelskiego.

(iii)  poziomy wydatków w podziale na projekty, aby umożliwić przeprowadzenie szczegółowej analizy, w tym w odniesieniu do poszczególnych obszarów interwencji.

(iv)  poziom nadmiaru zgłoszeń, w szczególności liczbę wniosków i według zaproszenia do składania wniosków, ich średnią punktację, udział wniosków powyżej i poniżej wartości progowej.

2.  Komisja jest uprawniona do przyjęcia, zgodnie z art. 50, aktów delegowanych dotyczących zmian do załącznika V w celu uzupełnienia lub zmiany wskaźników ścieżek oddziaływania, jeżeli uzna to za konieczne, oraz ustanawiania poziomów wyjściowych i docelowych.

3.  System sprawozdawczości dotyczącej realizacji celów zapewnia wydajne, skuteczne i terminowe gromadzenie danych na potrzeby monitorowania realizacji programu i jego rezultatów, bez zwiększania obciążenia administracyjnego dla beneficjentów. W tym celu na odbiorców finansowania ze środków unijnych, w tym na poziomie naukowców zaangażowanych w działania, aby umożliwić śledzenie ich kariery i mobilności, oraz (w stosownych przypadkach) na państwa członkowskie nakłada się proporcjonalne wymogi dotyczące sprawozdawczości(33).

3a.  Analiza jakościowa Komisji oraz unijnych lub krajowych organów finansujących uzupełnia w jak największym stopniu dane ilościowe.

4.  W kontekście programów prac monitoruje się i poddaje przeglądowi środki służące ułatwianiu powiązań w zakresie współpracy w dziedzinie badań naukowych i innowacji w Europie.

Artykuł 46

Informacja, komunikacja, promocja, upowszechnianie i wykorzystywanie

1.  Odbiorcy finansowania unijnego uznają pochodzenie i zapewniają eksponowanie finansowania unijnego (w szczególności podczas promowania działań i ich rezultatów, w tym w odniesieniu do nagród) poprzez dostarczanie spójnych, skutecznych i proporcjonalnych informacji skierowanych do różnych grup odbiorców, w tym do mediów i opinii publicznej.

2.  Komisja prowadzi działalność informacyjną i komunikacyjną związaną z programem, jego działaniami i rezultatami. Ponadto dostarcza państwom członkowskim i beneficjentom terminowych i szczegółowych informacji. Na rzecz zainteresowanych podmiotów świadczone są oparte na dowodach usługi nawiązywania kontaktów wykorzystujące informacje analityczne i podobieństwa sieciowe, aby tworzyć konsorcja dla projektów realizowanych w ramach współpracy, przy czym szczególną uwagę poświęca się określaniu możliwości w zakresie tworzenia sieci kontaktów przez podmioty prawne z państw członkowskich osiągających słabe wyniki w zakresie badań i innowacji. Na podstawie takiej analizy można, z myślą o konkretnych zaproszeniach do składania wniosków, organizować imprezy ułatwiające nawiązywanie kontaktów. Zasoby finansowe przydzielone na program przyczyniają się również do komunikacji instytucjonalnej w zakresie priorytetów politycznych Unii, o ile są one związane z celami, o których mowa w art. 3.

3.  Komisja ustanawia również strategię na rzecz upowszechniania i wykorzystywania służącą zwiększeniu dostępności i rozpowszechniania uzyskanych w programie rezultatów badań naukowych i innowacji oraz wiedzy, aby przyspieszyć ich wykorzystywanie, a następnie absorpcję przez rynek, oraz aby zwiększyć oddziaływanie programu. Zasoby finansowe przydzielone na program przyczyniają się również do komunikacji instytucjonalnej w zakresie priorytetów politycznych Unii oraz działalności w zakresie informacji, komunikacji, promocji, upowszechniania i wykorzystywania, o ile jest ona związana z celami, o których mowa w art. 3.

Artykuł 47

Ocena programu

1.  Oceny programu przeprowadza się w terminie pozwalającym na uwzględnienie ich wyników w procesie decyzyjnym dotyczącym programu, jego następcy i innych istotnych inicjatyw w dziedzinie badań naukowych i innowacji.

2.  Ocena okresowa programu przeprowadzana jest z pomocą niezależnych ekspertów – wyłonionych w drodze przejrzystej procedury – z chwilą, gdy dostępne są wystarczające informacje na temat realizacji programu, jednak nie później niż w ciągu czterech lat od rozpoczęcia realizacji programu. Obejmuje ona analizę portfela i ocenę długoterminowych skutków poprzednich programów ramowych i stanowi podstawę do dostosowania realizacji programu lub przeglądu programu, w razie potrzeby. Obejmuje ona ocenę wpływu, efektywności, skuteczności, przydatności, spójności i unijnej wartości dodanej programu.

3.  Po zakończeniu realizacji programu, lecz nie później niż cztery lata po upływie okresu określonego w art. 1, Komisja dokonuje oceny końcowej programu. Obejmuje ona ocenę długoterminowych skutków poprzednich programów ramowych.

4.  Komisja publikuje i przekazuje wnioski z tych ocen, opatrzone własnymi komentarzami, oraz przedstawia je Parlamentowi Europejskiemu, Radzie, Europejskiemu Komitetowi Ekonomiczno-Społecznemu i Komitetowi Regionów.

Artykuł 48

Audyty

1.  System kontroli programu zapewnia właściwą równowagę między zaufaniem a kontrolą, z uwzględnieniem kosztów administracyjnych i innych kosztów kontroli na wszystkich poziomach, w szczególności kosztów ponoszonych przez beneficjentów. Zasady audytu muszą być jasne i spójne w całym programie.

2.  Podstawą strategii audytu w odniesieniu do programu jest audyt finansowy reprezentatywnej próby wydatków w całym programie. Reprezentatywną próbę uzupełnia wybór oparty na ocenie ryzyka związanego z wydatkami. Działania otrzymujące wspólne finansowanie z różnych programów unijnych poddawane są tylko jednemu audytowi obejmującemu wszystkie odnośne programy i ich odpowiednie obowiązujące przepisy.

3.  Ponadto Komisja lub organ finansujący może opierać się na połączonych przeglądach systemów na poziomie beneficjenta. Takie połączone przeglądy są fakultatywne w odniesieniu do określonych rodzajów beneficjentów i składają się z audytu systemów i procesu, uzupełnionego audytem transakcji i przeprowadzanego przez właściwego niezależnego audytora posiadającego uprawnienia do wykonywania ustawowych badań dokumentów rachunkowych zgodnie z dyrektywą 2006/43/WE(34). Mogą być one wykorzystywane przez Komisję lub organ finansujący w celu określenia ogólnej pewności co do należytego zarządzania finansami w odniesieniu do wydatków oraz w celu ponownego rozważenia poziomu audytów ex post i poświadczeń dotyczących sprawozdania finansowego.

4.  Zgodnie z art. 127 rozporządzenia finansowego Komisja lub organ finansujący może opierać się na audytach dotyczących wykorzystania wkładów Unii przeprowadzanych przez inne niezależne i kompetentne osoby lub podmioty, w tym przez osoby lub podmioty inne niż te, które zostały upoważnione przez instytucje lub organy Unii.

5.  Audyty można przeprowadzać w okresie do dwóch lat od płatności salda.

5a.  Komisja publikuje wytyczne dotyczące audytu, mające na celu zapewnienie rzetelnego i jednolitego stosowania i interpretacji procedur i zasad audytu przez cały okres trwania programu.

Artykuł 49

Ochrona interesów finansowych Unii

1.  Komisja lub jej przedstawiciele oraz Trybunał Obrachunkowy mają uprawnienia do audytu lub – w przypadku organizacji międzynarodowych – uprawnienia do weryfikacji, zgodnie z umowami z nimi zawartymi, na podstawie dokumentacji i na miejscu, wobec wszystkich beneficjentów dotacji, wykonawców i podwykonawców, którzy otrzymali unijne środki finansowe na mocy niniejszego rozporządzenia.

2.  Europejski Urząd ds. Zwalczania Nadużyć Finansowych (OLAF) może przeprowadzać dochodzenia administracyjne, w tym kontrole i inspekcje na miejscu, zgodnie z przepisami i procedurami określonymi w rozporządzeniu (UE, Euratom) nr 883/2013 Parlamentu Europejskiego i Rady i w rozporządzeniu Rady (Euratom, WE) nr 2185/96, w celu ustalenia, czy wystąpiło nadużycie finansowe, korupcja lub jakiekolwiek inne bezprawne działanie na szkodę interesów finansowych Unii w związku z finansowaniem unijnym lub unijnymi gwarancjami budżetowymi na podstawie niniejszego rozporządzenia.

3.  Właściwe organy państw trzecich i organizacje międzynarodowe mogą także zostać zobowiązane do współpracy z Prokuraturą Europejską (EPPO), zgodnie z postanowieniami umów o wzajemnej pomocy prawnej, w przypadku gdy prowadzi ona postępowania przygotowawcze w sprawie przestępstw wchodzących w zakres jej kompetencji zgodnie z rozporządzeniem (UE) 2017/1939.

4.  Nie naruszając przepisów ust. 1 i 2, w umowach o współpracy z państwami trzecimi i z organizacjami międzynarodowymi, zamówieniach, umowach o udzielenie dotacji i innych zobowiązaniach prawnych, jak również umowach ustanawiających gwarancję budżetową, wynikających z wdrażania niniejszego rozporządzenia zamieszcza się przepisy wyraźnie uprawniające Komisję, Trybunał Obrachunkowy i OLAF do prowadzenia takich audytów, kontroli i inspekcji na miejscu, zgodnie z ich odpowiednimi kompetencjami. Obejmuje to przepisy zapewniające, by wszelkie osoby trzecie zaangażowane w wykonywanie środków finansowych Unii lub operacji finansowania objętej, w całości lub w części, wsparciem w postaci gwarancji budżetowej, przyznawały równoważne prawa.

Artykuł 50

Wykonywanie przekazanych uprawnień

1.  Powierzenie Komisji uprawnień do przyjmowania aktów delegowanych podlega warunkom określonym w niniejszym artykule.

2.  Uprawnienia do przyjęcia aktów delegowanych, o których mowa w art. 45 ust. 2, powierza się Komisji do dnia 31 grudnia 2028 r.

3.  Przekazanie uprawnień, o którym mowa w art. 45 ust. 2, może zostać w dowolnym momencie odwołane przez Parlament Europejski lub przez Radę. Decyzja o odwołaniu kończy przekazanie określonych w niej uprawnień. Decyzja o odwołaniu staje się skuteczna następnego dnia po jej opublikowaniu w Dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej lub w późniejszym terminie określonym w tej decyzji. Nie wpływa ona na ważność jakichkolwiek już obowiązujących aktów delegowanych.

4.  Przed przyjęciem aktu delegowanego Komisja konsultuje się z ekspertami wyznaczonymi przez każde państwo członkowskie zgodnie z zasadami określonymi w Porozumieniu międzyinstytucjonalnym z dnia 13 kwietnia 2016 r. w sprawie lepszego stanowienia prawa.

5.  Niezwłocznie po przyjęciu aktu delegowanego Komisja przekazuje go równocześnie Parlamentowi Europejskiemu i Radzie.

6.  Akt delegowany przyjęty na podstawie art. 45 ust. 2 wchodzi w życie tylko wówczas, gdy ani Parlament Europejski, ani Rada nie wyraziły sprzeciwu w terminie dwóch miesięcy od przekazania tego aktu Parlamentowi Europejskiemu i Radzie, lub gdy, przed upływem tego terminu, zarówno Parlament Europejski, jak i Rada poinformowały Komisję, że nie wniosą sprzeciwu. Termin ten przedłuża się o dwa miesiące z inicjatywy Parlamentu Europejskiego lub Rady.

TYTUŁ IV

PRZEPISY PRZEJŚCIOWE I KOŃCOWE

Artykuł 51

Uchylenie

Rozporządzenie (UE) nr 1291/2013 i rozporządzenie (UE) nr 1290/2013 tracą moc ze skutkiem od dnia 1 stycznia 2021 r.

Artykuł 52

Przepisy przejściowe

1.  Niniejsze rozporządzenie nie ma wpływu na kontynuację lub modyfikację danych działań, na podstawie rozporządzenia (UE) nr 1291/2013 oraz rozporządzenia (UE) nr 1290/2013, które nadal stosuje się do tych działań aż do ich zamknięcia. Plany prac i działania przewidziane w planach prac przyjętych na podstawie rozporządzenia (UE) nr 1290/2013 i na podstawie aktów podstawowych odpowiednich organów finansujących są także – do czasu ich zakończenia – nadal regulowane rozporządzeniem (UE) nr 1290/2013 i wspomnianymi aktami podstawowymi.

2.  Pula środków finansowych przeznaczonych na program może również obejmować wydatki na wsparcie techniczne i administracyjne na potrzeby przejścia między programem a środkami przyjętymi w ramach poprzedniego programu na podstawie rozporządzenia (UE) nr 1291/2013.

Artykuł 53

Wejście w życie

Niniejsze rozporządzenie wchodzi w życie dwudziestego dnia po jego opublikowaniu w Dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej.

Niniejsze rozporządzenie wiąże w całości i jest bezpośrednio stosowane we wszystkich państwach członkowskich.

Sporządzono w … dnia … r.

W imieniu Parlamentu Europejskiego W imieniu Rady

Przewodniczący Przewodniczący

ZAŁĄCZNIK I

OGÓLNE KIERUNKI DZIAŁALNOŚCI

W całym programie dąży się do realizacji celów ogólnych i szczegółowych określonych w art. 3, poprzez obszary interwencji i prowadzenie działalności w ogólnych kierunkach opisanych w niniejszym załączniku, jak również w załączniku I do programu szczegółowego.

1)  Filar I „Doskonała baza naukowa

W ramach tego filaru, zgodnie z art. 4, prowadzona będzie opisana poniżej działalność w celu promowania doskonałości naukowej, przyciągania do Europy najbardziej utalentowanych ludzi, udzielania odpowiedniego wsparcia naukowcom na początku kariery oraz wspierania tworzenia i rozpowszechniania doskonałości naukowej, wysokiej jakości wiedzy, metod i umiejętności, technologii i rozwiązań w zakresie globalnych wyzwań społecznych, środowiskowych i gospodarczych. Przyczyni się ona również do realizacji innych celów szczegółowych programu określonych w art. 3.

a)  Europejska Rada ds. Badan Naukowych: zapewnienie atrakcyjnego i elastycznego finansowania umożliwiającego utalentowanym i kreatywnym naukowcom indywidualnym, z naciskiem na naukowców początkujących, i ich zespołom podążanie najbardziej obiecującymi ścieżkami w pionierskich dziedzinach nauki, bez względu na ich narodowość i kraj pochodzenia, i przyznawanego na zasadach ogólnounijnej konkurencji opartej wyłącznie na kryterium doskonałości.

Obszar interwencji: pionierskie badania naukowe.

b)  Działania „Maria Skłodowska-Curie”: umożliwianie naukowcom zdobycia nowej wiedzy i nowych umiejętności dzięki mobilności i gromadzeniu doświadczenia w różnych krajach, sektorach i dyscyplinach, wzmacnianie systemów szkoleń i rozwoju kariery naukowej, a także strukturyzacja i usprawnienie instytucjonalnej i krajowej rekrutacji przy uwzględnieniu Europejskiej karty naukowca i Kodeksu postępowania przy rekrutacji pracowników naukowych; w ten sposób działania „Maria Skłodowska-Curie” pomagają w tworzeniu podstaw doskonałego środowiska badawczego Europy w całej Europie, przyczyniając się do pobudzenia zatrudnienia, wzrostu gospodarczego i inwestycji oraz do pokonywania obecnych i przyszłych wyzwań społecznych.

Obszary interwencji: dbanie o doskonałość poprzez wspieranie mobilności naukowców ponad granicami, sektorami i dyscyplinami; wspieranie zdobywania nowych umiejętności przez naukowców poprzez zapewnianie im szkoleń najwyższej jakości; wzmacnianie zasobów ludzkich i rozwój umiejętności w europejskiej przestrzeni badawczej; zwiększenie synergii i ułatwianie jej osiągania; propagowanie działań informacyjnych dla ogółu społeczeństwa.

c)  Infrastruktury badawcze: zapewnienie Europie światowej klasy trwałych infrastruktur badawczych, otwartych i dostępnych dla najwybitniejszych naukowców z Europy i spoza niej. Zachęcanie do korzystania z istniejących infrastruktur badawczych, w tym tych finansowanych z europejskich funduszy strukturalnych i inwestycyjnych. Dzięki temu zwiększony zostanie potencjał ▌infrastruktury badawczej w zakresie wspierania postępu naukowego i innowacji oraz umożliwiania tworzenia otwartej i doskonałej bazy naukowej, zgodnie z zasadami FAIR; wzmocniona zostanie także działalność w ramach powiązanych obszarów polityki i współpracy międzynarodowej UE.

Obszary interwencji: konsolidacja i rozwój systemu europejskich infrastruktur badawczych; otwarcie infrastruktur badawczych oraz ich zintegrowanie i wzajemne połączenie; potencjał innowacyjny europejskich infrastruktur badawczych oraz działania na rzecz innowacji i szkolenia; wzmocnienie europejskiej polityki w zakresie infrastruktury badawczej oraz współpracy międzynarodowej.

2)  Filar II „Globalne wyzwania i europejska konkurencyjność przemysłowa”

W ramach tego filaru, zgodnie z art. 4, prowadzona będzie opisana poniżej działalność w celu wspierania tworzenia i lepszego rozpowszechniania wysokiej jakości wiedzy, technologii i zrównoważonych rozwiązań, zwiększenia konkurencyjności europejskiego przemysłu, wzmocnienia oddziaływania badań naukowych i innowacji na kształtowanie, wspieranie i realizację różnych obszarów polityki Unii oraz w celu wspierania absorpcji innowacyjnych rozwiązań przez przemysł, zwłaszcza MŚP i przedsiębiorstwa typu start-up, i społeczeństwo, aby sprostać globalnym wyzwaniom. Przyczyni się ona również do realizacji innych celów szczegółowych programu określonych w art. 3.

Nauki społeczne i humanistyczne będą w pełni zintegrowane we wszystkich klastrach, w tym w szczególnych i ukierunkowanych działaniach.

Aby jak najbardziej zwiększyć elastyczność i efekt synergii, działania w zakresie badań naukowych i innowacji zostaną pogrupowane w sześć klastrów, wzajemnie połączonych za pomocą paneuropejskich infrastruktur badawczych, które indywidualnie i wspólnie będą tworzyć zachęty do współpracy interdyscyplinarnej, międzysektorowej i między obszarami polityki, a także transgranicznej i międzynarodowej. Działania z szerokiego zakresu poziomów gotowości technologicznej, w tym niższych poziomów gotowości technologicznej, będą objęte tym filarem programu „Horyzont Europa”.

Każdy z klastrów przyczynia się do realizacji kilku celów zrównoważonego rozwoju, a wiele celów zrównoważonego rozwoju przyświeca więcej niż jednemu klastrowi.

Działania w zakresie badań naukowych i innowacji są realizowane w obrębie następujących klastrów i przekrojowo między nimi:

a)  klaster „Zdrowie”: poprawa i ochrona zdrowia i dobrostanu obywateli w każdym wieku poprzez generowanie nowej wiedzy, opracowywanie innowacyjnych rozwiązań i zapewnienia włączania, w stosownych przypadkach, perspektywy płci do celów profilaktyki, diagnozowania, monitorowania i leczenia chorób oraz opracowywania technologii medycznych; ograniczenie zagrożeń dla zdrowia, ochrona ludności i propagowanie dobrego stanu zdrowia i dobrostanu, również w miejscu pracy; sprawienie, aby publiczne systemy opieki zdrowotnej były bardziej opłacalne, sprawiedliwe i zrównoważone; zapobieganie chorobom związanym z ubóstwem i leczenie ich; oraz wspieranie i umożliwianie zaangażowania pacjentów i samozarządzania.

Obszary interwencji: zdrowie przez całe życie; środowiskowe i społeczne uwarunkowania zdrowia; choroby niezakaźne i rzadkie; choroby zakaźne, w tym choroby związane z ubóstwem i choroby zaniedbane; narzędzia, technologie i rozwiązania cyfrowe na potrzeby zdrowia i opieki, w tym medycyny personalizowanej; systemy opieki zdrowotnej.

b)  klaster „Kultura, kreatywność i społeczeństwo integracyjne”; wzmocnienie europejskich wartości demokratycznych, w tym praworządności i praw podstawowych, ochrona naszego dziedzictwa kulturowego, badanie potencjału sektora kultury i sektora kreatywnego oraz propagowanie przemian społeczno-gospodarczych, które przyczyniają się do włączenia społecznego i wzrostu ▌, w tym zarządzanie migracjami i integracja migrantów.

Obszary interwencji: demokracja i zarządzanie; kultura, dziedzictwo kulturowe i kreatywność; przemiany społeczne i gospodarcze.▌

c)   klaster „Bezpieczeństwo cywilne na rzecz społeczeństwa”: pokonywanie wyzwań wynikających z utrzymujących się zagrożeń dla bezpieczeństwa, w tym cyberprzestępczości, oraz związanych z klęskami żywiołowymi i katastrofami spowodowanymi przez człowieka.

Obszary interwencji: społeczeństwa odporne na klęski żywiołowe i katastrofy; ochrona i bezpieczeństwo; cyberbezpieczeństwo;

d)   klaster „Technologie cyfrowe, przemysł i przestrzeń kosmiczna”: wzmocnienie zdolności i zapewnienie suwerenności Europy w zakresie kluczowych technologii prorozwojowych służących cyfryzacji i produkcji oraz w zakresie technologii kosmicznej, w całym łańcuchu wartości, aby stworzyć konkurencyjny, scyfryzowany, niskoemisyjny przemysł o obiegu zamkniętym; zapewnienie zrównoważonych dostaw surowców; opracowanie zaawansowanych materiałów oraz stworzenie gruntu dla postępów i innowacji w pokonywaniu ▌globalnych wyzwań społecznych.

Obszary interwencji: technologie produkcyjne; główne technologie cyfrowe, w tym technologie kwantowe; nowe technologie prorozwojowe; materiały zaawansowane; sztuczna inteligencja i robotyka; internet nowej generacji; zaawansowane obliczenia i duże zbiory danych; gałęzie przemysłu o obiegu zamkniętym; niskoemisyjne i ekologiczne sektory przemysłu; przestrzeń kosmiczna, w tym obserwacja Ziemi.

e)  klaster „Klimat, energetyka i mobilność”: przeciwdziałanie zmianie klimatu dzięki lepszemu zrozumieniu jej przyczyn, ewolucji, ryzyka, skutków i szans ▌poprzez uczynienie sektora energetyki i transportu bardziej przyjaznym dla klimatu i środowiska, wydajniejszym, bardziej konkurencyjnym, korzystającym w większym stopniu z systemów inteligentnych, bezpieczniejszym i bardziej odpornym, promowanie wykorzystywania odnawialnych źródeł energii i wydajności energetycznej, zwiększenie odporności Unii na wstrząsy zewnętrzne oraz dostosowanie zachowań społecznych w świetle celów zrównoważonego rozwoju.

Obszary interwencji: nauka o klimacie i rozwiązania w zakresie klimatu; dostawy energii; systemy i sieci energetyczne; budynki i obiekty przemysłowe w transformacji energetyki; społeczności i miasta; konkurencyjność przemysłowa w transporcie; transport i mobilność, które są ekologiczne, bezpieczne i dostępne; inteligentna mobilność; magazynowanie energii.

f)   klaster „Żywność, biogospodarka, zasoby naturalne, rolnictwo i środowisko”; ochrona środowiska, odnowa i zrównoważone wykorzystywanie zasobów naturalnych i biologicznych z lądu, wód śródlądowych i morza oraz zrównoważone zarządzanie nimi w celu powstrzymania erozji różnorodności biologicznej, aby rozwiązać problemy w zakresie zapewnienia wszystkim bezpieczeństwa żywnościowego i bezpiecznej diety oraz przejść na niskoemisyjną, zasobooszczędną gospodarkę o obiegu zamkniętym oraz zrównoważoną biogospodarkę.

Obszary interwencji: obserwacja środowiska; różnorodność biologiczna i zasoby naturalne; rolnictwo, leśnictwo i obszary wiejskie; morza, oceany i wody śródlądowe; systemy żywnościowe; systemy innowacji biotechnologicznych w biogospodarce UE; systemy o obiegu zamkniętym.

g)   niejądrowe działania bezpośrednie Wspólnego Centrum Badawczego: generowanie wysokiej jakości dowodów naukowych na potrzeby kształtowania wydajnej i przystępnej dobrej polityki publicznej. Nowe inicjatywy i wnioski ustawodawcze UE wymagają przejrzystych, kompleksowych i wyważonych dowodów, aby były rozsądnie projektowane, natomiast realizacja polityki wymaga ▌pomiaru i monitorowania dowodów. JRC zapewni niezależne dowody naukowe i wsparcie techniczne na potrzeby całego cyklu kształtowania polityki UE. Badania naukowe w ramach JRC będą ukierunkowane na realizację priorytetów polityki UE.

Obszary interwencji: zdrowie; kultura, kreatywność i społeczeństwo integracyjne; bezpieczeństwo cywilne na rzecz społeczeństwa; cyfryzacja, przemysł i przestrzeń kosmiczna; klimat, energetyka i mobilność; żywność, biogospodarka, zasoby naturalne, rolnictwo i środowisko; wspieranie funkcjonowania rynku wewnętrznego i zarządzania gospodarką Unii; wspieranie państw członkowskich we wdrażaniu przez nie aktów prawnych i opracowywaniu strategii inteligentnej specjalizacji; narzędzia analityczne i metody na potrzeby kształtowania polityki; zarządzanie wiedzą; transfer wiedzy i technologii; wsparcie dla nauki na rzecz platform polityki.

3)  Filar III „Innowacyjna Europa

W ramach tego filaru, zgodnie z art. 4, prowadzona będzie opisana poniżej działalność w celu wspierania wszelkich form innowacji, także innowacji nietechnologicznych, zwłaszcza w ramach MŚP, w tym przedsiębiorstw typu start-up, przez ułatwianie rozwoju technologicznego, demonstracji i transferu wiedzy oraz w celu wzmocnienia wdrażania innowacyjnych rozwiązań. Przyczyni się ona również do realizacji innych celów szczegółowych programu określonych w art. 3. Realizacja EIC będzie odbywać się przede wszystkim za pomocą dwóch instrumentów „Pionier”, realizowanego głównie przez badania prowadzone w ramach współpracy, oraz instrumentu „Akcelerator”.

a)  Europejska Rada ds. Innowacji: koncentruje się głównie na przełomowych i radykalnych innowacjach, ukierunkowanych w szczególności na innowacje tworzące rynek, a jednocześnie wspiera także wszystkie rodzaje innowacji, w tym innowacje stopniowe.

Obszary interwencji: instrument „Pionier” na rzecz zaawansowanych badań naukowych, wspierający przyszłe i powstające przełomowe technologie, tworzące nowe rynki lub zaawansowane technologie; instrument „Akcelerator”, wypełniający lukę w finansowaniu między ostatnimi etapami działalności badawczej i innowacyjnej a absorpcją przez rynek, w celu skutecznego wdrażania przełomowych innowacji tworzących nowe rynki i umożliwienia ekspansji przedsiębiorstw, w przypadkach gdy rynek nie zapewnia realnego finansowania; ▌dodatkowe rodzaje działalności, takie jak przyznawanie nagród i stypendiów, oraz usługi o wartości dodanej dla przedsiębiorstw.

b)  Europejskie ekosystemy innowacji

Obszary interwencji: działalność obejmuje w szczególności nawiązanie kontaktów – w stosownych przypadkach we współpracy z EIT – z krajowymi i regionalnymi podmiotami działającymi w dziedzinie innowacji oraz wspieranie realizacji przez państwa członkowskie, regiony i państwa stowarzyszone wspólnych transgranicznych programów na rzecz innowacyjności, od wymiany praktyk i wiedzy na temat regulacji w dziedzinie innowacji po zwiększanie poziomu umiejętności miękkich na potrzeby innowacji na rzecz badań naukowych i innowacji, w tym innowacji otwartych i inspirowanych przez użytkowników, w celu zwiększenia skuteczności europejskiego systemu innowacji. Należy to realizować w synergii między innymi z EFRR na rzecz ekosystemów innowacji i partnerstw międzyregionalnych dotyczących kwestii związanych z inteligentną specjalizacją.

c)  Europejski Instytut Innowacji i Technologii

Obszary interwencji: zrównoważone ekosystemy innowacji w Europie; ▌umiejętności w zakresie innowacji i przedsiębiorczości w perspektywie uczenia się przez całe życie, w tym zwiększanie zdolności szkół wyższych w Europie; nowe rozwiązania rynkowe, aby sprostać globalnym wyzwaniom. zapewnienie synergii i wartości dodanej w ramach programu „Horyzont Europa”.

4)  Część „Szersze uczestnictwo i wzmacnianie europejskiej przestrzeni badawczej”

Poprzez następujące działania niniejszy filar służy realizacji celów szczegółowych określonych w art. 3 ust. 2 lit. d). Przyczyni się on również do realizacji innych celów szczegółowych programu określonych w art. 3. Część ta stanowić będzie podporę całego programu, a w jej ramach wspierana będzie działalność przyczyniająca się do przyciągania utalentowanych ludzi, wspierania przepływu mózgów i zapobiegania drenażowi mózgów, do tworzenia Europy w większym stopniu opartej na wiedzy i innowacyjności, zapewniającej równość płci i należącej do czołówki globalnej konkurencji, do wspierania współpracy międzynarodowej oraz tym samym do optymalizacji krajowych atutów i potencjału w całej Europie w ramach sprawnie funkcjonującej europejskiej przestrzeni badawczej (EPB) ze swobodnym przepływem wiedzy i wysoko wykwalifikowanych pracowników w wyważony sposób, w której wyniki badań naukowych i innowacji są szeroko rozpowszechniane oraz zrozumiałe i wiarygodne dla poinformowanych obywateli oraz przynoszą korzyści ogółowi społeczeństwa, a polityka UE, w szczególności w zakresie badań naukowych i innowacji, jest oparta na dowodach naukowych wysokiej jakości.

Będzie ona również wspierać działania mające na celu poprawę jakości wniosków składanych przez podmioty prawne z państw członkowskich osiągających słabe wyniki w zakresie badań i innowacji, takie jak profesjonalne kontrole i doradztwo przed złożeniem wniosku, oraz mające na celu pobudzenie działalności krajowych punktów kontaktowych w celu wspierania tworzenia międzynarodowej sieci kontaktów, a także działania służące wspieraniu podmiotów prawnych z państw członkowskich osiągających słabe wyniki w zakresie badań i innowacji w dołączaniu do już wybranych projektów realizowanych w ramach współpracy, w których podmioty prawne z tych państw członkowskich nie biorą udziału.

Obszary interwencji: zapewnianie szerszego uczestnictwa i dzielenie się doskonałością, także poprzez łączenie w zespoły, tworzenie partnerstw, katedry EPB, europejską współpracę naukowo-badawczą (COST), inicjatywy doskonałości oraz działania wspierające przepływ mózgów; zreformowanie i usprawnienie europejskiego systemu badań naukowych i innowacji, także na przykład przez wspieranie krajowej reformy polityki w zakresie badań i innowacji, zapewnianie atrakcyjnych środowisk kariery oraz wspieranie nauki dotyczącej płci społeczno-kulturowej i nauki obywatelskiej.

ZAŁĄCZNIK Ia

EUROPEJSKI INSTYTUT INNOWACJI I TECHNOLOGII (EIT);

We wdrażaniu działalności programowej EIT zastosowanie mają następujące elementy:

1.  Uzasadnienie

Jak wyraźnie stwierdzono w sprawozdaniu grupy wysokiego szczebla ds. maksymalizacji oddziaływania badań naukowych i innowacji w UE (grupa wysokiego szczebla pod przewodnictwem Lamy’ego), dalsze działania powinny obejmować „edukację dla przyszłości i inwestowanie w ludzi, którzy są w stanie zmieniać rzeczywistość”. W szczególności europejskie szkoły wyższe wzywa się do pobudzania przedsiębiorczości, znoszenia granic między dyscyplinami oraz instytucjonalizację ścisłej interdyscyplinarnej współpracy między środowiskiem akademickim a przemysłem ▌. Według ostatnich badań dostęp do utalentowanych ludzi jest zdecydowanie najważniejszym czynnikiem wpływającym na wybór lokalizacji europejskich przedsiębiorstw typu start-up. Możliwość kształcenia i szkolenia w zakresie przedsiębiorczości oraz rozwój kreatywności odgrywają kluczową rolę dla rozwoju przyszłych innowatorów oraz rozwijania umiejętności istniejących innowatorów, umożliwiających odnoszenie przez ich firmy większych sukcesów. Dostęp do talentów związanych z przedsiębiorczością, wraz z dostępem do zawodów regulowanych, kapitału i rynków na poziomie UE, oraz zebranie najważniejszych podmiotów w zakresie innowacji wokół wspólnego celu stanowią kluczowe elementy dla rozwijania ekosystemu innowacji. Istnieje potrzeba koordynacji wysiłków w całej UE w celu stworzenia masy krytycznej połączonych klastrów i ekosystemów przedsiębiorczości w całej UE.

EIT jest obecnie największym w Europie zintegrowanym ekosystemem innowacji łączącym partnerów z obszaru biznesu, badań naukowych, edukacji i nie tylko. EIT będzie nadal wspierać swoje wspólnoty wiedzy i innowacji (WWiI), które są działającymi na szeroką skalę europejskimi partnerstwami, które zajmują się konkretnymi wyzwaniami globalnymi i wzmacniają wokół siebie ekosystemy innowacji. Będzie on promował integrację szkolnictwa, badań naukowych i innowacji najwyższej jakości, tworząc tym samym otoczenie sprzyjające innowacjom, a także promując i wspierając nowe pokolenie przedsiębiorców oraz stymulując powstawanie nowych innowacyjnych przedsiębiorstw z zachowaniem ścisłej synergii i komplementarności z EIC.

W całej Europie nadal potrzebne są działania na rzecz rozwoju ekosystemów, w ramach których naukowcy, innowatorzy, przemysł i rządy mogą z łatwością współdziałać. Ekosystemy innowacji w rzeczywistości nadal nie pracują w optymalny sposób z wielu powodów, takich jak:

–  interakcja między podmiotami związanymi z innowacyjnością jest nadal utrudniona przez bariery organizacyjne, regulacyjne i kulturowe;

–  wysiłki na rzecz wzmocnienia ekosystemów innowacji muszą korzystać z koordynacji i koncentrować się na określonych celach i skutkach.

Aby sprostać przyszłym wyzwaniom społecznym, wykorzystać możliwości nowych technologii i przyczynić się do przyjaznego środowisku i zrównoważonego wzrostu gospodarczego, tworzenia miejsc pracy, konkurencyjności i dobrostanu obywateli Europy, istnieje potrzeba dalszego wzmacniania zdolności Europy do innowacji poprzez: wzmacnianie istniejących i wspieranie tworzenia nowych środowisk sprzyjających współpracy i innowacjom; wzmacnianie potencjału innowacyjnego środowiska akademickiego i sektora badań naukowych; wspieranie nowej generacji przedsiębiorców; pobudzanie tworzenia i rozwoju innowacyjnych przedsięwzięć, stymulowanie tworzenia i rozwoju innowacyjnych przedsięwzięć, jak również wzmacnianie widoczności i uznawania przez ogół społeczeństwa działań badawczych i innowacyjnych finansowanych przez UE, w szczególności finansowania EIT.

Charakter i skala wyzwań związanych z innowacjami wymagają łączenia i mobilizacji podmiotów i zasobów na skalę europejską poprzez wspieranie współpracy transgranicznej. Istnieje potrzeba zniesienia podziałów pomiędzy dyscyplinami i wzdłuż łańcuchów wartości oraz wspierania tworzenia otoczenia sprzyjającego efektywnej wymianie wiedzy ogólnej i fachowej oraz rozwojowi i przyciąganiu talentów związanych z przedsiębiorczością. Strategiczny plan innowacji EIT zapewnia spójność z wyzwaniami programu „Horyzont Europa”, a także komplementarność w stosunku do EIC.

2.  Obszary interwencji

2.1.  Zrównoważone ekosystemy innowacji w Europie

Zgodnie z rozporządzeniem ustanawiającym EIT i ze strategicznym planem innowacji EIT będzie odgrywać większą rolę we wzmacnianiu zrównoważonych ekosystemów innowacji zorientowanych na wyzwania w całej Europie. W szczególności EIT będzie nadal działać głównie za pośrednictwem wspólnot wiedzy i innowacji (WWiI) – działających na szeroką skalę europejskich partnerstw, które zajmują się konkretnymi wyzwaniami społecznymi. Będzie nadal wzmacniać ekosystemy innowacji wokół tych wspólnot, otwierając je i wspierając integrację badań naukowych, innowacji i edukacji. Ponadto EIT wzmocni ekosystemy innowacji w całej Europie poprzez poszerzenie zakresu Regionalnego Systemu Innowacji. EIT będzie współpracować z ekosystemami innowacji, które wykazują wysoki potencjał innowacyjny w oparciu o strategię, dostosowanie tematyczne i planowane oddziaływanie, w ścisłej synergii z strategiami i platformami inteligentnej specjalizacji.

–  Zwiększenie skuteczności i otwartości na nowych partnerów WWiI umożliwiających przejście do samowystarczalności w perspektywie długoterminowej oraz analizowanie potrzeby stworzenia nowych WWiI w celu sprostania globalnym wyzwaniom. Konkretne obszary tematyczne zostaną określone w strategicznym planie innowacji, z uwzględnieniem planowania strategicznego;

–  Przyspieszenie osiągania doskonałości w regionach państw, które są zdefiniowane w strategicznym planie innowacji w ścisłej współpracy z funduszami strukturalnymi i, w stosownych przypadkach, innymi odpowiednimi unijnymi programami finansowania.

2.2.  Umiejętności w zakresie innowacji i przedsiębiorczości w perspektywie uczenia się przez całe życie, w tym zwiększanie zdolności szkół wyższych w Europie;

Działania edukacyjne EIT zostaną wzmocnione w celu wspierania innowacji i przedsiębiorczości poprzez ukierunkowane kształcenie i szkolenie. Większy nacisk na rozwój kapitału ludzkiego będzie oparty na rozbudowie istniejących programów kształcenia WWiI EIT w celu dalszego oferowania studentom i specjalistom wysokiej jakości programów nauczania opartych na innowacjach, kreatywności i przedsiębiorczości, w szczególności zgodnie z unijną strategią na rzecz przemysłu i umiejętności. Mogą to być naukowcy i innowatorzy otrzymujący wsparcie z innych części programu „Horyzont Europa”, w szczególności działań „Maria Skłodowska-Curie”. EIT będzie również wspierał modernizację szkół wyższych w Europie i ich integrację w ekosystemach innowacji poprzez pobudzanie i zwiększanie ich potencjału i zdolności w zakresie przedsiębiorczości, a także zachęcanie do lepszego przewidywania wymogów w zakresie nowych umiejętności.

–  Opracowanie innowacyjnych programów nauczania, z uwzględnieniem przyszłych potrzeb społeczeństwa i przemysłu, oraz programów przekrojowych, które mają być oferowane studentom, przedsiębiorcom i specjalistom w całej Europie i poza jej granicami, łączących wiedzę specjalistyczną i dotyczącą konkretnych sektorów z umiejętnościami w zakresie ▌innowacji i przedsiębiorczości, takimi jak zaawansowane umiejętności techniczne związane z cyfrowymi i kluczowymi zrównoważonymi technologiami prorozwojowymi;

–  Wzmocnienie i rozszerzenie marki EIT w celu poprawy widoczności i uznawania programów edukacyjnych EIT opartych na partnerstwie między różnymi instytucjami szkolnictwa wyższego, ośrodkami badawczymi i przedsiębiorstwami przy jednoczesnym zwiększaniu jego ogólnej jakości poprzez oferowanie programów nauczania przez działanie i ukierunkowanego kształcenia w zakresie przedsiębiorczości, jak również mobilności międzynarodowej, międzyorganizacyjnej i międzysektorowej;

–  Rozwój zdolności w zakresie innowacji i przedsiębiorczości w sektorze szkolnictwa wyższego poprzez wykorzystanie i promowanie wiedzy fachowej wspólnoty EIT w odniesieniu do łączenia edukacji, badań naukowych i przedsiębiorstw;

–  Wzmocnienie roli wspólnoty absolwentów EIT jako wzorca dla nowych studentów oraz silnego instrumentu informowania o oddziaływaniu EIT.

2.3.  Nowe rozwiązania rynkowe, aby sprostać globalnym wyzwaniom.

EIT będzie ułatwiał przedsiębiorcom, innowatorom, naukowcom, edukatorom, studentom i innym podmiotom w zakresie innowacji współpracę w ramach interdyscyplinarnych zespołów, przy uwzględnianiu aspektu płci, w celu tworzenia pomysłów i przekształcania ich w innowacje stopniowe i radykalne, a także będzie ich nagradzać. Działalność będzie charakteryzować się podejściem na zasadzie otwartych innowacji i współpracy transgranicznej, koncentrując się na uwzględnieniu odpowiednich działań w zakresie trójkąta wiedzy, które są istotne dla powodzenia tej działalności (np. promotorzy projektów mogą uzyskać łatwiejszy dostęp do: szczególnie wykwalifikowanych absolwentów, wiodących użytkowników, przedsiębiorstw typu start-up o innowacyjnych pomysłach, firm spoza UE posiadających odpowiednie aktywa komplementarne itp.).

–  Wsparcie na rzecz rozwoju nowych produktów, usług i możliwości rynkowych, w przypadku których podmioty z trójkąta wiedzy będą współpracować w celu dostarczenia rozwiązań dla globalnych wyzwań;

–  Pełna integracja całego łańcucha wartości innowacji: od ucznia do przedsiębiorcy, od pomysłu do produktu, od laboratorium do klienta. Obejmuje to wsparcie dla przedsiębiorstw typu start-up i rozwijających się przedsiębiorstw.

–  Zapewnienie usług i wsparcia wysokiego szczebla dla innowacyjnych przedsiębiorstw, w tym pomoc techniczna w dostosowaniu produktów lub usług, merytoryczny mentoring, wsparcie służące pozyskaniu klientów docelowych i kapitału w celu szybkiego wejścia na rynek i przyspieszenia ich procesu wzrostu.

2.4.  Zapewnienie synergii i wartości dodanej w ramach programu „Horyzont Europa”.

EIT zintensyfikuje swoje wysiłki w celu wykorzystania synergii i komplementarności między istniejącymi WWiI a różnymi podmiotami i inicjatywami na szczeblu unijnym i globalnym oraz rozszerzenia swojej sieci organizacji współpracujących, zarówno na poziomie strategicznym, jak i operacyjnym przy unikaniu powielania działań.

–  Ścisła współpraca z EIC i InvestEU w zakresie optymalizacji wsparcia (tj. finansowania i usług) oferowanych na rzecz ▌innowacyjnych przedsięwzięć na etapach rozruchu i ekspansji, w szczególności za pośrednictwem WWiI;

–  Planowanie i realizacja działalności EIT w celu maksymalnego wykorzystania synergii i komplementarności z innymi częściami programu;

–  Współpraca z państwami członkowskimi UE, zarówno na szczeblu krajowym, jak i regionalnym, w celu ustanowienia zorganizowanego dialogu i koordynacji wysiłków, aby umożliwić synergię z ▌ inicjatywami krajowymi i regionalnymi, w tym strategiami inteligentnej specjalizacji, z uwzględnieniem możliwości utworzenia „europejskich ekosystemów innowacji”, w celu określenia, wymiany i upowszechniania najlepszych praktyk i nabytych doświadczeń;

–  Wymiana i upowszechnianie innowacyjnych praktyk i nabytych doświadczeń w całej Europie i poza nią, tak aby wnieść wkład w politykę w zakresie innowacji w Europie w koordynacji z innymi częściami programu „Horyzont Europa”;

–  Dostarczanie wkładu w dyskusje na temat polityki innowacyjnej i przyczynianie się do opracowywania i realizacji priorytetów politycznych UE poprzez ciągłą współpracę ze wszystkimi odpowiednimi służbami Komisji Europejskiej, innymi programami UE i ich zainteresowanymi stronami oraz badanie dalszych możliwości w ramach inicjatyw wdrażających politykę;

–  Wykorzystanie synergii z innymi programami UE, wraz z tymi, które wspierają rozwój kapitału ludzkiego i innowacji (np. COST, ESF+, EFRR, Erasmus +, Kreatywna Europa i COSME Plus / Jednolity rynek, InvestEU);

–  Budowanie strategicznych sojuszy z kluczowymi podmiotami w dziedzinie innowacji na poziomie UE i międzynarodowym oraz wsparcie dla WWiI w celu rozwijania współpracy i powiązań z kluczowymi partnerami trójkąta wiedzy z państw trzecich, w celu otwarcia nowych rynków dla rozwiązań wspieranych przez WWiI oraz przyciągania finansowania i talentów z zagranicy. Udział państw trzecich jest propagowany w odniesieniu do zasad wzajemności i wzajemnych korzyści.

ZAŁĄCZNIK III

PARTNERSTWA

Partnerstwa europejskie będą wyłaniane i realizowane, monitorowane, poddawane oceniestopniowo finalizowane lub odnawiane na podstawie następujących kryteriów:

1)  Kwalifikacja

a)  wykazanie, że partnerstwo europejskie jest bardziej skuteczne w osiąganiu powiązanych celów programu przez włączenie i zaangażowanie partnerów, w szczególności w przynoszeniu wyraźnych pozytywnych skutków dla UE i jej obywateli, zwłaszcza z myślą o pokonaniu globalnych wyzwań i realizacji celów w zakresie badań naukowych i innowacji, zapewnieniu konkurencyjności UE, zrównoważoności i przyczynieniu się do wzmocnienia europejskiej przestrzeni badawczej oraz, w stosownych przypadkach, do wypełnienia międzynarodowych zobowiązań.

W przypadku zinstytucjonalizowanych partnerstw europejskich ustanowionych zgodnie z art. 185 TFUE wymagane jest obowiązkowo uczestnictwo co najmniej 40 % państw członkowskich UE;

b)  spójność i synergia partnerstwa europejskiego w obrębie środowiska badań naukowych i innowacji w UE spełniająca w największym stopniu zasady programu „Horyzont Europa”;

c)  przejrzystość i otwartość partnerstwa europejskiego w odniesieniu do określania priorytetów i celów pod kątem oczekiwanych wyników i oddziaływania oraz w odniesieniu do zaangażowania partnerów i zainteresowanych stron reprezentujących cały łańcuch wartości, różne sektory, środowiska i dyscypliny, w tym, w stosownych przypadkach, międzynarodowych, i niezakłócających konkurencyjności europejskiej; jasne warunki promowania udziału MŚP oraz rozpowszechniania i wykorzystywania rezultatów, zwłaszcza przez MŚP, w tym poprzez organizacje pośredniczące;

d)  wykazanie ex ante dodatkowości i kierunkowości partnerstwa europejskiego, w tym wspólnej strategicznej wizji celu partnerstwa europejskiego. Wizja ta będzie obejmowała w szczególności:

–  określenie mierzalnych oczekiwanych rezultatów, wyników i oddziaływania w określonych ramach czasowych, w tym kluczowej wartości gospodarczej lub społecznej dla Unii;

–  wykazanie oczekiwanych jakościowych i znaczących ilościowych efektów mnożnikowych, w tym metody pomiaru kluczowych wskaźników efektywności;

–  sposoby podejścia w celu zapewnienia elastyczności realizacji oraz dostosowywania się do zmieniających się potrzeb polityki, społecznych lub rynkowych lub do postępu naukowego w celu zwiększenia spójności polityki między szczeblem regionalnym, krajowym a unijnym;

–  strategia wyjścia i środki stopniowego finalizowania programu;

e)  wykazanie ex ante długoterminowego zaangażowania partnerów, w tym minimalnego udziału w inwestycjach publicznych lub prywatnych.

W przypadku zinstytucjonalizowanych partnerstw europejskich ustanowionych zgodnie z art. 185 lub 187 TFUE wkłady finansowe lub rzeczowe wnoszone przez partnerów innych niż Unia wyniosą co najmniej 50 % i mogą sięgać do 75 % łącznych zobowiązań budżetowych partnerstwa europejskiego. W przypadku każdego takiego zinstytucjonalizowanego partnerstwa europejskiego część wkładów wnoszonych przez partnerów innych niż Unia będzie miała formę wkładów finansowych. W przypadku partnerów innych niż Unia i państwa uczestniczące wkłady finansowe powinny służyć przede wszystkim pokryciu kosztów administracyjnych, jak również być przeznaczane na koordynację i wsparcie oraz inne działania niekonkurencyjne.

ea)  w porozumieniu z organami regionalnymi EFRR jest akceptowany jako częściowy wkład krajowy dla współfinansowania w ramach programu działań obejmujących państwa członkowskie.

2)  Realizacja:

a)  podejście systemowe zapewniające aktywne i wczesne zaangażowanie państw członkowskich oraz osiągnięcie oczekiwanych skutków partnerstwa europejskiego poprzez elastyczną realizację wspólnych działań o wysokiej europejskiej wartości dodanej również wykraczających poza wspólne zaproszenia do składania wniosków dotyczących działalności w zakresie badań naukowych i innowacji, w tym działań związanych z absorpcją rynkową, regulacyjną lub polityczną;

b)  odpowiednie środki zapewniające ciągłą otwartość inicjatywy i przejrzystość w trakcie realizacji, zwłaszcza w odniesieniu do ustalania priorytetów i uczestnictwa w zaproszeniach do składania wniosków, informacji na temat funkcjonowania zarządzania, eksponowania roli Unii, środków w zakresie komunikacji i działalności informacyjnej, upowszechniania i wykorzystania rezultatów, w tym jasnej strategii w zakresie otwartego dostępu/w odniesieniu do użytkowników w całym łańcuchu wartości; odpowiednie środki informujące MŚP i propagujące ich udział;

c)  koordynacja lub wspólnie prowadzona działalność z innymi odpowiednimi inicjatywami zakresie badań naukowych i innowacji w celu zapewnienia optymalnego poziomu połączeń międzysystemowych i zapewnienia skutecznej synergii, między innymi w celu pokonywania potencjalnych barier utrudniających realizację na szczeblu krajowym oraz w celu zwiększenia opłacalności;

d)  ▌zobowiązania ▌ dotyczące wkładów finansowych lub rzeczowych ze strony każdego partnera, zgodnie z przepisami krajowymi, przez cały okres trwania inicjatywy;

e)  w przypadku zinstytucjonalizowanego partnerstwa europejskiego zapewnienie Komisji dostępu do rezultatów oraz innych informacji związanych z działaniem, na potrzeby kształtowania, realizacji i monitorowania polityki Unii lub programów unijnych.

3)  Monitorowanie:

a)  system monitorowania zgodny z wymogami określonymi w art. 45 w celu śledzenia postępów w realizacji szczegółowych celów polityki, rezultatów i kluczowych wskaźników efektywności umożliwiających dokonanie w miarę upływu czasu oceny osiągnięć, skutków i potencjalnej potrzeby wprowadzenia środków naprawczych;

b)  osobna okresowa sprawozdawczość na temat ilościowych i jakościowych efektów mnożnikowych, w tym na temat planowanych i rzeczywiście zrealizowanych wkładów finansowych i rzeczowych, wyeksponowania i pozycji na arenie międzynarodowej oraz wpływu na ryzyko związane z inwestycjami sektora prywatnego w zakresie badań naukowych i innowacji;

c)  szczegółowe informacje na temat procesu oceny i wyników wszystkich zaproszeń do składania wniosków w ramach partnerstw, udostępniane w sposób terminowy we wspólnej elektronicznej bazie danych.

4)  Ocena, stopniowe finalizowanie i wznawianie:

a)  ocena oddziaływania osiągniętego na szczeblu unijnym i krajowym w odniesieniu do określonych celów i kluczowych wskaźników efektywności, stanowiąca wkład w ocenę programu, o której mowa w art. 47, w tym ocena najbardziej skutecznego trybu interwencji w ramach polityki na potrzeby wszelkich przyszłych działań; oraz określanie stanowiska w sprawie ewentualnego wznowienia partnerstwa europejskiego w ogólnym otoczeniu partnerstw europejskich i na tle jego priorytetów politycznych;

b)  w przypadku braku przedłużenia, odpowiednie środki zapewniające stopniowe finalizowanie finansowania programu ramowego stosownie do warunków i harmonogramu uzgodnionych z prawnie zaangażowanymi partnerami, bez uszczerbku dla możliwości kontynuowania finansowania ponadnarodowego z programów krajowych lub innych programów unijnych, przy czym odbywa się to bez uszczerbku dla inwestycji sektora prywatnego i trwających projektów.

ZAŁĄCZNIK IV

SYNERGIA Z INNYMI PROGRAMAMI

1.  Synergia z Europejskim Funduszem Rolniczym Gwarancji oraz Europejskim Funduszem Rolnym na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (Wspólna polityka rolna, WPR) zapewni, by:

a)  potrzeby sektora rolnego i obszarów wiejskich w UE związane z badaniami naukowymi i innowacjami były określane w szczególności w ramach europejskiego partnerstwa innowacyjnego na rzecz wydajnego i zrównoważonego rolnictwa(35) oraz uwzględniane w ramach programu w procesie planowania strategicznego w zakresie badań naukowych innowacji i w programach prac;

b)  w WPR w jak najlepszy sposób wykorzystywano rezultaty badań naukowych i innowacji oraz propagowano wykorzystanie, wdrażanie i wprowadzanie na rynek innowacyjnych rozwiązań, w tym rozwiązań pochodzących z projektów finansowanych ze środków programów ramowych w zakresie badań naukowych i innowacji, ze środków europejskiego partnerstwa innowacyjnego na rzecz wydajnego i zrównoważonego rolnictwa i odpowiednich wspólnot wiedzy i innowacji (WWiI) EIT;

c)  EFRROW wspierał absorpcję i upowszechnianie wiedzy i rozwiązań będących pochodnymi rezultatów programu, prowadzących do bardziej dynamicznego sektora rolnictwa oraz nowych możliwości rozwoju obszarów wiejskich.

2.  Synergia z Europejskim Funduszem Morskim i Rybackim (EFMR) zapewni, by:

a)  program i EFMR były w dużym stopniu wzajemnie powiązane, ponieważ potrzeby UE w zakresie badań naukowych i innowacji w dziedzinie polityki morskiej zostaną uwzględnionej w procesie planowania strategicznego w zakresie badań naukowych i innowacji w ramach programu;

b)  EFMR wspierał wdrażanie nowatorskich technologii i innowacyjnych produktów, procesów i usług, w szczególności będących rezultatami programu z dziedziny polityki morskiej; EFMR propagował również gromadzenie danych w terenie i przetwarzanie danych oraz upowszechniał odpowiednie działania wspierane w ramach programu, co z kolei przyczyni się do realizacji wspólnej polityki rybołówstwa, zintegrowanej polityki morskiej, międzynarodowego zarządzania oceanami i zobowiązań międzynarodowych.

3.  Synergia z Europejskim Funduszem Rozwoju Regionalnego (EFRR) zapewni, by:

a)  ustalenia dotyczące finansowania łączonego ze środków EFRR i programu „Horyzont Europa” były stosowane do wspierania rodzajów działalności stanowiących pomost między regionalnymi programami operacyjnymi, strategiami inteligentnej specjalizacji a międzynarodową doskonałością w zakresie badań naukowych i innowacji, w tym wspólnych programów transregionalnych i ponadnarodowych oraz paneuropejskich infrastruktur badawczych, w celu wzmocnienia europejskiej przestrzeni badawczej;

aa)  środki finansowe EFRR mogły być przenoszone na zasadzie dobrowolnej w celu wsparcie działań w ramach programu, w szczególności pieczęci doskonałości;

b)  EFRR skupił się między innymi na rozwoju i wzmacnianiu regionalnych i lokalnych ekosystemów badań naukowych i innowacji oraz na transformacji przemysłowej, w tym na wspieraniu absorpcji rezultatów i wdrażania nowatorskich technologii i innowacyjnych rozwiązań z programów ramowych w zakresie badań naukowych i innowacji za pośrednictwem EFRR.

ba)  wzmocnione zostały istniejące ekosystemy regionalne, sieci platformy i strategie regionalne.

4.  Synergia z Europejskim Funduszem Społecznym Plus (EFS+) zapewni, by:

a)  EFS+ mógł przyczynić się do włączenia innowacyjnych programów nauczania, wspieranych w ramach programu, do głównego nurtu kształcenia i zwiększyć ich skalę, poprzez programy krajowe lub regionalne, aby wyposażyć obywateli w umiejętności i kompetencje potrzebne na stanowiskach pracy w przyszłości;

b)  ustalenia dotyczące finansowania uzupełniającego z EFS+ mogły być stosowane na zasadzie dobrowolnej do wspierania działalności programu, która propaguje rozwój kapitału ludzkiego w sektorze badań naukowych i innowacji w celu wzmocnienia europejskiej przestrzeni badawczej; [Popr. 148]

c)  w ramach komponentu „Zdrowie” Europejskiego Funduszu Społecznego+ uwzględniano powszechniej innowacyjne technologie oraz nowe modele biznesowe i rozwiązania, zwłaszcza te będące rezultatami programów, aby przyczynić się do tworzenia innowacyjnych, wydajnych i zrównoważonych systemów opieki zdrowotnej w państwach członkowskich oraz ułatwić obywatelom Europy dostęp do lepszej i bezpieczniejszej opieki zdrowotnej.

5.  Synergia z instrumentem „Łącząc Europę” zapewni, by:

a)  potrzeby w zakresie badań naukowych i innowacji w obszarach transportu, energetyki i w sektorze cyfrowym w obrębie UE były określane i ustalane podczas procesu planowania strategicznego w zakresie badań naukowych i innowacji w ramach programu;

b)  w ramach instrumentu „Łącząc Europę” wspierano zakrojone na szeroką skalę wdrażanie i wprowadzanie na rynek innowacyjnych nowych technologii i rozwiązań w dziedzinie transportu, energetyki i cyfrowej infrastruktury fizycznej, zwłaszcza tych będących rezultatami programów ramowych w zakresie badań naukowych i innowacji;

c)  ułatwiono wymianę informacji i danych między programem ramowym a projektami w ramach instrumentu „Łącząc Europę”, na przykład poprzez wskazywanie pochodzących z programu ramowego technologii o wysokiej gotowości rynkowej, które mogłyby zostać szerzej wprowadzone na rynek za pośrednictwem instrumentu „Łącząc Europę”.

6.  Synergia z programem „Cyfrowa Europa” zapewni, by:

a)  pomimo pokrywania się kilku obszarów tematycznych podejmowanych w programie ramowym i programie „Cyfrowa Europa”, rodzaje działań, które mają być wspierane, ich oczekiwane produkty i ich logika interwencji były odmienne i uzupełniały się;

b)  potrzeby w zakresie badań naukowych i innowacji związane z aspektami cyfrowymi były określane i ustalane w strategicznych planach w zakresie badań naukowych i innowacji w ramach programu; obejmuje to badania naukowe i innowacje na potrzeby obliczeń wielkiej skali oraz w zakresie sztucznej inteligencji i cyberbezpieczeństwa, technologii rozproszonego rejestru, technologii kwantowych, łączenie technologii cyfrowych z innymi technologiami prorozwojowymi i innowacjami nietechnologicznymi; wspieranie ekspansji przedsiębiorstw wprowadzających przełomowe innowacje (które w wielu przypadkach łączą technologie cyfrowe z fizycznymi); integrację technologii cyfrowych w całym filarze „Globalne wyzwania i europejska konkurencyjność przemysłowa”; oraz wsparcie dla cyfrowych infrastruktur badawczych;

c)  w programie „Cyfrowa Europa” skoncentrowano się na budowaniu na dużą skalę zdolności cyfrowych i infrastruktury w zakresie obliczeń wielkiej skali, sztucznej inteligencji, cyberbezpieczeństwa, technologii rozproszonego rejestru, technologii kwantowych i zaawansowanych umiejętności cyfrowych, dążąc do szerokiej absorpcji i stosowania w całej Europie kluczowych istniejących lub przetestowanych innowacyjnych rozwiązań cyfrowych w ramach UE w obszarach służących interesowi publicznemu (takich jak zdrowie, administracja publiczna, wymiar sprawiedliwości i edukacja) lub w obszarach niedoskonałości rynku (takich jak kwestia cyfryzacji przedsiębiorstw, w szczególności małych i średnich); program „Cyfrowa Europa” był realizowany głównie przy użyciu dokonywanych wraz z państwami członkowskimi, w szczególności poprzez wspólne zamówienia publiczne, skoordynowanych i strategicznych inwestycji w zdolności cyfrowe, które będą wspólnie wykorzystywane w całej Europie, oraz w działania ogólnounijne, które wspierają interoperacyjność i normalizację jako elementy rozwoju jednolitego rynku cyfrowego;

d)  zdolności i infrastruktury programu „Cyfrowa Europa” były udostępniane społeczności badawczo-innowacyjnej, w tym na potrzeby działalności wspieranej w ramach programu, obejmującej między innymi testowanie, eksperymentowanie i demonstracje we wszystkich sektorach i dyscyplinach;

e)  nowatorskie technologie cyfrowe opracowane w ramach programu były stopniowo przejmowane i wprowadzane przez program „Cyfrowa Europa”;

f)  podejmowane w ramach programu inicjatywy na rzecz programów nauczania ukierunkowanych na rozwój umiejętności i kompetencji, w tym realizowane w ośrodkach kolokacji Europejskiego Instytutu Innowacji i Technologii i wspólnot wiedzy i innowacji, były uzupełniane budowaniem zdolności w zakresie zaawansowanych umiejętności cyfrowych wspieranym w ramach programu „Cyfrowa Europa”;

g)  silne mechanizmy koordynacji na potrzeby programowania strategicznego i procedur operacyjnych w obu programach były dostosowane do siebie, a ich struktury zarządzania obejmowały odpowiednie służby Komisji, jak również inne zainteresowane strony, których dotyczą odpowiednie części któregoś z tych dwóch programów.

7.  Synergia z Programem na rzecz jednolitego rynku zapewni, by:

a)  w Programie na rzecz jednolitego rynku zajęto się niedoskonałościami rynku, które mają wpływ na wszystkie MŚP, a także promowano przedsiębiorczość oraz tworzenie i rozwój przedsiębiorstw. Zapewniono pełną komplementarność między Programem na rzecz jednolitego rynku a działaniami zarówno EIT, jak i przyszłej Europejskiej Rady ds. Innowacji w odniesieniu do innowacyjnych przedsiębiorstw, jak również w obszarze usług wsparcia dla MŚP, w szczególności w przypadkach gdy rynek nie zapewnia realnego finansowania;

b)  Europejska Sieć Przedsiębiorczości mogła służyć, podobnie jak inne istniejące struktury wsparcia MŚP (np. krajowe punkty kontaktowe, agencje ds. innowacji, ośrodki innowacji cyfrowych, centra kompetencji, certyfikowane inkubatory) świadczeniu usług wsparcia w ramach programu „Horyzont Europa”, w tym w ramach Europejskiej Rady ds. Innowacji.

8.  Synergia z Programem działań na rzecz środowiska i klimatu (LIFE) zapewni, by:

potrzeby w zakresie badań naukowych i innowacji związane z pokonywaniem wyzwań w zakresie środowiska, klimatu i energii w obrębie UE były określane i ustalane podczas procesu planowania strategicznego w zakresie badań naukowych i innowacji w ramach programu. LIFE będzie w dalszym ciągu pełnił rolę katalizatora w realizacji polityki i wdrażaniu przepisów UE w zakresie środowiska, klimatu i odpowiednich zagadnień energetyki, w tym poprzez przejmowanie i stosowanie pochodzących z programu rezultatów badań naukowych i innowacji oraz pomoc we wprowadzaniu ich w skali krajowej i (między-) regionalnej, w przypadku gdy może to pomóc w rozwiązywaniu kwestii transformacji w zakresie środowiska, klimatu lub czystej energii. W szczególności LIFE będzie w dalszym ciągu stwarzać zachęty do synergii z programem poprzez przyznawanie premii w ramach oceny wniosków, które obejmują absorpcję rezultatów programu. Projekty LIFE w ramach standardowych działań będą wspierać opracowywanie, testowanie lub demonstrację odpowiednich technologii lub metodologii realizacji polityki UE w zakresie środowiska i klimatu, które mogą być następnie wprowadzane na dużą skalę i finansowane z innych źródeł, w tym ze środków programu. EIT oraz przyszła Europejska Rada ds. Innowacji w ramach programu mogą wspierać ekspansję i komercjalizację nowych przełomowych rozwiązań, które mogą być rezultatem realizacji projektów LIFE.

9.  Synergia z programem Erasmus zapewni, by:

a)  połączone zasoby programu i programu Erasmus były wykorzystywane do wspierania działań na rzecz wzmocnienia i modernizacji europejskich instytucji szkolnictwa wyższego. Program zapewni uzupełnienie wsparcia w ramach programu Erasmus dla inicjatywy w zakresie europejskich szkół wyższych, w szczególności jej wymiaru badawczego, jako części opracowywania nowych, wspólnych, zintegrowanych długofalowych i zrównoważonych strategii w dziedzinie edukacji, badań naukowych i innowacji opartych na podejściu transdyscyplinarnym i międzysektorowym, w celu urzeczywistnienia trójkąta wiedzy, pobudzając w ten sposób wzrost gospodarczy; działania edukacyjne EIT mogą stanowić inspirację dla inicjatywy w zakresie europejskich szkół wyższych oraz być z nią powiązane.

b)  program ramowy i program Erasmus wspierały integrację edukacji i badań naukowych poprzez ułatwianie instytucjom szkolnictwa wyższego opracowywania i przyjmowania wspólnych strategii w zakresie edukacji, badań naukowych i innowacji, dostarczania informacji o najnowszych ustaleniach i praktykach w zakresie badań naukowych na potrzeby nauczania w celu oferowania wszystkim studentom i pracownikom szkolnictwa wyższego, a przede wszystkich badaczom, możliwości aktywnego udziału w badaniach, a także wspierania innego rodzaju działalności służącej integracji szkolnictwa wyższego, badań naukowych i innowacji.

10.  Synergia z Europejskim programem kosmicznym zapewni, by:

a)  potrzeby w zakresie badań naukowych i innowacji dotyczące sektora kosmicznego wyższego i niższego szczebla w obrębie UE były określane i ustalane podczas procesu planowania strategicznego w zakresie badań naukowych i innowacji w ramach programu; działania w zakresie badań kosmicznych w ramach programu „Horyzont Europa” były realizowane zgodnie z przepisami Programu kosmicznego w odniesieniu do zamówień i kwalifikowalności podmiotów, w stosownych przypadkach;

b)  dane i usługi związane z przestrzenią kosmiczną udostępniane w ramach Europejskiego programu kosmicznego jako dobro publiczne były wykorzystywane do opracowywania przełomowych rozwiązań w ramach badań naukowych i innowacji, w tym za pośrednictwem programu ramowego, w szczególności w zakresie zrównoważonej żywności i zasobów naturalnych, monitorowania klimatu, inteligentnych miast, pojazdów zautomatyzowanych, bezpieczeństwa i zarządzania katastrofami i klęskami żywiołowymi;

c)  usługi w zakresie dostępu do danych i informacji z programu Copernicus przyczyniały się do rozwoju europejskiej chmury dla otwartej nauki, a tym samym ułatwiały badaczom i naukowcom dostęp do danych z programu Copernicus; infrastruktury badawcze, w szczególności sieci obserwacji in situ, będą stanowiły zasadnicze elementy infrastruktury obserwacji in situ umożliwiającej świadczenie usług programu Copernicus, a same z kolei będą korzystać z informacji wygenerowanych przez usługi programu Copernicus.

11.  Synergia z Instrumentem Sąsiedztwa, Rozwoju i Współpracy Międzynarodowej („Instrument Zewnętrzny”) zapewni, by w prowadzonych w ramach programu działaniach w zakresie badań naukowych i innowacji z udziałem państw trzecich oraz działaniach w zakresie ukierunkowanej współpracy międzynarodowej dążono do dostosowania i spójności z aspektami równoległych działań w zakresie absorpcji rynkowej i budowania zdolności w ramach Instrumentu Zewnętrznego, w oparciu o wspólną definicję potrzeb i obszarów interwencji sformułowaną wspólnie w trakcie procesu planowania strategicznego w zakresie badań naukowych i innowacji w ramach programu.

12.  Synergia z Funduszem Bezpieczeństwa Wewnętrznego oraz instrumentem na rzecz zarządzania granicami, będącym elementem Funduszu Zintegrowanego Zarządzania Granicami, zapewni, by:

a)  potrzeby w zakresie badań naukowych i innowacji w obszarach bezpieczeństwa i zintegrowanego zarządzania granicami były określane i ustalane podczas procesu planowania strategicznego w zakresie badań naukowych i innowacji w ramach programu;

b)  Fundusz Bezpieczeństwa Wewnętrznego oraz Fundusz Zintegrowanego Zarządzania Granicami wspierały wdrażanie innowacyjnych nowych technologii i rozwiązań, w szczególności będących rezultatami programów ramowych w zakresie badań naukowych i innowacji z dziedziny badań nad bezpieczeństwem.

13.  Synergia z Funduszem InvestEU zapewni, by:

a)  program zapewniał z własnego budżetu finansowanie mieszane z programu „Horyzont Europa” i EIC dla innowatorów, których działalność charakteryzuje się wysokim stopniem ryzyka i na którą rynek nie zapewnia, w stosownych przypadkach, realnego i trwałego finansowania, a jednocześnie przewidywał odpowiednią koordynację w celu wsparcia skutecznej realizacji części finansowania mieszanego stanowiącej finansowanie prywatne i zarządzania nią za pośrednictwem funduszy i przez pośredników wspieranych z Funduszu InvestEU;

b)  instrumenty finansowe na potrzeby badań naukowych i innowacji oraz MŚP zostały zgrupowane w ramach Funduszu InvestEU, w szczególności za pośrednictwem segmentu tematycznego poświęconego badaniom naukowym i innowacjom, a także poprzez produkty wprowadzane w ramach segmentu MŚP ukierunkowanego na innowacyjne przedsiębiorstwa, przyczyniając się w ten sposób również do realizacji celów programu. Ustanowione zostaną silne uzupełniające powiązania między Funduszem InvestEU a programem „Horyzont Europa”.

14.  Synergia z funduszem innowacyjnym w ramach systemu handlu uprawnieniami do emisji („fundusz innowacyjny”) zapewni, by:

a)  fundusz innowacyjny był wyraźnie ukierunkowany na innowacje w zakresie technologii i procesów niskoemisyjnych, w tym bezpiecznego dla środowiska wychwytywania i utylizacji dwutlenku węgla, które w znacznym stopniu przyczynia się do łagodzenia zmiany klimatu, oraz na produkty zastępujące produkty wysokoemisyjne, a także by pomagał w pobudzaniu budowy i eksploatacji projektów dotyczących bezpiecznego dla środowiska wychwytywania i geologicznego składowania CO2 oraz dotyczących innowacyjnych technologii w zakresie energii odnawialnej i magazynowania energii; utworzone zostaną odpowiednie ramy w celu zapewniania i propagowania bardziej ekologicznych produktów o znacznej wartości dodanej dla klientów/użytkowników końcowych;

b)  ze środków programu finansowano opracowywanie i, demonstrację i wdrażanie technologii, w tym przełomowych rozwiązań, które mogą przyczynić się do osiągnięcia gospodarki niskoemisyjnej i unijnych celów w zakresie obniżenia emisyjności, energetyki i transformacji przemysłowej, w szczególności w ramach filaru II i poprzez EIT;

c)  fundusz innowacyjny mógł, z zastrzeżeniem spełnienia kryteriów kwalifikacji i wyboru, wspierać fazę demonstracyjną kwalifikowalnych projektów, które mogły otrzymać. Projekty otrzymujące wsparcie z funduszu innowacyjnego mogą kwalifikować się do wsparcia z programów ramowych w zakresie badań naukowych i innowacji i odwrotnie. W celu uzupełnienia programu „Horyzont Europa” fundusz innowacyjny może koncentrować się na innowacjach bliskich rynkowi, zapewniając wkład w znaczną i szybką redukcję emisji CO2 . Ustanowione zostaną silne uzupełniające powiązania między funduszem innowacyjnym a programem „Horyzont Europa”.

15.  Synergia z programem badawczo-szkoleniowym Euratom zapewni, by:

a)  w programie ramowym i programie badawczo-szkoleniowym Euratom opracowano kompleksowe działania wspierające kształcenie i szkolenie (w tym działania „Maria Skłodowska-Curie”) w celu utrzymania i rozwoju odpowiednich umiejętności w Europie;

b)  w programie ramowym i w programie badawczo-szkoleniowym Euratom opracowano wspólne działania badawcze ukierunkowane na przekrojowe aspekty bezpiecznego korzystania z pozaenergetycznych zastosowań promieniowania jonizującego w takich obszarach jak medycyna, przemysł, rolnictwo, przestrzeń kosmiczna, zmiana klimatu, bezpieczeństwo i gotowość na wypadek sytuacji wyjątkowej oraz wkład naukowy w dziedzinie jądrowej.

16.  Potencjalna synergia z Europejskim Funduszem Obronnym przyczyni się do unikania powielania.

16a.  Synergie z programem „Kreatywna Europa” będą wspierać konkurencyjność i innowacje, przyczyniając się do wzrostu gospodarczego i społecznego oraz wspierając skuteczne wykorzystanie środków publicznych.

16b.  Można przewidzieć synergie z ważnymi projektami stanowiącymi przedmiot wspólnego europejskiego zainteresowania (IPCEI).

ZAŁĄCZNIK V

KLUCZOWE WSKAŹNIKI ŚCIEŻEK ODDZIAŁYWANIA

Ścieżki oddziaływania i związane z nimi kluczowe wskaźniki ścieżek oddziaływania umożliwią uporządkowanie struktury monitorowania postępów w realizacji celów programu ramowego (PR) zgodnie z art. 3. W ścieżkach oddziaływania istotny jest czynnik czasu i odzwierciedlają one trzy uzupełniające kategorie oddziaływania odzwierciedlające nielinearny charakter inwestycji w badania naukowe i rozwój: naukową, społeczną i technologiczną/gospodarczą. W odniesieniu do każdej z kategorii oddziaływania stosowane będą wskaźniki orientacyjne w celu śledzenia postępów, rozróżniające perspektywę krótko-, średnioterminową i dłuższą, w tym poza czasem trwania programu, z możliwością rozróżnienia między państwami członkowskimi a państwami stowarzyszonymi. Wskaźniki te są kompilowane przy użyciu metod jakościowych i ilościowych. Poszczególne części programu będą w różnym stopniu i przy wykorzystaniu różnych mechanizmów przyczyniać się do osiągnięcia określonej wartości wskaźnika. W stosownych przypadkach do monitorowania poszczególnych części programu można stosować dodatkowe wskaźniki.

Dane jednostkowe, na których opierają się kluczowe wskaźniki ścieżek oddziaływania będą gromadzone w odniesieniu do wszystkich części programu i wszystkich mechanizmów realizacji w trybie zarządzania centralnego, w sposób zharmonizowany oraz na odpowiednim poziomie szczegółowości i przy minimalnym obciążeniu sprawozdawczym beneficjentów.

Ponadto, poza kluczowymi wskaźnikami ścieżek oddziaływania, dane dotyczące zoptymalizowanej realizacji programu na rzecz wzmocnienia europejskiej przestrzeni badawczej, wspierania opartego na kryterium jakości udziału wszystkich państw członkowskich w programie, jak również ułatwiania wspólnych powiązań w europejskich badaniach i innowacjach będą gromadzone i zgłaszane w czasie zbliżonym do rzeczywistego jako część danych dotyczących wdrażania i zarządzania, o których mowa w art. 45. Będzie to między innymi obejmować monitorowanie powiązań opartych na współpracy, analizę sieci, dane dotyczące propozycji, wniosków, udziału i projektów; wnioskodawców i uczestników (w tym rodzaj organizacji, np. organizacje społeczeństwa obywatelskiego, MŚP i sektor prywatny, państwo, np. specjalna klasyfikacja grup państw, takich jak państwa członkowskie, państwa stowarzyszone i państwa trzecie, a także płeć, rola w projekcie, dyscyplina naukowa/sektor, w tym nauki społeczne i humanistyczne); oraz poziom włączania problematyki klimatu do głównego nurtu polityki i związanych z tym wydatków.

Wskaźniki ścieżek oddziaływania naukowego

Oczekuje się, że program osiągnie oddziaływanie naukowe dzięki tworzeniu nowej wiedzy wysokiej jakości, wzmocnieniu kapitału ludzkiego w dziedzinie badań naukowych i innowacji oraz propagowaniu rozpowszechniania wiedzy i otwartej nauki. Postępy na drodze do osiągnięcia tego oddziaływania będą monitorowane za pomocą wskaźników orientacyjnych ustalanych w odniesieniu do poniższych trzech kluczowych ścieżek oddziaływania.

Wskaźniki ścieżek oddziaływania społecznego

Oczekuje się, że program osiągnie oddziaływanie społeczne dzięki zajęciu się priorytetami polityki UE i globalnymi wyzwaniami, w tym celami zrównoważonego rozwoju, przy poszanowaniu zasad Agendy 2030 i celów porozumienia paryskiego, poprzez badania naukowe i innowacje, generowanie korzyści i oddziaływanie poprzez misje w zakresie badań naukowych i innowacji i partnerstwa europejskie oraz wzmocnienie absorpcji innowacji przez społeczeństwo, przyczyniając się ostatecznie do dobrostanu społeczeństwa. Postępy na drodze do osiągnięcia tego oddziaływania będą monitorowane za pomocą wskaźników orientacyjnych ustalanych w odniesieniu do poniższych trzech kluczowych ścieżek oddziaływania.

Wskaźniki ścieżki oddziaływania technologicznego/gospodarczego ▌

Oczekuje się, że program osiągnie oddziaływanie technologiczne/gospodarcze ▌, zwłaszcza w Unii, dzięki wywieraniu wpływu na tworzenie i rozwój przedsiębiorstw, w szczególności MŚP, w tym przedsiębiorstw typu start-up, tworzeniu bezpośrednio i pośrednio miejsc pracy, zwłaszcza w Unii, oraz ułatwi uruchamianie inwestycji na rzecz badań naukowych i innowacji. Postępy na drodze do osiągnięcia tego oddziaływania będą monitorowane za pomocą wskaźników orientacyjnych ustalanych w odniesieniu do poniższych trzech kluczowych ścieżek oddziaływania.

Załącznik V – tabela 1

W kierunku oddziaływania

naukowego

Krótkoterminowo

Średnioterminowo

Długoterminowo

Tworzenie nowej wiedzy wysokiej jakości

Publikacje –

Liczba publikacji naukowych z PR poddanych wzajemnej ocenie

Cytowania –

Indeks cytowań publikacji z PR poddanych wzajemnej ocenie, ze wskaźnikiem średniej liczby cytowań na

dyscyplinę

Nauka światowej klasy

Liczba i odsetek publikacji z PR poddanych

wzajemnej ocenie, które stanowią zasadniczy wkład w daną dyscyplinę nauki

Wzmocnienie kapitału ludzkiego w dziedzinie badań naukowych i innowacji

Umiejętności –

Liczba naukowców zaangażowanych w działania związane z podnoszeniem kwalifikacji (poprzez szkolenia, mentoring, coaching, mobilność i dostęp do infrastruktur badawczych) w ramach projektów PR.

Kariery –

Liczba i odsetek

naukowców, którzy zdobyli wyższe kwalifikacje w ramach PR i mają większe indywidualne oddziaływanie na swoją dziedzinę badań naukowych i innowacji

Warunki pracy

Liczba i odsetek naukowców, którzy zdobyli wyższe kwalifikacje w ramach PR i których warunki pracy uległy poprawie, uwzględniając wynagrodzenia naukowców

Wspieranie rozpowszechniania wiedzy i otwartej nauki

Dzielenie się wiedzą –

Odsetek produktów badawczych z PR (otwarte dane / publikacje / oprogramowanie itp.), które udostępniono innym za pośrednictwem

infrastruktur otwartej wiedzy

Rozpowszechnianie wiedzy –

Odsetek produktów badawczych z PR objętych otwartym dostępem, które zostały aktywnie wykorzystane/zacytowane

Nowe współprace –

Odsetek beneficjentów PR, którzy podjęli nowe współprace interdyscyplinarne/międzysektorowe z użytkownikami ich otwartych produktów z PR z zakresu badań naukowych i innowacji

Załącznik V – tabela 2

W kierunku oddziaływania

społecznego

Krótkoterminowo

Średnioterminowo

Długoterminowo

Przyczynianie się do realizacji priorytetów polityki UE i globalnych wyzwań poprzez badania naukowe i innowacje

Produkty –

Liczba i odsetek produktów służących zajęciu się określonymi priorytetami polityki UE i globalnymi wyzwaniami (w tym celami zrównoważonego rozwoju) (wielowymiarowo: dla każdego określonego priorytetu)

w tym: Liczba i odsetek produktów mających wpływ na klimat, których celem jest realizacja zobowiązań UE wynikających z porozumienia paryskiego

Rozwiązania –

Liczba i odsetek innowacji i wyników naukowych służących zajęciu się określonymi priorytetami polityki UE i globalnymi wyzwaniami (w tym celami zrównoważonego rozwoju) (wielowymiarowo: dla każdego określonego priorytetu)

w tym: Liczba i odsetek innowacji i wyników naukowych mających wpływ na klimat przyczyniających się do realizacji zobowiązań UE wynikających z porozumienia paryskiego

Korzyści –

Zagregowane szacunkowe efekty wykorzystania rezultatów finansowanych ze środków PR do zajęcia się określonymi priorytetami polityki UE i globalnymi wyzwaniami (w tym celami zrównoważonego rozwoju), w tym wkład w cykl kształtowania polityki i stanowienie prawa (taki jak normy i standardy) (wielowymiarowo: dla każdego określonego priorytetu)

w tym: Zagregowane szacunkowe efekty wykorzystania rezultatów mających wpływ na klimat finansowanych ze środków PR przyczyniających się do realizacji zobowiązań UE wynikających z porozumienia paryskiego, w tym wkład w cykl kształtowania polityki i stanowienie prawa (taki jak normy i standardy)

Generowanie korzyści i oddziaływania poprzez misje w zakresie badań naukowych i innowacji

Produkty misji w zakresie badań naukowych i innowacji –

Produkty z określonych misji w zakresie badań naukowych i innowacji

Missions

(wielowymiarowo: dla każdej określonej misji)

Rezultaty misji w zakresie badań naukowych i innowacji –

Rezultaty z określonych misji w zakresie badań naukowych i innowacji

Missions

(wielowymiarowo: dla każdej określonej misji)

Osiągnięte cele misji w zakresie badań naukowych i innowacji –

Cele osiągnięte w określonych misjach w zakresie badań naukowych i innowacji

(wielowymiarowo: dla każdej określonej misji)

Wzmocnienie absorpcji badań naukowych i innowacji przez społeczeństwo

Współtworzenie –

Liczba i odsetek projektów PR, w których obywatele i użytkownicy końcowi z UE przyczyniają się do współtworzenia treści w zakresie badań naukowych i innowacji

Zaangażowanie –

Liczba i odsetek podmiotów będących beneficjentami PR

posiadających mechanizmy zaangażowania obywateli i użytkowników końcowych po zakończeniu projektu w ramach PR

Społeczna absorpcja badań naukowych i innowacji

Absorpcja współtworzonych wyników naukowych i innowacyjnych rozwiązań z PR oraz stopień poinformowania o nich

Załącznik V – tabela 3

W kierunku oddziaływania technologicznego/gospodarczego

Krótkoterminowo

Średnioterminowo

Długoterminowo

Generowanie wzrostu gospodarczego opartego na innowacjach

Produkty innowacyjne -–

Liczba innowacyjnych produktów, procesów lub metod z PR (w podziale na rodzaje innowacji) oraz zgłoszeń dotyczących praw własności intelektualnej

Innowacje

Liczba innowacji z projektów PR (w podziale na rodzaje innowacji), w tym z przyznanych praw własności intelektualnej

Wzrost gospodarczy -–

Tworzenie i rozwój przedsiębiorstw, które opracowały innowacje w ramach PR, oraz ich udział w rynku

Tworzenie liczniejszych i lepszych miejsc pracy

Wsparcie w zakresie zatrudnienia

Liczba stworzonych etatów w pełnym wymiarze czasu pracy oraz miejsc pracy utrzymanych w podmiotach będących beneficjentami projektu w ramach PR (w podziale na rodzaj miejsca pracy)

Utrzymane zatrudnienie

Wzrost liczby etatów w pełnym wymiarze czasu pracy w podmiotach będących beneficjentami w PR w następstwie projektu w ramach PR (w podziale na rodzaj miejsca pracy)

Zatrudnienie ogółem

Liczba miejsc pracy stworzonych bezpośrednio lub pośrednio albo utrzymanych w wyniku rozpowszechnienia rezultatów PR (w podziale na rodzaj miejsca pracy)

Ułatwienie uruchamiania inwestycji na rzecz badań naukowych i innowacji

Współinwestowanie

Liczba inwestycji publicznych i prywatnych uruchomionych dzięki początkowej inwestycji z PR

Zwiększanie skali – Liczba inwestycji publicznych i prywatnych uruchomionych w celu wykorzystania lub zwiększenia skali rezultatów PR (w tym bezpośrednie inwestycje zagraniczne)

Wkład w dążenie do docelowego poziomu 3 %

Postępy UE w dążeniu do osiągnięcia docelowego poziomu 3 % PKB w wyniku PR

ZAŁĄCZNIK Va

Obszary ewentualnych misji i obszarów zinstytucjonalizowanych partnerstw europejskich, które należy ustanowić na podstawie art. 185 lub 187 TFUE

Zgodnie z art. 7 i 8 niniejszego rozporządzenia, w niniejszym załączniku określono obszary ewentualnych misji i partnerstw europejskich, które należy ustanowić na podstawie art. 185 lub 187 TFUE.

I.  Obszary ewentualnych misji

Misje – obszar 1: Dostosowanie do zmiany klimatu, w tym przemiany społeczne

Misje – obszar 2: Rak

Misje – obszar 3: Zdrowe oceany, morza oraz wody przybrzeżne i śródlądowe

Misje – obszar 4: Inteligentne miasta neutralne pod względem emisji dwutlenku węgla

Misje – obszar 5: Zdrowa gleba i żywność

Każda misja będzie przestrzegać zasad określonych w art. 7 pkt 3 niniejszego rozporządzenia.

II.  Obszary ewentualnych zinstytucjonalizowanych partnerstw europejskich, na podstawie art. 185 lub 187 TFUE

Partnerstwa – obszar 1: Innowacje w dziedzinie zdrowia – szybszy rozwój i bezpieczniejsze stosowanie w przypadku pacjentów europejskich z myślą o zdrowiu na świecie.

Partnerstwa – obszar 2: Postępy w pracach nad kluczowymi technologiami cyfrowymi i prorozwojowymi oraz ich wykorzystaniem, z uwzględnieniem nowatorskich technologii, takich jak sztuczna inteligencja, fotonika i technologie kwantowe.

Partnerstwa – obszar 3: Europa jako lider w metrologii, z uwzględnieniem zintegrowanego systemu metrologicznego.

Partnerstwa – obszar 4: Przyspieszenie działań na rzecz konkurencyjności, bezpieczeństwa i efektywności środowiskowej unijnego ruchu powietrznego, lotnictwa i kolei.

Partnerstwa – obszar 5: Biorozwiązania w zrównoważonej, integracyjnej gospodarce o obiegu zamkniętym.

Partnerstwa – obszar 6: Technologie wodorowe i zrównoważone technologie składowania energii o mniejszym śladzie środowiskowym oraz mniej energochłonna produkcja.

Partnerstwa – obszar 7: Czyste, połączone, współpracujące, autonomiczne i zautomatyzowane rozwiązania na rzecz przyszłych potrzeb w zakresie mobilności ludzi i towarów.

Partnerstwa – obszar 8: Małe i średnie przedsiębiorstwa – innowacyjne i intensywnie wykorzystujące badania naukowe i rozwój.

Proces oceny konieczności stworzenia zinstytucjonalizowanego partnerstwa europejskiego w jednym z wyżej wymienionych obszarów partnerstwa może doprowadzić do złożenia wniosku na podstawie art. 185 TFUE lub 187 TFUE, zgodnie z prawem inicjatywy przysługującym Komisji Europejskiej. W przeciwnym razie odpowiedni obszar partnerstwa może również być podstawą do stworzenia partnerstwa zgodnie z art. 8 ust. 1 lit. a) lub art. 8 ust. 1 lit. b) programu ramowego lub zostać zrealizowany w oparciu o zaproszenia do składania wniosków ogłaszane w ramach programu „Horyzont Europa”.

Ponieważ ewentualne obszary zinstytucjonalizowanych partnerstw europejskich obejmują szeroki zakres dziedzin tematycznych, mogą być one, w oparciu o ocenę potrzeb, wdrażane przez więcej niż jedno partnerstwo.

(1) Niniejsze stanowisko zastępuje poprawki przyjęte w dniu 12 grudnia 2018 r. (Teksty przyjęte, P8_TA(2018)0509).
(2)Dz.U. C […] z […], s. […].
(3)Dz.U. C […] z […], s. […].
(4)Stanowisko Parlamentu Europejskiego z dnia 17 kwietnia 2019 r. Tekst zaznaczony na szaro nie został uzgodniony w toku negocjacji międzyinstytucjonalnych,.
(5) Zalecenie Komisji 2003/361/WE z dnia 6 maja 2003 r. dotyczące definicji mikroprzedsiębiorstw oraz małych i średnich przedsiębiorstw (Dz.U. L 124 z 20.5.2003, s. 36).
(6)
(7) Poniższe oświadczenie Komisji ma zostać opublikowane w serii C Dz.U. po przyjęciu ostatecznej wersji rozporządzenia: „Komisja zamierza wdrożyć budżet instrumentu „Akcelerator” EIC w sposób zapewniający, aby wsparcie na rzecz MŚP, w tym przedsiębiorstw typu start-up, przyznawane tylko w formie dotacji, odpowiadało wsparciu udzielanemu w ramach budżetu przeznaczonego na instrument na rzecz MŚP w ramach programu „Horyzont 2020”, zgodnie z warunkami ustanowionymi w art. 43 ust. 1 i motywie X rozporządzenia w sprawie programu „Horyzont Europa”.
(8) Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 294/2008 z dnia 11 marca 2008 r. (Dz.U. L 97 z 9.4.2008, s. 1), zmienione rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1292/2013 z dnia 11 grudnia 2013 r. (Dz.U. L 347 z 20.12.2013, s. 174).
(9) Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE).
(10)
(11)Dz.U. C 373 z 20.12.2013, s. 1.
(12) Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE, Euratom) 2018/1046 z dnia 18 lipca 2018 r. w sprawie zasad finansowych mających zastosowanie do budżetu ogólnego Unii, zmieniające rozporządzenia (UE) nr 1296/2013, (UE) nr 1301/2013, (UE) nr 1303/2013, (UE) nr 1304/2013, (UE) nr 1309/2013, (UE) nr 1316/2013, (UE) nr 223/2014 i (UE) nr 283/2014 oraz decyzję nr 541/2014/UE, a także uchylające rozporządzenie (UE, Euratom) nr 966/2012 (Dz.U. L 193 z 30.7.2018, s. 1.).
(13)Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE, Euratom) nr 883/2013 z dnia 11 września 2013 r. dotyczące dochodzeń prowadzonych przez Europejski Urząd ds. Zwalczania Nadużyć Finansowych (OLAF) oraz uchylające rozporządzenie (WE) nr 1073/1999 Parlamentu Europejskiego i Rady i rozporządzenie Rady (Euratom) nr 1074/1999 (Dz.U. L 248 z 18.9.2013, s. 1).
(14)Rozporządzenie Rady (WE, Euratom) nr 2988/95 z dnia 18 grudnia 1995 r. w sprawie ochrony interesów finansowych Wspólnot Europejskich (Dz.U. L 312 z 23.12.1995, s. 1).
(15)Rozporządzenie Rady (Euratom, WE) nr 2185/96 z dnia 11 listopada 1996 r. w sprawie kontroli na miejscu oraz inspekcji przeprowadzanych przez Komisję w celu ochrony interesów finansowych Wspólnot Europejskich przed nadużyciami finansowymi i innymi nieprawidłowościami (Dz.U. L 292 z 15.11.1996, s. 2).
(16)Rozporządzenie Rady (UE) 2017/1939 z dnia 12 października 2017 r. wdrażające wzmocnioną współpracę w zakresie ustanowienia Prokuratury Europejskiej (Dz.U. L 283 z 31.10.2017, s. 1).
(17)Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2017/1371 z dnia 5 lipca 2017 r. w sprawie zwalczania za pośrednictwem prawa karnego nadużyć na szkodę interesów finansowych Unii (Dz.U. L 198 z 28.7.2017, s. 29).
(18)Decyzja Rady 2013/755/UE z dnia 25 listopada 2013 r. w sprawie stowarzyszenia krajów i terytoriów zamorskich z Unią Europejską („decyzja o stowarzyszeniu zamorskim”) (Dz.U. L 344 z 19.12.2013, s. 1).
(19)Dz.U. C 205 z 19.7.2013, s. 9.
(20) Decyzja Komisji (UE, Euratom) 2015/444 z dnia 13 marca 2015 r. w sprawie przepisów bezpieczeństwa dotyczących ochrony informacji niejawnych UE (Dz.U. L 72 z 17.3.2015, s. 53).
(21) Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE, Euratom) 2018/1046 z dnia 18 lipca 2018 r. w sprawie zasad finansowych mających zastosowanie do budżetu ogólnego Unii, zmieniające rozporządzenia (UE) nr 1296/2013, (UE) nr 1301/2013, (UE) nr 1303/2013, (UE) nr 1304/2013, (UE) nr 1309/2013, (UE) nr 1316/2013, (UE) nr 223/2014 i (UE) nr 283/2014 oraz decyzję nr 541/2014/UE, a także uchylające rozporządzenie (UE, Euratom) nr 966/2012 (Dz.U. L 193 z 30.7.2018, s. 1).
(22)
(23) Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1303/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. ustanawiające wspólne przepisy dotyczące Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego, Europejskiego Funduszu Społecznego, Funduszu Spójności, Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich oraz Europejskiego Funduszu Morskiego i Rybackiego oraz ustanawiające przepisy ogólne dotyczące Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego, Europejskiego Funduszu Społecznego, Funduszu Spójności i Europejskiego Funduszu Morskiego i Rybackiego oraz uchylające rozporządzenie Rady (WE) nr 1083/2006.
(24)Dz.U. ...
(25) Poniższe oświadczenie Komisji ma zostać opublikowane w serii C Dz.U. po przyjęciu ostatecznej wersji niniejszego rozporządzenia:„Komisja przyjmuje do wiadomości kompromis osiągnięty przez współprawodawców w odniesieniu do brzmienia art. 5. W rozumieniu Komisji szczegółowy program dotyczący badań w dziedzinie obronności, o którym mowa w art. 1 ust. 3 lit. b), ogranicza się jedynie do działań badawczych prowadzonych w ramach przyszłego Europejskiego Funduszu Obronnego, natomiast działania rozwojowe nie są objęte zakresem niniejszego rozporządzenia”.
(26) Oczekuje się, że po przyjęciu ostatecznej wersji niniejszego rozporządzenia w serii C Dz.U. opublikowane zostanie oświadczenie Komisji o następującej treści: „Na odpowiedni wniosek Komisja zamierza przeprowadzić wymianę poglądów z właściwą komisją Parlamentu Europejskiego na temat: (i) listy potencjalnych kandydatów do partnerstw w oparciu o art. 185 i 187 TFUE, którzy zostaną uwzględnieni we (wstępnych) ocenach skutków; (ii) wykazu wstępnych misji określonych przez radę ds. misji; (iii) wyników planu strategicznego przed jego formalnym przyjęciem oraz (iv) przedstawi i udostępni dokumenty dotyczące programów prac.”
(27) Można finansować badania związane z leczeniem nowotworu gruczołów płciowych.
(28) Z zastrzeżeniem ostatecznego aktu prawnego, Komisja wyda oświadczenie w sprawie badań nad ludzkimi zarodkowymi komórkami macierzystymi, jak w przypadku programu „Horyzont 2020” (oświadczenie 2013/C 373/02).
(29) Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2014/24/UE z dnia 26 lutego 2014 r. w sprawie zamówień publicznych, uchylająca dyrektywę 2004/18/WE (Dz.U. L 94 z 28.3.2014, s. 65).
(30) Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2014/25/UE z dnia 26 lutego 2014 r. w sprawie udzielania zamówień przez podmioty działające w sektorach gospodarki wodnej, energetyki, transportu i usług pocztowych, uchylająca dyrektywę 2004/17/WE (Dz.U. L 94 z 28.3.2014, s. 243).
(31) Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2009/81/WE z dnia 13 lipca 2009 r. w sprawie koordynacji procedur udzielania niektórych zamówień na roboty budowlane, dostawy i usługi przez instytucje lub podmioty zamawiające w dziedzinach obronności i bezpieczeństwa i zmieniająca dyrektywy 2004/17/WE i 2004/18/WE (Dz.U. L 216 z 20.8.2009, s. 76).
(32) Procedura zostanie wyjaśniona w dokumencie, który będzie opublikowany przed rozpoczęciem procesu oceny.
(33) Przepisy dotyczące monitorowania partnerstw europejskich są zawarte w załączniku III do rozporządzenia.
(34) Dyrektywa 2006/43/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 17 maja 2006 r. w sprawie ustawowych badań rocznych sprawozdań finansowych i skonsolidowanych sprawozdań finansowych, zmieniająca dyrektywy Rady 78/660/EWG i 83/349/EWG oraz uchylająca dyrektywę Rady 84/253/EWG (Dz.U. L 157 z 9.6.2006, s. 87).
(35)Komunikat Komisji do Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie europejskiego partnerstwa innowacyjnego na rzecz wydajnego i zrównoważonego rolnictwa (COM(2012)0079).


Program szczegółowy służący realizacji programu ramowego w zakresie badań naukowych i innowacji „Horyzont Europa” ***I
PDF 680kWORD 221k
Rezolucja
Tekst skonsolidowany
Rezolucja ustawodawcza Parlamentu Europejskiego z dnia 17 kwietnia 2019 r. w sprawie wniosku dotyczącego decyzji Parlamentu Europejskiego i Rady ustanawiającej program szczegółowy służący realizacji programu ramowego w zakresie badań naukowych i innowacji „Horyzont Europa” COM(2018)0436 – C8-0253/2018 – 2018/0225(COD)
P8_TA(2019)0396A8-0410/2018

(Zwykła procedura ustawodawcza: pierwsze czytanie)

Parlament Europejski,

–  uwzględniając wniosek Komisji przedstawiony Parlamentowi Europejskiemu i Radzie (COM(2018)0436),

–  uwzględniając art. 294 ust. 2, art. 173 ust. 3 i art. 182 ust. 4 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej, zgodnie z którymi wniosek został przedstawiony Parlamentowi przez Komisję (C8‑0253/2018),

–  uwzględniając art. 294 ust. 3 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej,

–  uwzględniając pismo przewodniczącego Parlamentu do przewodniczących komisji z dnia 25 stycznia 2019 r. prezentujące podejście Parlamentu do programów sektorowych wieloletnich ram finansowych po 2020 r.,

–  uwzględniając pismo Rady do przewodniczącego Parlamentu Europejskiego z dnia 1 kwietnia 2019 r. potwierdzające wspólne porozumienie osiągnięte pomiędzy obydwoma organami władzy ustawodawczej podczas negocjacji,

–  uwzględniając art. 59 Regulaminu,

–  uwzględniając sprawozdanie Komisji Przemysłu, Badań Naukowych i Energii oraz opinie przedstawione przez Komisję Rozwoju, Komisję Budżetową, Komisję Kontroli Budżetowej, Komisję Ochrony Środowiska Naturalnego, Zdrowia Publicznego i Bezpieczeństwa Żywności, Komisję Transportu i Turystyki oraz Komisję Rolnictwa i Rozwoju Wsi (A8-0410/2018),

A.  mając na uwadze, że osiągnięto częściowe porozumienie polityczne w sprawie programu szczegółowego wdrażającego program ramowy „Horyzont Europa”; mając na uwadze, że porozumienie to opiera się na znacznie zmienionym tekście w porównaniu z wnioskiem Komisji; mając na uwadze, że ma to wpływ na podstawę prawną; mając na uwadze, że instytucje przeprowadziły wymianę poglądów w tej sprawie zgodnie z porozumieniem międzyinstytucjonalnym w sprawie lepszego stanowienia prawa z 13 kwietnia 2016 r.(1); mając na uwadze, że kwestia podstawy prawnej powinna zatem zostać dostosowana na późniejszym etapie procedury;

1.  przyjmuje poniższe stanowisko w pierwszym czytaniu(2);

2.  zwraca się do Komisji o ponowne przekazanie mu sprawy, jeśli zastąpi ona pierwotny wniosek, wprowadzi w nim istotne zmiany lub planuje ich wprowadzenie;

3.  zobowiązuje swojego przewodniczącego do przekazania stanowiska Parlamentu Radzie i Komisji oraz parlamentom narodowym.

Stanowisko Parlamentu Europejskiego przyjęte w pierwszym czytaniu w dniu 17 kwietnia 2019 r. w celu przyjęcia decyzji Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) .../...ustanawiającej program szczegółowy służący realizacji programu ramowego w zakresie badań naukowych i innowacji „Horyzont Europa”

P8_TC1-COD(2018)0225


(Tekst mający znaczenie dla EOG)

PARLAMENT EUROPEJSKI I RADA UNII EUROPEJSKIEJ,

uwzględniając Traktat o funkcjonowaniu Unii Europejskiej, w szczególności jego art. 173 ust. 3 i art. 182 ust. 4,

uwzględniając wniosek Komisji Europejskiej,

po przekazaniu projektu aktu ustawodawczego parlamentom narodowym,

uwzględniając opinię Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego(3),

uwzględniając opinię Komitetu Regionów(4),

uwzględniając sprawozdanie Parlamentu Europejskiego w sprawie przeglądu wdrażania programu „Horyzont 2020” w celu dokonania jego okresowej oceny oraz przygotowania wniosku dotyczącego 9. programu ramowego,

stanowiąc zgodnie ze zwykłą procedurą ustawodawczą(5),

a także mając na uwadze, co następuje:

(1)  Zgodnie z art. 182 ust. 3 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (TFUE) program ramowy w zakresie badań naukowych i innowacji „Horyzont Europa” (program „Horyzont Europa”), ustanowiony rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) [...] FP/RfP z dnia [...] r.(6) ma być realizowany poprzez programy szczegółowe, które określają szczegółowe zasady ich realizacji, ustalają czas ich trwania oraz przewidują środki uznane za konieczne.

(2)  Podczas gdy rozporządzenie (UE) [...] FP/RfP określa cel ogólny i cele szczegółowe programu „Horyzont Europa”, strukturę oraz ogólne kierunki prowadzonych działań, w niniejszym programie szczegółowym służącym realizacji programu ramowego w zakresie badań naukowych i innowacji „Horyzont Europa” („program szczegółowy”) powinno się określić cele operacyjne i działania, które dotyczą poszczególnych części programu „Horyzont Europa”. Przepisy dotyczące realizacji określone w rozporządzeniu (UE) [...] FP/RfP, w tym przepisy dotyczące zasad etycznych, mają pełne zastosowanie do programu szczegółowego.

(3)  W celu zapewnienia jednolitych warunków realizacji programu szczegółowego należy przyznać Komisji uprawnienia wykonawcze w zakresie przyjmowania programów prac na potrzeby realizacji programu szczegółowego. Uprawnienia te są wykonywane zgodnie z rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 182/2011(7).

(4)  Naukową i techniczną treść programu szczegółowego dotyczącą niejądrowych działań bezpośrednich JRC skonsultowano z Radą Gubernatorów Wspólnego Centrum Badawczego (JRC) ustanowioną decyzją Komisji 96/282/Euratom(8).

(5)  Z uwagi na znaczenie przeciwdziałania zmianie klimatu zgodnie ze zobowiązaniami Unii na rzecz realizacji porozumienia paryskiego i celów zrównoważonego rozwoju Organizacji Narodów Zjednoczonych, niniejszy program szczegółowy przyczyni się do uwzględnienia działań w dziedzinie klimatu i do osiągnięcia ogólnego poziomu docelowego unijnych wydatków na wkład w realizację celów w dziedzinie klimatu wynoszącego co najmniej 25 % w WRF na lata 2021–2027, a także do osiągnięcia celu rocznego na poziomie 30 % jak najszybciej, a najpóźniej do 2027 r. ▌W działaniach w ramach niniejszego programu szczegółowego przeznaczy się co najmniej 35 % ogólnej puli środków finansowych programu szczegółowego na cele związane z klimatem. Odpowiednie działania zostaną określone w trakcie przygotowania i realizacji programu szczegółowego, a następnie ponownie ocenione w kontekście odpowiednich ocen i procesów przeglądu. Należy zwrócić uwagę na przechodzące transformacje obszary Unii, które są w dużym stopniu uzależnione od węgla i emitują dużo dwutlenku węgla.

(6)  Działania w ramach programu szczegółowego powinny być wykorzystywane do eliminowania niedoskonałości rynku lub nieoptymalnych warunków inwestycyjnych, w sposób proporcjonalny, bez powielania lub wypierania finansowania prywatnego, oraz powinny zapewniać wyraźną europejską wartość dodaną.

(7)  Biorąc pod uwagę istotny wkład, jaki badania naukowe i innowacje powinny wnosić w podejmowanie wyzwań związanych z żywnością, rolnictwem, rozwojem obszarów wiejskich i biogospodarką, a także w celu wykorzystania odpowiednich możliwości w zakresie badań naukowych i innowacji w ścisłej synergii ze wspólną polityką rolną, odpowiednie działania w ramach programu szczegółowego zostaną wsparte ▌za pomocą specjalnego klastra „Żywność, biogospodarka, zasoby naturalne, rolnictwo i środowisko” na okres 2021–2027.

(8)  Ukończenie tworzenia jednolitego rynku cyfrowego oraz coraz większe możliwości wynikające ze zbliżenia technologii cyfrowych i fizycznych wymagają zwiększenia inwestycji. Program „Horyzont Europa” przyczyni się do osiągnięcia tego celu dzięki ▌(9) specjalnemu klastrowi, aby zagwarantować, że Europa pozostanie w czołówce globalnych badań naukowych i innowacji w dziedzinie cyfrowej.

(9)  Rodzaje finansowania i metody realizacji na podstawie niniejszej decyzji wybierane są w zależności od możliwości osiągnięcia szczegółowych celów działań i uzyskania rezultatów, biorąc pod uwagę w szczególności koszty kontroli, obciążenie administracyjne oraz przewidywane ryzyko nieprzestrzegania przepisów. W przypadku dotacji powyższa zasada obejmuje rozważenie możliwości zastosowania płatności ryczałtowych, stawek zryczałtowanych i stawek jednostkowych,

(10)  Państwa członkowskie powinny być angażowane na wczesnym etapie procesu definiowania misji.

PRZYJMUJĄ NINIEJSZĄ DECYZJĘ:

ROZDZIAŁ I

POSTANOWIENIA OGÓLNE

Artykuł 1

Przedmiot

Niniejsza decyzja ustanawia program szczegółowy służący realizacji programu ramowego w zakresie badań naukowych i innowacji „Horyzont Europa” („program szczegółowy”), o którym mowa w art. 1 ust. 3 lit. a) rozporządzenia (UE) [...] FP/RfP.

Określono w niej cele operacyjne programu szczegółowego, budżet na lata 2021–2027, zasady realizacji programu szczegółowego oraz działalność, jaka ma być realizowana w ramach programu szczegółowego.

Artykuł 2

Cele operacyjne

1.  Program szczegółowy przyczynia się do realizacji celu ogólnego i celów szczegółowych określonych w art. 3 rozporządzenia [...] FP/ RfP.

2.  Program szczegółowy ma następujące cele operacyjne:

a)   wzmocnienie doskonałych badań podstawowych i badań pionierskich; wzmocnienie i szerzenie doskonałości, w tym poprzez propagowanie szerszego udziału w całej Unii;

b)   wzmocnienie powiązania między badaniami naukowymi, innowacjami oraz – w stosownych przypadkach – edukacją i innymi obszarami polityki, z uwzględnieniem komplementarności z krajowymi, regionalnymi i unijnymi politykami i działaniami w zakresie badań naukowych i innowacji;

ba)   wspieranie realizacji priorytetów polityki Unii, w tym w szczególności celów zrównoważonego rozwoju i porozumienia paryskiego;

c)   propagowanie odpowiedzialnych badań naukowych i innowacji, z uwzględnieniem zasady ostrożności;

ca)   wzmocnienie w całym programie aspektu płci;

cb)   zwiększanie powiązań w zakresie współpracy w europejskich badaniach naukowych i innowacjach oraz między sektorami i dyscyplinami, z uwzględnieniem nauk społecznych i humanistycznych;

d)   wzmocnienie współpracy międzynarodowej;

da)   połączenie i rozwój infrastruktur badawczych w europejskiej przestrzeni badawczej oraz zapewnianie transgranicznego dostępu do nich;

e)   przyciąganie talentów, szkolenie i zatrzymywanie naukowców i innowatorów w europejskiej przestrzeni badawczej, w tym dzięki mobilności▌;

f)   sprzyjanie otwartej nauce oraz, z uwzględnieniem odpowiednich wyjątków, zapewnianie publicznej widoczności publikacji naukowych i danych z badań naukowych oraz otwartego dostępu do takich publikacji i danych;

g)  zachęcanie do wykorzystywania rezultatów badań naukowych i innowacji oraz aktywne upowszechnianie i wykorzystywanie rezultatów, w szczególności w celu pozyskania inwestycji prywatnych oraz w celu kształtowania polityki;

j)   realizacja, za pośrednictwem misji w dziedzinie badań naukowych i innowacji, ambitnych celów w określonych ramach czasowych;

k)   poprawa relacji i interakcji między nauką a społeczeństwem, z uwzględnieniem widoczności nauki w społeczeństwie oraz komunikacji naukowej, oraz promowanie zaangażowania obywateli i użytkowników końcowych w proces współprojektowania i współtworzenia;

m)  przyspieszanie transformacji przemysłowej, w tym poprzez poprawę umiejętności innowatorskich;

o)  stymulowanie działań w zakresie badań naukowych i innowacji w MŚP oraz tworzenia i ekspansji innowacyjnych przedsiębiorstw, w szczególności typu start-up, MŚP oraz w wyjątkowych przypadkach małych spółek o średniej kapitalizacji;

p)   poprawa dostępu do finansowania ryzyka, w tym w drodze synergii z Programem InvestEU, w szczególności w przypadku gdy rynek nie zapewnia realnego finansowania.

3.  W ramach celów, o których mowa w ust. 2, można uwzględnić nowe i nieprzewidziane potrzeby, które wynikną w okresie realizacji programu szczegółowego. W odpowiednio uzasadnionych przypadkach może to dotyczyć reagowania na pojawiające się możliwości, kryzysy i zagrożenia, jak również potrzeby związane z tworzeniem nowych kierunków polityki Unii.

Artykuł 3

Struktura

1.  Zgodnie z art. 4 ust. 1 rozporządzenia [...] FP/RfP w skład programu szczegółowego wchodzą następujące części:

(1)  filar I „Doskonała baza naukowa” obejmujący następujące komponenty:

a)  Europejska Rada ds. Badań Naukowych (ERBN), określona w załączniku I filar I sekcja 1;

b)  działania „Maria Skłodowska-Curie”, określone w załączniku I filar I sekcja 2;

c)  infrastruktury badawcze, określone w załączniku I filar I sekcja 3;

2)  filar II „Globalne wyzwania i europejska konkurencyjność przemysłowa” obejmujący następujące komponenty:

a)  klaster „Zdrowie”, określony w załączniku I filar II sekcja 1;

b)  klaster „Kultura, kreatywność i integracyjne ▌społeczeństwo”, określony w załączniku I filar II sekcja 2;

c)  klaster „Bezpieczeństwo cywilne na rzecz społeczeństwa”, określony w załączniku I filar II sekcja 3;

d)   klaster „Technologie cyfrowe, przemysł i przestrzeń kosmiczna”, określony w załączniku I filar II sekcja 4;

e)   klaster „Klimat, energetyka i mobilność”, określony w załączniku I filar II sekcja 5;

f)   klaster „Żywność, biogospodarka, zasoby naturalne, rolnictwo i środowisko”, określony w załączniku I filar II sekcja 6;

g)   niejądrowe działania bezpośrednie Wspólnego Centrum Badawczego (JRC), określone w załączniku I filar II sekcja 7;

3)  filar III „Innowacyjna Europa” obejmujący następujące komponenty:

a)  Europejska Rada ds. Innowacji (EIC), określona w załączniku I filar III sekcja 1;

b)  europejskie ekosystemy innowacji, określone w załączniku I filar III sekcja 2;

4)  część „Rozszerzanie uczestnictwa i wzmacnianie europejskiej przestrzeni badawczej” obejmująca następujące komponenty:

a)  rozszerzanie uczestnictwa i upowszechnianie doskonałości, określone w załączniku I część „Wzmacnianie europejskiej przestrzeni badawczej”, sekcja 1;

b)  zreformowanie i usprawnienie europejskiego systemu badań naukowych i innowacji, określone w załączniku I część „Wzmacnianie europejskiej przestrzeni badawczej”, sekcja 2.

2.  Działania realizowane w ramach części, o których mowa w ust. 1, są opisane w załączniku I.

Artykuł 4

Budżet

1.  Zgodnie z art. 9 ust. 1 rozporządzenia... FP/RfP pula środków finansowych na realizację programu szczegółowego w latach 2021–2027 wynosi 120 000 000 000 EUR według cen z 2018 r.

2.  Kwotę, o której mowa w ust. 1 niniejszego artykułu, rozdziela się między komponenty określone w art. 3 ust. 1 niniejszej decyzji zgodnie z art. 9 ust. 2 rozporządzenia [...] FP/RfP. Stosuje się przepisy art. 9 ust. 3–8 rozporządzenia [...] FP/RfP.

ROZDZIAŁ II

REALIZACJA I PROGRAMOWANIE

Artykuł 4a

Plan strategiczny

1.  Zgodnie z art. 6 ust. 6 [rozporządzenia o programie ramowym] realizację programu szczegółowego ułatwia wieloletni strategiczny plan działań w zakresie badań naukowych i innowacji, który sprzyja też zachowaniu spójności między programami prac, priorytetami UE i priorytetami krajowymi. Wynik procesu planowania strategicznego zawarty jest w wieloletnim planie strategicznym, do celów przygotowania treści programów prac (jak określono w art. 11) obejmujących okres maksymalnie czterech lat, przy jednoczesnym zachowaniu wystarczającej elastyczności umożliwiającej szybkie reagowanie na nowe i pojawiające się wyzwania, niespodziewane szanse oraz kryzysy.

2.  Proces planowania strategicznego skupia się w szczególności na filarze „Globalne wyzwania i europejska konkurencyjność przemysłowa” i obejmuje również odpowiednie działania w innych filarach, a także część „Rozszerzanie uczestnictwa i wzmacnianie europejskiej przestrzeni badawczej”.

Komisja zapewnia zaangażowanie na wczesnym etapie państw członkowskich oraz prowadzenie z nimi i z Parlamentem Europejskim intensywnych kontaktów, uzupełniane przez konsultacje z zainteresowanymi stronami oraz z ogółem społeczeństwa. Przyczyni się to do większego zaangażowania obywateli i społeczeństwa obywatelskiego.

Państwa członkowskie mogą również wspierać proces planowania strategicznego poprzez zapewnianie przeglądu krajowych konsultacji / wkładów obywateli, które wpisują się w plan strategiczny.

3.  Komisja przyjmuje plan strategiczny w drodze aktu wykonawczego zgodnie z procedurą sprawdzającą, o której mowa w art. 12 ust. 4. Plan strategiczny odpowiada celom i działaniom opisanym w załączniku 1. Ten akt wykonawczy zawiera następujące elementy dotyczące objętego nim okresu:

a)  kluczowe strategiczne kierunki wsparcia na rzecz badań naukowych i innowacji, w tym opis spodziewanych skutków, zagadnienia międzyklastrowe oraz uwzględniane obszary interwencji;

b)  identyfikacja partnerstw europejskich zgodnie z art. 8 ust. 1 lit. a) i b) [rozporządzenia o programie ramowym];

ba)  identyfikacja misji zgodnie z art. 5 programu szczegółowego oraz art. 7 rozporządzenia ustanawiającego program „Horyzont Europa” i załącznikiem Va do niego;

c)  obszary współpracy międzynarodowej, działania, które należy dostosować do podejmowanych przez państwa i regiony w innych częściach świata działań na dużą skalę w zakresie badań naukowych i innowacji, lub działania, które należy przeprowadzić we współpracy z organizacjami w państwach trzecich;

d)  kwestie specjalne, takie jak równowaga między badaniami naukowymi i innowacjami; integracja nauk społecznych i humanistycznych; rola kluczowych technologii prorozwojowych i strategicznych łańcuchów wartości; równość płci, w tym włączenie aspektu płci do treści z zakresu badań naukowych i innowacji; przestrzeganie najwyższych norm etyki i uczciwości; priorytety w zakresie upowszechniania i wykorzystywania.

4.  Plan strategiczny uwzględnia analizę obejmującą przynajmniej następujące elementy:

a)  czynniki polityczne, społeczno-ekonomiczne i środowiskowe, które są istotne dla priorytetów polityki UE i państw członkowskich;

b)  wkład badań naukowych i innowacji w realizację celów polityki UE, przy jednoczesnym wykorzystaniu badań, innych dowodów naukowych oraz odpowiednich inicjatyw na szczeblu unijnym i krajowym, z uwzględnieniem zinstytucjonalizowanych partnerstw zgodnie z art. 8 ust. 1 lit. c) [rozporządzenia o programie ramowym];

c)  baza dowodowa zebrana na podstawie prognoz, wskaźników naukowo-technicznych oraz wskaźników innowacyjności, rozwoju sytuacji międzynarodowej, np. osiągania celów zrównoważonego rozwoju oraz informacji zwrotnych z ich osiągania, w tym monitorowania wdrażania konkretnych środków w odniesieniu do zapewniania szerszego uczestnictwa oraz upowszechniania doskonałości i uczestnictwa MŚP;

d)  priorytety, które mają potencjał do bycia wdrożonymi w synergii z innymi programami UE;

e)  opis różnych podejść do konsultacji z zainteresowanymi stronami i do zaangażowania obywateli w ramach prac nad opracowywaniem programów prac;

f)  komplementarność i synergie z planowaniem wspólnot wiedzy i innowacji (WWiI) EIT zgodnie z rozporządzeniem 294/2008/WE.

5.  Proces planowania strategicznego jest uzupełniany procesem koordynacji strategicznej dla partnerstw europejskich, przy udziale państw członkowskich i Komisji na równych zasadach. Funkcjonuje on jako punkt wyjścia do analizy prospektywnej, analizy i opinii co do rozszerzania portfela, możliwej konfiguracji, realizacji, monitorowania i wygaszania partnerstw w zakresie badań naukowych i innowacji oraz kieruje się ramami kompleksowych kryteriów na podstawie załącznika III do rozporządzenia „Horyzont Europa”.

Artykuł 5

Misje

1.  Misje w zakresie badań naukowych i innowacji można ustanawiać w obszarach misji określonych w załączniku Va do rozporządzenia ustawiającego program „Horyzont Europa”.

2.   Dla każdej misji ustanawia się radę ds. misji, chyba że można wykorzystać istniejące struktury doradcze, w którym to przypadku należy uprzednio poinformować komitet programowy. W ▌skład rady ds. misji wchodzi maksymalnie 15 niezależnych osób o wysokich kwalifikacjach i szerokiej wiedzy fachowej, pochodzących z całej Europy i spoza niej, przy czym są to również przedstawiciele odpowiednich użytkowników końcowych oraz, w stosownych przypadkach, eksperci w dziedzinie nauk społecznych i humanistycznych. Członkowie rad ds. misji są mianowani przez Komisję w drodze przejrzystej procedury ich wyłonienia obejmującej otwarte zaproszenie do wyrażenia zainteresowania. W odpowiednim terminie przeprowadza się konsultacje z komitetem programowym na temat procedur wyłaniania i selekcji, z uwzględnieniem stosowanych kryteriów. Kadencja członków rady ds. misji wynosi maksymalnie pięć lat z możliwością jednokrotnego odnowienia.

3.   Rada ds. misji nie ma uprawnień decyzyjnych, ale zapewnia Komisji doradztwo w odniesieniu do:

a)  identyfikacji i opracowania jednej lub więcej misji w odpowiednim obszarze misji zgodnie z przepisami i kryteriami ustanowionymi w art. 7 [rozporządzenia o programie ramowym];

b)   treści programów prac oraz ich przeglądu, jeśli jest on niezbędny do osiągnięcia celów misji, z uwzględnieniem wkładu zainteresowanych stron oraz – w stosownych przypadkach – ogółu społeczeństwa;

c)   charakterystyki portfela projektów dotyczących misji;

d)   dostosowania działań lub w stosownych przypadkach ich zakończenia, na podstawie ocen realizacji przeprowadzanych w świetle zdefiniowanych celów danej misji;

e)  wyboru niezależnych ekspertów oceniających zgodnie z przepisami art. 44 [rozporządzenia o programie ramowym], informowania ekspertów oceniających oraz kryteriów oceny i ich wagi;

f)   warunków ramowych, które pomagają osiągnąć cele misji;

g)   komunikacji, w tym w odniesieniu do skuteczności i osiągnięć danej misji;

h)  koordynacji polityki między odpowiednimi podmiotami na poszczególnych szczeblach, w szczególności w odniesieniu do synergii z innymi obszarami polityki Unii;

i)  kluczowych wskaźników skuteczności działania.

Opinie rad ds. misji podaje się do wiadomości publicznej.

4.  Dla każdego obszaru misji komitet programowy uczestniczy w przygotowaniu i cyklu życia misji, z uwzględnieniem odpowiednich kwestii w kontekście krajowym oraz możliwości lepszego dostosowania do działań na poziomie krajowym. Kontakty z radami ds. misji odbywają się w sposób terminowy i kompleksowy.

5.  Program prac przewidziany w art. 11 uwzględnia – dla każdej misji określonej w planie strategicznym – jej projekt, właściwości jej portfela projektów oraz szczegółowe przepisy umożliwiające sprawne podejście portfelowe.

Artykuł 6

Europejska Rada ds. Badań Naukowych

1.  Komisja ustanawia Europejską Radę ds. Badań Naukowych („ERBN”) w celu realizacji działań w ramach filaru I „Doskonała baza naukowa”, które odnoszą się do ERBN. ERBN zastępuje ERBN ustanowioną na mocy decyzji C(2013) 1895(10).

2.  W skład ERBN wchodzi niezależna Rada Naukowa ustanowiona zgodnie z art. 7 oraz specjalna jednostka ds. realizacji, ustanowiona zgodnie z art. 8.

3.  Przewodniczący ERBN jest wybierany spośród zasłużonych i uznanych na scenie międzynarodowej naukowców.

Po przejrzystym procesie rekrutacyjnym, w którym uczestniczy specjalna niezależna komisja rekrutacyjna, przewodniczący jest mianowany przez Komisję na czteroletnią kadencję, z możliwością jednokrotnego odnowienia. Proces rekrutacji oraz wybrany kandydat podlegają zatwierdzeniu przez Radę Naukową.

Przewodniczący przewodniczy Radzie Naukowej, odpowiada za jej kierownictwo i zapewnia kontakty ze specjalną jednostką ds. realizacji oraz reprezentuje Radę Naukową w świecie nauki.

4.  ERBN działa zgodnie z jej podstawowymi zasadami doskonałości naukowej, otwartej nauki, niezależności, efektywności, skuteczności, przejrzystości, odpowiedzialności i rzetelności badawczej. Zapewnia ciągłość działań prowadzonych przez ERBN na mocy decyzji .../WE.

5.  Działalność ERBN służy wspieraniu w sposób oddolny badań pionierskich prowadzonych we wszystkich dziedzinach przez głównych badaczy i ich zespoły konkurujące na poziomie europejskim, w tym również przez naukowców na wczesnym etapie kariery.

6.  Komisja pełni rolę gwaranta niezależności i integralności ERBN i zapewnia właściwe wykonanie powierzonych jej zadań.

Komisja zapewnia, aby działania ERBN były realizowane zgodnie z zasadami określonymi w ust. 4 niniejszego artykułu oraz ogólną strategią dla ERBN, o której mowa w art. 7 ust. 2 lit. a), ustanowioną przez Radę Naukową.

Artykuł 7

Rada Naukowa ERBN

1.  Rada Naukowa składa się z niezależnych naukowców, inżynierów i uczonych cieszących się najwyższym uznaniem i dysponujących odpowiednią wiedzą specjalistyczną, zarówno kobiet, jak i mężczyzn, z różnych grup wiekowych, zapewniających różnorodność obszarów badawczych i pochodzenia geograficznego oraz działających we własnym imieniu, w sposób niezależny od wpływów zewnętrznych.

Członków Rady Naukowej mianuje Komisja po przeprowadzeniu niezależnej i przejrzystej procedury ich wyznaczenia uzgodnionej z Radą Naukową, co obejmuje otwarte konsultacje ze środowiskiem naukowym oraz sprawozdanie dla Parlamentu Europejskiego i Rady.

Ich kadencja wynosi cztery lata, z możliwością jednokrotnego odnowienia, na podstawie systemu rotacyjnego, który zapewnia ciągłość prac Rady Naukowej.

2.  Rada Naukowa:

a)  ustala ogólną strategię działania dla ERBN;

b)  ustanawia program prac dotyczący realizacji działań ERBN;

c)  określa metody i procedury wzajemnej oceny oraz oceny wniosków, na podstawie których wyłonione zostaną wnioski objęte finansowaniem;

d)  zajmuje stanowisko w sprawie każdego zagadnienia, które z naukowego punktu widzenia może poprawić osiągnięcia i oddziaływanie ERBN oraz jakość prowadzonych badań naukowych;

e)  uchwala kodeks postępowania podejmujący między innymi kwestię unikania konfliktu interesów.

Komisja odstępuje od stanowiska ustalonego przez Radę Naukową zgodnie z akapitem pierwszym lit. a), c), d) i e) wyłącznie wtedy, gdy uzna, że przepisy niniejszej decyzji nie były przestrzegane. W takim przypadku Komisja przyjmuje środki mające na celu utrzymanie ciągłości realizacji programu szczegółowego i osiągania jego celów, przedstawiając powody odstąpienia od stanowiska Rady Naukowej i należycie je uzasadniając.

3.  Rada Naukowa działa zgodnie z mandatem określonym w załączniku I filar I sekcja 1.

4.  Rada Naukowa działa wyłącznie w interesie ERBN, zgodnie z zasadami określonymi w art. 6. Działa ona rzetelnie i uczciwie oraz wykonuje swoją pracę wydajnie i z zachowaniem jak największej przejrzystości.

Artykuł 8

Specjalna jednostka ERBN ds. realizacji

1.  Specjalna jednostka ds. realizacji jest odpowiedzialna za administracyjne wdrażanie i realizację programu, zgodnie z załącznikiem I filar I sekcja 1.3.2. Wspiera ona Radę Naukową w wykonywaniu jej wszystkich zadań.

2.  Komisja zapewnia, aby specjalna jednostka ds. realizacji w sposób ścisły, skuteczny i w miarę potrzeb elastyczny przestrzegała wyłącznie celów i wymogów ERBN.

Artykuł 9

Europejska Rada ds. Innowacji

1.  W ramach EIC, ustanowionej zgodnie z art. 7a [rozporządzenia o programie ramowym], tworzy się radę wysokiego szczebla („Rada EIC”), o której mowa w art. 10.

2.   Komisja zapewnia, aby realizacja działań EIC:

a)  była zgodna z zasadami określonymi w ust. 1 niniejszego artykułu, z odpowiednim uwzględnieniem opinii Rady EIC dotyczącej ogólnej strategii EIC, o której mowa w art. 10 ust. 1 lit. a); oraz

b)  nie prowadziła do zakłócenia konkurencji sprzecznego ze wspólnym interesem.

3.   W celu zarządzania finansowaniem mieszanym EIC Komisja stosuje zarządzanie pośrednie lub, jeżeli nie jest ono możliwe, może ustanowić spółkę celową, która będzie zarządzana zgodnie z mającymi zastosowanie przepisami dotyczącymi rozliczalności. Komisja dąży do zapewnienia udziału innych inwestorów publicznych i prywatnych. Jeżeli nie będzie to możliwe w początkowym okresie, spółka celowa zostanie ustrukturyzowana w taki sposób, aby przyciągnąć innych inwestorów publicznych lub prywatnych w celu zwiększenia efektu mnożnikowego wkładu unijnego.

4.   Komisja zapewnia skuteczną komplementarność między EIC, EIT i InvestEU.

Artykuł 10

Rada EIC

1.  Rada EIC doradza Komisji w odniesieniu do:

a)  ogólnej strategii dotyczącej komponentu EIC w ramach filaru III „Innowacyjna Europa”;

b)  programu prac dotyczącego realizacji działań EIC;

c)  kryteriów oceny innowacyjności i profilu ryzyka wniosków oraz odpowiedniej równowagi dotacji, kapitału i innych form finansowania akceleratora EIC;

d)  określenia strategicznego portfela projektów;

e)  profilu kierowników programów.

2.  Rada EIC może na żądanie wydać Komisji zalecenia dotyczące:

a)  wszelkich kwestii, które z punktu widzenia innowacyjności mogą poprawić i wspierać ekosystemy innowacji w całej Europie, osiągnięcia i oddziaływanie celów komponentu EIC oraz zdolności innowacyjnych przedsiębiorstw w zakresie wdrażania rozwiązań;

b)  określenia, we współpracy z odpowiednimi służbami Komisji oraz – w stosownych przypadkach – władzami krajowymi i regionalnymi oraz innymi odpowiednimi podmiotami, takimi jak Rada Zarządzająca EIT, ewentualnych barier regulacyjnych, z jakimi borykają się przedsiębiorcy, w szczególności ci z nich, którym przyznano wsparcie w ramach komponentu EIC;

c)  nowych trendów technologicznych w dziedzinach objętych portfelem EIC, które mogą wnieść wkład w programowanie innych części programu szczegółowego;

d)  określenia szczegółowych kwestii, w przypadku których konieczne jest doradztwo Rady EIC.

Rada EIC działa na rzecz osiągnięcia celów komponentu EIC. Działa ona rzetelnie i uczciwie oraz wykonuje swoją pracę wydajnie i z zachowaniem przejrzystości.

Rada EIC działa zgodnie z mandatem określonym w załączniku I filar III sekcja 1.

3.  Rada EIC składa się z 15–20 niezależnych osób o wysokich kwalifikacjach, pochodzących z różnych części ekosystemu innowacyjnego Europy, w tym przedsiębiorców, liderów biznesu, inwestorów, ekspertów administracji publicznej i naukowców, również ekspertów akademickich w dziedzinie innowacji. Wnosi ona wkład w działania informacyjne, przy czym członkowie Rady EIC dążą do zwiększenia prestiżu marki EIC.

Członkowie Rady EIC są powoływani przez Komisję, w następstwie otwartego zaproszenia do składania kandydatur lub wyrażenia zainteresowania lub obu rodzajów zaproszeń, w zależności od tego, co Komisja uzna za stosowne, oraz z uwzględnieniem konieczności zapewnienia równowagi wiedzy fachowej, płci, wieku i rozmieszczenia geograficznego.

Ich kadencja jest ograniczona do dwóch lat, z możliwością dwukrotnego przedłużenia, przy czym obowiązuje rotacyjny system mianowania (członkowie mianowani co dwa lata).

4.  Radzie EIC przewodniczy przewodniczący wyznaczony przez Komisję w wyniku przejrzystego procesu rekrutacyjnego. Przewodniczący jest publicznie znaną osobistością związaną ze środowiskiem innowacji i mającą solidne rozeznanie w dziedzinie badań naukowych i rozwoju.

Przewodniczący jest mianowany na kadencję ograniczoną do czterech lat, z możliwością jednokrotnego odnowienia.

Przewodniczący przewodniczy posiedzeniom Rady EIC, przygotowuje jej posiedzenia, przydziela zadania członkom oraz może ustanawiać specjalne podgrupy zajmujące się w szczególności identyfikacją nowych trendów technologicznych w dziedzinach objętych portfelem EIC. Osoba ta reprezentuje EIC w środowisku innowacji. Promuje również EIC i pośredniczy w kontaktach z Komisją, a także – poprzez odpowiednie komitety programowe – z państwami członkowskimi. Komisja będzie zapewniać przewodniczącemu wsparcie administracyjne w pełnieniu jego obowiązków.

5.  Komisja uchwala kodeks postępowania podejmujący między innymi kwestię unikania konfliktu interesów i naruszenia poufności. ▌Członkowie Rady EIC przyjmą kodeks postępowania po objęciu stanowiska.

Artykuł 11

Programy prac

1.  Program jest realizowany na podstawie programów prac, o których mowa w ust. 2, zgodnie z art. 110 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE, Euratom) 2018/1046 („rozporządzenie finansowe”) (11). Programy prac określają ich spodziewane skutki i są opracowywane w następstwie procesu planowania strategicznego określonego w załączniku I do niniejszej decyzji. Komisja regularnie i począwszy od wczesnego etapu informuje komitet, o którym mowa w art. 12, o ogólnych postępach w realizacji działań pośrednich programu szczegółowego, w tym misji, również po to, aby umożliwić temu komitetowi przedstawienie odpowiedniego wkładu na wczesnym etapie procesu planowania strategicznego, a także w odniesieniu do przygotowania programów prac, zwłaszcza w zakresie misji.

W stosownych przypadkach programy prac określają całkowitą kwotę zarezerwowaną na działania łączone.

2.  Komisja przyjmuje, w drodze aktów wykonawczych, odrębne programy prac do celów realizacji działań w ramach następujących komponentów, jak określono w art. 3 ust. 1 niniejszej decyzji:

a)  ERBN, gdzie program prac jest ustanawiany przez Radę Naukową zgodnie z art. 7 ust. 2 lit. b), zgodnie z procedurą doradczą, o której mowa w art. 12 ust. 3. Komisja odstępuje od programu prac ustanowionego przez Radę Naukową wyłącznie wtedy, gdy uzna, że nie jest on zgodny z przepisami niniejszej decyzji. W takim przypadku Komisja przyjmuje program prac w drodze aktu wykonawczego zgodnie z procedurą sprawdzającą, o której mowa w art. 12 ust. 4. Komisja należycie uzasadnia ten środek;

b)  wszystkie klastry w ramach filaru „Globalne wyzwania i europejska konkurencyjność przemysłowa”, działania „Marie Skłodowska-Curie”, infrastruktury badawcze, wsparcie dla ekosystemów innowacji, rozszerzanie uczestnictwa oraz upowszechnianie doskonałości oraz zreformowanie i usprawnienie europejskiego systemu badań naukowych i innowacji, zgodnie z procedurą sprawdzającą, o której mowa w art. 12 ust. 4;

c)  EIC, gdzie program prac jest przygotowywany zgodnie z doradztwem Rady EIC na podstawie art. 10 ust. 1 lit. b), zgodnie z procedurą sprawdzającą, o której mowa w art. 12 ust. 4;

d)  JRC, gdzie wieloletni program prac uwzględnia opinię przekazaną przez Radę Gubernatorów JRC, o której mowa w decyzji 96/282/Euratom.

3.  Oprócz wymogów określonych w art. 110 rozporządzenia finansowego programy prac, o których mowa w ust. 2 niniejszego artykułu, zawierają, w stosownych przypadkach:

a)  orientacyjną kwotę przeznaczoną na każde działanie i każdą misję oraz orientacyjny harmonogram realizacji;

b)  w odniesieniu do dotacji – ich priorytety, kryteria kwalifikacji i wyboru, relatywną wagę różnych kryteriów wyboru oraz maksymalną stawkę finansowania w odniesieniu do łącznych kosztów kwalifikowalnych;

c)  kwotę przeznaczoną na finansowanie mieszane zgodnie z art. 41–43 rozporządzenia [...] FP/RfP;

d)  wszelkie dodatkowe obowiązki beneficjentów, zgodnie z art. 35 i 37 rozporządzenia FP/RfP.

4.  Komisja przyjmuje, w drodze aktów wykonawczych, zgodnie z procedurą sprawdzającą, o której mowa w art. 12 ust. 4, następujące środki:

a)  decyzję w sprawie zatwierdzenia finansowania działań pośrednich, w przypadku gdy szacowany wkład Unii na podstawie programu szczegółowego wynosi przynajmniej 2,5 mln EUR, z wyjątkiem działań w ramach celu szczegółowego „Europejska Rada ds. Badań Naukowych (ERBN)”; w odniesieniu do finansowania działań pośrednich w klastrze 2 – decyzję w sprawie zatwierdzenia finansowania działań pośrednich, w przypadku gdy szacowany wkład Unii na podstawie programu szczegółowego wynosi przynajmniej 1 mln EUR;

b)  decyzję w sprawie zatwierdzenia finansowania działań obejmujących wykorzystanie zarodków ludzkich i ludzkich zarodkowych komórek macierzystych oraz działań w ramach klastra „Bezpieczeństwo cywilne na rzecz społeczeństwa”, o którym mowa w art. 3 ust. 1 pkt 2 lit. c).

Artykuł 12

Procedura komitetowa

1.  Komisję wspomaga komitet(12). Komitet ten jest komitetem w rozumieniu rozporządzenia (UE) nr 182/2011.

2.  Komitet zbiera się w różnych składach, jak określono w załączniku II, w zależności od zagadnienia, które ma być przedmiotem dyskusji.

3.  W przypadku odesłania do niniejszego ustępu stosuje się art. 4 rozporządzenia (UE) nr 182/2011.

4.  W przypadku odesłania do niniejszego ustępu stosuje się art. 5 rozporządzenia (UE) nr 182/2011.

5.  W przypadku gdy opinia komitetu ma być uzyskana w drodze procedury pisemnej, procedura ta kończy się bez osiągnięcia rezultatu, jeżeli przed upływem terminu na wydanie opinii zdecyduje o tym przewodniczący komitetu lub wniesie o to większość zwykła członków komitetu.

6.  W przypadku aktów wykonawczych, które mają być przyjmowane na podstawie art. 4a ust. 3, w sytuacji gdy komitet nie wyda opinii, Komisja nie przyjmuje danego projektu aktu wykonawczego i zastosowanie ma art. 5 ust. 4 akapit trzeci rozporządzenia (UE) nr 182/2011.

7.  Komisja regularnie informuje komitet o ogólnych postępach w realizacji programu szczegółowego, przedstawia mu również w odpowiednim czasie informacje o wszystkich działaniach i komponentach proponowanych lub finansowanych w ramach programu „Horyzont Europa” oraz jego eksternalizowanych części, zgodnie z załącznikiem III, w tym szczegółowe informacje lub analizy dotyczące statystyk poszczególnych zaproszeń.

ROZDZIAŁ III

PRZEPISY PRZEJŚCIOWE I KOŃCOWE

Artykuł 13

Uchylenie

Decyzja 2013/743/UE traci moc ze skutkiem od dnia 1 stycznia 2021 r.

Artykuł 14

Przepisy przejściowe

1.  Niniejsza decyzja nie ma wpływu na kontynuację lub modyfikację działań na podstawie decyzji 2013/743/UE, którą nadal się do nich stosuje aż do ich zamknięcia.

W razie potrzeby nieukończone zadania wykonywane przez komitet ustanowiony na mocy decyzji 2013/743/UE przejmie komitet, o którym mowa w art. 12 niniejszej decyzji.

2.  Pula środków finansowych przeznaczonych na program szczegółowy może również obejmować wydatki na wsparcie techniczne i administracyjne na potrzeby przejścia między programem szczegółowym a środkami przyjętymi w ramach poprzedniej decyzji 2013/743/UE.

Artykuł 15

Wejście w życie

Niniejsza decyzja wchodzi w życie dwudziestego dnia po jej opublikowaniu w Dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej.

Niniejsza decyzja skierowana jest do państw członkowskich.

Sporządzono w Brukseli dnia […] r.

W imieniu Parlamentu Europejskiego W imieniu Rady

Przewodniczący Przewodniczący

ZAŁĄCZNIK I

PLANOWANIE STRATEGICZNE I DZIAŁALNOŚĆ PROGRAMOWA

Podczas realizacji niniejszego programu stosuje się następujące założenia.

Planowanie strategiczne

Jak ustanowiono w art. 4a, realizację programu szczegółowego ułatwia strategiczne wieloletnie planowanie działań w zakresie badań naukowych i innowacji. Proces planowania strategicznego skupia się w szczególności na filarze „Globalne wyzwania i europejska konkurencyjność przemysłowa”, z uwzględnieniem odpowiednich działań w innych filarach oraz części „Rozszerzanie uczestnictwa i wzmacnianie europejskiej przestrzeni badawczej”, również w ścisłej koordynacji i synergii z planowaniem WWiI przy EIT ustanowionym na podstawie rozporządzenia nr 294/2008/WE.

Wynik procesu planowania strategicznego umieszcza się w planie strategicznym dotyczącym realizacji treści programu prac.

Celem procesu planowania strategicznego jest:

–  realizacja celów dotyczących całego programu „Horyzont Europa” w sposób zintegrowany i skupienie się na ogólnych skutkach programu i spójności między jego poszczególnymi filarami;

–   ▌promowanie synergii między programem „Horyzont Europa” a innymi programami Unii, w tym [funduszami spójności] i programem Euratom, dzięki czemu planowanie stanie się punktem odniesienia dla badań naukowych i innowacji we wszystkich powiązanych programach w ramach budżetu UE i instrumentach o charakterze niefinansowym;

–  pomoc w opracowaniu i w realizacji polityki UE w odpowiednich objętych nią obszarach oraz uzupełnienie opracowania i realizacji polityki w państwach członkowskich;

–  zmniejszenie rozdrobnienia wysiłków oraz unikanie powielania i nakładania się możliwości w zakresie finansowania;

–  zapewnienie ram umożliwiających powiązanie bezpośrednich działań badawczych Wspólnego Centrum Badawczego i innych działań wspieranych w ramach programu, w tym wykorzystanie rezultatów i danych do wspierania polityki;

–  zapewnienie wyważonego i szerokiego podejścia do badań naukowych i innowacji, na wszystkich etapach rozwoju, które nie będzie ograniczone wyłącznie do wspierania badań pionierskich, rozwoju nowych produktów, procesów i usług w oparciu o wiedzę naukową i techniczną oraz przełomowe rozwiązania, ale będzie również obejmowało wykorzystanie istniejących technologii w nowatorskich zastosowaniach, a także stałe ulepszanie i innowacje pozatechnologiczne i społeczne;

–  zapewnienie systemowego, wielodyscyplinarnego, wielosektorowego oraz obejmującego różne obszary polityki podejścia do badań naukowych i innowacji, aby sprostać wyzwaniom, a jednocześnie tworzyć nowe konkurencyjne przedsiębiorstwa i branże, wspierać konkurencję, pobudzać inwestycje prywatne oraz utrzymać równe warunki działania na rynku wewnętrznym.

INNA DZIAŁALNOŚĆ PROGRAMOWA

W ramach filarów „Globalne wyzwania i europejska konkurencyjność przemysłowa” oraz „Innowacyjna Europa” badania naukowe i innowacje uzupełniane są działaniami blisko związanymi z użytkownikami końcowymi i rynkiem, takimi jak demonstracja, pilotaż lub weryfikacja poprawności projektu, jednak z wyłączeniem działań związanych z komercjalizacją, które wykraczają poza fazę badań naukowych i innowacji. Obejmuje to również wspieranie działań ukierunkowanych na popyt, które pomagają w przyspieszeniu wdrażania i rozpowszechniania szerokiej gamy innowacji. Nacisk kładzie się na nienakazowe zaproszenia do składania wniosków.

W ramach filaru „Globalne wyzwania i europejska konkurencyjność przemysłowa”, w oparciu o doświadczenia zdobyte w ramach programu „Horyzont 2020”, nauki społeczne i humanistyczne w pełni zintegrowane we wszystkich klastrach, z uwzględnieniem działań szczególnych i specjalnych. Podobnie działania obejmujące badania naukowe i innowacje w sektorze morskim realizowane są w sposób strategiczny i zintegrowany zgodnie ze zintegrowaną polityką morską, wspólną polityką rybołówstwa i zobowiązaniami międzynarodowymi UE.

Działania prowadzone w ramach inicjatyw przewodnich FET dotyczących grafenu, badań nad ludzkim mózgiem i technologii kwantowej, wspierane w ramach programu „Horyzont 2020”, będą nadal wspierane w ramach programu „Horyzont Europa”, za pośrednictwem zaproszeń do składania wniosków uwzględnionych w programie prac. Działania przygotowawcze wspierane w ramach części programu „Horyzont 2020” obejmującej inicjatywy przewodnie FET będą punktem wyjścia dla procesu planowania strategicznego w ramach programu „Horyzont Europa” i zapleczem informacji dla prac w zakresie misji, partnerstw współfinansowanych i współprogramowanych oraz regularnych zaproszeń do składania wniosków.

Dialog w dziedzinie współpracy naukowo-technicznej z międzynarodowymi partnerami UE oraz dialog polityczny z głównymi regionami świata wnoszą istotny wkład w systematyczną identyfikację możliwości współpracy, co – w połączeniu ze zróżnicowaniem pod kątem kraju/regionu – jest pomocne w ustanawianiu priorytetów. Nadal wykorzystywane będzie w tym kontekście na wczesnym etapie doradztwo struktury doradczej związanej z EPB.

Upowszechnianie i komunikacja

„Horyzont Europa” zapewni specjalne wsparcie na rzecz otwartego dostępu do publikacji naukowych, repozytoriów wiedzy i innych źródeł danych. Wspierane będą działania w zakresie rozpowszechniania i upowszechniania wiedzy, również będącej wynikiem współpracy z innymi programami UE, w tym grupowanie i tworzenie pakietów rezultatów oraz danych w językach i formatach dla grup docelowych i sieci z przeznaczeniem dla obywateli, przemysłu, administracji publicznej, środowisk akademickich, organizacji społeczeństwa obywatelskiego i decydentów. W tym celu program „Horyzont Europa” może korzystać z zaawansowanych technologii i narzędzi analitycznych.

Zapewnione zostanie stosowne wsparcie na rzecz mechanizmów informowania potencjalnych wnioskodawców o programie (np. krajowe punkty kontaktowe).

Komisja będzie również realizować działalność informacyjną i komunikacyjną dotyczącą programu „Horyzont Europa”, aby promować fakt, że rezultaty zostały uzyskane przy wsparciu z funduszy UE. Komisja będzie również dążyć do zwiększenia świadomości społecznej na temat znaczenia badań naukowych i innowacji oraz szerszego wpływu i znaczenia badań naukowych i innowacji finansowanych przez UE, np. poprzez publikacje, relacje z mediami, wydarzenia, repozytoria wiedzy, bazy danych, platformy wielokanałowe, strony internetowe lub ukierunkowane wykorzystanie mediów społecznościowych. Program „Horyzont Europa” zapewni również beneficjentom wsparcie w zakresie informowania ogółu społeczeństwa o ich pracy i jej wpływie.

Wykorzystanie i absorpcja przez rynek

Komisja ustanowi kompleksowe środki służące wykorzystaniu rezultatów programu „Horyzont Europa” i zdobytej wiedzy. Przyczyni się to do przyspieszenia wykorzystania rezultatów w celu ich powszechnej absorpcji przez rynek oraz do zwiększenia oddziaływania programu.

Aby zmaksymalizować europejską wartość dodaną programu, Komisja będzie systematycznie określać i rejestrować rezultaty działań w zakresie badań naukowych i innowacji w ramach programu oraz przekazywać lub rozpowszechniać te rezultaty i zdobytą wiedzę w sposób niedyskryminujący wśród branży i przedsiębiorstw niezależnie od ich wielkości, organów administracji publicznej, środowisk akademickich, organizacji społeczeństwa obywatelskiego i decydentów politycznych.

Współpraca międzynarodowa

Większe oddziaływanie zostanie osiągnięte dzięki połączeniu działań z innymi państwami i regionami na świecie w ramach wzmocnionej współpracy międzynarodowej ▌. W oparciu o wzajemne korzyści partnerzy z całego świata zostaną zaproszeni do uczestnictwa w wysiłkach UE jako nieodłączni uczestnicy inicjatyw wspierających działania UE na rzecz zrównoważonego rozwoju, większej doskonałości w dziedzinie badań naukowych i innowacji oraz konkurencyjności.

Międzynarodowe wspólne działanie zapewni skuteczne rozwiązywanie globalnych wyzwań społecznych i osiąganie celów zrównoważonego rozwoju, dostęp do największych światowych talentów, wiedzy fachowej i zasobów oraz zwiększenie podaży innowacyjnych rozwiązań i popytu na nie.

Metody pracy do celów oceny

Stosowanie wysokiej jakości niezależnej wiedzy fachowej w procesie oceny potwierdza zaangażowanie programu w uwzględnianie potrzeb wszystkich zainteresowanych stron, społeczności i interesów, a także jest kluczowym warunkiem utrzymania doskonałości i adekwatności finansowanych działań.

Komisja lub organ finansujący zapewni bezstronność procesu i uniknięcie konfliktów interesów zgodnie z art. 61 rozporządzenia finansowego. Będzie również dążyć do zapewnienia zróżnicowania geograficznego w składzie komisji oceniających, grup ekspertów i grup doradczych.

W wyjątkowych przypadkach, jeżeli jest to uzasadnione wymogiem mianowania najlepszych dostępnych ekspertów lub ograniczoną wielkością grupy wykwalifikowanych ekspertów, niezależni eksperci wspierający komisję oceniającą lub będący jej członkami mogą oceniać wnioski, w odniesieniu do których deklarują potencjalny interes. W takim przypadku Komisja lub organ finansujący stosują wszelkie niezbędne środki zaradcze w celu zapewnienia integralności procesu oceny. Zarządzanie procesem oceny będzie prowadzone w odpowiedni sposób i obejmie etap interakcji między różnymi ekspertami. Przy określaniu wniosków, które mają otrzymać finansowanie, komisja oceniająca weźmie pod uwagę indywidualne okoliczności każdego z nich.

FILAR I

DOSKONAŁA BAZA NAUKOWA

Postęp naukowy, gospodarczy, społeczny i kulturalny we wszystkich swoich postaciach zależy od: odpowiedniej liczby wybitnych naukowców; poszukiwania przełomowych rozwiązań w celu zrozumienia i zdobywania wiedzy na wszystkich poziomach; światowej klasy infrastruktury potrzebnej do osiągnięcia tego celu, w tym infrastruktury fizycznejinfrastruktury wiedzy do celów badań naukowych i innowacji, a także od środków pozwalających na swobodne rozpowszechnianie wiedzy (otwarta nauka), metod i umiejętności oraz na dzielenie się nimi ▌.

Realizacja czołowych innowacji jest związana z postępem w zakresie otwartej i doskonałej bazy naukowej. Zmiany paradygmatu naukowego i technologicznego mogą być kluczowymi czynnikami wzrostu wydajności, konkurencyjności, zamożności, zrównoważonego rozwoju i postępu społecznego. W przeszłości takie zmiany paradygmatu zwykle miały początek w bazie naukowej sektora publicznego, aby następnie stać się zalążkiem zupełnie nowych gałęzi przemysłu i sektorów oraz ogólnego postępu społecznego.

Inwestycje publiczne w badania naukowe, w szczególności prowadzone przez szkoły wyższe oraz publiczne instytucje badawcze i ośrodki badawcze, często dotyczą długoterminowych badań naukowych o podwyższonym ryzyku i uzupełniają działania sektora prywatnego. Ponadto przyczyniają się one do zapewnienia wysoko wykwalifikowanych zasobów ludzkich, wiedzy fachowej i doświadczenia, nowych instrumentów i metod, a także do tworzenia sieci, które przekazują najnowszą wiedzę.

Europejska nauka i prowadzący swoją działalność w Europie naukowcy w wielu dziedzinach zajmowali i nadal zajmują czołowe miejsca. Nie możemy jednak brać tej sytuacji za pewnik. ▌ Do naszych tradycyjnych konkurentów, takich jak Stany Zjednoczone, dołączają obecnie giganci gospodarczy, jak np. Chiny i Indie, z nowo uprzemysłowionych części świata, a także wszystkie kraje, których rządy zauważyły różnorodne i obfite korzyści wynikające z inwestycji w badania naukowe.

1.  EUROPEJSKA RADA DS. BADAŃ NAUKOWYCH (ERBN)

1.1.   Uzasadnienie

Mimo że UE pozostaje największym producentem publikacji naukowych na świecie, ma ona ▌ – w porównaniu do jej wielkości – ▌stosunkowo niewiele centrów doskonałości, które wybijają się na poziomie światowym, zaś w wielu obszarach jej wyniki są przeciętne, a nawet słabe. W porównaniu ze Stanami Zjednoczonymi i obecnie, w pewnym stopniu, z Chinami, UE ▌działa w oparciu o „model doskonałości rozproszonej”, w którym zasoby rozkładają się na większą liczbę naukowców i instytucji badawczych. Stworzenie atrakcyjnych warunków dla najlepszych naukowców pomoże Europie podnieść swoją atrakcyjność w światowej konkurencji o talenty naukowe.

Globalny krajobraz badawczy ewoluuje w szybkim tempie i staje się coraz bardziej wielobiegunowy ze względu na rosnącą liczbę krajów wschodzących, w szczególności Chin, które rozszerzają swoją produkcję naukową. W 2000 r. UE i Stany Zjednoczone odpowiadały za prawie dwie trzecie światowych wydatków na badania naukowe i rozwój, natomiast do 2013 r. udział ten spadł do poniżej połowy.

ERBN wspiera najlepszych naukowców, w tym utalentowanych naukowców stojących u progu kariery, oferując im elastyczne, długoterminowe finansowanie, by mogli prowadzić – głównie w Europie – przełomowe badania przynoszące duże korzyści, ale też obarczone wysokim ryzykiem. Działa ona niezależnie, pod kierownictwem niezależnej Rady Naukowej złożonej z naukowców, inżynierów i uczonych cieszących się najwyższym uznaniem, posiadających odpowiednią wiedzę i charakteryzujących się różnorodnością. ERBN jest w stanie korzystać z szerszej puli talentów i pomysłów, niż byłoby to możliwe w przypadku jakiegokolwiek programu krajowego, i wzmacnia doskonałość poprzez sposób, w jaki najlepsi naukowcy i najlepsze pomysły konkurują ze sobą.

Badania pionierskie finansowane przez ERBN dowiodły, że mają znaczące bezpośrednie skutki w postaci postępów w pionierskich dziedzinach wiedzy, otwierając drogę do nowych i często nieoczekiwanych wyników naukowych i technologicznych oraz nowych obszarów badań naukowych. To z kolei przyczynia się do rozwoju radykalnie nowych pomysłów, które pobudzają innowacje i nowatorstwo w biznesie, a także pomagają podejmować wyzwania społeczne. ERBN wywiera również istotny wpływ strukturalny, podnosząc jakość europejskiego systemu badawczego w sposób wykraczający poza naukowców i działania finansowane bezpośrednio przez Radę. Działania finansowane przez ERBN oraz naukowcy otrzymujący to finansowanie wyznaczają inspirujący cel dla badań pionierskich w Europie, podnosząc jej rangę i czyniąc z Europy atrakcyjniejsze miejsce pracy i współpracy dla najlepszych naukowców z całego świata. Prestiż związany z przyjmowaniem stypendystów dotacji ERBN stwarza konkurencję między europejskimi szkołami wyższymi i organizacjami badawczymi, skłaniając do oferowania najbardziej atrakcyjnych warunków dla najlepszych naukowców, i może pośrednio pomóc tym podmiotom w ocenie ich mocnych i słabych stron oraz doprowadzić do przeprowadzenia reform.

▌ERBN finansuje stosunkowo niewielką część wszystkich europejskich badań naukowych, ale ma ▌duże oddziaływanie naukowe. Średni współczynnik oddziaływania cytowań w odniesieniu do badań naukowych wspieranych przez ERBN jest porównywalny z współczynnikiem elitarnych światowych uczelni badawczych. Osiągnięcia ERBN w dziedzinie badań naukowych są niezwykle wysokie w porównaniu z największymi na świecie podmiotami finansującymi badania. ERBN finansuje liczne badania pionierskie w wielu obszarach badań, które uzyskały największą liczbę cytowań, w tym w obszarach wschodzących. ERBN finansuje wprawdzie głównie badania pionierskie, ale przyczyniła się do uzyskania znacznej liczby patentów.

Istnieją zatem niezbite dowody na to, że ERBN przyciąga i finansuje wybitnych naukowców w ramach swoich zaproszeń do składania wniosków, a działania ERBN generują znaczną liczbę najważniejszych i najbardziej znaczących wyników badań na całym świecie w obszarach wschodzących, co prowadzi do przełomów i znaczących postępów. Praca beneficjentów dotacji ERBN jest również wysoce interdyscyplinarna, a beneficjenci współpracują na arenie międzynarodowej i publikują swoje rezultaty zgodnie z zasadą otwartego dostępu we wszystkich dziedzinach badań naukowych, w tym w dziedzinie nauk społecznych oraz sztuk pięknychnauk humanistycznych.

Istnieją również dowody długoterminowego wpływu dotacji ERBN na rozwój kariery, szkolenie wysoko wykwalifikowanych uznanych naukowców i posiadaczy stopni doktorskich, na zwiększenie globalnego wyeksponowania i prestiżu europejskich badań naukowych oraz na krajowe systemy badawcze dzięki silnemu efektowi analizy porównawczej. Efekt ten jest szczególnie cenny w unijnym rozproszonym modelu doskonałości, ponieważ status uzyskania finansowania ERBN może stanowić bardziej dokładny wskaźnik jakości badań naukowych niż uznanie w oparciu o status instytucji i może takie uznanie zastąpić. Umożliwia to ambitnym osobom, instytucjom, regionom i krajom podjęcie inicjatywy i ekspansję w obszarach badań, które stanowią ich szczególnie mocną stronę.

1.2.  Obszary interwencji

1.2.1.  Pionierskie badania naukowe

Oczekuje się, że badania finansowane przez ERBN doprowadzą do postępów w pionierskich dziedzinach wiedzy, opartych na publikacjach naukowych najwyższej jakości, w celu osiągnięcia wyników badań o dużym potencjale oddziaływania społecznego i gospodarczego dzięki ustanowieniu przez ERBN wyraźnego i inspirującego celu dla badań pionierskich w Unii, Europie i na arenie międzynarodowej. Dążąc do tego, aby UE stała się bardziej atrakcyjnym miejscem pracy dla najlepszych na świecie naukowców, ERBN postawi sobie za cel wymierne zwiększenie udziału UE w 1 % najczęściej cytowanych publikacji na świecie oraz będzie dążyć do ▌ zwiększenia liczby wybitnych naukowców, również spoza Europy, którym zapewnia finansowanie.

Finansowanie ERBN jest udzielane według poniższych, dobrze ugruntowanych zasad. Wyłącznym kryterium przyznawania dotacji ERBN jest doskonałość naukowa. ERBN działa w trybie „oddolnym”, bez wstępnie ustalonych priorytetów.

Ogólne kierunki

–  Długoterminowe finansowanie w celu wspierania wybitnych pomysłów badaczy w dowolnym wieku i dowolnej płci, z dowolnego kraju świata, oraz ich zespołów badawczych w przełomowych badaniach przynoszących duże korzyści, ale też obarczonych wysokim ryzykiem;

–  Umożliwienie początkującym oraz stojącym u progu kariery naukowcom mającym wybitne pomysły dokonania przejścia na pozycję niezależnych samodzielnych wiodących badaczy naukowych, dzięki zapewnieniu im odpowiedniego wsparcia na kluczowym etapie, gdy tworzą lub konsolidują własny zespół lub program badawczy;

–  Nowe sposoby pracy w świecie nauki – uwzględniające podejście na zasadzie otwartej nauki – umożliwiające uzyskiwanie przełomowych rezultatów i ułatwiające osiągnięcie przez finansowane badania naukowe potencjału komercyjnego oraz potencjału w zakresie innowacji społecznych;

–  Dzielenie się doświadczeniami i najlepszymi praktykami z regionalnymi i krajowymi agencjami finansującymi badania naukowe oraz tworzenie powiązań z innymi częściami programu ramowego, w szczególności działaniami „Maria Skłodowska-Curie”, aby promować wspieranie wybitnych naukowców;

–  Poprawa wizerunku badań pionierskich w Europie oraz widoczności programów ERBN wśród naukowców w Europie i na świecie.

1.3.  Realizacja

1.3.1.  Rada Naukowa

Rada Naukowa jest gwarantem jakości działania z naukowego punktu widzenia i dysponuje pełnymi uprawnieniami w zakresie decyzji dotyczących rodzaju badań, które mają być finansowane.

W kontekście wdrożenia programu ramowego oraz w celu realizacji jego zadań, jak określono w art. 7, Rada Naukowa:

1)  Strategia naukowa:

—  ustanowi ogólną strategię naukową ERBN przy uwzględnieniu możliwości oraz potrzeb naukowych w Europie;

—  ustanowi program prac i opracuje zestaw środków wsparcia ERBN zgodnie ze swoją strategią naukową;

—  ustanowi niezbędne inicjatywy w zakresie współpracy międzynarodowej, w tym działalność informacyjną, w celu zwiększenia widoczności ERBN wśród najlepszych naukowców z całego świata, zgodnie ze swoją strategią naukową.

2)  Zarządzanie naukowe, monitorowanie i kontrola jakości:

—  zapewni światowej klasy system wzajemnej oceny oparty na doskonałości naukowej oraz w pełni przejrzystym, sprawiedliwym i bezstronnym rozpatrywaniu wniosków poprzez przyjęcie: stanowisk dotyczących realizacji zaproszeń do składania wniosków i zarządzania nimi, kryteriów oceny, procedur wzajemnej oceny, w tym wyboru ekspertów, metod wzajemnej oceny oraz oceny wniosków, a także niezbędnych przepisów wykonawczych i wytycznych, na podstawie których, pod nadzorem Rady Naukowej, wyłonione zostaną wnioski, które mają otrzymać finansowanie;

—  w przypadku działań w zakresie badań pionierskich ERBN ekspertów powołuje się na podstawie wniosku Rady Naukowej ERBN;

—  zapewni, aby dotacje ERBN były realizowane zgodnie z prostymi, przejrzystymi procedurami, które kładą nacisk na doskonałość, zachęcają do inicjatywy i łączą elastyczność z odpowiedzialnością poprzez stałe monitorowanie jakości działań i ich realizacji;

—  będzie dokonywać przeglądu i oceny osiągnięć ERBN oraz jakości i oddziaływania badań przez nią finansowanych, a także, w odpowiednich przypadkach, wydawać zalecenia i wytyczne dotyczące działań naprawczych lub przyszłych działań;

—  ustanowi stanowiska w każdej innej kwestii mającej wpływ na osiągnięcia i oddziaływanie działalności ERBN oraz na jakość prowadzonych badań.

3)  Komunikacja i upowszechnianie:

—  poprawi globalny wizerunek i wyeksponowanie ERBN poprzez prowadzenie działalności komunikacyjnej i informacyjnej, w tym organizację konferencji naukowych, w celu promowania działań i osiągnięć ERBN oraz rezultatów projektów finansowanych przez ERBN wśród społeczności naukowej, kluczowych zainteresowanych stron i ogółu społeczeństwa;

—  w stosownych przypadkach będzie się konsultować ze środowiskiem naukowym, inżynieryjnym i akademickim, regionalnymi i krajowymi agencjami zajmującymi się finansowaniem badań naukowych oraz innymi zainteresowanymi stronami;

—  będzie systematyczne przedstawiać Komisji sprawozdania z działalności.

Członkowie Rady Naukowej otrzymują wynagrodzenie za wykonywanie powierzonych im zadań w formie honorariów oraz, w stosownych przypadkach, zwrot kosztów podróży i kosztów utrzymania.

Przewodniczący ERBN na okres swojego urzędowania zamieszka w Brukseli i przeznaczy większą część swojego czasu pracy(13) na sprawy związane z działalnością ERBN. Wysokość jego wynagrodzenia będzie odpowiadać wynagrodzeniu najwyższego kierownictwa Komisji, a specjalna jednostka ds. realizacji zapewni mu wsparcie niezbędne do sprawowania jego funkcji.

Rada Naukowa wybiera spośród swych członków trzech wiceprzewodniczących, którzy wspomagają przewodniczącego w jego funkcjach reprezentacyjnych i organizacyjnych. Mogą oni również posiadać tytuł wiceprzewodniczącego ERBN.

Trzech wiceprzewodniczących Rady Naukowej otrzyma wsparcie w celu zapewnienia odpowiedniej lokalnej pomocy administracyjnej w ich macierzystych instytutach.

1.3.2.  Specjalna jednostka ds. realizacji

Specjalna jednostka ds. realizacji będzie odpowiedzialna za wszystkie aspekty administracyjnego wdrażania i realizacji programu, które przewidziano w programie prac ERBN. Będzie ona w szczególności przeprowadzać procedury oceny, wzajemną ocenę oraz procedurę wyboru zgodnie ze strategią sformułowaną przez Radę Naukową oraz będzie odpowiadać za finansowe i naukowe zarządzanie dotacjami. Specjalna jednostka ds. realizacji będzie wspierać Radę Naukową w wykonywaniu wszystkich jej zadań określonych powyżej, w tym w rozwoju strategii naukowej, monitorowaniu działalności oraz przeglądzie i ocenie osiągnięć ERBN, jak również w prowadzeniu działalności komunikacyjnej i informacyjnej; zapewni dostęp do niezbędnych dokumentów i danych znajdujących się w jej posiadaniu oraz będzie informować Radę Naukową o swojej działalności.

W celu zapewnienia skutecznych kontaktów ze specjalną jednostką ds. realizacji w zakresie strategii i spraw operacyjnych kierownictwo Rady Naukowej i dyrektor specjalnej jednostki będą regularnie odbywać spotkania koordynacyjne.

ERBN będzie zarządzana przez pracowników zatrudnionych specjalnie w tym celu, w tym w miarę potrzeb przez urzędników instytucji unijnych; zakres zarządzania obejmie wyłącznie rzeczywiste potrzeby administracyjne, tak by zapewniona została stabilność i ciągłość niezbędna do skutecznej administracji.

1.3.3.  Rola Komisji

W celu wypełniania swoich obowiązków określonych w art. 6, 7 i 8 oraz w kontekście swoich obowiązków w zakresie wykonania budżetu Komisja:

–  zapewni ciągłość działalności i odnawianie składu Rady Naukowej oraz będzie udzielać wsparcia stałemu komitetowi identyfikacyjnemu w celu wskazania przyszłych członków Rady Naukowej;

–  zapewni ciągłość działalności specjalnej jednostki ds. realizacji oraz powierzanie jej zadań i obowiązków, z uwzględnieniem opinii Rady Naukowej;

–  zapewni, aby specjalna jednostka ds. realizacji realizowała pełen zakres swoich zadań i obowiązków;

–  mianuje dyrektora i członków kierownictwa specjalnej jednostki ds. realizacji, z uwzględnieniem opinii Rady Naukowej;

–  zapewni terminowe przyjęcie programu prac, stanowisk dotyczących metod realizacji oraz niezbędnych przepisów wykonawczych, w tym zasad ERBN dotyczących składania wniosków oraz wzoru umowy ERBN o udzielenie dotacji, z uwzględnieniem opinii Rady Naukowej;

–  będzie w sposób regularny i terminowy informować komitet programowy o realizacji działań ERBN i konsultować się z nim w tej kwestii;

–  jako organ odpowiedzialny za ogólną realizację programu ramowego w zakresie badań naukowych będzie monitorować specjalną jednostkę ds. realizacji i oceniać jej wyniki.

2.  DZIAŁANIA „MARIA SKŁODOWSKA-CURIE”

2.1.  Uzasadnienie

Europa potrzebuje wysoko wykwalifikowanej i odpornej bazy kapitału ludzkiego w dziedzinie badań naukowych i innowacji, która może z łatwością dostosować się do obecnych i przyszłych wyzwań, takich jak znaczne zmiany demograficzne w Europie, oraz znaleźć zrównoważone rozwiązania. W celu zapewnienia doskonałości naukowcy muszą być mobilni, współpracować i rozpowszechniać wiedzę w różnych krajach, sektorach i dyscyplinach oraz dysponować odpowiednią kombinacją wiedzy i umiejętności, aby stawić czoła wyzwaniom społecznym i wspierać innowacje.

Europa jest potęgą naukową, zatrudniającą około 1,8 mln naukowców pracujących w tysiącach szkół wyższych, ośrodków badawczych i przedsiębiorstw ▌. Szacuje się jednak, że do 2027 r. UE będzie musiała wyszkolić i zatrudnić co najmniej milion nowych naukowców, aby osiągnąć określony cel zwiększonych inwestycji w badania naukowe i innowacje. Braki w tym zakresie są szczególnie dotkliwe poza sektorem akademickim (np. w przemyśle i w biznesie, w tym w MŚP, w sektorze rządowym, w organizacjach społeczeństwa obywatelskiego, instytucjach kulturalnych, szpitalach, itp.), a zapewnienie odpowiednio wyszkolonych nowych naukowców wymaga współpracy między poszczególnymi sektorami. UE musi zintensyfikować wysiłki na rzecz skłonienia większej liczby młodych kobiet i mężczyzn do rozpoczęcia kariery w dziedzinie badań naukowych, musi być bardziej inkluzywna i promować lepszą równowagę między życiem zawodowym i prywatnym, przyciągać naukowców z państw trzecich, zatrzymywać własnych naukowców w UE i sprzyjać ponownej integracji pracujących poza UE europejskich naukowców. Ponadto, w celu szerszego szerzenia doskonałości, warunki, na jakich naukowcy prowadzą swoje prace, wymagają dalszej poprawy w całej europejskiej przestrzeni badawczej (EPB). W związku z tym potrzebne są silniejsze powiązania, w szczególności z europejskim obszarem edukacji, Europejskim Funduszem Rozwoju Regionalnego (EFRR) i Europejskim Funduszem Społecznym (ESF+).

Wyzwania te można najlepiej rozwiązać na poziomie UE ze względu na ich charakter systemowy oraz na transgraniczny charakter działań niezbędnych do ich rozwiązania.

Działania „Maria Skłodowska-Curie” koncentrują się na doskonałych badaniach, które są w pełni oddolne i otwarte na wszystkie dziedziny badań naukowych i innowacji, począwszy od badań podstawowych aż po absorbcję rynkową i usługi w zakresie innowacji. Obejmuje to dziedziny badań objęte Traktatem o funkcjonowaniu Unii Europejskiej oraz Traktatem ustanawiającym Europejską Wspólnotę Energii Atomowej (Euratom). W przypadku wystąpienia szczególnych potrzeb i pojawienia się dodatkowych źródeł finansowania możliwe będzie szukanie powiązań między działaniami „Maria Skłodowska-Curie” a niektórymi działaniami w zakresie szczególnych wyzwań (w tym określonych misji), rodzajami instytucji badawczych i innowacyjnych lub lokalizacjami geograficznymi w celu uwzględnienia zmieniających się potrzeb Europy w zakresie umiejętności, szkolenia naukowców, rozwoju kariery zawodowej i dzielenia się wiedzą.

Działania „Marie Skłodowska-Curie” są głównym instrumentem na poziomie UE służącym przyciąganiu naukowców z państw trzecich do Europy, co stanowi istotny wkład w globalną współpracę w dziedzinie badań naukowych i innowacji. Dowody wskazują, że działania „Maria Skłodowska-Curie” nie tylko mają pozytywny wpływ na osoby, organizacje i system, ale również generują istotne i przełomowe wyniki badań, a jednocześnie przyczyniają się w znacznym stopniu do podejmowania wyzwań społecznych i strategicznych. Długofalowe inwestycje w ludzi opłacają się, o czym świadczy liczba laureatów Nagrody Nobla, którzy byli stypendystami działań „Maria Skłodowska-Curie” lub nadzorowali je.

Dzięki światowej konkurencji badawczej między naukowcami i między organizacjami przyjmującymi zarówno z sektora akademickiego, jak i pozaakademickiego oraz dzięki tworzeniu i wymianie wysokiej jakości wiedzy pomiędzy krajami, sektorami i dyscyplinami, działania „Maria Skłodowska-Curie” przyczyniają się w szczególności do realizacji celów agendy na rzecz zatrudnienia, wzrostu i inwestycji, globalnej strategii UE oraz celów zrównoważonego rozwoju Organizacji Narodów Zjednoczonych.

Działania „Maria Skłodowska-Curie” przyczyniają się do zwiększenia skuteczności, konkurencyjności i atrakcyjności europejskiej przestrzeni badawczej w skali globalnej. Osiąga się to, skupiając się na nowym pokoleniu wysoko wykwalifikowanych naukowców i zapewniając wsparcie nowym talentom z całej UE i spoza niej, w tym ułatwiając im przechodzenie do innych komponentów programu, takich jak ERBN i EIT; a także poprzez wspieranie rozpowszechniania i stosowania nowej wiedzy i pomysłów w polityce europejskiej, gospodarce i społeczeństwie, między innymi poprzez udoskonalenie komunikacji naukowej i środków komunikacji ze społeczeństwem; ułatwiając współpracę między organizacjami realizującymi badania naukowe oraz publikując zgodnie z zasadami otwartej nauki i dotyczącymi danych zasadami FAIR; oraz poprzez wyraźny wpływ strukturyzujący na europejską przestrzeń badawczą, wspieranie otwartego rynku pracy i ustanawianie norm w zakresie jakości szkolenia, atrakcyjnych warunków zatrudnienia i otwartej, przejrzystej i opartej na osiągnięciach rekrutacji dla wszystkich naukowców, zgodnie z Europejską kartą naukowca oraz Kodeksem postępowania przy rekrutacji pracowników naukowych.

2.2.  Obszary interwencji

2.2.1.  Wspieranie rozwoju doskonałości dzięki mobilności naukowców ponad granicami, sektorami i dyscyplinami

UE musi pozostać punktem odniesienia dla doskonałych badań naukowych, a zatem być atrakcyjna dla najbardziej obiecujących naukowców z Europy i spoza niej, na wszystkich etapach ich kariery zawodowej. Cel ten można osiągnąć poprzez umożliwienie naukowcom i pracownikom związanym z badaniami naukowymi przemieszczania się i współpracy między krajami, sektorami i dyscyplinami, co pozwoli im na skorzystanie z wysokiej jakości szkoleń i możliwości kariery. Ułatwi to zmianę ścieżki kariery zawodowej między sektorem akademickim a innymi sektorami, a także pobudzi działalność przedsiębiorczą.

Ogólne kierunki

–  Ułatwianie korzystania z mobilności w Europie lub poza nią dla najlepszych lub najbardziej obiecujących naukowców, niezależnie od ich narodowości, w celu prowadzenia doskonałych badań naukowych i rozwijania ich umiejętności i kariery oraz rozszerzania ich sieci w sektorze akademickim i w innych sektorach (z uwzględnieniem infrastruktur badawczych).

2.2.2.  Wspieranie nowych umiejętności poprzez najwyższej jakości szkolenie naukowców

UE potrzebuje silnej, odpornej i kreatywnej bazy zasobów ludzkich, posiadającej właściwą kombinację umiejętności, aby sprostać przyszłym potrzebom rynku pracy, wprowadzać innowacje oraz przekształcać wiedzę i pomysły w produkty i usługi przynoszące korzyści gospodarcze i społeczne. Można to osiągnąć poprzez szkolenia naukowców w celu dalszego rozwijania ich podstawowych kompetencji badawczych, a także poprawy ich umiejętności przekrojowych, takich jak twórcza, odpowiedzialna, otwarta na społeczeństwo i przedsiębiorcza postawa oraz świadomość dążenia do zrównoważonego rozwoju. Pozwoli im to sprostać obecnym i przyszłym globalnym wyzwaniom oraz poprawi ich perspektywy zawodowe i potencjał innowacyjny.

Ogólne kierunki

–  Programy szkoleniowe mające na celu wyposażenie naukowców w różne umiejętności istotne z punktu widzenia obecnych i przyszłych globalnych wyzwań.

2.2.3.  Wzmacnianie zasobów ludzkich i rozwój umiejętności w całej europejskiej przestrzeni badawczej

W celu wspierania doskonałości, promowania współpracy między organizacjami prowadzącymi badania naukowe i tworzenia pozytywnego efektu strukturyzacji, w całej europejskiej przestrzeni badawczej muszą zostać wprowadzone wysokiej jakości standardy szkoleniowe i w zakresie mentoringu, dobre warunki pracy i skuteczny rozwój kariery naukowców. W stosownych przypadkach i o ile będzie to uzasadnione na podstawie badania, w kontekście istniejących ogólnych kierunków naukowcom zapewniane będzie wsparcie, by wracali do swojego kraju pochodzenia w obrębie Unii oraz do Unii. Przyczyni się to do modernizacji lub wzmocnienia programów i systemów szkoleniowych w zakresie badań naukowych oraz do zwiększenia atrakcyjności instytucji na świecie.

Ogólne kierunki

–  Programy szkoleniowe mające na celu wspieranie doskonałości i rozpowszechnianie najlepszych praktyk w instytucjach, infrastrukturach badawczych oraz w systemach badań naukowych i innowacji;

–  Inter- i transdyscyplinarna współpraca, tworzenie i rozpowszechnianie wiedzy w UE oraz w państwach trzecich.

2.2.4.  Poprawa i ułatwianie synergii

Należy dalej rozwijać synergię między systemami i programami w dziedzinie badań naukowych i innowacji na poziomie unijnym, regionalnym i krajowym. Można to osiągnąć w szczególności poprzez synergię i komplementarność z innymi częściami programu „Horyzont Europa”, takimi jak Europejski Instytut Innowacji i Technologii (EIT), oraz z innymi programami UE, w szczególności Erasmus i EFS+, w tym za pomocą pieczęci doskonałości.

Ogólne kierunki

–  Programy szkoleniowe i podobne inicjatywy na rzecz rozwoju kariery naukowej wspierane przez uzupełniające publiczne lub prywatne źródła finansowania na poziomie regionalnym, krajowym lub unijnym.

2.2.5.  Promowanie działań informacyjnych na rzecz ogółu społeczeństwa

W całej UE i poza nią należy zwiększyć wiedzę na temat działań programu i publiczne uznanie pracy naukowców, tak by poprawić globalny wizerunek działań „Marie Skłodowska-Curie” oraz lepiej zrozumieć wpływ pracy naukowców na codzienne życie obywateli, a także zachęcać młodych ludzi do podejmowania karier naukowych. Można to osiągnąć, pracując zgodnie z zasadą otwartej nauki, która prowadzi do lepszego upowszechniania, wykorzystywania i rozpowszechniania wiedzy i praktyk. Cenną rolę może również odegrać nauka obywatelska.

Ogólne kierunki

–  Inicjatywy informacyjne skierowane do ogółu społeczeństwa mające na celu wzbudzenie zainteresowania karierą naukową, szczególnie wśród młodych ludzi ze wszystkich środowisk;

–  Działania promocyjne mające na celu poprawę globalnego wizerunku i widoczności działań „Maria Skłodowska-Curie”, a także wiedzy na ich temat;

–  Rozpowszechnianie wiedzy i tworzenie klastrów wiedzy poprzez współpracę między projektami, projekty związane z krajowymi punktami kontaktowymi oraz inne działania służące tworzeniu sieci kontaktów, takie jak usługi dla absolwentów.

3.  INFRASTRUKTURY BADAWCZE

3.1.  Uzasadnienie

Nowoczesne infrastruktury badawcze zapewniają kluczowe usługi dla społeczności badawczych i innowacyjnych, odgrywając zasadniczą rolę w rozszerzaniu granic wiedzy i dając podstawy do tego, by badania naukowe i innowacje przyczyniały się do podejmowania światowych wyzwań i do zwiększania konkurencyjności przemysłowej. Wspieranie infrastruktur badawczych na poziomie UE przyczynia się do łagodzenia skutków faktycznego w wielu przypadkach rozproszenia krajowych i regionalnych infrastruktur badawczych i ośrodków doskonałości naukowej, przez co wzmacniana jest EPB oraz zwiększa się ▌poziom wymiany wiedzy między dyscyplinami. Postęp naukowy w coraz większym stopniu zależy od współpracy między infrastrukturami badawczymi a przemysłem, który opracowuje niezbędne instrumenty w oparciu o nowe kluczowe technologie prorozwojowe i inne nowe technologie.

Ogólnym celem jest zapewnienie Europie światowej klasy stabilnej infrastruktury badawczej, otwartej i dostępnej dla wszystkich naukowców w Europie i poza jej granicami, oraz pełne wykorzystanie jej potencjału w zakresie rozwoju nauki i innowacji. Najważniejsze cele to zmniejszenie rozdrobnienia ekosystemu badań naukowych i innowacji, unikanie powielania wysiłków oraz lepsza koordynacja projektu, rozwoju, dostępności i wykorzystania infrastruktur badawczych, w tym infrastruktur finansowanych ze środków EFRR. Niezwykle istotne jest wspieranie otwartego dostępu do infrastruktur badawczych dla wszystkich europejskich naukowców, a także – między innymi poprzez europejską chmurę dla otwartej nauki – zwiększenie dostępu do cyfrowych zasobów naukowych, a w szczególności stymulowanie wykorzystania otwartej nauki i praktyk dotyczących otwartych danych.

Ważna jest także poprawa długoterminowej stabilności infrastruktur badawczych, ponieważ funkcjonują one zazwyczaj przez kilkadziesiąt lat, powinny zatem tworzyć plany w zakresie zapewnienia ciągłego i stabilnego wsparcia.

UE musi również zająć się kwestią szybkiego wzrostu światowej konkurencji o talenty, przyciągając naukowców z państw trzecich do pracy w ramach europejskich infrastruktur badawczych światowej klasy. Jednym z głównych celów jest również zwiększenie konkurencyjności i innowacyjnych zdolności europejskiego przemysłu poprzez wspieranie kluczowych technologii i usług istotnych dla infrastruktur badawczych i ich użytkowników, co przyczyni się do poprawy warunków dostarczania innowacyjnych rozwiązań.

Wcześniejsze programy ramowe znacznie przyczyniły się do sprawniejszego i wydajniejszego wykorzystania krajowych infrastruktur badawczych, a we współpracy z Europejskim Forum Strategii ds. Infrastruktur Badawczych (ESFRI) opracowano w ich ramach spójne i strategiczne podejście do kształtowania polityki w zakresie ogólnoeuropejskich infrastruktur badawczych. To strategiczne podejście przyniosło wyraźne korzyści, w tym ograniczenie powielania wysiłków dzięki bardziej efektywnemu wykorzystaniu zasobów, oraz standaryzację procesów i procedur. Mobilność badawcza odgrywa ważną rolę w ułatwianiu korzystania z infrastruktur badawczych, należy zatem rozważyć synergię z krajowymi i europejskimi programami mobilności.

Działanie wspierane przez UE zapewni wartość dodaną poprzez: konsolidację i optymalizację istniejącego w Europie krajobrazu infrastruktur badawczych oraz działania na rzecz rozwoju nowych infrastruktur badawczych o paneuropejskim znaczeniu i oddziaływaniu; zapewnienie, by zestawy podobnych infrastruktur badawczych pracowały razem nad strategicznymi kwestiami, z którymi mierzą się społeczności użytkowników; ustanowienie europejskiej chmury dla otwartej nauki jako efektywnego, skalowalnego i trwałego środowiska dla badań naukowych opartych na danych; połączenie krajowych i regionalnych sieci badawczych i edukacyjnych, wzmocnienie i zabezpieczenie infrastruktury sieciowej o dużej przepustowości dla ogromnych ilości danych oraz zapewnienie dostępu do zasobów cyfrowych ponad granicami państw i dyscyplinami; propagowanie paneuropejskiego zasięgu rozproszonych infrastruktur badawczych, również po to, by umożliwić porównywanie danych badawczych między państwami, np. w dziedzinie nauk społecznych i humanistycznych oraz w dziedzinie środowiska; sprzyjanie interoperacyjności infrastruktur badawczych; poprawę i wzmocnienie transferu wiedzy i szkolenia wysoko wykwalifikowanych zasobów ludzkich; zachęcanie do wykorzystywania oraz – w stosownych przypadkach – do aktualizacji istniejących ogólnoeuropejskich infrastruktur badawczych światowej klasy w całym programie „Horyzont Europa”; pokonywanie przeszkód uniemożliwiających najlepszym zespołom badawczym uzyskanie dostępu do najlepszych usług w zakresie infrastruktur badawczych w Europie; wspieranie innowacyjnego potencjału infrastruktur badawczych, koncentrujące się na rozwoju technologicznym i wspólnych innowacjach oraz większe wykorzystanie infrastruktur badawczych w przemyśle.

Należy wzmocnić międzynarodowy wymiar infrastruktur badawczych UE poprzez wspieranie ściślejszej współpracy z międzynarodowymi partnerami oraz międzynarodowego udziału w europejskich infrastrukturach badawczych przynoszącego wzajemne korzyści.

Działania przyczynią się do realizacji różnych celów zrównoważonego rozwoju, takich jak: Cel 3 – Dobre zdrowie i jakość życia; Cel 7 – Czysta i dostępna energia; Cel 9 – Innowacyjność, przemysł i infrastruktura; Cel 13 – Działania w dziedzinie klimatu.

3.2.  Obszary interwencji

3.2.1.  Konsolidacja i rozwój krajobrazu europejskich infrastruktur badawczych

Ustanowienie, funkcjonowanie i długofalowa stabilność infrastruktur badawczych określonych przez ESFRI oraz innych światowej klasy infrastruktur badawczych o znaczeniu paneuropejskim jest niezbędna do zapewnienia czołowej pozycji UE w dziedzinie badań pionierskich, szkolenia i podnoszenia kwalifikacji naukowców, tworzenia i wykorzystywania wiedzy oraz konkurencyjności przemysłu.

Europejska chmura dla otwartej nauki powinna stać się skutecznym i kompleksowym kanałem dostarczania usług w zakresie infrastruktur badawczych i powinna zapewnić europejskim społecznościom badawczym usługi następnej generacji w zakresie gromadzenia, przechowywania i przetwarzania (np. analizy, symulacje, usługi wizualizacji) oraz wymiany dużych zbiorów danych naukowych zgodnie z zasadami FAIR. Chmura powinna również zapewniać naukowcom w Europie dostęp do większości danych wytwarzanych i gromadzonych przez infrastruktury badawcze, a także do obliczeń wielkiej skali i zasobów eksaskalowych, również tych, które są wdrażane w ramach europejskiej infrastruktury danych (EDI)(14).

Ogólnoeuropejska sieć badań naukowych i edukacji połączy i umożliwi zdalny dostęp do infrastruktur badawczych i zasobów badawczych poprzez zapewnienie połączeń między szkołami wyższymi, instytutami badawczymi oraz społecznościami badawczymi i innowacyjnymi na poziomie UE, jak również połączeń międzynarodowych z innymi sieciami partnerskimi na całym świecie.

Ogólne kierunki

–  Cykl życia ogólnoeuropejskich infrastruktur badawczych obejmujący zaprojektowanie nowych infrastruktur badawczych; etap ich przygotowania i wdrożenia, funkcjonowanie na wczesnym etapie działań uwzględniając komplementarność z innymi źródłami finansowania – w przypadku infrastruktur badawczych wspieranych z funduszy strukturalnych – oraz konsolidacja i optymalizacja ekosystemu infrastruktury badawczej poprzez dostosowanie praktyki monitorowania głównych elementów ESFRI oraz innych ogólnoeuropejskich infrastruktur badawczych, a także ułatwianie zawierania umów o świadczeniu usług, zmian, połączeń, zasięgu ogólnoeuropejskiego lub likwidacji obiektów ogólnoeuropejskich infrastruktur badawczych;

–  Europejska chmura dla otwartej nauki, w tym: skalowalność i trwałość kanału dostępu; we współpracy z państwami członkowskimi i krajami stowarzyszonymi – skuteczne połączenie zasobów europejskich, krajowych, regionalnych i instytucjonalnych; zmiany techniczne i polityczne w celu sprostania nowym potrzebom i wymogom badawczym (np. stosowanie zbiorów danych wrażliwych, ochrona prywatności już w fazie projektowania); interoperacyjność danych i zgodność z zasadami FAIR; szeroka baza użytkowników;

–  Ogólnoeuropejska sieć badawcza i edukacyjna stanowiąca podstawę europejskiej chmury dla otwartej nauki i europejskiej infrastruktury danych, a także umożliwiająca świadczenie usług obliczeń wielkiej skali/danych w chmurze, która jest w stanie sprostać ekstremalnie dużym zbiorom danych i procesom obliczeniowym.

3.2.2.  Otwarcie, integracja i połączenie infrastruktur badawczych

Krajobraz badawczy zostanie wzmocniony poprzez zapewnienie otwartości kluczowych międzynarodowych, krajowych i regionalnych infrastruktur badawczych dla wszystkich naukowców europejskich oraz w razie potrzeby zintegrowanie ich usług, tak aby zharmonizować warunki dostępu, poprawić i rozszerzyć zakres świadczonych usług oraz wspierać wspólną strategię rozwoju zaawansowanych technologicznie komponentów i usług poprzez innowacyjne działania.

Ogólne kierunki

–  Sieci łączące krajowe i regionalne podmioty finansujące infrastruktury badawcze w celu współfinansowania ponadnarodowego dostępu naukowców;

–  Sieci ogólnoeuropejskich, krajowych i regionalnych infrastruktur badawczych służące podjęciu globalnego wyzwania w zakresie zapewniania naukowcom dostępu oraz harmonizacji i poprawy usług w zakresie infrastruktury badawczej.

3.2.2a  Potencjał innowacyjny europejskich infrastruktur badawczych oraz działania na rzecz innowacji i szkolenia

Aby stymulować innowacje zarówno w samych infrastrukturach badawczych, jak i w przemyśle, zachęcać się będzie do współpracy sektora badań naukowych i rozwoju z przemysłem w celu rozwijania zdolności Unii oraz popytu na przemysłowe dostawy w ▌obszarach wysoce zaawansowanych technologicznie, takich jak oprzyrządowanie naukowe ▌. Ponadto, zachęcać się będzie do wykorzystywania infrastruktury badawczej przez przemysł, np. jako obiekty do przeprowadzania doświadczeń lub ośrodki oparte na wiedzy. Rozwój i eksploatacja infrastruktur badawczych będą wymagały odpowiednich umiejętności od kadry zarządzającej, badaczy, inżynierów i techników, a także od użytkowników. W tym celu Unia udzieli wsparcia finansowego z przeznaczeniem na szkolenie personelu zarządzającego i obsługującego infrastruktury badawcze o znaczeniu ogólnoeuropejskim, wymianę pracowników i najlepszych praktyk między obiektami oraz dopływ odpowiednich zasobów ludzkich w kluczowych dziedzinach, w tym na tworzenie specjalnych programów edukacyjnych. Popierana będzie synergia z działaniami „Maria Skłodowska-Curie”.

Ogólne kierunki

–  Zintegrowane sieci infrastruktur badawczych do celów przygotowania i realizacji wspólnej strategii / planu działania na rzecz rozwoju technologii i oprzyrządowania;

–  Szkolenie personelu zarządzającego i obsługującego infrastruktury badawcze o znaczeniu ogólnoeuropejskim.

3.2.2b  Wzmocnienie polityki w zakresie europejskiej infrastruktury badawczej i współpracy międzynarodowej

Konieczne jest wsparcie, aby zapewnić odpowiednią koordynację między decydentami politycznymi, organami finansującymi lub grupami doradczymi takimi jak ESFRI w celu opracowywania i wdrażania spójnej i zrównoważonej długofalowej strategii europejskiej dotyczącej infrastruktur badawczych.

Podobnie umożliwienie strategicznej współpracy międzynarodowej wzmocni pozycję europejskich infrastruktur badawczych na poziomie międzynarodowym, zapewniając im globalną sieć kontaktów, interoperacyjność i zasięg.

Ogólne kierunki

–  Badanie, monitorowanie i ocena infrastruktur badawczych na poziomie UE, jak również badania polityczne, działania komunikacyjne i szkoleniowe, działania w zakresie strategicznej współpracy międzynarodowej w odniesieniu do infrastruktur badawczych oraz konkretne działania właściwych organów politycznych i doradczych.

FILAR II

GLOBALNE WYZWANIA I EUROPEJSKA KONKURENCYJNOŚĆ PRZEMYSŁOWA

UE stoi w obliczu wielu wyzwań, które w niektórych przypadkach są też wyzwaniami globalnymi. Skala i złożoność problemów są ogromne, ▌ muszą być rozwiązywane wspólnie i z pomocą adekwatnego odpowiednio przeszkolonego i mającego odpowiednie umiejętności personelu, muszą być na nie przeznaczone odpowiednie zasoby finansowe oraz muszą im odpowiadać proporcjonalne wysiłki w celu znalezienia rozwiązań. Są to właśnie obszary, w których UE musi działać wspólnie; w sposób inteligentny, elastyczny i skoordynowany z korzyścią dla wszystkich naszych obywateli i w celu zapewnienia ich dobrobytu.

Większy wpływ można osiągnąć dzięki dostosowaniu działań z innymi państwami i regionami na świecie w ramach współpracy międzynarodowej ▌zgodnie z założeniami Agendy ONZ na rzecz zrównoważonego rozwoju 2030 oraz celów zrównoważonego rozwoju i porozumienia klimatycznego z Paryża. W oparciu o wzajemne korzyści partnerzy z całego świata zostaną zaproszeni do uczestnictwa w wysiłkach UE jako nieodłączni uczestnicy badań naukowych i innowacji na rzecz zrównoważonego rozwoju.

Badania naukowe i innowacje są głównymi czynnikami stymulującymi zrównoważony wzrost gospodarczy sprzyjający włączeniu społecznemu oraz konkurencyjność technologiczną i przemysłową ▌. Będą się one przyczyniały do znalezienia rozwiązań obecnych i przyszłych problemów, aby możliwie najszybciej odwrócić negatywną i niebezpieczną tendencję, która łączy obecnie rozwój gospodarczy z rosnącym wykorzystywaniem zasobów naturalnych oraz rosnącymi wyzwaniami społecznymi. Zmieni to wyzwania w nowe możliwości biznesowe oraz szybko przyniesie korzyści społeczeństwu.

UE odniesie korzyści jako użytkownik i producent wiedzy, technologii i gałęzi przemysłu, demonstrując, w jaki sposób może funkcjonować i rozwijać się nowoczesne, uprzemysłowione, zrównoważone, integracyjne, kreatywne, odporne, otwarte i demokratyczne społeczeństwo i gospodarka. Wspierane będą rozwiązania gospodarcze, środowiskowe i społeczne umożliwiające rozwój zrównoważonej gospodarki ▌przyszłości, których celem jest osiągnięcie: zdrowia i dobrego samopoczucia dla wszystkich obywateli; odpornego, kreatywnego i integracyjnego ▌społeczeństwa; społeczeństwa wzmacnianego przez bezpieczeństwo cywilne; dostępu do czystej energii i mobilności; cyfrowej gospodarki i społeczeństwa; wielodyscyplinarnego i twórczego przemysłu; rozwiązań dotyczących przestrzeni kosmicznej, obszarów morskich lub lądowych; dobrze funkcjonującej biogospodarki, w tym rozwiązań w zakresie żywności i żywienia; zrównoważonego wykorzystania zasobów naturalnych, ochrony środowiska, łagodzenia zmiany klimatu i przystosowania się do niej, przy czym wszystkie te rozwiązania mają generować dobrobyt w Europie i zapewniać miejsca pracy wyższej jakości. Zasadnicze znaczenie będzie miała transformacja przemysłowa, a także rozwój unijnych innowacyjnych łańcuchów wartości w przemyśle.

Nowe technologie mają wpływ na praktycznie wszystkie obszary polityki. W przypadku każdej odrębnej technologii występuje często połączenie możliwości społecznych i gospodarczych, szans w zakresie wydajności i jakości oraz poprawy zarządzania, skutków w dziedzinie zatrudnienia i edukacji, ale także ryzyko dla bezpieczeństwa, prywatności i etyki. Polityka w zakresie technologii wymaga zatem bezwzględnie całościowego rozważenia interesów oraz międzysektorowej współpracy i tworzenia strategii.

Badania naukowe i innowacje w ramach tego filaru programu „Horyzont Europa” podzielono na zintegrowane, a przy tym przekrojowe i szerokie klastry działań. Inwestycje nie dotyczą konkretnych sektorów, lecz mają na celu systematyczną zmianę naszego społeczeństwa i gospodarki zgodnie z zasadą zrównoważoności. Cele te zostaną osiągnięte tylko wtedy, gdy wszystkie podmioty, zarówno prywatne, jak i publiczne, będą angażować się w współprojektowanie i współtworzenie badań naukowych i innowacji; łącząc użytkowników końcowych, naukowców, technologów, producentów, innowatorów, przedsiębiorstwa, edukatorów, decydentów politycznych, obywateli i organizacje społeczeństwa obywatelskiego. W związku z tym żaden z klastrów ▌nie jest przeznaczony wyłącznie dla jednej grupy podmiotów i wszystkie działania będą realizowane głównie poprzez wspólne projekty badawcze i innowacyjne wybrane na podstawie konkurencyjnych zaproszeń do składania wniosków.

Oprócz reagowania na globalne wyzwania, działalność w klastrach będzie polegała również na opracowywaniu i stosowaniukluczowych technologii prorozwojowych i pojawiających się technologii (cyfrowych lub niecyfrowych)jako części wspólnej strategii promowania wiodącej roli UE na płaszczyźnie przemysłowej i społecznej. W stosownych przypadkach wykorzystywane będą dane i usługi UE związane z przestrzenią kosmiczną. W tym filarze programu „Horyzont Europa” uwzględnione będą wszystkie poziomy gotowości technologicznej do poziomu 8, bez uszczerbku dla unijnego prawa konkurencji.

Działania będą generowały nową wiedzę i rozwijały rozwiązania technologiczne i pozatechnologiczne, wprowadzając technologię z laboratoriów na rynek, i będą służyły rozwijaniu zastosowań, w tym linii pilotażowych i demonstracji, a także będą obejmowały środki mające stymulować absorpcję przez rynek oraz zwiększenie zaangażowania sektora prywatnego i zapewniać zachęty do działań normalizacyjnych w Unii. Technologie wymagają masy krytycznej europejskich naukowców i przemysłu, aby ustanowić wiodące światowe ekosystemy, które będą obejmowały najnowocześniejsze infrastruktury technologiczne, np. do celu testów. Synergia z innymi częściami programu „Horyzont Europa” oraz z EIT, a także z innymi programami zostanie maksymalnie zwiększona.

Klastry przyspieszą wprowadzanie unikalnych innowacji w UE poprzez szeroki zakres powiązanych działań, takich jak komunikacja, upowszechnianie i wykorzystywanie, normalizacja, a także wspieranie innowacji nietechnologicznych i innowacyjnych mechanizmów realizacji, co przyczyni się do stworzenia przyjaznych dla innowacji warunków społecznych, regulacyjnych i rynkowych, takich jak porozumienia na rzecz innowacji. Stworzone zostaną kanały innowacyjnych rozwiązań będące wynikiem działań w zakresie badań naukowych i innowacji i ukierunkowane na inwestorów publicznych i prywatnych oraz na inne odpowiednie programy unijne i krajowe lub regionalne. W tym ujęciu rozwijane będą synergie z trzecim filarem programu „Horyzont Europa”.

Czynnikiem kluczowym w osiąganiu zrównoważonego wzrostu gospodarczego jest równość płci. Ważne jest zatem, by we wszystkich globalnych wyzwaniach integrować perspektywę płci.

1.  KLASTER „ZDROWIE”

1.1.  Uzasadnienie

Europejski filar praw socjalnych stanowi, że każdy ma prawo do szybkiego dostępu do przystępnej cenowo, profilaktycznej i leczniczej opieki zdrowotnej, która ma być bezpieczna i dobrej jakości. Jest to podstawą zaangażowania UE w realizację celów zrównoważonego rozwoju ONZ, w których wzywa się do zapewnienia do 2030 r. powszechnej opieki zdrowotnej dla wszystkich i w każdym wieku, niepomijania nikogo i wyeliminowania przypadków zgonów, którym można zapobiec.

Zdrowa populacja ma zasadnicze znaczenie dla stabilnego, zrównoważonego i integracyjnego społeczeństwa, a poprawa zdrowia jest niezbędna do ograniczenia ubóstwa, do radzenia sobie ze starzeniem się europejskiego społeczeństwa, wspierania postępu społecznego i dobrobytu oraz zwiększenia wzrostu gospodarczego. Według OECD 10 % wzrost średniej długości życia wiąże się ▌ze wzrostem gospodarczym większym o 0,3–0,4 % rocznie. Od czasu ustanowienia tego wskaźnika średnia długość życia w UE wzrosła o 12 lat w wyniku ogromnych postępów w zakresie jakości życia, środowiska, edukacji, zdrowia i opieki nad ludźmi. W 2015 r. oczekiwana długość życia w chwili urodzenia wynosiła w UE 80,6 lat w porównaniu do 71,4 lat na całym świecie. W ostatnich latach w UE wzrastała ona średnio o 3 miesiące rocznie. Oprócz tych pozytywnych zmian między określonymi grupami i między państwami w Europie obserwuje się różnice w spodziewanej długości życia w zależności od statusu społecznego i płci.

Badania naukowe i innowacje w dziedzinie zdrowia odegrały znaczącą rolę w tym osiągnięciu, a także w zakresie poprawy wydajności i jakości w sektorze zdrowia i opieki. UE nadal zmaga się jednak z nowymi lub utrzymującymi się wyzwaniami, które zagrażają jej obywatelom i zdrowiu publicznemu, zrównoważonemu charakterowi jej systemów opieki zdrowotnej i ochrony socjalnej, jak również konkurencyjności jej sektora zdrowia i opieki. Do najważniejszych wyzwań w dziedzinie zdrowia w UE należą: dostępność i przystępność cenowa usług w dziedzinie zdrowia i opieki; brak skutecznej promocji zdrowia i zapobiegania chorobom; wzrost liczby chorób niezakaźnych; wzrost liczby zachorowań na raka; wzrost przypadków chorób psychicznych; rozprzestrzenianie się oporności na środki przeciwdrobnoustrojowe oraz pojawianie się epidemii chorób zakaźnych; większe zanieczyszczenie środowiska; utrzymywanie się nierówności w zakresie zdrowia pomiędzy krajami oraz w ich granicach, wpływających w sposób nieproporcjonalny na osoby znajdujące się w niekorzystnej sytuacji lub znajdujące się na trudnym etapie życia; wykrywanie, zrozumienie, kontrolowanie i łagodzenie zagrożeń dla zdrowia – z uwzględnieniem aspektów powiązanych z ubóstwem – i zapobieganie im w szybko zmieniającym się środowisku społecznym, miejskim, wiejskim i naturalnym; zmiany demograficzne, w tym kwestie związane ze starzeniem się, rosnące koszty europejskich systemów opieki zdrowotnej oraz ▌rosnąca presja na europejski sektor zdrowia i opieki, aby zachować konkurencyjność poprzez opracowywanie innowacji ▌w porównaniu z ▌wschodzącymi podmiotami na arenie międzynarodowej. Ponadto opór przed szczepieniami może zmniejszyć stopień wyszczepienia w niektórych grupach populacji.

Te wyzwania związane ze zdrowiem są złożone, wzajemnie powiązane i mają charakter globalny oraz wymagają wielodyscyplinarnej, technicznej i pozatechnicznej współpracy międzysektorowej i międzynarodowej. Działania w zakresie badań naukowych i innowacji doprowadzą do powstania bliskich powiązań między odkryciami naukowymi, badaniami klinicznymi, translacyjnymi, epidemiologicznymi, etycznymi, środowiskowymi i społeczno-gospodarczymi oraz naukami regulacyjnymi. Będą one poświęcone niezaspokojonym potrzebom klinicznym, w takich obszarach jak choroby rzadkie lub trudne w leczeniu (choroby nowotworowe, takie jak nowotwory u dzieci i rak płuc). Wykorzystają one połączone umiejętności środowisk akademickich, aktywnych lekarzy, organów regulacyjnych i przemysłu oraz będą wspierać ich współpracę ze służbami opieki zdrowotnej, usługami społecznymi, pacjentami, decydentami i obywatelami, aby uzyskać efekt mnożnikowy finansowania publicznego i zapewnić upowszechnienie wyników badań w praktyce klinicznej oraz w systemach opieki zdrowotnej, uwzględniając kompetencje państw członkowskich w odniesieniu do organizacji i finansowania ich systemów opieki zdrowotnej. W pełni wykorzystane zostaną pionierskie badania nad genomem i inne pionierskie badania multi-omiczne, a także stopniowe wprowadzanie podejść opartych na medycynie personalizowanej, mającej znaczenie dla opanowania szeregu odmian chorób niezakaźnych; wykorzystana zostanie również cyfryzacja w dziedzinie zdrowia i opieki.

Badania naukowe i innowacje będą wspierać strategiczną współpracę na poziomie UE i międzynarodowym w celu połączenia wiedzy fachowej, zdolności i zasobów niezbędnych do osiągnięcia zakresu, szybkości i korzyści skali, a także wykorzystania synergii w celu unikania powielania wysiłków i w celu dzielenia się spodziewanymi korzyściami i inherentnym ryzykiem finansowym. W programie „Horyzont Europa” promowane będą synergie w zakresie badań naukowych i innowacji w dziedzinie zdrowia, w szczególności z komponentem „Zdrowie” w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego Plus.

Rozwiązania cyfrowe w dziedzinie opieki zdrowotnej w wielu przypadkach umożliwiły rozwiązanie problemów w zakresie usług opiekuńczych i nowych kwestii związanych ze starzeniem się społeczeństwa. Należy w pełni wykorzystać możliwości, jakie niesie ze sobą cyfryzacja w dziedzinie zdrowia i opieki, bez uszczerbku dla prawa do prywatności i ochrony danych. Opracowywane są cyfrowe urządzenia i oprogramowanie do diagnozowania, leczenia chorób, w tym chorób przewlekłych, i ułatwiania pacjentom samozarządzania w tych chorobach. Technologie cyfrowe w coraz większym stopniu wykorzystuje się również podczas szkoleń dla lekarzy i w toku kształcenia medycznego, a także z myślą o pacjentach i innych odbiorcach usług zdrowotnych, aby umożliwiać im dostęp do informacji o stanie zdrowia, dzielenie się nimi i gromadzenie takich informacji.

Działania w zakresie badań naukowych i innowacji związane z tym globalnym wyzwaniem będą rozwijać bazę wiedzy, wykorzystywać istniejącą wiedzę i technologie, konsolidować i tworzyć potencjał w zakresie badań naukowych i innowacji oraz rozwijać rozwiązania niezbędne do skuteczniejszej promocji zdrowia oraz zintegrowanej profilaktyki, diagnostyki, monitorowania, terapii, rehabilitacji i leczenia chorób oraz w zakresie opieki (długoterminowej i paliatywnej). Wyniki badań zostaną przełożone na zalecenia dotyczące działań i będą przekazywane odpowiednim zainteresowanym stronom. Poprawa stanu zdrowia społeczeństwa przyczyni się z kolei do poprawy samopoczucia i wydłużenia średniej długości życia, zdrowego aktywnego życia, poprawy jakości życia oraz wydajności ▌, większej liczby lat przeżytych w zdrowiu, a także do stabilności systemów zdrowia i opieki. Zgodnie z art. 14 i 15 rozporządzenia oraz Kartą praw człowieka i Kartą praw podstawowych, szczególna uwaga zostanie poświęcona kwestiom etycznym, ochronie godności ludzkiej, wymiarowi płci i kwestiom etnicznym, a także potrzebom osób z grup defaworyzowanych oraz ze słabszych grup społecznych.

Podjęcie głównych wyzwań w dziedzinie zdrowia będzie wspierać zaangażowanie UE w realizację agendy ONZ na rzecz zrównoważonego rozwoju 2030 oraz innych działań w kontekście inicjatyw ONZ i międzynarodowych, w tym globalnych strategii i planów działania Światowej Organizacji Zdrowia (WHO). Przyczyni się do realizacji celów i strategii politycznych UE, w szczególności Europejskiego filaru praw socjalnych, jednolitego rynku cyfrowego, dyrektywy w sprawie transgranicznej opieki zdrowotnej oraz Europejskiego planu działania „Jedno zdrowie” na rzecz zwalczania oporności na środki przeciwdrobnoustrojowe, a także do wdrożenia odpowiednich ram regulacyjnych UE.▌

Działania przyczynią się bezpośrednio do realizacji w szczególności następujących celów zrównoważonego rozwoju: Cel 3 – Dobre zdrowie i jakość życia; Cel 13 – Działania w dziedzinie klimatu.

1.2.  Obszary interwencji

1.2.1.  Zdrowie przez całe życie

Osoby znajdujący się na szczególnie wrażliwym etapie życia (okres okołoporodowy, narodziny, niemowlęctwo, dzieciństwo, okres dojrzewania, ciąża, dojrzała i późna dorosłość), w tym osoby z niepełnosprawnościami lub z urazami, mają szczególne potrzeby zdrowotne, które wymagają lepszego zrozumienia i dostosowanych rozwiązań, uwzględniających kwestie płci i kwestie etniczne. Pozwoli to na zmniejszenie nierówności w zakresie zdrowia oraz poprawę stanu zdrowia w celu zapewnienia aktywnego i zdrowego trybu życia i starzenia się, również dzięki zdrowemu dzieciństwu i zdrowej diecie, które zmniejszają ryzyko zachorowania na choroby psychiczne i fizyczne na późniejszym etapie życia. W profilaktyce i komunikowaniu będą uwzględniane cechy poszczególnych grup odbiorców.

Ogólne kierunki

–   Zrozumienie wczesnego rozwojuprocesu starzenia się w całym cyklu życia;

–   Zdrowie w okresie prenatalnym i neonatalnym, zdrowie matki, ojca, niemowlęcia i dziecka oraz rola rodziców, rodziny i edukatorów;

–  Potrzeby zdrowotne nastolatków, z uwzględnieniem czynników wpływających na zdrowie psychiczne;

–  Skutki zdrowotne niepełnosprawności i obrażeń;

–  Badania w zakresie środków planowania, realizacji i monitorowania rehabilitacji w całym cyklu życia, zwłaszcza zaś indywidualnego programu wczesnej rehabilitacji (EIRP) dla dzieci dotkniętych chorobami powodującymi niepełnosprawność;

–  Zdrowe starzenie się, niezależne i aktywne życie, w tym udziału w życiu społecznym dla osób starszych lub niepełnosprawnych;

–  Edukacja zdrowotna i kompetencje zdrowotne, w tym kompetencje cyfrowe.

1.2.2.  Środowiskowe i społeczne uwarunkowania zdrowotne

Lepsze zrozumienie czynników wpływających na zdrowie i czynników ryzyka związanych ze środowiskiem społecznym, kulturowym, gospodarczym i fizycznym w codziennym życiu i w miejscu pracy, w tym wpływu cyfryzacji, mobilności ludzi (np. migracji i podróży), zanieczyszczenia, żywienia, zmiany klimatu i innych kwestii środowiskowych na zdrowie przyczyni się do zidentyfikowania zagrożeń dla zdrowia, zapobiegania im i ich ograniczenia; zmniejszenia liczby zgonów i chorób wynikających z narażenia na substancje chemiczne i zanieczyszczenie środowiska; wspierania bezpiecznego, przyjaznego dla środowiska, zdrowego, odpornego i zrównoważonego środowiska życia i pracy; promowania zdrowego stylu życia i zachowań konsumpcyjnych oraz rozwoju sprawiedliwego, integracyjnego i zaufanego społeczeństwa. Podstawą będą również populacyjne badania kohortowe, monitoring biologiczny i badania epidemiologiczne.

Ogólne kierunki

–  Technologie i metody oceny zagrożeń, narażenia i skutków dla zdrowia, jakie niosą ze sobą substancje chemiczne, zanieczyszczenia na zewnątrz i wewnątrz budynków oraz inne czynniki stresogenne związane ze zmianą klimatu, miejscem pracy, trybem życia lub środowiskiem, oraz łączne skutki kilku czynników stresogennych;

–  Czynniki środowiskowe, zawodowe, społeczno-ekonomiczne, kulturalne, genetyczne i behawioralne wpływające na zdrowie fizyczne i psychiczne ludzi oraz ich samopoczucie i interakcje, ze zwróceniem szczególnej uwagi na osoby ze słabszych i defaworyzowanych grup społecznych, w stosownych przypadkach kwestie związane z wiekiem i z płcią, oraz z uwzględnieniem wpływu, jaki projekt budynków, produktów i usług wywiera na zdrowie;

–  Ocena ryzyka, zarządzanie i komunikacja, wspierane, w stosownych przypadkach, przez interdyscyplinarne podejścia, oraz ulepszone narzędzia do podejmowania decyzji opartych na dowodach, w tym zastąpienie testów na zwierzętach i alternatywy dla takich testów;

–  Zdolności i infrastruktury umożliwiające bezpieczne gromadzenie, udostępnianie, wykorzystywanie i ponowne wykorzystywanie oraz łączenie danych na temat wszystkich uwarunkowań zdrowotnych, w tym w odniesieniu do narażenia ludzi, a także zapewnienie ich powiązania z bazami danych dotyczącymi warunków środowiskowych, trybu życia, stanu zdrowia i chorób na poziomie UE oraz na poziomie międzynarodowym;

–  Promocja zdrowia i działania w zakresie profilaktyki pierwotnej, w tym aspektów dotyczących pracy zawodowej.

1.2.3.  Choroby niezakaźne i rzadkie

Choroby niezakaźne, w tym rak i choroby rzadkie, stanowią poważne wyzwanie dla zdrowia i społeczeństwa oraz wymagają lepszego zrozumienia i klasyfikacji, a także skuteczniejszych podejść ▌, w tym podejść opartych na medycynie personalizowanej (zwanej również „medycyną precyzyjną”), w profilaktyce, diagnostyce, monitorowaniu, terapii, rehabilitacji i leczeniu, a także zrozumienia zjawiska współwystępowania wielu chorób.

Ogólne kierunki

–  Zrozumienie mechanizmów leżących u podstaw rozwoju chorób niezakaźnych, w tym chorób układu krążenia;

–  Badania wzdłużne populacji w celu lepszego zrozumienia parametrów decydujących o zdrowiu lub chorobie oraz w celu ułatwienia stratyfikacji populacji, by wspierać rozwój medycyny prewencyjnej;

–   Narzędzia i techniki diagnostyczne służące wcześniejszemu i dokładniejszemu stawianiu diagnozy oraz szybszemu wdrożeniu leczenia dostosowanego do pacjenta, pozwalającego opóźnić lub odwrócić postęp choroby;

–   Programy profilaktyki i badań przesiewowych, zgodne z zaleceniami WHO, ONZ i UE lub wykraczające poza te zalecenia;

–   Zintegrowane rozwiązania w zakresie samodzielnego monitorowania, promocji zdrowia, zapobiegania chorobom i postępowania w przypadku chorób przewlekłych i chorób współistniejących, w tym chorób neurodegeneracyjnych i chorób układu krążenia;

–   Leczenie, terapie, lub inne zabiegi terapeutyczne, w tym leczenie farmakologiczne i niefarmakologiczne;

–   Opieka paliatywna;

–  Dziedziny, w których występują w dużej mierze niezaspokojone potrzeby kliniczne, takie jak choroby rzadkie, w tym dziecięce choroby nowotworowe;

–   Ocena efektywności porównawczej interwencji i rozwiązań, również na podstawie danych rzeczywistych;

–   Badania wdrożeniowe mające na celu zwiększenie skali interwencji w dziedzinie zdrowia oraz wspieranie ich stosowania w strategiach i systemach zdrowotnych;

–  Rozwój badań naukowych i poprawa informacji, opieki i leczenia chorób rzadkich, z uwzględnieniem medycyny personalizowanej.

1.2.4.  Choroby zakaźne, w tym choroby związane z ubóstwem i choroby zaniedbane

Ochrona ludzi przed transgranicznymi zagrożeniami dla zdrowia stanowi poważne wyzwanie dla zdrowia publicznego i globalnego i wymaga skutecznej współpracy międzynarodowej na szczeblu unijnym i światowym. Działania będą obejmować rozumienie i profilaktykę ognisk epidemicznych, gotowość na ich wystąpienie, ich wczesne wykrywanie i badania w zakresie reagowania na nie, terapie i leczenie chorób zakaźnych, w tym chorób wynikających z ubóstwa i chorób zaniedbanych, a także uporanie się z kwestią oporności na środki przeciwdrobnoustrojowe zgodnie z podejściem „Jedno zdrowie”.

Ogólne kierunki

–  Rozumienie mechanizmów dotyczących infekcji;

–  Czynniki związane z pojawieniem się lub ponownym pojawieniem się chorób zakaźnych i ich rozprzestrzenianiem, w tym przenoszenie ze zwierząt (choroba odzwierzęca) lub z innych części środowiska (wody, gleby, roślin, żywności) na człowieka, a także wpływ zmiany klimatu i ewolucji ekosystemów na dynamikę chorób zakaźnych;

–  Przewidywanie, wczesne i szybkie wykrywanie, kontrola i nadzorowanie chorób zakaźnych, zakażeń związanych z opieką zdrowotną oraz czynników środowiskowych;

–  Zwalczanie oporności na środki przeciwdrobnoustrojowe, z uwzględnieniem epidemiologii, profilaktyki, diagnostyki, a także rozwój nowych środków przeciwdrobnoustrojowych i szczepionek;

–  Szczepionki, w tym technologie platformowe w tej dziedzinie, diagnostyka, terapia i leczenie chorób zakaźnych, w tym chorób współistniejących i współzakażeń;

–  Rozwiązanie problemu niskiego upowszechnienia szczepień, zrozumienie oporu przed szczepieniami i budowanie zaufania do szczepień;

–  Środki i strategie – oraz ich koordynacja na szczeblu regionalnym, krajowym i unijnym – w zakresie skutecznej gotowości na wypadek zagrożenia zdrowia, reagowania na nie i przywracania stanu wyjściowego, przy zaangażowaniu społeczności;

–  Przeszkody we wdrażaniu i stosowaniu interwencji medycznych w praktyce klinicznej, a także w systemie opieki zdrowotnej;

–  Transgraniczne aspekty chorób zakaźnych i szczególne wyzwania w krajach o średnim niższym dochodzie, takie jak AIDS, gruźlica i choroby tropikalne, w tym malaria, również w odniesieniu do przepływów migracyjnych oraz – ogólnie – większej mobilności ludzi.

1.2.5.  Narzędzia, technologie i rozwiązania cyfrowe na potrzeby zdrowia i opieki, w tym medycyny personalizowanej

Technologie i narzędzia w dziedzinie zdrowia mają podstawowe znaczenie dla zdrowia publicznego i w dużym stopniu przyczyniły się do znacznej poprawy jakości życia, zdrowia i opieki nad obywatelami w UE. W związku z tym ważnym strategicznym wyzwaniem jest zaprojektowanie, opracowanie, dostarczenie, wdrożenie i ocena odpowiednich, wiarygodnych, bezpiecznych, łatwych w obsłudze i opłacalnych pod względem kosztów narzędzi i technologii w zakresie zdrowia i opieki, z należytym uwzględnieniem potrzeb osób niepełnosprawnych i starzejącego się społeczeństwa. Obejmują one kluczowe technologie prorozwojowe, poczynając od nowych biomateriałów do biotechnologii, a także podejścia oparte na metodach analizy pojedynczych komórek, multi-omice i medycynie systemowej, sztuczną inteligencję i inne technologie cyfrowe, które oferują znaczącą poprawę w stosunku do istniejących rozwiązań, a także pobudzają konkurencyjny i zrównoważony przemysł związany ze zdrowiem, który tworzy miejsca pracy o wysokiej wartości. Europejski sektor zdrowia jest jednym z najważniejszych sektorów gospodarki w UE, odpowiadającym za 3 % PKB i 1,5 mln pracowników. Odpowiednie zainteresowane strony należy angażować na jak najwcześniejszym etapie, zostanie też uwzględniony wymiar pozatechnologiczny, aby zapewnić akceptowalność nowych technologii, metodyk i narzędzi. Dotyczy to obywateli, świadczeniodawców opieki zdrowotnej oraz pracowników służby zdrowia.

Ogólne kierunki

–  Narzędzia i technologie służące zastosowaniom w dziedzinie zdrowia oraz w odniesieniu do wszelkich wskazań medycznych, w tym upośledzeń czynnościowych;

–  Zintegrowane narzędzia, technologie, wyroby medyczne, obrazowanie medyczne, biotechnologia, nanomedycyna i terapie zaawansowane (w tym terapia komórkowa i terapia genowa) oraz rozwiązania cyfrowe dla zdrowia ludzkiego i opieki, w tym sztuczna inteligencja, rozwiązania mobilne i telemedycyna, przy jednoczesnym zajęciu się – w stosownych przypadkach – na wczesnym etapie aspektami opłacalności produkcji (aby zoptymalizować etap industrializacji i potencjał danej innowacji do stania się przystępnym cenowo produktem leczniczym);

–  Pilotaż, wdrażanie na szeroką skalę, optymalizacja i innowacyjne zamówienia w zakresie technologii i narzędzi w dziedzinie zdrowia i opieki w warunkach rzeczywistych, w tym w odniesieniu do badań klinicznych i badań wdrożeniowych, z uwzględnieniem diagnostyki opartej na medycynie personalizowanej;

–  Innowacyjne procesy i usługi w zakresie rozwoju, produkcji i szybkiego dostarczania narzędzi i technologii w dziedzinie zdrowia i opieki;

–  Bezpieczeństwo, skuteczność, opłacalność, interoperacyjność i jakość narzędzi i technologii w dziedzinie zdrowia i opieki, a także ich skutki etyczne, prawne i społeczne, w tym kwestie akceptacji społecznej;

–  Nauka regulacyjna i normy w zakresie technologii i narzędzi w dziedzinie zdrowia i opieki;

–  Zarządzanie danymi dotyczącymi zdrowia, w tym ich interoperacyjność, integracja, metody analityczne i metody wizualizacji, procesy decyzyjne, wykorzystanie sztucznej inteligencji, eksploracja danych, technologie dużych zbiorów danych, bioinformatyka i technologie wysokowydajnych systemów obliczeniowych, aby wspierać medycynę personalizowaną, w tym profilaktykę, oraz by optymalizować działania w zakresie własnego zdrowia.

1.2.6.  Systemy opieki zdrowotnej

Systemy opieki zdrowotnej są kluczowym elementem systemów socjalnych UE, które w 2017 r. zatrudniały 24 mln pracowników w sektorze opieki zdrowotnej i społecznej. Głównym priorytetem państw członkowskich jest stworzenie systemów opieki zdrowotnej, które będą pewne i bezpieczne, dostępne dla wszystkich, zintegrowane, opłacalne, odporne, stabilne i wiarygodne, będą świadczyły terminowe i odpowiednie usługi, a także zmniejszanie nierówności, w tym poprzez uwolnienie potencjału innowacji opartych na danych i innowacji cyfrowych w celu osiągnięcia lepszej opieki zdrowotnej i bardziej osobistej opieki, w oparciu o otwartą i bezpieczną europejską infrastrukturę danych. Nowe możliwości, takie jak wdrażanie sieci 5G, koncepcja „cyfrowych bliźniaków” (digital twins) oraz internet rzeczy, przyczynią się do cyfrowej transformacji sektora zdrowia i opieki.

Ogólne kierunki

–  Wspieranie bazy wiedzy zasilającej reformy systemów opieki zdrowotnej i dotyczących ich polityk w Europie i poza nią;

–  Nowe modele i sposoby podejścia do zdrowia i opieki, w tym podejścia oparte na medycynie personalizowanej, kwestie dotyczące zarządzania i organizacji oraz możliwość ich przenoszenia pomiędzy krajami i regionami lub dostosowania do nich;

–  Poprawa oceny technologii medycznych;

–  Kształtowanie się nierówności w dziedzinie zdrowia i skuteczna polityka w odpowiedzi na nie;

–  Przyszli pracownicy służby zdrowia i ich potrzeby, z uwzględnieniem umiejętności cyfrowych;

–  Poprawa w zakresie terminowej, miarodajnej, bezpiecznej i wiarygodnej informacji zdrowotnej oraz wykorzystania / ponownego wykorzystania danych dotyczących zdrowia, w tym elektronicznej dokumentacji medycznej ze zwróceniem szczególnej uwagi na ochronę danych, w tym na nadużywanie danych osobowych dotyczących trybu życia i informacji zdrowotnych, ich bezpieczeństwa, dostępności, interoperacyjności, norm, porównywalności i integralności;

–  Odporność systemów opieki zdrowotnej w odniesieniu do skutków kryzysów i możliwość dostosowania się do radykalnych innowacji;

–  Rozwiązania w zakresie wzmocnienia pozycji obywateli i pacjentów, samodzielnego monitorowania i interakcji z pracownikami służby zdrowia i opieki społecznej, aby zapewnić bardziej zintegrowaną opiekę oraz podejście ukierunkowane na użytkownika, ze zwróceniem uwagi na równy dostęp;

–  Dane, informacje, wiedza i najlepsze praktyki w dziedzinie badań nad systemami opieki zdrowotnej na poziomie UE i globalnym, z wykorzystaniem istniejącej wiedzy i baz danych.

2.  KLASTER „KULTURA, KREATYWNOŚĆ I SPOŁECZEŃSTWO INTEGRACYJNE

2.1.  Uzasadnienie

Unia Europejska reprezentuje jedyny w swoim rodzaju sposób łączenia wzrostu gospodarczego z celami zrównoważonego rozwoju i polityką społeczną, z zachowaniem wysokiego poziomu włączenia społecznego oraz z poszanowaniem wspólnych wartości, takich jak demokracja, prawa człowieka, równość płci i bogactwo różnorodności. Model ten stale się zmienia i musi zmagać się z wyzwaniami wynikającymi między innymi z globalizacji i zmian technologicznych oraz rosnących nierówności.

UE musi wspierać model zrównoważonego wzrostu gospodarczego sprzyjającego włączeniu społecznemu, przy jednoczesnym czerpaniu korzyści z postępu technologicznego, zwiększaniu zaufania do demokratycznych rządów i promowaniu ich innowacyjności, wspieraniu edukacji, zwalczaniu nierówności, bezrobocia, marginalizacji, dyskryminacji i radykalizacji postaw, gwarantowaniu praw człowieka, wspieraniu różnorodności kulturowej i europejskiego dziedzictwa kulturowego oraz wzmacnianiu pozycji obywateli poprzez innowacje społeczne. Zarządzanie migracją i integracja migrantów będą również nadal miały charakter priorytetowy. W odpowiedzi na te wyzwania i w kontekście osiągania celów UE zasadnicze znaczenie ma rola badań naukowych i innowacji w naukach społecznych, humanistycznych i sztukach pięknych, oraz w sektorze kultury i sektorze kreatywnym. We wszystkich obszarach interwencji w tym klastrze uwzględniono w szczególności aspekty z zakresu nauk społecznych i humanistycznych.

Skala, złożoność oraz międzypokoleniowy i transnarodowy charakter wyzwań wymagają wielopoziomowych działań UE. Zajęcie się takimi krytycznymi kwestiami społecznymi, politycznymi, kulturowymi i ekonomicznymi tylko na poziomie krajowym, prowadziłoby do nieefektywnego wykorzystania zasobów, rozdrobnionego podejścia i odmiennych standardów w zakresie wiedzy i zdolności.

Działania w zakresie badań naukowych i innowacji w ramach tego globalnego wyzwania zostaną na całej linii dostosowane do priorytetów UE w zakresie zmian demokratycznych; zatrudnienia, wzrostu gospodarczego i inwestycji; sprawiedliwości i praw podstawowych; migracji; pogłębionej i bardziej sprawiedliwej unii gospodarczej i walutowej; jednolitego rynku cyfrowego. W kontekście zobowiązań programu rzymskiego prowadzone będą działania na rzecz „Europy socjalnej” oraz „Unii, która chroni nasze dziedzictwo kulturowe i promuje różnorodność kulturową”. Działania będą również wspierać Europejski filar praw socjalnych oraz globalne porozumienie w sprawie bezpiecznej, uporządkowanej i legalnej migracji. Wykorzystana zostanie synergia z programem „Wymiar Sprawiedliwości” oraz z programem „Prawa i Wartości”, w ramach których wspierana jest działalność w dziedzinie dostępu do wymiaru sprawiedliwości, praw ofiar, równości płci, niedyskryminacji, ochrony danych i promowania obywatelstwa europejskiego, a także z programami „Kreatywna Europa” i „Cyfrowa Europa”, Erasmus, Erasmus+ oraz Europejski Fundusz Społeczny Plus.

Działania przyczynią się bezpośrednio do realizacji w szczególności następujących celów zrównoważonego rozwoju: Cel 1 – Koniec z ubóstwem; Cel 3 – Dobre zdrowie i jakość życia; Cel 4 – Dobra jakość edukacji; Cel 5 – Równość płci; Cel 8 – Wzrost gospodarczy i godna praca; Cel 9 – Innowacyjność, przemysł i infrastruktura; Cel 10 – Mniej nierówności; Cel 11 – Zrównoważone miasta i społeczności; Cel 16 – Pokój, sprawiedliwość i silne instytucje.

2.2.  Obszary interwencji

2.2.1.  Demokracja i sprawowanie rządów

Zaufanie do demokracji i istniejących instytucji politycznych wydaje się spadać. Rozczarowanie polityką coraz częściej prowadzi do wspierania partii antysystemowych i populistycznych oraz do odrodzenia natywizmu. Sytuację pogarszają, między innymi, nierówności społeczno-gospodarcze, duże przepływy migracyjne i obawy związane z bezpieczeństwem. Reagowanie na obecne i przyszłe wyzwania wymaga nowego sposobu myślenia na temat tego, w jaki sposób demokratyczne instytucje wszystkich szczebli muszą dostosować się do większej różnorodności, globalnej konkurencji gospodarczej, szybkiego postępu technologicznego i cyfryzacji, przy czym kluczowe znaczenie mają doświadczenia obywateli w zakresie demokratycznych dyskusji, praktyk i instytucji.

Ogólne kierunki

–  Historia, ewolucja i skuteczność systemów demokratycznych na różnych poziomach i w różnych formach; rola polityk dotyczących edukacji, kultury i młodzieży jako filarów demokratycznego obywatelstwa;

–  Rola kapitału społecznego i dostępu do kultury we wzmacnianiu dialogu demokratycznego i aktywności obywatelskiej, otwartych społeczeństw opartych na zaufaniu.

–  Innowacyjne i odpowiedzialne podejście do wspierania przejrzystości, dostępności, zdolności reagowania, rozliczalności, wiarygodności, odporności, skuteczności i legalności demokratycznego sprawowania rządów, przy pełnym poszanowaniu praw podstawowych, praw człowieka i praworządności;

–  Strategie w zakresie radzenia sobie z populizmem, rasizmem, polaryzacją, korupcją, ekstremizmem, radykalizacją postaw, terroryzmem oraz w zakresie uwzględniania obywateli, wzmacniania ich pozycji i zaangażowania;

–  Analiza i rozwój włączenia społecznego, gospodarczego i politycznego oraz dynamiki międzykulturowej w Europie i poza nią;

–  Lepsze zrozumienie roli norm dziennikarskich i treści tworzonych przez użytkowników w społeczeństwie w ogromnym stopniu połączonym z siecią oraz opracowanie narzędzi służących zwalczaniu dezinformacji;

–  Rola wielokulturowej, również duchowej tożsamości, w odniesieniu do demokracji, obywatelstwa i politycznego zaangażowania, a także podstawowych wartości UE, takich jak szacunek, tolerancja, równość płci, współpraca i dialog;

–  Wspieranie badań naukowych pozwalających zrozumieć tożsamość i poczucie przynależności do poszczególnych społeczności, regionów i narodów;

–  Wpływ postępu technologicznego i naukowego, w tym dużych zbiorów danych, portali społecznościowych i sztucznej inteligencji na demokrację, prywatność i wolność słowa;

–  Deliberatywne, uczestniczące i bezpośrednie demokracja i sprawowanie rządów oraz aktywne i integracyjne obywatelstwo, w tym wymiar cyfrowy;

–  Wpływ nierówności gospodarczych i społecznych na udział w życiu politycznym i demokratyczne sprawowanie rządów oraz zbadanie, w jakim zakresie może się to przyczynić do odwrócenia nierówności i zwalczania wszelkich form dyskryminacji, w tym ze względu na płeć, oraz do wzmocnienia demokracji;

–  Ludzki, społeczny i polityczny wymiar przestępczości, dogmatyzmu i radykalizacji postaw w odniesieniu do osób zaangażowanych lub potencjalnie zaangażowanych w takie zjawiska, jak również w odniesieniu do osób, na które zjawiska te wpływają lub mogą wpływać;

–  Zwalczanie dezinformacji, fałszywych informacji i mowy nienawiści oraz ich wpływu na kształtowanie sfery publicznej;

–  UE jako międzynarodowy i regionalny podmiot w wielostronnym sprawowaniu rządów, z uwzględnieniem nowych sposobów podejścia do dyplomacji naukowej;

–  Skuteczność systemów wymiaru sprawiedliwości oraz poprawa dostępu do wymiaru sprawiedliwości w oparciu o niezawisłość i zasady wymiaru sprawiedliwości oraz prawa człowieka, z zastosowaniem sprawiedliwych, skutecznych i przejrzystych metod postępowania zarówno w sprawach cywilnych, jak i karnych.

2.2.2.  Dziedzictwo kulturowe

Europejski sektor kultury i sektor kreatywny tworzą pomosty między sztuką, kulturą, przekonaniami i doświadczeniami duchowymi oraz dziedzictwem kulturowym, biznesem i technologią. Ponadto sektor kultury i sektor kreatywny odgrywają kluczową rolę w procesie reindustrializacji Europy, stanowią siłę napędową wzrostu gospodarczego, a także mają strategiczne znaczenie w inicjowaniu efektu domina w zakresie innowacji w innych sektorach gospodarki, takich jak turystyka, handel detaliczny, media, technologie cyfrowe i inżynieria. Dziedzictwo kulturowe stanowi integralną część sektora kultury i sektora kreatywnego i jest osnową naszego życia, ma znaczenie dla społeczności, grup i społeczeństw, dając poczucie przynależności. Jest to pomost między przeszłością a przyszłością naszych społeczeństw. Lepsze zrozumienie naszego dziedzictwa kulturowego oraz sposobu jego postrzegania i interpretacji ma kluczowe znaczenie dla stworzenia społeczeństwa integracyjnego w Europie i na całym świecie. Jest ono również siłą napędową europejskiej, krajowej, regionalnej i lokalnej gospodarki oraz ważnym źródłem inspiracji dla sektora kreatywnego i sektora kultury. Dostęp, zachowanie, ochrona i odbudowa, interpretacja i wykorzystanie pełnego potencjału naszego dziedzictwa kulturowego jest istotnym wyzwaniem dla obecnych i przyszłych pokoleń. Dziedzictwo kulturowe, materialne i niematerialne, stanowi główny wkład i inspirację dla sztuki, tradycyjnego rzemiosła, sektora kultury, sektora kreatywnego i sektora przedsiębiorczości, które są siłami napędowymi zrównoważonego wzrostu gospodarczego, tworzenia nowych miejsc pracy i handlu zewnętrznego. W tym sensie zarówno innowacje, jak i odporność dziedzictwa kulturowego należy rozpatrywać we współpracy ze społecznościami lokalnymi i odpowiednimi zainteresowanymi stronami. Może ono również służyć jako element dyplomacji kulturalnej oraz jako czynnik budowania tożsamości i spójności kulturowej i społecznej.

Ogólne kierunki

–  Badania i nauki w zakresie dziedzictwa kulturowego, wykorzystujące przełomowe technologie i innowacyjne metodyki, również cyfrowe;

–  Dostęp do dziedzictwa kulturowego i wspólne korzystanie z niego, wykorzystując nowatorskie wzorce i zastosowania oraz modele zarządzania partycypacyjnego;

–  Badania naukowe na rzecz dostępności dziedzictwa kulturowego za pośrednictwem nowych technologii, takich jak usługi w chmurze, obejmujące, ale nie ograniczone do przestrzeni współpracy w zakresie europejskiego dziedzictwa kulturowego, jak również zachęcanie do przekazywania wiedzy fachowej i umiejętności oraz ułatwianie tego przekazywania. Wcześniej przeprowadzona zostanie ocena skutków;

–  Zrównoważone modele biznesowe służące wzmacnianiu podstawy finansowej sektora dziedzictwa kulturowego;

–  Połączenie dziedzictwa kulturowego z powstającymi sektorami kreatywnymi, w tym mediami interaktywnymi, oraz z innowacjami społecznymi;

–  Wkład dziedzictwa kulturowego w zrównoważony rozwój poprzez zachowanie, ochronę, rozwój i rewitalizację krajobrazów kulturowych z udziałem UE jako laboratorium innowacji związanych z dziedzictwem kulturowym i zrównoważoną turystyką kulturalną;

–  Zachowanie, ochrona, wzmocnienie, odbudowa dziedzictwa kulturowego i języków oraz zrównoważone zarządzanie nimi, w tym wykorzystanie tradycyjnych umiejętności i rzemiosła lub najnowocześniejszych technologii, w tym technologii cyfrowych;

–  Wpływ pamięci kulturowej, tradycji, wzorców zachowań, postrzegania, przekonań, wartości, poczucia przynależności i tożsamości. Rola kultury i dziedzictwa kulturowego w społeczeństwach wielokulturowych oraz wzorce włączenia i wykluczenia społecznego.

2.2.3.  Przemiany społeczne i gospodarcze

Społeczeństwa europejskie przechodzą głębokie przemiany społeczno-gospodarcze i kulturowe, zwłaszcza w wyniku globalizacji i innowacji technologicznych. Jednocześnie odnotowano wzrost nierówności dochodowych w większości państw europejskich(15). Potrzebne są dalekosiężne strategie w celu promowania zrównoważonego wzrostu sprzyjającego włączeniu społecznemu, równości płci, dobrostanu i odwrócenia nierówności, zwiększenia wydajności (w tym postępów w jej pomiarach) i niwelowania nierówności społeczno-przestrzennych, a także w zakresie kapitału ludzkiego, zrozumienia wyzwań związanych z migracją i integracją i reagowania na te wyzwania oraz wspierania solidarności międzypokoleniowej, dialogu międzykulturowego i mobilności społecznej. Aby zapewnić bardziej sprawiedliwą i dostatnią przyszłość, potrzebne są dostępne i inkluzywne systemy kształcenia i szkolenia wysokiej jakości.

Ogólne kierunki

–  Baza wiedzy do celów doradztwa w zakresie inwestycji i polityki, w szczególności w dziedzinie kształcenia i szkolenia, aby osiągnąć umiejętności o wysokiej wartości dodanej, wydajność, mobilność społeczną, wzrost gospodarczy, innowacje społeczne i nowe miejsca pracy; Rola kształcenia i szkolenia w niwelowaniu nierówności oraz jako podstawy włączenia społecznego, w tym w kontekście zapobiegania niepowodzeniom szkolnym;

–  Zrównoważony rozwój społeczny wykraczający poza wskaźniki oparte wyłącznie na PKB, w szczególności nowe modele gospodarcze i biznesowe oraz nowe technologie finansowe;

–  Narzędzia statystyczne i inne narzędzia gospodarcze umożliwiające lepsze zrozumienie wzrostu gospodarczego i innowacji w kontekście słabego wzrostu wydajności lub/i strukturalnych zmian gospodarczych;

–  Nowe modele zarządzania w nowo powstających obszarach gospodarki i w instytucjach rynkowych;

–  Nowe rodzaje pracy, rola pracy, podnoszenie kwalifikacji, tendencje i zmiany na rynkach pracy i w zakresie dochodów we współczesnych społeczeństwach oraz ich wpływ na rozkład dochodów, zachowanie równowagi między życiem zawodowym a prywatnym, środowisko pracy, niedyskryminację, w tym równość płci i włączenie społeczne;

–  Lepsze zrozumienie zmian społecznych w Europie i ich oddziaływania;

–  Wpływ przemian społecznych, technologicznych i gospodarczych na dostęp do bezpiecznego, zdrowego, przystępnego cenowo i zrównoważonego mieszkalnictwa;

–  Ukierunkowanie systemów podatkowych i systemów zabezpieczenia społecznego wraz z polityką w zakresie zabezpieczenia społecznego i inwestycji społecznych na odwrócenie – w sposób sprawiedliwy i trwały – nierówności i podniesienie kwestii wpływu technologii, demografii i różnorodności;

–  Modele sprzyjającego włączeniu społecznemu i zrównoważonego rozwoju i wzrostu dla środowisk miejskich, podmiejskich i wiejskich;

–  Zrozumienie ludzkiej mobilności i jej skutków w kontekście przemian gospodarczych i społecznych, rozpatrywanych w skali globalnej i lokalnej w celu lepszego zarządzania migracją, poszanowania różnic, długoterminowej integracji migrantów, w tym uchodźców, oraz z uwzględnieniem wpływu powiązanych interwencji politycznych; przestrzeganie zobowiązań międzynarodowych i praw człowieka oraz zagadnień pomocy rozwojowej i współpracy na rzecz rozwoju; większy i lepszy dostęp do wysokiej jakości kształcenia, szkoleń, rynku pracy, kultury, usług wsparcia, aktywnego i integracyjnego obywatelstwa, zwłaszcza w przypadku osób w trudnej sytuacji, w tym migrantów;

–  Pokonywanie głównych wyzwań związanych z europejskimi modelami spójności społecznej, imigracji, integracji, zmian demograficznych, starzenia się, niepełnosprawności, edukacji, ubóstwa i wykluczenia społecznego;

–   Zaawansowane strategie i innowacyjne metody sprzyjające równości płci we wszystkich dziedzinach społecznych, gospodarczych i kulturalnych, a także służące zwalczaniu uprzedzeń związanych z płcią i przemocy ze względu na płeć.

–  Systemy kształcenia i szkolenia mające na celu promowanie i optymalne wykorzystanie transformacji cyfrowej w UE, również w celu zarządzania ryzykiem związanym z globalnym połączeniem z siecią i innowacjami technologicznymi, zwłaszcza pojawiającymi się zagrożeniami w sieci, problemami etycznymi, nierównościami społeczno-ekonomicznymi i radykalnymi zmianami na rynkach;

–  Modernizacja stosowanych przez władze publiczne systemów sprawowania rządów i zarządzania w celu angażowania obywateli i zaspokojenia ich oczekiwań odnośnie do świadczenia usług, przejrzystości, dostępności, otwartości, rozliczalności i skoncentrowania się na potrzebach użytkowników.

3.  KLASTER „BEZPIECZEŃSTWO CYWILNE NA RZECZ SPOŁECZEŃSTWA”

3.1.  Uzasadnienie

Współpraca europejska przyczyniła się do tego, że mamy na kontynencie europejskim erę bezprecedensowego pokoju, stabilności i dobrobytu. Europa musi jednak odpowiedzieć na wyzwania wynikające z utrzymujących się zagrożeń dla bezpieczeństwa naszego coraz bardziej złożonego i zdigitalizowanego społeczeństwa. Ataki terrorystyczne i radykalizacja postaw, a także cyberataki i zagrożenia hybrydowe budzą poważne obawy dotyczące bezpieczeństwa i stanowią szczególne obciążenie dla społeczeństw. Uwagi wymagają również nowe, spowodowane przez nowe technologie zagrożenia dla bezpieczeństwa, które pojawią się w najbliższej przyszłości. Przyszłe bezpieczeństwo i dobrobyt zależą od zwiększenia zdolności do ochrony Europy przed takimi zagrożeniami. Nie da się tego zrobić wyłącznie za pomocą środków technicznych, konieczna jest wiedza na temat osób, ich historii, kultury i zachowań, oraz uwzględnienie kwestii etycznych dotyczących równowagi między bezpieczeństwem a wolnością. Ponadto Europa powinna zapewniać sobie niezależność w kwestii technologii mających podstawowe znaczenie dla bezpieczeństwa i wspierać rozwój przełomowych technologii bezpieczeństwa.

Obywatele Europy, instytucje państwowe, organy UE i gospodarka muszą być chronieni przed ciągłymi zagrożeniami związanymi z terroryzmem i przestępczością zorganizowaną, w tym handlem bronią, narkotykami i ludźmi oraz handlem dobrami kultury. Poprawienie polityki publicznej w dziedzinie bezpieczeństwa wymaga lepszego zrozumienia ludzkiego i społecznego wymiaru przestępczości i radykalizacji postaw prowadzącej do aktów przemocy. Kluczowe jest także wzmocnienie ochrony i bezpieczeństwa poprzez lepsze zarządzanie granicami, w tym granicami morskimi i lądowymi. Cyberprzestępczość wzrasta, a związane z nią zagrożenia są coraz bardziej zróżnicowane w miarę wzrostu cyfryzacji gospodarki i społeczeństwa. Europa musi nadal dążyć do zwiększenia cyberbezpieczeństwa, ochrony prywatności cyfrowej, ochrony danych osobowych, a także zwalczać rozprzestrzenianie się fałszywych i szkodliwych informacji, aby zapewnić stabilność demokratyczną, społeczną i gospodarczą. Konieczne są dalsze wysiłki w celu ograniczenia wpływu ekstremalnych zdarzeń pogodowych, które nasilają się w wyniku zmiany klimatu, takich jak powodzie, burze, fale upałów czy susze prowadzące do pożarów lasów, degradacji gleby oraz innych katastrof naturalnych, np. trzęsień ziemi, na życie i źródła utrzymania. Katastrofy naturalne lub spowodowane przez człowieka mogą zagrozić ważnym funkcjom społecznym i krytycznym infrastrukturom, takim jak komunikacja, zdrowie, żywność, woda pitna, zaopatrzenie w energię, transport, bezpieczeństwo i rządy.

Aby stawić czoła tym wyzwaniom, potrzebne są zarówno badania techniczne, jak i badania nad czynnikami ludzkimi mającymi wpływ na zwiększenie odporności na katastrofy, w tym – w odpowiednich przypadkach – aplikacje pozwalające na prowadzenie testów, a także szkolenia i higiena cyberbezpieczeństwa oraz edukacja. Potrzebne są dalsze wysiłki w celu oceny wyników badań nad bezpieczeństwem i promowania ich praktycznych zastosowań.

Celem tego klastra będzie dążenie do synergii, w szczególności w odniesieniu do następujących programów: Fundusz Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Fundusz Zintegrowanego Zarządzania Granicami i program „Cyfrowa Europa”, jak również usprawniona współpraca w dziedzinie badań naukowych i innowacji między agencjami i organizacjami międzyrządowymi, w tym za pośrednictwem mechanizmów wymiany i konsultacji, na przykład w obszarze interwencji „Ochrona i bezpieczeństwo”.

Badania nad bezpieczeństwem są częścią szerzej zakrojonej kompleksowej unijnej reakcji na zagrożenia dla bezpieczeństwa. Działania w tym zakresie przyczyniają się do procesu rozwoju zdolności, zapewniając przyszłą dostępność technologii, technik i zastosowań służących do wypełnienia luk w zdolnościach zidentyfikowanych przez decydentów politycznych i praktyków oraz przez organizacje społeczeństwa obywatelskiego. Już teraz środki finansowe przeznaczone na badania naukowe w ramach unijnego programu ramowego stanowią około 50 % ogółu środków publicznych na badania nad bezpieczeństwem w UE. W pełni wykorzystane zostaną dostępne instrumenty, w tym Europejski program kosmiczny (Galileo i EGNOS, Copernicus, orientacja sytuacyjna w przestrzeni kosmicznej oraz rządowa łączność satelitarna). O ile działania w zakresie badań naukowych i innowacji prowadzone na podstawie niniejszego programu będą ukierunkowane wyłącznie na zastosowania cywilne, prowadzona będzie koordynacja z finansowanymi przez UE badaniami nad obronnością, aby wzmocnić synergię, uznając przy tym, że istnieją obszary technologii podwójnego zastosowania. Unika się powielania finansowania. Współpraca transgraniczna przyczynia się do rozwoju europejskiego jednolitego rynku bezpieczeństwa i poprawy efektywności przemysłu, która leży u podstaw autonomii UE. Należy poświecić odpowiednią uwagę temu, jak ogół społeczeństwa rozumie i postrzega bezpieczeństwo.

Badania nad bezpieczeństwem stanowią odpowiedź na podjęte w ramach programu rzymskiego zobowiązanie do działania na rzecz „bezpiecznej i pewnej Europy”, przyczyniając się do stworzenia prawdziwej i skutecznej unii bezpieczeństwa.

Działania przyczynią się bezpośrednio do realizacji w szczególności następujących celów zrównoważonego rozwoju: Cel 16 – Pokój, sprawiedliwość i silne instytucje.

3.1.1.   Społeczeństwa odporne na katastrofy

Katastrofy miewają różne przyczyny – naturalne lub spowodowane przez człowieka – do których należą ataki terrorystyczne, zdarzenia pogodowe związane z klimatem oraz inne zdarzenia ekstremalne (w tym związane z podnoszeniem się poziomów mórz), pożary lasów, fale upałów, powodzie, susze, pustynnienie, trzęsienia ziemi, tsunami i zdarzenia wulkaniczne, kryzysy w zakresie zaopatrzenia w wodę, zdarzenia pogody kosmicznej, katastrofy przemysłowe i transportowe, incydenty o charakterze chemicznym, biologicznym, radiologicznym i jądrowym (CBRJ), a także wynikające z nich zagrożenia powiązane kaskadowo. Celem jest zapobieganie utracie życia, szkodom dla zdrowia i środowiska, urazom oraz szkodom gospodarczym i materialnym spowodowanym przez katastrofy i ograniczanie wszystkich wyżej wymienionych skutków katastrof, zapewnienie bezpieczeństwa żywnościowego, dostaw leków i usług oraz zaopatrzenia w wodę, a także poprawa zrozumienia i ograniczenie zagrożeń związanych z katastrofami i usprawnienie odbudowy po klęskach i katastrofach. Zakłada to wykorzystanie pełnego spektrum środków zarządzania kryzysowego: począwszy od zapobiegania i szkolenia, aż po zarządzanie kryzysowe i pokryzysowe oraz budowanie odporności.

Ogólne kierunki

–  Technologie, zdolności i zarządzanie w zakresie służb pierwszego reagowania w przypadku działań w sytuacjach kryzysowych, w przypadku katastrof i po ich wystąpieniu oraz na wstępnym etapie odbudowy;

–  Zdolności społeczeństwa do lepszego zapobiegania ryzyku związanemu z katastrofami, kontrolowania go i ograniczania, w tym za pośrednictwem rozwiązań opartych na przyrodzie, poprzez zwiększenie zdolności prognozowania, zapobieganie, gotowość i reagowanie na istniejące i nowe zagrożenia oraz na efekt domina, ocena skutków i lepsze rozumienie czynnika ludzkiego w zarządzaniu ryzykiem i strategiach komunikacji ryzyka;

–  Skuteczniejsze wsparcie podejścia zakładającego odbudowę infrastruktury lepszej jakości niż przed katastrofą według ram z Sendai poprzez lepsze zrozumienie procesu odbudowy po katastrofach i prowadzenie badań w zakresie skuteczniejszej oceny ryzyka;

–  Interoperacyjność urządzeń i procedur w celu ułatwienia transgranicznej współpracy operacyjnej i zintegrowanego rynku UE.

3.1.2.   Ochrona i bezpieczeństwo

Istnieje potrzeba ochrony obywateli przed zagrożeniami dla bezpieczeństwa wynikającymi z działalności przestępczej, w tym przed działalnością terrorystyczną i z zagrożeniami hybrydowymi, oraz reagowania na takie zagrożenia; potrzeba ochrony ludzi, przestrzeni publicznych i infrastruktury krytycznej przed atakami fizycznymi (w tym CBRJW) i cyberatakami; potrzeba zwalczania terroryzmu i radykalizacji postaw prowadzącej do aktów przemocy, w tym potrzeba zrozumienia idei i przekonań terrorystów oraz zwalczania takich idei i przekonań; potrzeba zapobiegania i zwalczania poważnej przestępczości, w tym cyberprzestępczości i przestępczości zorganizowanej (takiej jak piractwo i fałszowanie produktów); wspierania ofiar; śledzenia nielegalnych przepływów finansowych; opracowania nowych zdolności kryminalistycznych; wspierania wykorzystywania danych do celów egzekwowania prawa oraz zapewnienia ochrony danych osobowych w działaniach związanych z egzekwowaniem prawa; wzmocnienia zdolności do ochrony granic, by wspierać zarządzanie granicami powietrznymi, lądowymi i morskimi UE oraz przepływami ludzi i towarów, a także potrzeba zrozumienia czynnika ludzkiego we wszystkich tych zagrożeniach dla bezpieczeństwa i w zapobieganiu im oraz łagodzeniu ich skutków. Konieczne jest utrzymanie elastyczności w celu szybkiego sprostania nowym i nieprzewidzianym wyzwaniom w zakresie bezpieczeństwa, które mogą się pojawić.

Ogólne kierunki

–  Innowacyjne podejścia i technologie dla osób wykonujących zawody związane z ochroną (np. policja, straż pożarna, służby medyczne, straż graniczna i przybrzeżna, urzędy celne), w szczególności w kontekście transformacji cyfrowej i interoperacyjności sił bezpieczeństwa, operatorów infrastruktury, organizacji społeczeństwa obywatelskiego oraz podmiotów zarządzających obszarami otwartymi;

–  Analiza transgranicznych zjawisk w zakresie przestępczości, zaawansowane metody szybkiej, wiarygodnej, ustandaryzowanej i chroniącej prywatność wzmocnionej wymiany danych i gromadzenie najlepszych praktyk;

—  Ludzki i społeczno-gospodarczy wymiar przestępczości i radykalizacji postaw prowadzącej do aktów przemocy, w odniesieniu do osób zaangażowanych lub potencjalnie zaangażowanych w takie działania, jak również poszkodowanych lub potencjalnie poszkodowanych, w tym zrozumienie idei i przekonań terrorystów oraz zwalczanie takich idei i przekonań, a także zrozumienie i zwalczanie przestępstw ze względu na płeć, orientację seksualną lub dyskryminację rasową;

—  Analiza aspektów bezpieczeństwa nowych technologii, takich jak sekwencjonowanie DNA, edycja genomu, nanomateriały i materiały funkcjonalne, sztuczna inteligencja, systemy autonomiczne, drony, robotyka, technologie kwantowe, kryptowaluty, druk 3D i urządzenia do noszenia na ciele, technologia blockchain, jak również zwiększenie wiedzy obywateli, organów publicznych i przemysłu w zakresie zapobiegania powstawaniu nowych zagrożeń dla bezpieczeństwa i zmniejszania istniejących zagrożeń, w tym tych związanych z nowymi technologiami ;

–  Poprawa zdolności przewidywania i analizy na potrzeby kształtowania polityki i zdolności na szczeblu strategicznym w zakresie zagrożeń dla bezpieczeństwa;

–  Ochrona infrastruktury krytycznej, jak również otwartej i publicznej przestrzeni przed zagrożeniami fizycznymi, cyfrowymi i hybrydowymi, z uwzględnieniem skutków zmiany klimatu;

–  Monitorowanie i zwalczanie dezinformacji i fałszywych informacji mających skutki dla bezpieczeństwa, w tym rozwijanie zdolności do wykrywania źródeł manipulacji;

–  Rozwój technologiczny zastosowań cywilnych mających na celu zwiększenie, w stosownych przypadkach, interoperacyjności między ochroną ludności i siłami zbrojnymi;

–  Interoperacyjność urządzeń i procedur w celu ułatwienia transgranicznej, międzyrządowej i międzyagencyjnej współpracy operacyjnej oraz w celu stworzenia zintegrowanego rynku UE;

–  Rozwój narzędzi i metod skutecznego i wydajnego zintegrowanego zarządzania granicami, zwłaszcza w celu zwiększenia zdolności reagowania oraz poprawy zdolności do monitorowania przemieszczania się przez zewnętrzne granice w celu lepszego wykrywania ryzyka, reagowania na incydenty i zapobiegania przestępczości;

–  Wykrywanie niezgodnych z prawem działań na przejściach granicznych i w całym łańcuchu dostaw, w tym rozpoznawanie sfałszowanych lub w inny sposób zmodyfikowanych dokumentów oraz wykrywanie handlu ludźmi i nielegalnymi towarami;

–  Zapewnienie ochrony danych osobowych w ramach czynności egzekwowania prawa, w szczególności ze względu na szybkie zmiany technologiczne, z uwzględnieniem poufności i integralności informacji oraz identyfikowalności wszystkich transakcji i operacji przetwarzania;

–  Rozwój technik identyfikacji podrabianych produktów w celu lepszej ochrony oryginalnych części i towarów oraz kontroli przewożonych produktów.

3.1.3.   Cyberbezpieczeństwo

Szkodliwa cyberdziałalność stanowi zagrożenie nie tylko dla naszych gospodarek, lecz także dla samego funkcjonowania naszych demokracji, dla naszych wolności i naszych wartości. Często zagrożenia te mają charakter przestępczy i wynikają z chęci zysku, ale mogą być także warunkowane politycznie lub strategicznie. Nasze przyszłe bezpieczeństwo, wolność, demokracja i dobrobyt zależą od poprawy naszej zdolności do ochrony UE przed cyberzagrożeniami. Transformacja cyfrowa wymaga znacznej poprawy cyberbezpieczeństwa, tak aby zapewnić ochronę ogromnej liczby podłączonych do internetu urządzeń (stanowiących część internetu rzeczy), a także bezpieczne działanie sieci i systemów informatycznych, w tym tych powiązanych z siecią elektroenergetyczną, zaopatrzeniem w wodę pitną i jej dystrybucją, pojazdamisystemami transportowymi, szpitalami, finansami, instytucjami publicznymi, fabrykami i domami. Europa musi budować odporność na cyberataki i opracowywać skuteczne środki w zakresie cyberprewencji, upewniając się, że ochrona danych i wolności obywateli UE są wzmacniane. W interesie Unii leży zapewnienie, aby rozwijała i utrzymała podstawowe zdolności strategiczne w zakresie cyberbezpieczeństwa w celu ochrony swojego jednolitego rynku cyfrowego, a w szczególności ochrony sieci i systemów informatycznych o znaczeniu krytycznym oraz w celu dostarczania kluczowych usług w zakresie cyberbezpieczeństwa. Unia musi mieć możliwość zabezpieczenia swoich zasobów cyfrowych w sposób autonomiczny i konkurowania na światowym rynku cyberbezpieczeństwa.

Ogólne kierunki

–  Technologie w całym cyfrowym łańcuchu wartości (od bezpiecznych komponentów i kryptografii postkwantowej po oprogramowanie i sieci zdolne do samonaprawy);

–  Technologie, metody, normy i najlepsze praktyki w celu usunięcia zagrożeń dla cyberbezpieczeństwa, przewidujące przyszłe potrzeby oraz pozwalające na utrzymanie konkurencyjnego europejskiego przemysłu, w tym narzędzia elektronicznej identyfikacji i wykrywania zagrożeń, higiena cyberbezpieczeństwa, jak również materiały szkoleniowe i edukacyjne;

–  Otwarta współpraca w zakresie europejskiej sieci kompetencji w dziedzinie cyberbezpieczeństwa oraz centrum kompetencji.

4.   KLASTER „TECHNOLOGIE CYFROWE, PRZEMYSŁ I PRZESTRZEŃ KOSMICZNA

4.1.   Uzasadnienie

W celu zapewnienia konkurencyjności przemysłu i zdolności do sprostania przyszłym globalnym wyzwaniom UE musi zwiększyć swoją technologiczną niezależność oraz wzmocnić swoje zdolności naukowe, technologiczne i przemysłowe w kluczowych obszarach stanowiących podstawę transformacji naszej gospodarki, naszych miejsc pracy i naszego społeczeństwa.

Przemysł UE zapewnia jedną piątą miejsc pracy i dwie trzecie inwestycji w prywatnym sektorze badawczo-rozwojowym oraz generuje 80 % unijnego eksportu. Nowa fala innowacji, obejmująca połączenie technologii fizycznych i cyfrowych, stworzy ogromne możliwości dla przemysłu unijnego i poprawi jakość życia obywateli UE.

Głównym czynnikiem rozwoju jest cyfryzacja. W miarę jej szybkiego rozwoju we wszystkich sektorach inwestycje w obszarach priorytetowych, od wiarygodnej sztucznej inteligencji po internet nowej generacji, obliczenia wielkiej skali, fotonikę, technologie kwantowe, robotykę oraz mikro- i nanoelektronikę, stają się kluczowe dla pozycji naszej gospodarki i zrównoważonego rozwoju naszego społeczeństwa. Inwestycje w technologie cyfrowe oraz produkcja i wykorzystanie tych technologii przyczyniają się w znacznym stopniu do zwiększenia wzrostu gospodarczego w UE: tylko w latach 2001–2011 wyniosło ono 30 %. W tym kontekście w dalszym ciągu podstawową rolę w całej UE odgrywają MŚP, zarówno pod względem wzrostu gospodarczego, jak i zatrudnienia. Wdrażanie cyfrowych rozwiązań przez MŚP sprzyja konkurencyjności i zrównoważonemu rozwojowi.

Kluczowe technologie prorozwojowe(16) stanowią podstawę połączenia świata cyfrowego i fizycznego, które jest centralnym elementem tej nowej światowej fali innowacji. Inwestowanie w badania naukowe, rozwój, demonstracje i wdrażanie kluczowych technologii prorozwojowych oraz zapewnienie bezpiecznych, zrównoważonych i przystępnych cenowo dostaw surowców i materiałów zaawansowanych zapewni autonomię strategiczną Unii i pomoże przemysłowi unijnemu w znacznej redukcji śladu węglowego i środowiskowego.

W stosownych przypadkach będą również rozwijane specjalne przyszłe i powstające technologie.

Przestrzeń kosmiczna ma znaczenie strategiczne: około 10 % unijnego PKB zależy od korzystania z usług sektora kosmicznego. W UE działa światowej klasy sektor kosmiczny z silnym sektorem produkcji satelitów oraz dynamicznym sektorem usług pochodnych. Przestrzeń kosmiczna zapewnia ważne narzędzia monitorowania, komunikacji, nawigacji i nadzoru oraz otwiera wiele możliwości rynkowych, zwłaszcza w połączeniu z technologiami cyfrowymi i innymi źródłami danych. UE musi jak najlepiej wykorzystać te możliwości poprzez pełne wykorzystanie potencjału programów kosmicznych Copernicus, EGNOS i Galileo oraz poprzez ochronę infrastruktury kosmicznej i naziemnej przed zagrożeniami związanymi z przestrzenią kosmiczną.

UE ma wyjątkową szansę, aby stać się światowym liderem i zwiększyć swój udział w rynkach światowych poprzez wykazanie, w jaki sposób transformacja cyfrowa, rola lidera w kluczowych technologiach prorozwojowych i technologiach kosmicznych, przejście na gospodarkę niskoemisyjną o obiegu zamkniętym i konkurencyjność mogą wzajemnie się wzmacniać dzięki doskonałości naukowej i technologicznej.

Aby gospodarka o obiegu zamkniętym, niskoemisyjna i scyfryzowana stała się rzeczywistością, potrzebne są działania na szczeblu UE ze względu na złożoność łańcuchów wartości, systemowy i wielodyscyplinarny charakter technologii oraz wysokie koszty ich opracowania, a także międzysektorowy charakter problemów, które należy rozwiązać. UE musi dopilnować, aby wszystkie podmioty przemysłowe oraz ogół społeczeństwa mogły korzystać z zaawansowanych, ekologicznych technologii i cyfryzacji. Samo opracowanie technologii nie wystarczy. Społeczne rozumienie tych technologii i ewolucji ma kluczowe znaczenie dla zaangażowania użytkowników końcowych i dla zmiany zachowań.

Infrastruktura ukierunkowana na przemysł, w tym linie pilotażowe, pomogą przedsiębiorstwom unijnym, a w szczególności MŚP, we wdrożeniu tych technologii i poprawie ich innowacyjności. Proces ten może być ułatwiany także przez inne programy UE.

Silne zaangażowanie przemysłu i społeczeństwa obywatelskiego jest niezbędne do ustalenia priorytetów i opracowania planów w zakresie badań naukowych i innowacji, zwiększenia efektu mnożnikowego finansowania ze środków publicznych poprzez inwestycje prywatne i publiczne, a także zapewnienia lepszego wykorzystania rezultatów. Głównymi elementami sukcesu są zrozumienie społeczne i społeczna akceptacja, w tym uwzględnienie projektowania produktów, towarów i usług, a także nowy program na rzecz umiejętności i normalizacji dostosowanych do potrzeb przemysłu.

Połączenie działań w zakresie technologii cyfrowych, kluczowych technologii prorozwojowych i technologii kosmicznych oraz zrównoważonej podaży surowców umożliwi zastosowanie bardziej systemowego podejścia oraz szybszą i pogłębioną transformację cyfrową i przemysłową. Dzięki temu badania naukowe i innowacje w tych dziedzinach przyczynią się do realizacji polityki UE w dziedzinie przemysłu, cyfryzacji, środowiska, energii i klimatu, gospodarki o obiegu zamkniętym, surowców, materiałów zaawansowanych i przestrzeni kosmicznej.

Zapewniona zostanie komplementarność z działalnością podejmowaną w szczególności w ramach programu „Cyfrowa Europa” i programu kosmicznego, przy poszanowaniu podziału między programami i unikaniu nakładania się działań.

Działania przyczynią się bezpośrednio do realizacji w szczególności następujących celów zrównoważonego rozwoju: Cel 8 – Wzrost gospodarczy i godna praca; Cel 9 – Innowacyjność, przemysł i infrastruktura; Cel 12 – Odpowiedzialna konsumpcja i produkcja; Cel 13 – Działania w dziedzinie klimatu.

4.2.   Obszary interwencji

4.2.1.   Technologie produkcyjne

Sektor produkcji jest główną siłą napędową zatrudnienia i dobrobytu w UE, wytwarzając ponad trzy czwarte światowego eksportu UE i zapewniając ponad 100 mln pośrednich i bezpośrednich miejsc pracy. Najważniejszym wyzwaniem dla sektora produkcji UE jest utrzymanie konkurencyjności na poziomie światowym dzięki bardziej inteligentnym i spersonalizowanym produktom o wysokiej wartości dodanej, wytworzonym przy znacznie niższych kosztach energii i zasobów materiałowych oraz o zmniejszonym śladzie węglowym i środowiskowym. Wkład sektora kultury i sektora kreatywnego oraz wgląd w związki między ludźmi a technologią w kontekście produkcji, jaki zapewniają nauki społeczne i humanistyczne, będzie miał zasadnicze znaczenie dla ułatwienia osiągnięcia wartości dodanej. Przeanalizowany zostanie również wpływ na pracę i zatrudnienie.

Ogólne kierunki

–  Przełomowe technologie produkcyjne, takie jak produkcja biotechnologiczna, obróbka przyrostowa, elastyczna i inteligentna robotyka przemysłowa oparta na współpracy, produkcja zintegrowana z udziałem człowieka, również promowane za pośrednictwem unijnej sieci infrastruktury ukierunkowanej na przemysł, która świadczy usługi w celu przyspieszenia procesu transformacji technologicznej i absorpcji przez przemysł UE;

–  Przełomowe innowacje wykorzystujące różne technologie prorozwojowe w całym łańcuchu wartości. Przykładami są technologie konwergencyjne, sztuczna inteligencja, technologie „digital twin”, analityka danych, technologie kontrolne, technologie wykorzystujące czujniki, inteligentna robotyka przemysłowa oparta na współpracy, systemy uwzględniające aspekty społeczno-kulturowe, produkcja biotechnologiczna, zaawansowane baterie oraz technologie wodorowe – z uwzględnieniem technologii wodorowych opartych na energii ze źródeł odnawialnych – i technologie ogniw paliwowych, zaawansowane technologie plazmowe i laserowe;

–  Umiejętności, miejsca pracy i przedsiębiorstwa w pełni dostosowane do nowych technologii, zgodnie z europejskimi wartościami społecznymi;

–  Elastyczne, wysoce precyzyjne, bezawaryjne, niskoemisyjne, produkujące mało odpadów, zrównoważone i neutralne dla klimatu kognitywne zakłady, zgodnie z zasadami gospodarki o obiegu zamkniętym, a także inteligentne i energooszczędne systemy produkcji zaspokajające potrzeby konsumentów;

–  Przełomowe innowacje w technikach w zakresie eksploracji miejsc budowy, w celu pełnej automatyzacji montażu na miejscu i komponentów prefabrykowanych.

4.2.2.   Kluczowe technologie cyfrowe

Zasadnicze znaczenie dla konkurencyjności UE oraz jej zorientowania na obywatela i kwestie społeczne będą miały zachowanie i autonomiczny rozwój solidnych zdolności w zakresie projektowania i produkcji w dziedzinie kluczowych technologii cyfrowych, takich jak mikro- i nanoelektronika, mikrosystemy, fotonika, oprogramowanie i systemy cyberfizyczne oraz ich integracja, a także materiały zaawansowane dla tych zastosowań.

Ogólne kierunki

–  Mikro- i nanoelektronika, w tym koncepcje dotyczące projektowania i przetwarzania, komponenty i urządzenia produkcyjne odpowiadające na szczególne potrzeby transformacji cyfrowej i globalnych wyzwań w zakresie wydajności, funkcjonalności, zużycia energii i materiałów, oraz w zakresie integracji;

–  Efektywne i bezpieczne technologie detekcji i uruchamiania oraz ich współintegracja z jednostkami obliczeniowymi jako czynnik umożliwiający rozwój przemysłu i internetu rzeczy, w tym innowacyjnych rozwiązań w zakresie elastycznych materiałów spełniających normy w celu produkcji przedmiotów interaktywnych przyjaznych dla człowieka;

–  Technologie uzupełniające lub alternatywne dla nanoelektroniki, takie jakzintegrowane obliczenia kwantowe, przekazywanie i wykrywanie, a także elementy obliczeń neuromorficznych i spintronika;

–  Architektura obliczeniowa i procesory akceleratorów o niskim poborze mocy dla szerokiej gamy zastosowań, w tym neuromorficzne technologie obliczeniowe służące zastosowaniom sztucznej inteligencji, architektura rozproszonych zasobów informatycznych (ang. edge computing), cyfryzacja przemysłu, duże zbiory danych i przetwarzanie w chmurze, inteligentna energia oraz pojazdy podłączone do internetu i zautomatyzowane;

–  Projektowanie sprzętu komputerowego zapewniające solidne gwarancje zaufanego wykonania, z wbudowanymi zabezpieczeniami prywatności i bezpieczeństwa w odniesieniu do danych wejściowych/wyjściowych, kwantowe technologie obliczeniowe oraz instrukcje przetwarzania i odpowiednie interfejsy człowiek-maszyna;

–  Technologie fotoniczne umożliwiające zastosowania wykorzystujące przełomowe postępy w zakresie funkcjonalności, integracji i wydajności;

–  Systemowe i kontrolne technologie inżynierii w celu wspierania elastycznych, zdolnych do rozwoju i w pełni autonomicznych systemów dla wiarygodnych aplikacji kontaktujących się ze światem fizycznym i z ludźmi, w tym w kluczowych dziedzinach przemysłu i bezpieczeństwa;

–  Technologie w zakresie oprogramowania służące poprawie jakości, cyberbezpieczeństwa i niezawodności oprogramowania oraz wydłużeniu okresu eksploatacji, zwiększeniu wydajności w zakresie rozwoju oraz wprowadzeniu wbudowanej sztucznej inteligencji i odporności oprogramowania i jego architektury;

–  Nowe technologie prowadzące do rozwoju technologii cyfrowych .

4.2.3.  Nowe technologie prorozwojowe

Kluczowe technologie prorozwojowe wykazały potencjał w zakresie stymulowania innowacji w wielu sektorach(17). Aby ułatwić rozwój nowych technologii prorozwojowych i tworzenie innowacji, należy wskazać tematy badawcze sprzyjające przeobrażeniom i wspierać je od wczesnego etapu rozpoznawczego do demonstracji w zastosowaniach pilotażowych. Co więcej, pojawiające się, często interdyscyplinarne, społeczności potrzebują pomocy, aby osiągnąć masę krytyczną umożliwiającą im systematyczne rozwijanie obiecujących technologii i dopracowywanie ich. Celem jest umożliwienie doprowadzenia nowych technologii prorozwojowych do poziomów zaawansowania, które pozwalają na uwzględnienie ich w planach badań i innowacji przemysłowych.

Ogólne kierunki

—  wsparcie dla przyszłych i pojawiających się tendencji w zakresie kluczowych technologii prorozwojowych;

—  wsparcie na rzecz powstających społeczności obejmujące od samego początku podejście ukierunkowane na człowieka;

—  ocena, jak rewolucyjne są nowe technologie przemysłowe, oraz ich wpływu na ludzi, przemysł, społeczeństwo i środowisko, tworzenie interfejsów z planami działania dla przemysłu;

—  rozszerzenie podstawy przemysłowej do przyjęcia potencjalnie przełomowych technologii i innowacji, w tym rozwój zasobów ludzkich i w kontekście globalnym.

4.2.4.   Materiały zaawansowane

UE jest światowym liderem w dziedzinie materiałów zaawansowanych i związanych z nimi procesów, które stanowią 20 % jej bazy przemysłowej i są podstawą niemal wszystkich łańcuchów wartości poprzez transformację surowców. Aby zachować konkurencyjność i zaspokoić potrzeby obywateli w zakresie zrównoważonych, bezpiecznych i zaawansowanych materiałów, UE musi zainwestować w badania naukowe nad nowymi materiałami, także materiałami pochodzenia biologicznego i zasobooszczędnymi innowacyjnymi materiałami budowlanymi, oraz poprawić trwałość materiałów i ich zdolność do recyklingu, zmniejszyć ślad węglowy i środowiskowy oraz promować międzysektorowe innowacje w przemyśle poprzez wspieranie nowych zastosowań we wszystkich sektorach przemysłu. Materiały zaawansowane odgrywają również ogromną rolę, jeśli chodzi o potrzeby obywateli.

Ogólne kierunki

–  Materiały (w tym polimery, biomateriały, nanomateriały, materiały dwuwymiarowe, inteligentne i wielomateriałowe – także lignoceluloza – kompozyty, metale i stopy) i materiały zaawansowane, (np. kwantowe, inteligentne, fotoniczne i nadprzewodzące) zaprojektowane z myślą o nowych właściwościach i funkcjach oraz spełniające wymogi regulacyjne (a jednocześnie nieprowadzące do wzrostu presji na środowisko w trakcie całego cykluich życia, od produkcji po użytkowanie lub wycofanie z eksploatacji);

–  Zintegrowane procesy i produkcja materiałów zgodnie z podejściem zorientowanym na konsumenta i etycznym, w tym działania przednormatywne i ocena cyklu życia, pozyskiwanie surowców i zarządzanie nimi, trwałość, przydatność do ponownego użycia i recyklingu, bezpieczeństwo, ocena ryzyka dla zdrowia ludzkiego i dla środowiska oraz zarządzanie ryzykiem;

–  Czynniki rozwoju materiałów zaawansowanych, takie jak charakterystyka (np. do celów zapewnienia jakości), modelowanie i symulacja, pilotaż i zwiększanie skali;

–  Określony i potraktowany priorytetowo w porozumieniu z państwami członkowskimi unijny ekosystem innowacji w zakresie infrastruktury technologicznej(18) – sieciowy i dostępny wszystkim zainteresowanym podmiotom – które świadczą usługi w celu przyspieszenia procesu transformacji technologicznej i absorpcji przez przemysł UE, zwłaszcza przez MŚP; obejmie to wszystkie kluczowe technologie niezbędne do umożliwienia innowacji w dziedzinie materiałów;

–  Rozwiązania oparte na materiałach zaawansowanych do celów dziedzictwa kulturowego, projektowania, architektury i ogólnej kreatywności, silnie ukierunkowane na użytkownika, w celu zapewnienia wartości dodanej dla sektorów przemysłowych i branż kreatywnych.

4.2.5.   Sztuczna inteligencja i robotyka

Jednym z megatrendów jest czynienie wszystkich przedmiotów i urządzeń inteligentnymi i podłączanie ich do sieci. Naukowcy i innowatorzy pracujący nad sztuczną inteligencją i oferowaniem nowych zastosowań w dziedzinie robotyki i w innych dziedzinach będą mieli kluczowe znaczenie dla wzrostu gospodarczego i wzrostu wydajności w przyszłości. Wiele sektorów, w tym sektor zdrowia, produkcji, stoczniowy, budownictwo, sektory usług i rolnictwo, będzie wykorzystywać i dalej rozwijać tę kluczową technologię prorozwojową w innych częściach programu ramowego. W dalszej ewolucji należy zapewnić, by wszystkie zastosowania oparte na sztucznej inteligencji były w całej UE prowadzone otwarcie, zapewniały bezpieczeństwo oraz by nie wyrządzały szkód społecznych ani środowiskowych, uwzględniać od samego początku aspekty etyczne i ocenę ryzyka oraz ograniczać możliwości szkodliwego wykorzystania takich zastosowań oraz niezamierzonej dyskryminacji, takiej jak dyskryminacja ze względu na płeć, rasę lub niepełnosprawność. Konieczne jest również zapewnienie, aby sztuczna inteligencja była rozwijana w dobrze skoordynowanych ramach odznaczających się poszanowaniem wartości UE, zasad etycznych oraz Karty praw podstawowych Unii Europejskiej. Program ten będzie uzupełniany działaniami przewidzianymi w ramach programu „Cyfrowa Europa”.

Ogólne kierunki

–  Technologie prorozwojowe w dziedzinie sztucznej inteligencji, takie jak sztuczna inteligencja łatwa do wyjaśnienia, etyczna sztuczna inteligencja, sztuczna inteligencja kontrolowana przez człowieka, uczenie się maszyn bez nadzoru, wydajność danych oraz zaawansowane interakcje człowiek–maszyna i maszyna–maszyna;

–  Bezpieczna, inteligentna, oparta na współpracy i efektywna robotyka i złożone systemy wbudowane i autonomiczne;

–  Technologie sztucznej inteligencji ukierunkowane na człowieka służące rozwiązaniom opartym na sztucznej inteligencji;

–  Rozwój i tworzenie sieci kompetencji badawczych w dziedzinie sztucznej inteligencji w całej Europie w ramach otwartej współpracy przy jednoczesnym rozwijaniu zdolności testów zamkniętych;

–  Wykorzystanie sztucznej inteligencji i robotyki do wspierania osób z niepełnosprawnościami i włączania osób marginalizowanych w nurt społeczeństwa;

–  Technologie na potrzeby otwartych platform sztucznej inteligencji, w tym algorytmy oprogramowania, repozytoria danych, systemy agentowe, robotyka i platformy systemów autonomicznych.

4.2.6.   Internet nowej generacji

Internet stał się kluczowym czynnikiem cyfrowej transformacji wszystkich sektorów naszej gospodarki i społeczeństwa. UE musi odgrywać przewodnią rolę w tworzeniu internetu nowej generacji opartego na ekosystemie ukierunkowanym na człowieka zgodnie z naszymi wartościami społecznymi i etycznymi. Inwestycje w technologie i oprogramowanie w zakresie internetu nowej generacji przyczynią się do poprawy konkurencyjności przemysłu unijnego w gospodarce światowej. Optymalizacja stosowania internetu nowej generacji w całej UE będzie wymagać współpracy na dużą skalę między zainteresowanymi stronami. Pod uwagę należy brać również normy etyczne regulujące internet nowej generacji.

Ogólne kierunki

–  Technologie i systemy na rzecz wiarygodnych i energooszczędnych inteligentnych sieci i infrastruktury usługowej (łączność wykraczająca poza 5G, infrastruktura oparta na oprogramowaniu, internet rzeczy, systemy systemów, infrastruktury chmur obliczeniowych, sieci optyczne kolejnej generacji, chmury kognitywne i kwantowe oraz internet kwantowy, integracja łączności satelitarnej), umożliwiające wykorzystanie zdolności w czasie rzeczywistym, wirtualizację i zarządzanie zdecentralizowane (ultraszybka i elastyczna łączność radiowa, architektura rozproszonych zasobów informatycznych, wspólne konteksty i wiedza), aby zapewnić skalowalną, efektywną, niezawodną i pewną wydajność sieci nadającą się do wdrażania usług na szeroką skalę;

–  Aplikacje i usługi internetu nowej generacji dla konsumentów, przemysłu i społeczeństwa, oparte na zaufaniu, sprawiedliwości, interoperacyjności, lepszym kontrolowaniu danych przez użytkowników, przejrzystym języku dostępu, nowych koncepcjach interakcji multimodalnej, integracyjnym i wysoce spersonalizowanym dostępie do przedmiotów, informacji i treści, w tym integracyjnych i wiarygodnych mediów, mediów społecznościowych i sieci społecznościowych, jak również modele biznesowe w zakresie transakcji i usług dokonywanych za pomocą wspólnie wykorzystywanej infrastruktury;

–  Oprogramowanie pośredniczące, w tym technologie rozproszonego rejestru takie jak technologia blockchain, działające w środowiskach wysoce rozproszonych, ułatwiające mapowanie danych i przekazywanie danych pomiędzy infrastrukturami hybrydowymi, z uwzględnieniem nieodłącznej ochrony danych, włączające sztuczną inteligencję, analizę danych, bezpieczeństwo i kontrolę aplikacji i usług internetowych opartych na swobodnym przepływie danych i wiedzy;

4.2.7.  Zaawansowane obliczenia i duże zbiory danych

Obliczenia wielkiej skali i duże zbiory danych stały się niezbędne w nowej globalnej gospodarce opartej na danych, w której przewaga obliczeniowa prowadzi do przewagi konkurencyjnej. Analityka w zakresie obliczeń wielkiej skali i dużych zbiorów danych powinna być ułatwiana w całej UE i ma zasadnicze znaczenie dla kształtowania polityki, pozycji lidera w nauce, innowacji i konkurencyjności przemysłowej oraz dla utrzymania suwerenności krajowej, przy poszanowaniu kwestii etycznych. Działania te zostaną uzupełnione działaniami w ramach programu „Cyfrowa Europa”.

Ogólne kierunki

–  Obliczenia wielkiej skali: nowa generacja kluczowych technologii i systemów eksaskalowych i ponadeksaskalowych (np. mikroprocesory o niskim zużyciu energii, oprogramowanie, integracja systemu); algorytmy, kody i aplikacje oraz narzędzia analityczne i stanowiska badawcze; pilotażowe stanowiska badawcze i usługi dla przemysłu; wspieranie badań naukowych i innowacji – najlepiej przy udziale wszystkich państw członkowskich – na rzecz światowej klasy infrastruktury obliczeń wielkiej skali, w tym pierwszej infrastruktury hybrydowej obliczeń wielkiej skali/kwantowych i infrastruktury do wspólnych usług w UE;

–  Duże zbiory danych: Analiza danych o ekstremalnej wydajności; „Uwzględnienie ochrony prywatności już w fazie projektowania” w odniesieniu do analizy dużych zbiorów danych osobowych i poufnych; technologie na potrzeby platform danych na pełną skalę do celów ponownego wykorzystywania danych przemysłowych, osobowych i otwartych; zarządzanie danymi, interoperacyjność i narzędzia łączące; zastosowania danych na potrzeby globalnych wyzwań; metody w zakresie nauki o danych;

–  Zmniejszenie śladu węglowego procesów ICT, obejmujące sprzęt, architekturę, protokoły komunikacyjne, oprogramowanie, czujniki, sieci, przechowywanie i centra danych, w tym ustandaryzowane oceny.

4.2.8.  Przemysł o obiegu zamkniętym

Europa jest liderem światowego przechodzenia na gospodarkę o obiegu zamkniętym. Przemysł europejski powinien stać się przemysłem o obiegu zamkniętym: wartość zasobów, materiałów i produktów powinna być utrzymywana znacznie dłużej niż obecnie, prowadząc nawet do powstania nowych łańcuchów wartości. Kluczowe znaczenie ma zaangażowanie obywateli.

Surowce pierwotne będą nadal odgrywać ważną rolę w gospodarce o obiegu zamkniętym, a szczególną uwagę należy zwrócić na ich zrównoważone pozyskiwanie, stosowanie i produkcję. Należy zapewnić bezpieczne i zrównoważone cykle materiałowe. Z myślą o obiegu zamkniętym należy zaprojektować całkowicie nowe materiały, w tym materiały i produkty pochodzenia biologicznego, oraz procesy oparte na biotechnologii. Stworzenie przemysłu o obiegu zamkniętym będzie miało wiele zalet dla Europy. Doprowadzi to do bezpiecznych, zrównoważonych i przystępnych cenowo dostaw surowców, co z kolei zapewni przemysłowi ochronę przed niedoborem zasobów i niestabilnymi cenami. Stworzy również nowe możliwości rynkowe i innowacyjne, bardziej zasobooszczędne i energooszczędne sposoby produkcji. Powinno się ułatwiać i stymulować badania i rozwój ukierunkowane na opracowanie bezpieczniejszych substancji.

Celem jest opracowanie przystępnych cenowo przełomowych innowacji oraz zastosowanie kombinacji zaawansowanych technologii i procesów, tak aby uzyskać maksymalną wartość ze wszystkich zasobów.

Ogólne kierunki

–  Symbioza przemysłu uwzględniająca przepływy zasobów między zakładami w różnych sektorach i między społecznościami miejskimi; procesy i materiały służące do transportu, przetwarzania, ponownego użycia i magazynowania zasobów, łączące waloryzację produktów ubocznych, odpadów, ścieków i CO2;

–  Waloryzacja i ocena cyklu życia strumieni materiałów i produktów przy wykorzystaniu nowych alternatywnych substratów, kontroli zasobów, śledzenia i sortowania materiałów (w tym zwalidowanych metod badawczych i narzędzi oceny ryzyka dla zdrowia ludzkiego i dla środowiska);

–  Produkty, usługi i nowe modele biznesowe zaprojektowane z uwzględnieniem środowiska dla lepszej eksploatacji w całym cyklu życia, większej trwałości, możliwości modernizacji i łatwości naprawy, demontażu, ponownego użycia i recyklingu;

–  Skuteczny sektor recyklingowy maksymalizujący potencjał i bezpieczeństwo materiałów wtórnych oraz minimalizujący zanieczyszczenie (nietoksyczne cykle materiałowe), obniżenie jakości i spadek ilości po zakończeniu przetwarzania;

–  Eliminacja substancji potencjalnie niebezpiecznych w fazie produkcji i wycofania z eksploatacji, a gdy nie jest to możliwe – bezpieczne postępowanie z takimi substancjami; bezpieczne substytuty oraz bezpieczne i efektywne pod względem kosztów technologie produkcji;

–  Zrównoważona dostawa i zastąpienie surowców, w tym surowców krytycznych, obejmujące cały łańcuch wartości.

4.2.9.  Przemysł niskoemisyjny i ekologiczny

Sektory przemysłu, w tym sektory energochłonne takie jak przemysł stalowy, przyczyniają się do tworzenia milionów miejsc pracy, a ich konkurencyjność jest kluczem do dobrobytu naszych społeczeństw. Odpowiadają one jednak za 20 % światowych emisji gazów cieplarnianych i mają duży wpływ na środowisko (zwłaszcza pod względem zanieczyszczenia powietrza, wody i gleby).

Przełomowe technologie mające na celu osiągnięcie znacznych ograniczeń emisji gazów cieplarnianych i zanieczyszczeń oraz zapotrzebowania na energię w UE, często w połączeniu z opisanymi powyżej technologiami służącymi przejściu na przemysł o obiegu zamkniętym, doprowadzą do silnych łańcuchów wartości w przemyśle, zrewolucjonizowania zdolności produkcyjnych i poprawy światowej konkurencyjności przemysłu, a jednocześnie wniosą kluczowy wkład w nasze cele dotyczące działań w dziedzinie klimatu i jakości środowiska.

Ogólne kierunki

–  Technologie procesowe, w tym ogrzewanie i chłodzenie, narzędzia cyfrowe, automatyzacja i wielkoskalowe demonstracje wydajności procesów, a także zasobooszczędność i efektywność energetyczna; znaczne ograniczenie lub uniknięcie emisji przemysłowych gazów cieplarnianych i zanieczyszczeń, w tym cząstek stałych;

–  Waloryzacja przemysłowa CO2 i jego waloryzacja w innych sektorach;

–  Technologie konwersji służące zrównoważonemu wykorzystywaniu źródeł węgla w celu zwiększenia zasobooszczędności i ograniczenia emisji, w tym hybrydowe systemy energetyczne dla przemysłu i sektora energetycznego oferujące potencjał dekarbonizacji;

–  Elektryfikacja i wykorzystanie niekonwencjonalnych źródeł energii w zakładach przemysłowych oraz wymiana energii i zasobów między zakładami przemysłowymi (np. za pomocą symbiozy przemysłu);

–  Produkty przemysłowe, do których produkcji stosowane są procesy produkcji o niskiej lub zerowej emisji dwutlenku węgla.

4.2.10.   Przestrzeń kosmiczna, w tym obserwacja Ziemi

Systemy i usługi sektora kosmicznego UE przyczyniają się do zmniejszenia kosztów i poprawy wydajności, oferują rozwiązania wyzwań społecznych, zwiększają odporność społeczną, pomagają monitorować zmianę klimatu i jej przeciwdziałać oraz sprzyjają konkurencyjnej i zrównoważonej gospodarce. Wsparcie UE było niezbędne do osiągnięcia tych korzyści i skutków. Działania w zakresie badań naukowych i innowacji powinny również wspierać rozwój unijnego programu kosmicznego, który musi pozostać w czołówce.

UE będzie wspierać synergię między sektorem kosmicznym a kluczowymi technologiami prorozwojowymi (zaawansowane systemy produkcji, internet rzeczy, duże zbiory danych, fotonika, technologie kwantowe, robotyka i sztuczna inteligencja); wspierać prosperujący, przedsiębiorczy i konkurencyjny sektor kosmiczny wyższego i niższego szczebla, w tym przemysł i MŚP; zwiększać zastosowanie kosmicznych technologii, danych i usług w innych sektorach i pomagać w zapewnianiu niezależności technologicznej w zakresie dostępu do przestrzeni kosmicznej i jej wykorzystania w strategiczny, bezpieczny i pewny sposób; a także promować środki budowania zdolności. Działania będą opierać się przede wszystkim na planach działania, z uwzględnieniem procesu harmonizacji Europejskiej Agencji Kosmicznej (ESA) i odpowiednich inicjatyw państw członkowskich, a w stosownych przypadkach będą realizowane we współpracy z ESA i Agencją Unii Europejskiej ds. Programu Kosmicznego zgodnie z rozporządzeniem ustanawiającym program kosmiczny Unii Europejskiej. Z części dotyczącej przestrzeni kosmicznej wspierane będą także zaproszenia oddolne, aby umożliwić pojawienie się przyszłych technologii kosmicznych.

Istnieje potrzeba szerszego wdrożenia, wykorzystania i aktualizowania nowych technologii oraz ciągłych badań naukowych i innowacji w celu wyeliminowania luk w odniesieniu do obserwacji Ziemi na lądzie, na morzu oraz w atmosferze (np. zdrowe oceany i morza, ochrona ekosystemów), z wykorzystaniem programu Copernicus i innych odpowiednich programów europejskich jako najważniejszych zasobów, koordynując działania za pośrednictwem Globalnej Sieci Systemów Obserwacji Ziemi (GEOSS) i jej europejskiej części EuroGEOSS.

Ogólne kierunki

–  Europejskie globalne systemy nawigacji satelitarnej (Galileo i EGNOS): innowacyjne zastosowania, globalna absorpcja, w tym partnerzy międzynarodowi, rozwiązania służące poprawie odporności, uwierzytelnianie, integralność usług, rozwój podstawowych elementów, takich jak chipsety, odbiorniki i anteny, trwałość łańcuchów dostaw, w warunkach efektywności kosztowej i dostępności cenowej, nowe technologie (np. technologie kwantowe, łącza optyczne, ładunki programowalne) pod kątem zrównoważonego korzystania z usług w celu wywarcia wpływu na wyzwania społeczne. Tworzenie systemów nowej generacji w odpowiedzi na nowe wyzwania, takie jak bezpieczeństwo lub jazda autonomiczna;

–  Europejski program obserwacji Ziemi (Copernicus): optymalne wykorzystanie korzyści z pełnej i bezpłatnej polityki otwartych danych, opracowywanie innowacyjnych zastosowań, wdrażanie w skali europejskiej i światowej, z uwzględnieniem podmiotów spoza dziedziny kosmicznej, oraz partnerstwa międzynarodowe, badania naukowe niezbędne do utrzymania, poprawy i rozwoju usług podstawowych i badania naukowe w zakresie asymilacji i wykorzystywania danych kosmicznych, odporność i ewolucja usług, trwałość łańcuchów dostaw, czujniki, systemy i koncepcje misji (np. platformy stratosferyczne, drony, lekkie satelity); kalibracja i walidacja; trwałe wykorzystanie usług i wywieranie wpływu na wyzwania społeczne; techniki przetwarzania danych pochodzących z obserwacji Ziemi, w tym dużych zbiorów danych, zasoby obliczeniowe i narzędzia algorytmiczne. Tworzenie systemów nowej generacji w odpowiedzi na wyzwania, takie jak zmiana klimatu, zagadnienia związane z obszarami polarnymi i bezpieczeństwo; rozszerzenie zakresu portfela produktów i usług programu Copernicus;

–  Orientacja sytuacyjna w przestrzeni kosmicznej: zmiany na rzecz wsparcia solidnych zdolności UE w zakresie monitorowania i prognozowania stanu środowiska przestrzeni kosmicznej, np. pogody kosmicznej, w tym zagrożeń związanych z promieniowaniem, śmieci kosmicznych i obiektów bliskich Ziemi. Rozwój technologii czujników oraz nowych koncepcji usług, takich jak zarządzanie ruchem w przestrzeni kosmicznej, zastosowania i usługi w celu zabezpieczenia infrastruktury krytycznej w przestrzeni kosmicznej i na Ziemi;

–  Bezpieczna łączność satelitarna dla podmiotów rządowych UE: rozwiązania wspierające autonomię UE w przypadku użytkowników rządowych, w tym powiązane wyposażenie użytkownika i rozwiązania architektoniczne, technologiczne i systemowe w zakresie infrastruktury kosmicznej i naziemnej;

–  Łączność satelitarna pomiędzy użytkownikami końcowymi dla obywateli i przedsiębiorstw: integracja opłacalnej, zaawansowanej łączności satelitarnej z sieciami naziemnymi w celu łączenia aktywów i osób na obszarach o niedostatecznym zasięgu sieci w ramach powszechnej łączności oraz internetu rzeczy, a także wkład w infrastrukturę internetu nowej generacji. Wzmocnienie segmentu naziemnego i wyposażenia użytkownika, standaryzacja i interoperacyjność, oraz opracowanie łączności satelitarnej opartej na kryptografii kwantowej, by zapewnić przemysłowi UE czołową pozycję;

–  Brak zależności i zrównoważony charakter łańcucha dostaw: wzrost poziomu gotowości technologicznej satelitów i rakiet nośnych; powiązane segmenty kosmiczny i naziemny oraz zaplecze produkcyjne i badawcze, na zasadzie komplementarności z ESA. Zapewnienie UE autonomii i roli lidera technologicznego, poprawa zrównoważonego charakteru łańcucha dostaw – w warunkach opłacalności i dostępności – zmniejszenie zależności od krytycznej technologii kosmicznej spoza UE oraz pogłębienie wiedzy na temat tego, w jaki sposób technologie kosmiczne i inne sektory przemysłu mogą sobie nawzajem oferować rozwiązania;

–  Systemy kosmiczne: usługi w zakresie walidacji i demonstracji orbitalnej, w tym usługi wspólnego wynoszenia dla lekkich satelitów; demonstracyjne projekty dotyczące przestrzeni kosmicznej w takich obszarach jak hybrydowe, inteligentne lub zdolne do rekonfiguracji satelity, obsługa, produkcja i montaż na orbicie, dostawy energii ze zróżnicowanych źródeł; nowe procesy przemysłowe i narzędzia produkcji; systemy naziemne; przełomowe innowacje i transfer technologii w takich dziedzinach jak recykling, fizyka kosmicznego otoczenia Ziemi, zrównoważone i pokojowe wykorzystanie zasobów przestrzeni kosmicznej, sztuczna inteligencja, robotyka, digitalizacja, opłacalność, miniaturyzacja;

–  Dostęp do przestrzeni kosmicznej: innowacyjne technologie mające na celu zwiększenie kompatybilności technicznej i ekonomicznej efektywności europejskich systemów wynoszenia, w odniesieniu do wynoszenia satelitów Unii Europejskiej: tanie procesy produkcyjne, technologie ponownego wykorzystywania rakiet nośnych i koncepcje dotyczące redukcji kosztów; koncepcje przyszłych naziemnych segmentów wyrzutni i dostosowania istniejącej infrastruktury naziemnej (np. cyfryzacja, zaawansowane zarządzanie danymi); innowacyjne usługi i koncepcje transportu kosmicznego, w tym systemy wynoszenia na orbitę lekkich satelitów (np. mikrowyrzutnie), na zasadzie komplementarności z ESA.

–  Nauki o kosmosie: wykorzystywanie danych naukowych dostarczanych przez misje naukowe i badawcze w połączeniu z rozwojem innowacyjnych instrumentów w środowisku międzynarodowym i interdyscyplinarnym; wkład we wstępne misje naukowe na potrzeby rozwoju Programu kosmicznego.

5.   KLASTER „KLIMAT, ENERGETYKA I MOBILNOŚĆ”

5.1.   Uzasadnienie

Połączenie badań naukowych i innowacji w dziedzinie klimatu, energii i mobilności pozwoli na zajęcie się w sposób wysoce zintegrowany i skuteczny jednym z najważniejszych globalnych wyzwań społecznych w zakresie zrównoważonego rozwoju i przyszłości naszego środowiska, gospodarki i sposobu życia.

Aby osiągnąć cele porozumienia paryskiego, UE będzie musiała przejść ku neutralnym dla klimatu, zasobooszczędnym i odpornym gospodarkom i społeczeństwom. Pociągnie to za sobą głębokie zmiany w technologii, procesach, produktach i usługach oraz zmiany w postępowaniu przedsiębiorstw i konsumentów. Transformacja rynku energii będzie się odbywać w drodze interakcji między technologią, infrastrukturą i rynkiem, a także polityką i ramami regulacyjnymi, w tym nowymi formami sprawowania rządów. Dążenie do ograniczenia wzrostu temperatury do 1,5°C wymaga szybkiego postępu w dekarbonizacji sektorów: energetycznego , transpoartowego, budowlanego, przemysłowego i rolniczego. Niezbędny jest nowy impuls do przyspieszenia tempa prac nad przełomowymi odkryciami następnej generacji, a także demonstracji i wdrażania opłacalnych innowacyjnych technologii i rozwiązań, również z wykorzystaniem możliwości stwarzanych przez technologie cyfrowe, biotechnologie i technologie kosmiczne oraz kluczowe technologie prorozwojowe i materiały zaawansowane. Będzie to realizowane w programie „Horyzont Europa” przez zintegrowane podejście obejmujące dekarbonizację, zasobooszczędność, lepsze odzyskiwanie, ponowne wykorzystywanie i recykling, ograniczenie zanieczyszczenia powietrza, dostęp do surowców i gospodarkę o obiegu zamkniętym.

Postępy w tych sektorach – ale również w odniesieniu do całego spektrum przemysłu UE, w tym infrastruktury energetycznej, transportu, sektora rolnego i leśnego, turystyki, budownictwa, procesów przemysłowych, użytkowania produktów, gospodarowania odpadami oraz recyklingu (19) – będą wymagać nieustannych wysiłków na rzecz lepszego zrozumienia mechanizmów i dynamiki zmiany klimatu i związanych z nią skutków dla gospodarki i społeczeństwa, wykorzystywania synergii z działaniami regionalnymi i krajowymi, innymi działaniami UE i współpracą międzynarodową, także przez inicjatywę „Mission Innovation”.

W ostatnich dziesięcioleciach poczyniono znaczne postępy w dziedzinie nauk o klimacie, w szczególności w odniesieniu do obserwacji i asymilacji danych oraz modelowania klimatu. Jednak złożoność systemu klimatycznego i konieczność wsparcia realizacji porozumienia paryskiego, celów zrównoważonego rozwoju i polityk UE wymagają wzmożonych wysiłków w celu uzupełnienia utrzymujących się luk w wiedzy, dalszego zwiększania stopnia przestrzennej i czasowej szczegółowości nauki o klimacie przy jednoczesnym zapewnieniu odpowiedniej interakcji z obywatelami i innymi zainteresowanymi stronami.

W strategii na rzecz unii energetycznej UE ustanowiła kompleksowe ramy polityczne, obejmujące wiążące cele, akty ustawodawcze oraz działania w zakresie badań naukowych i innowacji, których celem jest rozwój i wdrożenie efektywnych systemów produkcji energii w oparciu o jej odnawialne i alternatywne źródła(20).

Transport, w tym pojazdy, zapewnia mobilność osób i towarów mającą kluczowe znaczenie dla zintegrowanego jednolitego rynku europejskiego, spójności terytorialnej oraz otwartego i integracyjnego społeczeństwa. Jednocześnie transport może mieć znaczący wpływ na zdrowie ludzi, zatory komunikacyjne, glebę, wodę, klimat, jakość powietrza i hałas, a także na bezpieczeństwo, prowadząc do wielu przedwczesnych zgonów i większych kosztów społeczno-gospodarczych. Zapotrzebowanie na towary i mobilność będzie nadal wzrastać. W związku z tym innowacje będą musiały zaspokoić rosnący popyt przez zapewnienie czystszych i wydajniejszych systemów mobilności i transportu, które muszą być również ekologiczne, bezpieczne, inteligentne, zabezpieczone, ciche, niezawodne, dostępne, sprzyjające integracji i przystępne cenowo oraz oferować wszystkim zintegrowane usługi „od drzwi do drzwi”.

Oba sektory są głównymi motorami konkurencyjności i wzrostu gospodarczego w Europie. Transport jest jednym z podstawowych sektorów gospodarki, a UE jest światowym liderem w projektowaniu i produkcji pojazdów, pociągów, statków powietrznych i statków. Transport obejmuje złożoną sieć około 1,2 mln przedsiębiorstw prywatnych i publicznych w UE, zatrudniających około 10,5 mln osób. Sektor ten jest również ważny dla handlu międzynarodowego UE: w 2016 r. 17,2 % całkowitego eksportu UE w przedziale usług było związane z transportem. Jednocześnie w UE ponad 2 mln osób pracuje w dziedzinie odnawialnych źródeł energii i efektywności energetycznej, a patentowanie innowacyjnych czystych technologii energetycznych stawia UE na drugim miejscu na świecie.

Problemy, jakie napotykają sektory energii i transportu , wykraczają zatem poza potrzebę ograniczenia emisji. Należy wypracować skuteczne rozwiązania, by wyjść naprzeciw zmianom w zachowaniach użytkowników i w modelach mobilności , globalizacji, rosnącej konkurencji międzynarodowej, jak również starzejącemu się, w większym stopniu żyjącemu w miastach, i coraz bardziej zróżnicowanemu społeczeństwu. Jednocześnie rosnąca obecność technologii cyfrowych i kosmicznych, pojazdów zautomatyzowanych, sztucznej inteligencji, robotyki, nowych podmiotów wchodzących na rynek, przełomowych modeli biznesowych i potrzeba zwiększenia odporności systemu na zagrożenia wielowymiarowe (w tym cyberzagrożenia) powodują istotną transformację i stwarzają wyzwania i szanse dla konkurencyjności europejskiego sektora transportowego i energetycznego.

Zdolność miast do funkcjonowania stanie się uzależniona od technologii, a żywotność miast będzie się kształtować pod wpływem mobilności, efektywności energetycznej i zasobooszczędności, planowania przestrzennego i konkurencji w zakresie wykorzystania przestrzeni. Zmiany będą również stanowić wyzwanie w kontekście stabilności istniejących modeli społecznych i uczestnictwa społecznego, aspektów włączenia społecznego i dostępności, jak i przystępności cenowej.

Znalezienie nowych sposobów przyspieszenia wdrażania opartych na odnawialnych źródłach energii oraz technologii energooszczędnych (również z wykorzystaniem nośników pośrednich, typu energia-gaz i wodór) oraz innych pozatechnologicznych rozwiązań w celu dekarbonizacji europejskiej gospodarki wymaga również zwiększenia popytu na innowacje. Do celu tego można dążyć poprzez wzmocnienie pozycji obywateli, zielone zamówienia publiczne, a także poprzez innowacje społeczno-gospodarcze oraz innowacje w sektorze publicznym, co doprowadzi do zastosowania podejścia szerszego niż innowacje oparte na technologii. Badania społeczno-ekonomiczne, obejmujące między innymi potrzeby i wzorce użytkowników, działania prognostyczne, aspekty środowiskowe, regulacyjne, gospodarcze, społeczne, kulturowe i behawioralne, uzasadnienia i modele biznesowe oraz badania przednormatywne w zakresie ustanawiania norm i rynkowej absorpcji innowacji umożliwią również podjęcie działań mających na celu wspieranie innowacji regulacyjnych, finansowych i społecznych, umiejętności oraz zaangażowania i wzmocnienia pozycji uczestników rynku, konsumentów i obywateli. Lepsza koordynacja, komplementarność i synergia krajowych i europejskich działań w zakresie badań naukowych i innowacji przez propagowanie wymiany informacji i współpracy między państwami, sektorami gospodarki i instytucjami badawczymi w UE będą bazować na osiągnięciach np. planu EPSTE oraz strategicznych programów badań naukowych i innowacji w zakresie transportu. Zapewniona zostanie komplementarność między niniejszym klastrem a funduszem innowacyjnym w ramach unijnego systemu handlu emisjami.

Działania w ramach tego klastru przyczynią się w szczególności do realizacji celów unii energetycznej, zobowiązań porozumienia paryskiego, a także celów jednolitego rynku cyfrowego, agendy na rzecz zatrudnienia, wzrostu i inwestycji, wzmocnienia UE jako podmiotu globalnego, nowej strategii dotyczącej polityki przemysłowej UE, strategii dotyczącej biogospodarki, planu działania dotyczącego gospodarki o obiegu zamkniętym, inicjatywy w sprawie europejskiego sojuszu na rzecz baterii, inicjatywy na rzecz surowców, unii bezpieczeństwa i agendy miejskiej, a także wspólnej polityki rolnej UE oraz przepisów UE służących ograniczeniu hałasu i zanieczyszczenia powietrza.

Działania przyczynią się bezpośrednio do realizacji w szczególności następujących celów zrównoważonego rozwoju: Cel 6 – Czysta woda i warunki sanitarne; Cel 7 – Czysta i dostępna energia; Cel 9 – Innowacyjność, przemysł i infrastruktura; Cel 11 – Zrównoważone miasta i społeczności; Cel 12 – Odpowiedzialna konsumpcja i produkcja; Cel 13 – Działania w dziedzinie klimatu.

5.2.   Obszary interwencji

5.2.1.   Nauki o klimacie i rozwiązania

Skuteczne wdrożenie porozumienia paryskiego musi opierać się na podstawach naukowych, co wymaga ciągłego zwiększania wiedzy na temat systemu klimatycznego Ziemi, a także na temat dostępnych opcji w zakresie łagodzenia zmiany klimatu i przystosowania się do niej, co pozwoli nakreślić systemowy i kompleksowy obraz wyzwań i szanujących klimat możliwości dla gospodarki i społeczeństwa UE. Na tej podstawie opracowane zostaną oparte na wiedzy naukowej rozwiązania na rzecz racjonalnego pod względem kosztów przejścia do społeczeństwa neutralnego dla klimatu i odpornego na zmianę klimatu oraz zasobooszczędnego, z uwzględnieniem aspektów behawioralnych, regulacyjnych, społeczno-gospodarczych i związanych ze sprawowaniem rządów.

Ogólne kierunki

–  Baza wiedzy na temat obecnego funkcjonowania i przyszłego rozwoju systemu klimatycznego i żywego systemu Ziemi oraz powiązanych skutków, zagrożeń i możliwości szanujących klimat; skuteczność różnych rozwiązań w zakresie łagodzenia zmiany klimatu i przystosowania się do niej;

–  Zintegrowane metody osiągnięcia neutralności dla klimatu oraz działania i strategie polityczne w zakresie łagodzenia zmiany klimatu obejmujące wszystkie sektory gospodarki, zgodne z analizami systemu Ziemi, porozumieniem paryskim i celami zrównoważonego rozwoju Organizacji Narodów Zjednoczonych;

–  Modele, prognozy i techniki klimatyczne służące do rozwijania zdolności prognozowania i ulepszania usług w dziedzinie klimatu świadczonych na rzecz przedsiębiorstw, organów publicznych i obywateli, w tym przekrojowe aspekty związane z poprawą jakości powietrza;

–  Ścieżki adaptacji i strategie wspierania wrażliwych ekosystemów, obszarów miejskich, krytycznych sektorów gospodarki i infrastruktury w UE (lokalne/regionalne/krajowe), w tym ulepszone narzędzia oceny ryzyka; cykl hydrologiczny i przystosowanie się do zmiany klimatu, czyli takich zjawisk jak powodzie i niedobór wody.

5.2.2.   Zaopatrzenie w energię

UE dąży do tego, aby stać się światowym liderem w dziedzinie przystępnych cenowo, bezpiecznych i zrównoważonych technologii energetycznych, które zwiększą jej konkurencyjność w globalnych łańcuchach wartości i pozycję na rynkach rozwoju. Zróżnicowane warunki klimatyczne, geograficzne, środowiskowe i społeczno-gospodarcze w UE, a także potrzeba zapewnienia odporności na zmianę klimatu, bezpieczeństwa energetycznego i dostępu do surowców wymagają szerokiego wachlarza rozwiązań w zakresie energetyki, w tym rozwiązań o charakterze nietechnicznym. Jeśli chodzi o technologie związane z energią ze źródeł odnawialnych, konieczne jest dalsze obniżenie kosztów, poprawienie wydajności i integracji w ramach systemu energetycznego, opracowanie przełomowych technologii korzystających również z postępu w dziedzinie fotoniki; należy także przeanalizować rozwiązania hybrydowe (np. odsalanie). Jeśli chodzi o paliwa kopalne, dekarbonizacja ich wykorzystania ma zasadnicze znaczenie dla osiągnięcia celów w dziedzinie klimatu.

Ogólne kierunki

–  Technologie i rozwiązania w zakresie energii ze źródeł odnawialnych, technologie i rozwiązania dotyczące oszczędności energii oraz dotyczące wytwarzania energii elektrycznej, ogrzewania i chłodzenia, zrównoważonych paliw transportowych i nośników pośrednich, w różnej skali i na różnych etapach rozwoju, dostosowane do warunków geograficznych i społeczno-gospodarczych oraz do rynków, zarówno w UE, jak i na całym świecie;

–  Rewolucyjne technologie w zakresie energii ze źródeł odnawialnych na potrzeby zarówno istniejących, jak i nowych zastosowań, oraz przełomowych rozwiązań, z uwzględnieniem ich skutków środowiskowych, ekonomicznych i społecznych;

–  Technologie i rozwiązania w zakresie redukcji emisji gazów cieplarnianych pochodzących z opartych na paliwach kopalnych, a także na biotechnologiach i na odzysku energii sposobach podejścia do wytwarzania energii elektrycznej, ogrzewania, chłodzenia lub biopaliw, w tym za pośrednictwem wychwytywania, składowania i utylizacji CO2 oraz badania wykonalności społeczno-ekonomicznej i ekologicznej.

5.2.3.   Systemy i sieci energetyczne

Spodziewany wzrost zmiennej produkcji energii elektrycznej i coraz częstszy wybór elektrycznego ogrzewania, chłodzenia i transportu stwarzają zapotrzebowanie na nowe podejścia do zarządzania siecią energetyczną. Oprócz dekarbonizacji celem jest zapewnienie przystępności cenowej energii oraz jej bezpieczeństwa, odporności na zmianę klimatu i stabilności jej dostaw, przez inwestycje w innowacyjne technologie infrastruktury sieciowej, zwiększenie elastyczności wytwarzania energii ze źródeł sterowalnych, w szczególności ze źródeł odnawialnych oraz innowacyjne zarządzanie systemami, a także przez ułatwianie działań wspierających innowacje regulacyjne i społeczne, umiejętności oraz angażowanie podmiotów rynkowych, konsumentów i społeczności i wzmacnianie ich pozycji. Magazynowanie energii w różnych formach będzie miało kluczowe znaczenie dla świadczenia usług sieciowych oraz poprawy i wzmocnienia przepustowości sieci, a także elastyczności systemu. Wykorzystanie synergii między różnymi sieciami (np. sieciami elektroenergetycznymi, ciepłowniczymi i chłodniczymi, gazowymi oraz magazynami gazu, transportową infrastrukturą ładowania i tankowania paliw, infrastrukturą wodorową, w tym jej infrastrukturą, i sieciami telekomunikacyjnymi) oraz podmiotami (np. zakładami przemysłowymi, operatorami sieci, centrami danych, prosumentami, konsumentami, społecznościami energetycznymi działającymi w zakresie energii ze źródeł odnawialnych) jak również reagowanie na popyt oraz opracowywanie i wprowadzanie europejskich i międzynarodowych norm, będzie miało zasadnicze znaczenie dla inteligentnego i zintegrowanego funkcjonowania odpowiedniej infrastruktury.

Ogólne kierunki

–  Technologie i narzędzia umożliwiające sieciom integrację odnawialnych źródeł energii, rozwiązania w zakresie magazynowania energii i nowych obciążeń, takie jak elektromobilność i pompy ciepła oraz elektryfikacja procesów przemysłowych;

–  Multidyscyplinarne podejścia do oddziaływania uzależnionej od regionu zmiany klimatu na bezpieczeństwo energetyczne, w tym dostosowanie istniejących technologii, a także przechodzenie na nowe wzorce dostaw energii;

–  Podejścia w zakresie ogólnoeuropejskiej sieci energetycznej związane z niezawodnymi dostawami energii, przesyłem i dystrybucją;

–  Zintegrowane podejścia mające na celu dopasowanie produkcji i zużycia energii ze źródeł odnawialnych na poziomie lokalnym, w tym na wyspach lub w regionach odległych, w oparciu o nowe usługi i inicjatywy wspólnotowe;

–  Wytwarzanie energii i elastyczność sieci, interoperacyjność i synergie między różnymi źródłami energii, sieciami, infrastrukturami i podmiotami, a także wykorzystanie konkretnych technologii;

—  Technologie, usługi i rozwiązania wzmacniające pozycję konsumentów i umożliwiające im aktywne uczestnictwo w rynku.

5.2.4.   Budynki i obiekty przemysłowe w transformacji energetyki

Budynki i instalacje przemysłowe odgrywają coraz aktywniejszą rolę podczas interakcji z systemem energetycznym. W związku z tym są kluczowymi elementami przechodzenia na społeczeństwo neutralne pod względem emisji dwutlenku węgla oparte na odnawialnych źródłach energii i zwiększonej efektywności energetycznej.

Budynki są ważnym czynnikiem wpływającym na jakość życia obywateli. Integracja różnych technologii, urządzeń i systemów oraz połączenie różnych zastosowań energii, budynków, a także ich mieszkańców i użytkowników oferuje bardzo wysoki potencjał poprawy w zakresie łagodzenia zmiany klimatu, produkcji energii, oszczędności energii, jej magazynowania, elastyczności systemu i poprawy efektywności.

Sektory przemysłu, w szczególności te energochłonne, mogłyby przyczyniać się do dalszej poprawy efektywności energetycznej, ograniczać zużycie energii i sprzyjać integracji odnawialnych źródeł energii. Rola obiektów przemysłowych w systemie energetycznym zmienia się ze względu na konieczność ograniczenia emisji, w oparciu o elektryfikację bezpośrednią lub pośrednią, a także jako źródła materiałów wykorzystywanych do procesów produkcyjnych (np. wodoru). Kompleksy przemysłowe i wytwórcze, w których wiele różnych procesów odbywa się w bliskim sąsiedztwie, mogą zoptymalizować wymianę przepływu energii i innych zasobów (surowców) między nimi.

Ogólne kierunki

–  Lepsze łączenie sektorów: procesy, systemy i modele biznesowe ułatwiające elastyczność i efektywność przepływów energii elektrycznej i ciepła między zakładem przemysłowym lub klastrami przemysłowymi oraz systemem energetycznym i systemem transportowym;

–  Narzędzia i infrastruktura do kontroli procesów w zakładach produkcyjnych w celu optymalizacji przepływów energii i materiałów w interakcji z systemem energetycznym;

–  Odpowiednie procesy, projektowanie i materiały, w tym procesy przemysłowe nisko- i bezemisyjne;

–  Elastyczność i wydajność energii elektrycznej, substratów i ciepła w zakładach przemysłowych i systemie energetycznym;

–  Ulepszone lub nowe procesy, projektowanie i materiały do efektywnego wykorzystywania, wytwarzania lub magazynowania energii (w tym ciepła i zimna) w sektorach nieobjętych klastrem „Technologie cyfrowe, przemysł i przestrzeń kosmiczna”;

–  Strategie i niskoemisyjne technologie służące rewitalizacji – w okresie przejściowym – obszarów, które są w dużym stopniu uzależnione od węgla i emitują dużo dwutlenku węgla;

–  Inteligentne budynki i duże centra mobilności (porty, lotniska, centra logistyczne) jako aktywne elementy szerszych sieci energetycznych i innowacyjnych rozwiązań w zakresie mobilności;

–  Oparte na całym cyklu życia podejście do projektowania budynków, ich budowy, eksploatacji – w tym ogrzewania i chłodzenia – oraz rozbiórki z uwzględnieniem obiegu zamkniętego, efektywności energetycznej i środowiskowej, a także jakości powietrza w pomieszczeniach, z myślą o efektywności energetycznej i zasobooszczędności, dobrym samopoczuciu mieszkańców i wpływie na ich zdrowie, odporności na zmianę klimatu, śladzie węglowym i recyklingu; rozwój i optymalizacja nowych materiałów zaawansowanych, by zwiększyć efektywność energetyczną i środowiskową budynków oraz zmniejszyć ich emisję dwutlenku węgla w całym cyklu życia;

–  Nowe modele biznesowe, podejścia i usługi w zakresie finansowania renowacji, poprawy umiejętności budowlanych, zaangażowania użytkowników budynków i innych uczestników rynku, by przeciwdziałać ubóstwu energetycznemu i prowadzić działania przednormatywne;

–  Monitorowanie charakterystyki energetycznej budynków i technologie kontrolne z myślą o optymalizowaniu zużycia energii i jej produkcji w przypadku budynków, a także ich integracji z całym systemem energetycznym;

–  Narzędzia i inteligentne urządzenia służące poprawie efektywności energetycznej budynków;

–  Procesy renowacji istniejących budynków w celu uzyskania „budynków o niemal zerowym zużyciu energii” i innowacyjne technologie, z uwzględnieniem aspektów społecznych, np. zwiększania pozycji obywateli oraz świadomości i zaangażowania konsumentów.

5.2.5.   Społeczności i miasta

Szacuje się, że do 2050 r. ponad 80 % ludności UE będzie mieszkać na obszarach miejskich, które będą zatem zużywać znaczną część dostępnych zasobów, w tym energii, oraz będą obszarami szczególnie narażonymi na niekorzystne skutki meteorologiczne w związku ze zmianą klimatu i katastrofami naturalnymi, które już teraz są odczuwalne, a w przyszłości sytuacja jeszcze się pogorszy. Jednym z kluczowych wyzwań jest znaczne zwiększenie ogólnej efektywności energetycznej i zasobooszczędności, a także zwiększenie odporności na zmianę klimatu społeczności i miast europejskich w sposób systemowy i całościowy, obejmujący budynki, systemy energetyczne, mobilność, zmianę klimatu, migracje, a także wodę, glebę, jakość powietrza, odpady i hałas, z uwzględnieniem dziedzictwa kulturowego Europy, zrównoważonego zarządzania turystyką, nauk społecznych i humanistycznych i aspektów artystycznych, w tym stylu życia. Należy zbadać i wykorzystać synergię z polityką i działalnością dotyczącą obszarów miejskich finansowaną z EFRR.

Ogólne kierunki

–  Miejskie i lokalne systemy energetyczne / wspierające mobilność w celu wdrożenia do 2050 r. w całej UE ▌neutralnych pod względem emisji dwutlenku węgla obszarów o dodatnim bilansie energetycznym oraz bezemisyjnej mobilności i logistyce, co zwiększy globalną konkurencyjność zintegrowanych rozwiązań unijnych;

–  Systemowe planowanie przestrzenne, systemy i usługi w zakresie infrastruktury, w tym wzajemne interfejsy i interoperacyjność, standaryzacja, rozwiązania oparte na przyrodzie oraz wykorzystanie technologii cyfrowych oraz usług i danych sektora kosmicznego, z uwzględnieniem skutków prognozowanej zmiany klimatu i zintegrowanej odporności na zmiany klimatu, a także wpływu na jakość powietrza i wody;

–  Jakość życia obywateli, bezpieczna, elastyczna, dostępna i przystępna cenowo energia oraz multimodalna mobilność, innowacje społeczne w miastach i zaangażowanie obywateli, zdolność miast do wprowadzenia obiegu zamkniętego i regeneracji, metabolizm miast, ograniczone oddziaływanie na środowisko i zmniejszenie zanieczyszczenia;

–  Program badań naukowych w zakresie globalnych miast; rozwijanie strategii w dziedzinie łagodzenia skutków, dostosowania i odporności, planowanie przestrzenne i inne istotne procesy planowania.

5.2.6.   Konkurencyjność przemysłowa transportu

Przejście na czyste technologie, łączność i automatyzację będzie zależało od odpowiedniego tempa projektowania i produkcji statków powietrznych, pojazdów i statków uwzględniających nowe, przełomowe technologie i idee, od integracji różnych technologii i od przyspieszenia ich wprowadzania i zbywalności. Zwiększenie komfortu, efektywności, przystępności cenowej, przy jednoczesnym ograniczeniu wpływu na środowisko, zdrowie ludzi oraz na wykorzystanie energii w całym cyklu życia jest nadal niezwykle ważnym celem. Innowacyjna infrastruktura transportowa o wysokim potencjale ma zasadnicze znaczenie dla prawidłowego funkcjonowania wszystkich rodzajów transportu w świetle zwiększonego zapotrzebowania na mobilność i szybko zmieniających się systemów technologicznych. Zintegrowane podejście do infrastruktury i rozwoju pojazdów / statków / statków powietrznych wymaga szczególnej uwagi również w celu zapewnienia wysokiej jakości usług w zakresie mobilności oraz zminimalizowania wykorzystania energii oraz wpływu na środowisko, gospodarkę i społeczeństwo.

Ogólne kierunki

–  Połączenie fizycznego i cyfrowego projektowania, rozwoju i demonstracji, produkcji, eksploatacji, normalizacji, certyfikacji i uregulowań pojazdów / statków / statków powietrznych oraz ich integracja (w tym integracja projektowania cyfrowego z produkcją cyfrową);

–  Koncepcje i projekty pojazdów / statków / statków powietrznych, w tym ich części zamiennych i aktualizacje oprogramowania i technologii, rozwiązania w zakresie oprogramowania; wykorzystywanie udoskonalonych materiałów i struktur, recykling / ponowne wykorzystywanie materiałów; wydajność, magazynowanie i odzysk energii, bezpieczeństwo i zabezpieczenia uwzględniające potrzeby użytkowników, o mniejszym wpływie na klimat, środowisko i zdrowie, w tym kwestie związane z hałasem i jakością powietrza;

–  Pokładowe technologie i podsystemy, w tym funkcje zautomatyzowane, w odniesieniu do wszystkich rodzajów transportu, z uwzględnieniem potrzeb w zakresie interfejsów i eksploracji infrastruktury; synergia technologiczna między różnymi rodzajami transportu; systemy transportu multimodalnego; systemy bezpieczeństwa i unikania wypadków oraz zwiększenie cyberbezpieczeństwa; wykorzystanie postępu w dziedzinie technologii informacyjnych i sztucznej inteligencji; rozwój interfejsu człowiek–maszyna;

–  Nowe materiały, techniki i metody budowy, eksploatacji i utrzymania infrastruktury zapewniające niezawodną dostępność sieci, interfejsy intermodalne i interoperacyjność intermodalną, bezpieczeństwo pracowników oraz podejście oparte na całym cyklu życia;

–  Zajęcie się kwestiami połączenia projektowania i rozwoju infrastruktury fizycznej i cyfrowej, utrzymania infrastruktury, regeneracji i modernizacji integracji transportu, interoperacyjności i intermodalności, odporności na ekstremalne zjawiska pogodowe, z uwzględnieniem dostosowania się do zmiany klimatu.

5.2.7.  Transport i mobilność, które są ekologiczne, bezpieczne i dostępne

Osiągnięcie przez UE celów w zakresie jakości powietrza, klimatu i energii, w tym osiągnięcie do 2050 r. zeroemisyjności netto oraz ograniczenie hałasu, będzie wymagało nowego podejścia do całego systemu mobilności, w tym pojazdów, paliw i infrastruktury oraz potrzeb i zachowań użytkowników, a także nowych rozwiązań w zakresie mobilności. Konieczne będzie również wdrożenie niskoemisyjnych alternatywnych źródeł energii oraz absorpcja przez rynek bezemisyjnych pojazdów/statków/statków powietrznych. Oprócz skutków w postaci emisji gazów cieplarnianych, transport przyczynia się w znacznym stopniu do niskiej jakości powietrza i do hałasu w Europie, co ma negatywne konsekwencje dla zdrowia obywateli i ekosystemów. W oparciu o postępy w zakresie elektryfikacji oraz wykorzystania baterii i ogniw paliwowych w samochodach osobowych, autobusach i pojazdach lekkich, którym towarzyszyć powinny odpowiednie normy, konieczne jest przyspieszenie badań naukowych i innowacji w zakresie niskoemisyjnych rozwiązań do innych zastosowań drogowych (autokary dalekobieżne, pojazdy ciężarowe i samochody ciężarowe) i innych sektorów transportu, np. w transporcie lotniczym, kolejowym, morskim i żegludze śródlądowej . Badania w zakresie bezpieczeństwa transportu mają na celu zmniejszenie liczby wypadków, liczby ofiar śmiertelnych i rannych w każdym rodzaju transportu oraz w całym systemie transportu poprzez zwiększanie wiedzy i świadomości oraz poprzez rozwój technologii, produktów, usług i rozwiązań, które godziłyby bezpieczeństwo, wydajność, przyjazność dla użytkownika i uwzględnianie zmiany klimatu.

Ogólne kierunki

–  Elektryfikacja wszystkich rodzajów transportu, w tym nowe baterie, ogniwa paliwowe i technologie hybrydowe dla układów napędowych pojazdów / statków / statków powietrznych i systemów pomocniczych, szybkie ładowanie/tankowanie, technologie odzyskiwania energii oraz przyjazne dla użytkownika i łatwo dostępne interfejsy z infrastrukturą ładowania/tankowania, zapewniające interoperacyjność i niezakłócone świadczenie usług; opracowanie i wdrożenie konkurencyjnych, bezpiecznych i zrównoważonych baterii o dużej mocy dla niskoemisyjnych i bezemisyjnych pojazdów z uwzględnieniem wszystkich warunków korzystania z tych pojazdów i na różnych etapach ich cyklu życia; opracowanie i wprowadzenie konkurencyjnych, bezpiecznych, zrównoważonych baterii o dużej mocy dla pojazdów nisko- i bezemisyjnych;

–  Stosowanie nowych i alternatywnych paliw zrównoważonych, w tym zaawansowanych biopaliw oraz nowych, bezpiecznych i inteligentnych pojazdów / statków / statków powietrznych wykorzystujących istniejące i przyszłe modele mobilności i infrastrukturę wspierającą o ograniczonym wpływie na środowisko i zdrowie publiczne; niszowe komponenty i systemy dla rozwiązań przyjaznych dla środowiska (np. zaawansowane systemy gromadzenia danych itp.), technologie i rozwiązania dla użytkowników w zakresie interoperacyjności i niezakłóconego świadczenia usług;

–  Bezpieczna, dostępna i przystępna cenowo mobilność sprzyjająca włączeniu społecznemu, zmniejszająca szkodliwy, a zwiększająca pozytywny wpływ mobilności na spójność społeczną, środowisko i zdrowie ludzkie, w tym przejście na mniej zanieczyszczające rodzaje i systemy transportu; jakość życia obywateli, innowacje społeczne w miastach; dążenie do ograniczenia lub wyeliminowania liczby wypadków i obrażeń w transporcie drogowym.

–  Odporne na zmianę klimatu systemy mobilności, w tym związane z tym aspektem infrastruktury i logistyka, aby zapewnić lepszą jakość sieci połączeń dla osób i towarów, zarówno na krótkich jak i długich dystansach;

–  Systemowa analiza nowych wzorców mobilności i ich wpływu na transport i obywateli.

5.2.8.  Inteligentna mobilność

Inteligentna mobilność pomoże zapewnić efektywność, bezpieczeństwo i odporność mobilności „od drzwi do drzwi” oraz wszystkich jej elementów, w szczególności poprzez wykorzystanie technologii cyfrowych, zaawansowanej nawigacji satelitarnej (EGNOS/Galileo) oraz sztucznej inteligencji. Nowe technologie przyczynią się do optymalizacji wykorzystania i wydajności infrastruktury transportowej i sieci transportowych, poprawy multimodalności i łączności oraz stworzenia bardziej wydajnego transportu towarowego i logistycznego łańcucha dostaw, który wzmocni konkurencyjność UE. Nowe technologie przyczynią się również do zwiększenia wiarygodności, optymalizacji zarządzania ruchem oraz umożliwią innowacyjne rozwiązania i usługi w zakresie transportu, ograniczając w ten sposób zatory komunikacyjne i negatywny wpływ na środowisko, i oferując lepsze usługi w zakresie mobilności i logistyki dla obywateli i przedsiębiorstw, poprawiając dostępność i zwiększając włączenie społeczne. Mobilność oparta na sieci i zautomatyzowana wraz z infrastrukturą wspomagającą poprawią efektywność i bezpieczeństwo wszystkich rodzajów transportu.

Ogólne kierunki

–  Cyfrowe zarządzanie sieciami i ruchem: zaawansowane systemy wspomagania decyzji; zarządzanie ruchem nowej generacji (w tym zarządzanie siecią i ruchem multimodalnym); przyczynianie się do niezakłóconej, multimodalnej i wzajemnie połączonej mobilności pasażerów i towarów; wykorzystanie i ograniczenia dużych zbiorów danych; wykorzystanie innowacyjnego pozycjonowania/nawigacji satelitarnej (EGNOS/Galileo);

–  Jednolita europejska przestrzeń powietrzna: pokładowe i naziemne rozwiązania dla jednoczesnego wyższego stopnia automatyzacji, łączności, bezpieczeństwa, interoperacyjności, wydajności, usług i ograniczenia emisji;

–  Technologie i operacje kolejowe w celu zapewnienia systemu kolei o wysokim potencjale, cichego, interoperacyjnego i zautomatyzowanego;

–  Inteligentne rozwiązania żeglugowe na rzecz bezpieczniejszych, bardziej wydajnych operacji wodnych;

–  Duże centra mobilności (np. stacje kolejowe, porty, lotniska, centra logistyczne) jako aktywne elementy innowacyjnych rozwiązań w zakresie mobilności;

–  Technologie i operacje transportu wodnego przyczyniające się do bezpieczeństwa i automatyzacji systemów transportowych, z wykorzystaniem możliwości transportu wodnego;

–  Oparte na sieci, współpracujące, interoperacyjne i zautomatyzowane systemy i usługi w zakresie mobilności, w tym rozwiązania technologiczne i pozatechnologiczne, takie jak zmiany w zachowaniu użytkownika i modelach mobilności.

5.2.9.  Magazynowanie energii

Masowe, inteligentne, skoncentrowane i zdecentralizowane rozwiązania w zakresie magazynowania (chemicznego, elektrochemicznego, mechanicznego i termicznego oraz nowe rewolucyjne technologie) na potrzeby systemu energetycznego zwiększą efektywność, elastyczność, niezależność technologii i dostępność, a także bezpieczeństwo dostaw. Niskoemisyjny, zdekarbonizowany transport będzie wymagał coraz większego udziału pojazdów elektrycznych lub pojazdów o innym alternatywnym napędzie, których baterie będą wydajniejsze, tańsze, lżejsze, w dużym stopniu nadające się do recyklingu i ponownego użycia, o małym wpływie na środowisko. Niezbędna będzie także lokalna podaż paliw alternatywnych/odnawialnych, takich jak wodór, w tym wodór ze źródeł odnawialnych, oraz innowacyjne rozwiązania w zakresie magazynowania na miejscu. Możliwości zrównoważonego i opłacalnego magazynowania energii na dużą skalę mają zasadnicze znaczenie dla optymalizacji i zrównoważenia systemu energetycznego we wszystkich sektorach produkcji i infrastruktury aż po zastosowania dla użytkowników końcowych. Należy zwrócić uwagę na ryzyko związane z magazynowaniem energii i inne niepożądane efekty uboczne.

Ogólne kierunki

–  Technologie, w tym płynne i gazowe paliwa ze źródeł odnawialnych oraz związane z nimi łańcuchy wartości, a także rewolucyjne technologie, na potrzeby w zakresie dziennego lub sezonowego magazynowania energii, w tym ich wpływ na środowisko i klimat;

–  Inteligentne, zrównoważone i trwałe baterie i łańcuch wartości UE, w tym rozwiązania w zakresie stosowania materiałów zaawansowanych, projektowania, technologii wielkoskalowej produkcji wydajnych energetycznie ogniw baterii, metody ponownego użycia i recyklingu, a także wydajnego działania w niskich temperaturach oraz potrzeb w zakresie normalizacji;

–  Wodór, w szczególności wodór niskoemisyjny i ze źródeł odnawialnych, w tym ogniwa paliwowe, oraz unijny łańcuch wartości – od projektu po końcowe wykorzystanie w różnych zastosowaniach.

6.  KLASTER „ŻYWNOŚĆ, BIOGOSPODARKA, ZASOBY NATURALNE, ROLNICTWO I ŚRODOWISKO

6.1.   Uzasadnienie

Działalność człowieka wywiera coraz większą presję na gleby, morza i oceany, wodę, powietrze, różnorodność biologiczną i inne zasoby naturalne. Zaopatrzenie w żywność coraz liczniejszej ludności naszej planety jest bezpośrednio uzależnione od stanu systemów i zasobów naturalnych. Dobrze działający i bogaty ekosystem jest wartością samą w sobie, lecz także podstawą eksploatowania wszystkich zasobów. Jednakże, w połączeniu ze zmianą klimatu, rosnące zapotrzebowanie ludzkości na zasoby naturalne wytwarza presje środowiskowe, które znacznie przekraczają zrównoważone poziomy, wpływając na ekosystemy i ich zdolność do świadczenia usług na rzecz dobrostanu człowieka. Koncepcje gospodarki o obiegu zamkniętym, zrównoważonej biogospodarki(21) oraz niebieskiej gospodarki(22) oferują możliwości w zakresie zrównoważenia celów środowiskowych, społecznych i gospodarczych oraz ukierunkowania działalności człowieka na zrównoważoność rozwoju.

Osiągnięcie celów zrównoważonego rozwoju, zagwarantowanie produkcji i konsumpcji bezpiecznej i zdrowej żywności, promowanie zrównoważonych praktyk w rolnictwie, akwakulturze, rybołówstwie i leśnictwie, zapewnienie dostępu do czystej wody, gleby i powietrza dla wszystkich, oczyszczenie mórz, oceanów i wód śródlądowych oraz ochrona i odtworzenie niezbędnych naturalnych systemów i środowiska naszej planety wymaga wykorzystania potencjału badań naukowych i innowacji. przejścia na model zrównoważonego rozwoju oraz przezwyciężenia opornych barier jest jednak niewielkie. Przejście do modelu zrównoważonej konsumpcji i produkcji oraz przywrócenie zdrowia planety wymaga inwestycji w badania naukowe i technologie, nowatorskie produkty i usługi wysokiej jakości, nowe modele biznesowe oraz innowacje społeczne, terytorialne i środowiskowe. Stwarza to nowe możliwości dla zrównoważonej, odpornej, innowacyjnej i odpowiedzialnej biogospodarki europejskiej, a także zwiększa zasobooszczędność, wydajność i konkurencyjność, ▌tworzy nowe i zielone miejsca pracy i zielony wzrost gospodarczy oraz zwiększa włączenie społeczne.

Europa musi wykorzystywać swoje zasoby naturalne w bardziej efektywny i zrównoważony sposób.

Działania pozwolą na stworzenie bazy wiedzy i będą dostarczać rozwiązań w celu: ochrony, zrównoważonego zarządzania lądowymi i morskimi zasobami naturalnymi oraz ich wykorzystywania(23), a także zwiększenia roli systemów lądowych i wodnych jako pochłaniaczy dwutlenku węgla; ochrony różnorodności biologicznej, bezpieczeństwa usług ekosystemowych, zapewnienia bezpieczeństwa żywnościowego i żywieniowego oraz bezpiecznej, zdrowej i odżywczej diety; przyspieszenia przejścia z gospodarki linearnej opartej na paliwach kopalnych do zasobooszczędnej, odpornej, niskoemisyjnej gospodarki o obiegu zamkniętym wytwarzającej niskie poziomy dwutlenku węgla oraz wspierania rozwoju zrównoważonej biogospodarki i niebieskiej gospodarki; oraz rozwoju odpornych i dynamicznych obszarów wiejskich, górskich, przybrzeżnych i miejskich.

Przyczynią się one do utrzymania i zwiększenia różnorodności biologicznej i długofalowego świadczenia usług ekosystemowych, takich jak przystosowanie się do zmiany klimatu i jej łagodzenie oraz sekwestracja dwutlenku węgla (co dotyczy zarówno lądu, jak i morza). Przyczynią się do ograniczenia emisji gazów cieplarnianych i innych emisji, odpadów i zanieczyszczeń wynikających z produkcji podstawowej (zarówno na lądzie, jak i w środowisku wodnym), z wykorzystywania substancji niebezpiecznych, z przetwórstwa, konsumpcji oraz z innych rodzajów ludzkiej działalności. Będą stymulować inwestycje, wspierając przejście do gospodarki o obiegu zamkniętym, zrównoważonej biogospodarki i niebieskiej gospodarki, przy jednoczesnej ochronie zdrowia i integralności środowiska.

Działania będą również sprzyjać partycypacyjnemu podejściu do badań naukowych i innowacji, w tym podejściu opierającemu się na zaangażowaniu wielu podmiotów, oraz pozwolą na rozwój systemów wiedzy i innowacji na szczeblu lokalnym, regionalnym, krajowym i europejskim. Innowacje społeczne angażujące obywateli i opierające się na ich zaufaniu do innowacji będą miały zasadnicze znaczenie dla zachęcania do tworzenia nowych modeli zarządzania, produkcji i konsumpcji oraz umiejętności z tym związanych.

Ponieważ wyzwania te są złożone, wzajemnie powiązane i mają charakter globalny, działania będą przebiegały zgodnie z podejściem systemowym, we współpracy z państwami członkowskimi i partnerami międzynarodowymi, z wykorzystaniem innych źródeł finansowania i innych inicjatyw politycznych. Będzie się to wiązało z wykorzystywaniem, na potrzeby użytkowników, dużych zbiorów danych środowiskowych, pochodzących z programów Copernicus, EGNOS/Galileo, INSPIRE, europejskiej chmury dla otwartej nauki, Globalnej Sieci Systemów Obserwacji Ziemi, CEOS, EMODnet.

Działania w zakresie badań naukowych i innowacji w ramach tego klastru przyczyniają się w szczególności do realizacji celów: unijnego programu działań w zakresie środowiska, wspólnej polityki rolnej, wspólnej polityki rybołówstwa, przepisów prawa żywnościowego, polityki morskiej, planu działania UE dotyczącego gospodarki o obiegu zamkniętym, unijnej strategii dotyczącej biogospodarki, ▌strategii ochrony różnorodności biologicznej, ram polityki klimatyczno-energetycznej do roku 2030 oraz długoterminowej wizji UE w zakresie neutralności emisyjnej do roku 2050(24), polityki UE wobec Arktyki oraz przepisów prawnych UE na rzecz zmniejszenia zanieczyszczenia powietrza. Poza ogólnymi źródłami doradztwa zewnętrznego prowadzone będą konsultacje w określonych dziedzinach z Komitetem ds. Badań Naukowych w dziedzinie Rolnictwa (SCAR).

Działania przyczynią się bezpośrednio do realizacji w szczególności następujących celów zrównoważonego rozwoju: Cel 2 – Zero głodu; Cel 3 – Dobre zdrowie i jakość życia; Cel 6 – Czysta woda i warunki sanitarne; Cel 8 – Wzrost gospodarczy i godna praca; Cel 9 – Innowacyjność, przemysł i infrastruktura; Cel 11 – Zrównoważone miasta i społeczności; Cel 12 – Odpowiedzialna konsumpcja i produkcja; Cel 13 – Działania w dziedzinie klimatu; Cel 14 – Życie pod wodą; Cel 15 – Życie na lądzie.

6.2.   Obszary interwencji

6.2.1.   Obserwacja środowiska

Zdolność obserwacji środowiska(25), w tym obserwacji z przestrzeni kosmicznej, obserwacji in situ (powietrze, morze, ląd) oraz obserwacji obywateli stanowi podstawę badań naukowych i innowacji w zakresie zrównoważonego wykorzystania i monitorowania zasobów żywności oraz zasobów naturalnych, biomonitoringu i monitoringu środowiskowego. Większy zasięg czasowo-przestrzenny oraz zwiększenie częstotliwości pobierania prób przy mniejszym koszcie, jak również dostęp do dużych zbiorów danych i integracja danych z różnych źródeł zapewniają nowe sposoby monitorowania, zrozumienia i prognozowania systemu ziemskiego. Do opracowania metod i technologii w celu poprawy jakości danych, a także ułatwienia dostępu do tych danych i ich wykorzystywania, potrzebne są badania naukowe i innowacje.

Ogólne kierunki

–  Ukierunkowane na potrzeby użytkowników i systemowe sposoby podejścia – co obejmuje otwarte dane – do danych środowiskowych i informacji, na potrzeby złożonych systemów modelowo-prognostycznych, sprzyjające rozwijaniu możliwości biznesowych płynących z eksploatacji i waloryzacji istniejących i nowych danych;

–  Dalszy rozwój produktów i usług na potrzeby obserwacji środowiska;

–  Stan różnorodności biologicznej, ochrona ekosystemu, łagodzenie zmiany klimatu i przystosowanie się do niej, bezpieczeństwo żywnościowe, rolnictwo i leśnictwo, użytkowanie gruntów i zmiana użytkowania gruntów, rozwój obszarów miejskich i podmiejskich, zarządzanie zasobami naturalnymi, zarządzanie zasobami morskimi i oceanicznymi oraz ochrona tych zasobów, bezpieczeństwo morskie, długoterminowe trendy środowiskowe, wahania zmienności sezonowej, zmiany powietrza i zmiany atmosferyczne oraz inne odpowiednie dziedziny;

–  Zastosowania zorientowane na użytkownika, które będą realizowane za pośrednictwem inicjatywy EuroGEOSS, w tym zwiększanie skali tych zastosowań, tak aby przyczyniać się do ochrony europejskich zasobów naturalnych i zarządzania nimi (co obejmuje wydobycie surowców) oraz usługi ekosystemowe i powiązany z nimi łańcuch wartości;;

–  Inicjatywa dotycząca wdrożenia Globalnej Sieci Systemów Obserwacji Ziemi GEO (Grupa ds. Obserwacji Ziemi).

6.2.2.   Różnorodność biologiczna i zasoby naturalne

Aby sprostać wyzwaniom społecznym, poprawić zrównoważony rozwój i osiągnąć cel UE, jakim jest zapewnienie do 2050 r. dobrej jakości życia z uwzględnieniem ograniczeń naszej planety, jak określono w 7. unijnym programie działań w zakresie środowiska, konieczne są: lepsze zrozumienie i ochrona różnorodności biologicznej i ekosystemów oraz wielorakich usług przez nie świadczonych (w związku z zapobieganiem zmianie klimatu i łagodzeniem jej skutków), a także ograniczeń naszej planety i rozwiązań wykorzystujących potęgę i złożoność przyrody, jak również lepsze zarządzanie powyższymi kwestiami. W całym łańcuchu wartości trzeba zwrócić należytą uwagę na potencjalne skutki na dalszym etapie. Do osiągnięcia celów w tej dziedzinie niezbędne są współpraca międzynarodowa i wkład w międzynarodowe wysiłki i inicjatywy, takie jak Międzyrządowa Platforma Naukowo-Polityczna w sprawie Różnorodności Biologicznej i Funkcjonowania Ekosystemów (IPBES). Istnieje potrzeba zrozumienia zarządzania procesem przejścia na model zrównoważonego rozwoju w systemie gospodarczym, społecznym i naturalnym, na szczeblach od lokalnego po globalny.

Ogólne kierunki

–  Stan i wartość różnorodności biologicznej, ekosystemów lądowych, słodkowodnych i morskich, kapitału naturalnego i usług ekosystemowych, w tym ekosystemów rolniczych i mikrobiomu;

–  Całościowe i systemowe sposoby podejścia w ramach społeczno-ekologicznych w odniesieniu do powiązań między różnorodnością biologiczną, ekosystemami i usługami ekosystemowymi oraz ich związki przyczynowe z czynnikami warunkującymi zmiany, w różnych skalach i w różnych rodzajach działalności gospodarczej, w tym aspekty społeczno-gospodarcze i zarządzanie procesami przejściowymi w celu osiągnięcia zrównoważoności;

–  Modelowanie tendencji i zintegrowanych scenariuszy dla różnorodności biologicznej, usług ekosystemowych oraz dobrej jakości życia w różnych skalach i horyzontach; potencjalny wkład biotopów i ekosystemów jako pochłaniaczy dwutlenku węgla w różnych scenariuszach zmiany klimatu; potencjalne konflikty interesów w wykorzystaniu zasobów naturalnych i usług;

–  Ekotoksykologia związków i nowych zanieczyszczeń, ich interakcje, w tym skutki ich łączenia, i ich zachowania w środowisku oraz zmienione pętle biochemiczne w zmieniających się warunkach klimatycznych, a także odbudowa terenów zdegradowanych;

–  Włączenie kwestii różnorodności biologicznej i usług ekosystemowych do ram decyzyjnych i systemów rachunkowości rządów i przedsiębiorstw, jak również kwantyfikacja korzyści ekologicznych, ekonomicznych i społecznych;

–  Elastyczne i wielofunkcyjne rozwiązania oparte na przyrodzie, umożliwiające rozwiązywanie – na obszarach miejskich, podmiejskich, wiejskich, przybrzeżnych i górskich – problemów związanych ze zmianą klimatu, z klęskami żywiołowymi, z utratą różnorodności biologicznej, z degradacją ekosystemów, z zanieczyszczeniem, ze spójnością społeczną oraz ze zdrowiem i dobrostanem obywateli;

–  Podejścia opierające się na zaangażowaniu wielu podmiotów w żywe laboratoria, z udziałem władz, zainteresowanych stron, przedsiębiorstw i społeczeństwa obywatelskiego w odniesieniu do wspólnego projektowania i wspólnego tworzenia systemowych rozwiązań dotyczących ochrony, renaturalizacji i zrównoważonego użytkowania kapitału naturalnego i zarządzanie procesem na model zrównoważonego rozwoju oraz zrównoważonego zarządzania działalnością gospodarczą w całej pętli wartości w różnych warunkach środowiskowych, gospodarczych i społecznych.

6.2.3.   Rolnictwo, leśnictwo i obszary wiejskie

Odporne i zrównoważone ▌rolnictwo i leśnictwo zapewniają korzyści gospodarcze, środowiskowe i społeczne ▌i są warunkiem wstępnym ciągłości bezpieczeństwa żywnościowego. Są one wsparciem dla dynamicznych łańcuchów wartości, zarządzają gruntami i zasobami naturalnymi, a także dostarczają szerokiej gamy kluczowych dóbr publicznych, w tym w zakresie sekwestracji dwutlenku węgla, ochrony różnorodności biologicznej, zapylania i zdrowia publicznego. Zintegrowane i miejscowe sposoby podejścia są niezbędne, aby promować różnorodne funkcje (eko)systemów rolnictwa i leśnictwa, z uwzględnieniem zmieniającego się kontekstu produkcji podstawowej, w szczególności w odniesieniu do zmiany klimatu i środowiska, dostępności zasobów oraz wzorców dotyczących demografii i konsumpcji. Aby zwiększyć zaufanie konsumentów, należy zapewnić jakość i bezpieczeństwo produktów rolnych. Należy również zapewnić zdrowie roślin oraz zdrowie i dobrostan zwierząt. Należy także zająć się przestrzennym, społeczno-ekonomicznym i kulturowym wymiarem działalności w zakresie rolnictwa i leśnictwa oraz zmobilizować potencjał obszarów wiejskich i przybrzeżnych.

Ogólne kierunki

–  Metody, technologie i narzędzia na rzecz zrównoważonego, odpornego i wydajnego rolnictwa i leśnictwa, z uwzględnieniem dostosowania do zmiany klimatu;

–  Zrównoważone zarządzanie zasobami naturalnymi i ich efektywne wykorzystanie (np. gleba, woda, substancje odżywcze i różnorodność biologiczna, w tym zasoby genetyczne) w rolnictwie i leśnictwie; alternatywy dla zasobów nieodnawialnych oraz przyjęcie zasad gospodarki o obiegu zamkniętym, w tym przez ponowne wykorzystywanie i recykling odpadów i produktów ubocznych;

–  Wpływ działalności w sektorze pierwotnym na klimat i środowisko; potencjał rolnictwa i leśnictwa jako pochłaniaczy dwutlenku węgla oraz w zakresie łagodzenia skutków emisji gazów cieplarnianych, w tym podejścia oparte na emisjach ujemnych; zwiększanie zdolności adaptacji produkcji podstawowej do zmiany klimatu;

–  Zintegrowane sposoby podejścia do zwalczania agrofagów i chorób roślin; zwalczanie zakaźnych chorób zwierzęcych i odzwierzęcych oraz dobrostan zwierząt; strategie zapobiegania, kontrola i diagnostyka oraz alternatywy dla stosowania spornych pestycydów, antybiotyków i innych substancji, również w celu zwalczania oporności;

–  Oporność na środki przeciwdrobnoustrojowe oraz zagrożenia biologiczne i agrochemiczne, w tym pestycydy, a także zanieczyszczenia chemiczne, z uwzględnieniem powiązań między roślinami, zwierzętami i ekosystemami a zdrowiem publicznym z perspektywy podejść „Jedno zdrowie” i „Globalne zdrowie”;

–  Wykorzystanie i świadczenie usług ekosystemowych w systemach rolnictwa i leśnictwa z zastosowaniem metod ekologicznych oraz testowanie opartych na przyrodzie rozwiązań – od poziomu gospodarstwa po poziom krajobrazu – na rzecz rolnictwa przyjaznego dla środowiska; wspieranie rolnictwa ekologicznego;

–  Systemy rolnictwa i leśnictwa od poziomu gospodarstwa po poziom krajobrazu; wykorzystanie i świadczenie usług ekosystemowych w produkcji podstawowej, np. za pomocą agroekologii lub przez zwiększenie roli lasów w zapobieganiu powodziom i erozji gleby;

–  Innowacje w rolnictwie na przecięciu rolnictwa, akwakultury i leśnictwa oraz na obszarach miejskich i podmiejskich;

–  Nowe metody, technologie i narzędzia na rzecz zrównoważonej gospodarki leśnej i zrównoważonego wykorzystywania biomasy leśnej;

–  Wspieranie unijnej produkcji białek roślinnych do żywności, paszy i usług środowiskowych;

–  Zrównoważone użytkowanie gruntów, rozwój obszarów wiejskich i powiązania terytorialne; wykorzystanie atutów społecznych, kulturowych, gospodarczych i środowiskowych obszarów wiejskich do celów nowych usług, modeli biznesowych, łańcuchów wartości i dóbr publicznych;

–  Innowacje cyfrowe w rolnictwie, leśnictwie oraz w różnych łańcuchach wartości i na obszarach wiejskich oparte na wykorzystaniu danych i rozwoju infrastruktury, technologii (takich jak sztuczna inteligencja, robotyka, rolnictwo precyzyjne i teledetekcja) i modeli zarządzania;

–  Systemy wiedzy i innowacji w dziedzinie rolnictwa i leśnictwa oraz ich wzajemne połączenia w różnych skalach; doradztwo, rozwijanie umiejętności, podejścia partycypacyjne i dzielenie się informacjami;

–  Promowanie partnerstw międzynarodowych na rzecz zrównoważonego rolnictwa służącego bezpieczeństwu żywnościowemu i żywieniowemu.

6.2.4.   Morza, oceany i wody śródlądowe

Zasoby naturalne i usługi ekosystemowe mórz, w szczególności europejskich mórz półzamkniętych, oceanów, wód śródlądowych i szeroko rozumianych obszarów przybrzeżnych oferują znaczne korzyści społeczno-gospodarcze i w zakresie dobrostanu. Potencjał ten jest zagrożony z powodu silnej presji wywieranej przez ludzkie czynniki stresogenne, takie jak zanieczyszczenie, przełowienie, zmiana klimatu, podnoszenie się poziomu mórz, dodatkowe zużycie wody i ekstremalne zdarzenia pogodowe. Aby zapobiec osiągnięciu przez morza i oceany stanu nieodwracalnego oraz przywrócić dobry stan wód śródlądowych, konieczne jest wzmocnienie naszej wiedzy i zrozumienia w celu ochrony i odbudowy ekosystemów morskich, śródlądowych i przybrzeżnych oraz zrównoważonego zarządzania nimi, a także w celu zapobiegania zanieczyszczeniom, w kontekście ulepszonych i odpowiedzialnych ram zarządzania Obejmie to również badania naukowe mające na celu zrównoważone uwolnienie ogromnego i niewykorzystanego potencjału gospodarczego mórz, oceanów i wód śródlądowych, aby móc wytwarzać więcej bezpiecznej żywności, bioskładników i biosurowców, bez większego obciążania tych mórz, oceanów i wód śródlądowych, a także eksploatowania potencjału akwakultury we wszystkich jej formach, by zmniejszyć obciążenie zasobów lądowych, słodkowodnych i oceanicznych. Istnieje potrzeba zastosowania podejścia opartego na partnerstwie, w tym strategii na szczeblu basenu morskiego i strategii makroregionalnych, wykraczających poza UE (np. w basenie Atlantyku, Morza Śródziemnego, Bałtyckiego, Północnego, Czarnego, Karaibskiego i Oceanu Indyjskiego); oraz zaangażowania się w zobowiązania dotyczące międzynarodowego zarządzania oceanami, inicjatywy takie jak ustanowiona przez ONZ dekada nauki o oceanach na rzecz zrównoważonego rozwoju i zobowiązania związane z ochroną morskiej różnorodności biologicznej na obszarach znajdujących się poza jurysdykcją krajową.

Ogólne kierunki

–  Zrównoważone rybołówstwo i akwakultura we wszystkich ich formach, w tym alternatywne źródła białka oferujące większe bezpieczeństwo żywnościowe, suwerenność żywnościową i odporność na zmianę klimatu; narzędzia monitorowania i zarządzania;

–  Zwiększenie odporności ekosystemów morskich i śródlądowych, w tym raf koralowych, w celu zapewnienia zdrowia mórz, oceanów i rzek, walka z obciążeniami, zarówno tymi o podłożu naturalnymi, jak i tymi powodowanymi przez człowieka, takimi jak zanieczyszczenia i odpady morskie (w tym plastiki), eutrofizacja, gatunki inwazyjne, fizyczne uszkodzenia dna morskiego, nadmierna eksploatacja, w tym przełowienie, hałas podwodny, zakwaszenie, wzrost temperatury mórz, oceanów i rzek oraz podnoszenie się poziomu mórz, a także łagodzenie skutków tych obciążeń, analizowanie powiązań między lądem a morzem i skumulowanego wpływu tych wszystkich kwestii oraz wspieranie podejścia sprzyjającego obiegowi zamkniętemu i poprawa zrozumienia interakcji między oceanami a ludźmi;

–  Zarządzanie na poziomie globalnym i regionalnym w celu zapewnienia ochrony i zrównoważonego użytkowania zasobów mórz, oceanów i wód śródlądowych;

–  Technologie cyfrowego oceanu (w zakresie dna morskiego, kolumny wody i powierzchni wody) łączące usługi i społeczności w odniesieniu do działań lądowych, atmosferycznych, klimatycznych, przestrzennych i pogodowych oraz promowane za pośrednictwem niebieskiej chmury jako części europejskiej chmury dla otwartej nauki;

–  Monitorowanie, ocena ryzyka i zdolności prognozowania/przewidywania, także w zakresie podnoszenia się poziomu mórz i innych zagrożeń naturalnych, np. fal sztormowych, tsunami, a także skumulowanego wpływu działalności człowieka;

–  Poprawa zrozumienia cyklu hydrologicznego i systemów hydrologicznych, hydromorfologii w różnych skalach i rozwijanie zdolności monitorowania i prognozowania, jeśli chodzi o popyt i dostępność wody, powodzie i susze, zanieczyszczenia i inne obciążenia zasobów wodnych i środowiska wodnego; wykorzystanie technologii cyfrowych w celu poprawy monitorowania zasobów wodnych i zarządzania tymi zasobami;

–  Opracowanie innowacyjnych rozwiązań obejmujących zarządzanie na poziomie społeczności, instrumentów ekonomicznych i modeli finansowania na rzecz inteligentnego rozdziału wody, tak aby rozwiązywać konflikty dotyczące użytkowania wody, z uwzględnieniem wykorzystania wartości wody, kontrola zanieczyszczeń wody, w tym plastiku i mikrodrobin plastiku i innych pojawiających się substancji zanieczyszczających, najlepiej u ich źródła, stawianie czoła innym obciążeniom zasobów wodnych, a także ponowne wykorzystanie wody, jak również ochrona ekosystemów wód i przywracanie ich do dobrego stanu ekologicznego;

–  Zrównoważone niebieskie łańcuchy wartości, w tym zrównoważone wykorzystanie zasobów słodkowodnych, różnorodność wykorzystania przestrzeni morskiej i wzrost sektora energii z morskich i oceanicznych źródeł odnawialnych, w tym zrównoważone wykorzystanie mikro- i makroglonów;

–  Zintegrowane sposoby podejścia do zrównoważonego zarządzania wodami śródlądowymi i przybrzeżnymi, które przyczynią się do ochrony środowiska naturalnego i przystosowania się do zmiany klimatu;

–  Oparte na przyrodzie rozwiązania wykorzystujące dynamikę ekosystemów morskich, przybrzeżnych i śródlądowych, różnorodność biologiczną i rozmaite usługi ekosystemowe, umożliwiające systemowe sposoby podejścia do zrównoważonego wykorzystania zasobów mórz, w szczególności półzamkniętych mórz europejskich, oraz oceanów i wód śródlądowych, przyczyniające się do ochrony środowiska i renaturalizacji, zarządzania strefą przybrzeżną i przystosowania się do zmiany klimatu;

–  Niebieska innowacyjność, w tym w gospodarkach niebieskich i cyfrowych, na obszarach przybrzeżnych, w miastach przybrzeżnych i w portach, w celu wzmocnienia odporności obszarów przybrzeżnych i zwiększenia korzyści dla obywateli;

–  Lepsze zrozumienie roli mórz i oceanów w łagodzeniu zmiany klimatu i przystosowywaniu się do niej.

6.2.5.   Systemy żywnościowe

Skumulowane skutki wzrostu liczby ludności, zmiany sposobów żywienia, niedoboru i nadmiernej eksploatacji zasobów, degradacji środowiska, zmiany klimatu oraz migracji stwarzają bezprecedensowe wyzwania wymagające transformacji systemów żywnościowych (FOOD 2030).(26) Obecna produkcja i konsumpcja żywności są w dużej mierze niemożliwe do utrzymania, ponieważ mamy do czynienia z podwójnym wyzwaniem w zakresie złego odżywiania: chodzi o współistnienie niedożywienia oraz otyłości i innych zaburzeń nawyków żywieniowych i zaburzeń metabolizmu. Przyszłe systemy żywnościowe muszą zagwarantować bezpieczeństwo żywnościowe i zapewnić wystarczającą ilość bezpiecznej, zdrowej i wysokiej jakości żywności dla wszystkich, a ich podstawą muszą być zasobooszczędność, zrównoważoność (w tym ograniczenie emisji gazów cieplarnianych, zanieczyszczenia, zużycia wody i energii oraz produkcji odpadów), przejrzystość, powiązanie lądu i mórz, zmniejszenie ilości marnowanej żywności, zwiększenie produkcji żywności z wód śródlądowych, mórz i oceanów oraz objęcie całego łańcucha wartości żywności od producentów do konsumentów i w odwrotnym kierunku, tak aby zapewnić odporność. Musi to iść w parze z rozwojem przyszłościowych systemów bezpieczeństwa żywności oraz projektowaniem, rozwijaniem i dostarczaniem narzędzi, technologii i rozwiązań cyfrowych, które zapewniają znaczne korzyści konsumentom i zwiększą konkurencyjność i zrównoważony charakter łańcucha wartości żywności. Ponadto zachodzi potrzeba pobudzania zmian behawioralnych w strukturach produkcji i konsumpcji żywności, z uwzględnieniem aspektów kulturowych i społecznych, a także potrzeba zaangażowania producentów surowców, przemysłu (w tym MŚP), sprzedawców detalicznych, sektorów usług gastronomicznych, konsumentów i służb publicznych.

Ogólne kierunki

–  Oparta na dowodach zrównoważona i zdrowa dieta służąca dobrostanowi ludzi przez całe ich życie, co obejmuje nawyki żywieniowe, poprawę wartości odżywczej żywności i lepsze zrozumienie wpływu żywienia na zdrowie i dobrostan;

–  Spersonalizowane żywienie, w szczególności dla grup szczególnie wrażliwych, w celu ograniczenia czynników ryzyka w odniesieniu do chorób związanych z dietą i niezakaźnych;

–  Zachowania, styl życia i motywacje konsumentów, w tym społeczne i kulturowe aspekty żywności, promowanie innowacji społecznych i społecznego zaangażowania na rzecz poprawy zdrowia i zrównoważenia środowiskowego w całym łańcuchu wartości żywności, co obejmuje również modele handlu detalicznego;

–  Nowoczesne systemy służące bezpieczeństwu i autentyczności żywności, w tym identyfikowalności, poprawie jakości żywności i zwiększaniu zaufania konsumentów do systemu żywnościowego;

–  Łagodzenie zmiany klimatu i przystosowywanie się do niej pod kątem systemu żywnościowego, w tym badanie potencjału i wykorzystanie mikrobiomu, różnorodności upraw spożywczych i źródeł białka alternatywnych dla białka zwierzęcego;

–  Systemy żywnościowe zrównoważone pod względem środowiskowym, zgodne z zasadami obiegu zamkniętego, zasobooszczędne i odporne, wykorzystujące zasoby lądowe i morskie, ukierunkowane na zapewnienie bezpiecznej wody pitnej i rozwiązanie problemów morskich, obniżenie do zera poziomu marnowania żywności w całym systemie żywnościowym poprzez ponowne wykorzystanie żywności i biomasy, recykling odpadów żywnościowych, nowe opakowania żywności, popyt na żywność dostosowaną do potrzeb i lokalną;

–  Nowe podejścia, w tym narzędzia cyfrowe i systemy żywnościowe na rzecz innowacji miejscowych i wzmocnienia pozycji społeczności, wspieranie sprawiedliwego handlu i sprawiedliwych cen w całym łańcuchu wartości, włączenie społeczne i zrównoważony rozwój poprzez partnerstwa między przemysłem (w tym MŚP i drobnymi producentami rolnymi), władzami lokalnymi, naukowcami i społeczeństwem.

6.2.6.   Systemy innowacji biotechnologicznych w biogospodarce UE

Innowacje w biogospodarce kładą podwaliny pod odejście od gospodarki opartej na paliwach kopalnych . Innowacje biotechnologiczne są ważnym segmentem i katalizatorem całościowej biogospodarki; obejmują one zrównoważone pozyskiwanie, przemysłowe przetwarzanie i przekształcanie lądowej i morskiej biomasy na biomateriały i bioprodukty. Zrównoważony rozwój obejmuje wszystkie jego wymiary: aspekty ekologiczne, społeczne, gospodarcze i kulturowe). Innowacje biotechnologiczne wykorzystują też potencjał żywych zasobów, nauk o życiu, cyfryzacji i biotechnologii w zakresie nowych odkryć, produktów, usług i procesów. Innowacje biotechnologiczne, w tym (bio)procesy i (bio)technologie, mogą stworzyć nowe rodzaje działalności gospodarczej i nowe miejsca pracy w regionach i w miastach, przyczynić się do ożywienia gospodarek i społeczności wiejskich i przybrzeżnych oraz wzmocnić zamknięty obieg biogospodarki.

Ogólne kierunki

–  Systemy zrównoważonego pozyskiwania i produkcji biomasy oraz systemy logistyczne dotyczące biomasy, skupiające się na zastosowaniach i wdrożeniach o wysokiej wartości, zrównoważoności społecznej i środowiskowej, wpływie na klimat i różnorodność biologiczną, dążeniu do zapewnienia obiegu zamkniętego oraz ogólnej zasobooszczędności, w tym oszczędności wody;

–  Nauki o życiu i ich zbieżność z technologiami cyfrowymi służącymi do ▌zrozumienia poszukiwania i zrównoważonego wykorzystywania zasobów biologicznych;

–  Łańcuchy wartości w bioprzemyśle, biomateriały, w tym inspirowane biologicznie materiały, substancje chemiczne, produkty, usługi i procesy o nowatorskich cechach i funkcjach oraz bardziej zrównoważonym charakterze (w tym zmniejszające emisje gazów cieplarnianych ▌), wspierające rozwój (małych i dużych) zaawansowanych biorafinerii wykorzystujących szerszy zakres biomasy; zastąpienie obecnego wytwarzania niezrównoważonych produktów wydajniejszymi biorozwiązaniami z myślą o innowacyjnych zastosowaniach rynkowych;

–  Biotechnologia, w tym przekrojowa i zaawansowana, stosowana w konkurencyjnych, zrównoważonych i nowatorskich procesach przemysłowych, usługach środowiskowych i produktach konsumenckich(27);

–  Zapewnienie zamkniętego obiegu biosektora w ramach biogospodarki o obiegu zamkniętym przez innowacje technologiczne, systemowe, społeczne i w zakresie modeli biznesowych, tak aby radykalnie zwiększyć wartość wygenerowaną na jednostkę zasobów biologicznych, utrzymując wartość takich zasobów w gospodarce przez dłuższy okres, chroniąc i rozwijając kapitał naturalny, minimalizując odpady i zanieczyszczenia na etapie projektowania, wspierając stosowanie zasady kaskadowego wykorzystywania zrównoważonej biomasy poprzez badania naukowe i innowacje oraz uwzględniając hierarchię postępowania z odpadami;

–  Integracyjne schematy biogospodarki, w ramach których w tworzeniu wartości uczestniczą różne podmioty, co pozwala maksymalizować skutki społeczne i zaangażowanie społeczeństwa;

–  Zwiększenie zrozumienia ograniczeń, mierników oraz wskaźników biogospodarki i jej synergii i kompromisów ze zdrowym środowiskiem, a także kompromisów między żywnością a innymi zastosowaniami.

6.2.7.   Systemy o obiegu zamkniętym

Systemy produkcji i konsumpcji o obiegu zamkniętym przyniosą korzyści europejskiej gospodarce i światowej przyrodzie przez ograniczenie wykorzystania zasobów i zależności od nich, zmniejszenie emisji gazów cieplarnianych i innych niekorzystnych oddziaływań na środowisko oraz poprawę konkurencyjności przedsiębiorstw, a także zapewnią korzyści obywatelom Europy poprzez tworzenie nowych miejsc pracy i ograniczanie presji na środowisko i klimat. Poza transformacją przemysłową, do przejścia w kierunku gospodarki niskoemisyjnej, zasobooszczędnej, opartej na biotechnologii i o obiegu zamkniętym, przy unikaniu stosowania substancji niebezpiecznych, potrzebne będą również szersze zmiany systemowe, co wymaga systemowych rozwiązań ekoinnowacyjnych, nowych modeli biznesowych, rynków i inwestycji, infrastruktury wspomagającej, innowacji społecznych, zmian zachowań konsumentów oraz modeli zarządzania pobudzających współpracę wielostronną, w ramach całego łańcucha wartości, aby zapewnić lepsze wyniki gospodarcze, środowiskowe i społeczne zamierzonej zmiany systemu(28). Otwarcie na współpracę międzynarodową będzie miało istotne znaczenie dla porównywalności, generowania i wymiany wiedzy oraz unikania powielania wysiłków, np. poprzez inicjatywy międzynarodowe, takie jak międzynarodowy panel ds. zasobów. Ponadto zwrócona zostanie uwaga na społeczny kontekst nowej wiedzy i technologii w tej dziedzinie oraz na ich wykorzystanie i akceptację w społeczeństwie.

Ogólne kierunki

–  Systemowe przejście do zasobooszczędnej, opartej na biotechnologii gospodarki o obiegu zamkniętym przy użyciu nowych paradygmatów interakcji z konsumentami, nowych modeli biznesowych w zakresie zasobooszczędności i ekologiczności; produkty i usługi propagujące zasobooszczędność oraz wyeliminowanie lub zastąpienie niebezpiecznych substancji w całym cyklu życia; systemy wymiany, ponownego użycia, napraw, regeneracji produktów, recyklingu i kompostowania; gospodarcze, społeczne, behawioralne, regulacyjne i finansowe warunki i zachęty dotyczące takich zmian;

–  Mierniki i wskaźniki – oparte na podejściu systemowym – służące do pomiaru efektywności gospodarki o obiegu zamkniętym i cyklu życia oraz zwiększające odpowiedzialność społeczną; systemy zarządzania, które przyspieszają wzrost gospodarki o obiegu zamkniętym, biogospodarki i zasobooszczędności, przy jednoczesnym tworzeniu rynków materiałów wtórnych; współpraca wielu zainteresowanych stron i współpraca przekrojowa w ramach łańcuchów wartości; instrumenty inwestowania w gospodarkę o obiegu zamkniętym i biogospodarkę;

–  Rozwiązania na rzecz zrównoważonego i regeneracyjnego rozwoju miast, obszarów podmiejskich i regionów, integrujące transformację w kierunku gospodarki o obiegu zamkniętym z rozwiązaniami opartymi na przyrodzie i innowacjami technologicznymi, cyfrowymi, społecznymi, kulturowymi i innowacjami w zakresie sprawowania rządów na szczeblu terytorialnym;

–  Ekoinnowacje w dziedzinie zapobiegania zanieczyszczeniu środowiska przez substancje niebezpieczne i substancje chemiczne zaczynające budzić obawy, także w wyniku narażenia na te substancje, oraz w dziedzinie remediacji; uwzględnienie relacji pomiędzy substancjami chemicznymi, produktami i odpadami oraz zrównoważonych rozwiązań w zakresie wytwarzania surowców pierwotnych i wtórnych;

–  Wykorzystanie zasobów wodnych w obiegu zamkniętym, w tym zmniejszenie zapotrzebowania na wodę, zapobieganie stratom wody, jej odzyskiwanie, recykling i waloryzacja ścieków . Innowacyjne rozwiązania na rzecz wyzwań dotyczących układu woda–żywność–energia, w celu zajęcia się wpływem wykorzystywania wody w rolnictwie i w produkcji energii oraz umożliwienia rozwiązań synergicznych;

–  Zrównoważona gospodarka podpowierzchniowa łącząca zasoby geologiczne (energia, woda, surowce) i warunki środowiskowe (zagrożenia naturalne, wpływy antropogeniczne) we wszystkich odpowiednich klastrach, optymalizacja pozytywnego wkładu na rzecz gospodarki o obiegu zamkniętym za pośrednictwem ogólnoeuropejskiej wiedzy geologicznej oraz przyczynianie się do wypracowania skoordynowanej, opartej na danych naukowych odpowiedzi na porozumienie paryskie i do osiągania kilku celów zrównoważonego rozwoju ONZ;

–  Rozwijanie i ulepszanie rozwiązań i infrastruktur ułatwiających dostęp do wody pitnej, nawadniania i kanalizacji, obejmujących między innymi odsalanie, aby umożliwić wydajniejsze i przyjaźniejsze z punktu widzenia zużycia energii i emisji CO2 wykorzystywanie wody w obiegu zamkniętym.

7.  NIEJĄDROWE DZIAŁANIA BEZPOŚREDNIE WSPÓLNEGO CENTRUM BADAWCZEGO

7.1.   Uzasadnienie

Wysokiej jakości i wiarygodne dowody naukowe są niezbędne do prowadzenia dobrej polityki publicznej. Nowe inicjatywy i wnioski dotyczące prawodawstwa UE wymagają przejrzystych, kompleksowych i wyważonych dowodów, natomiast realizacja polityki wymaga dowodów, aby mierzyć i monitorować ich wpływ i postępy.

JRC wnosi wartość dodaną do polityki UE, ponieważ jego nauka jest doskonała, wielodyscyplinarna i niezależna od zewnętrznych interesów krajowych, prywatnych i innych. JRC zapewnia wsparcie międzysektorowe we wszystkich obszarach polityki UE, niezbędne decydentom do rozwiązywania coraz bardziej skomplikowanych wyzwań społecznych. Niezależność JRC od określonych interesów w połączeniu z jego rolą naukowo-technicznego punktu odniesienia ułatwia budowanie konsensusu między zainteresowanymi stronami a innymi podmiotami, takimi jak obywatele, oraz decydentami politycznymi . Ze względu na posiadany potencjał szybkiego reagowania na potrzeby polityki działalność JRC stanowi uzupełnienie działań pośrednich mających na celu wspieranie długoterminowych celów politycznych.

JRC prowadzi własne badania i jest strategicznym administratorem wiedzy, informacji, danych i kompetencji w celu zapewnienia wysokiej jakości i istotnych dowodów na rzecz inteligentniejszych strategii politycznych. Aby to osiągnąć, JRC współpracuje z wiodącymi organizacjami na całym świecie oraz z międzynarodowymi, krajowymi i regionalnymi ekspertami i zainteresowanymi stronami. Jego badania naukowe przyczyniają się do osiągnięcia ogólnych celów i priorytetów programu „Horyzont Europa”, dostarczają niezależnej wiedzy naukowej, doradztwa i wsparcia technicznego dla różnych obszarów polityki UE w całym cyklu polityki, a także koncentrują się na priorytetach polityki europejskiej, pomagając w budowaniu Europy bezpiecznej, chronionej, dostatniej, zrównoważonej, socjalnej i silniejszej na arenie światowej.

7.2.  Obszary interwencji

7.2.1.  Wzmacnianie bazy wiedzy na potrzeby kształtowania polityki

Wiedza i ilość danych rośnie w tempie wykładniczym. Jeżeli decydenci polityczni mają je zrozumieć i wykorzystywać, muszą one być weryfikowane i filtrowane. Istnieje również potrzeba udostępnienia przekrojowych metod naukowych i narzędzi analitycznych, które mogą być stosowane przez wszystkie służby Komisji, zwłaszcza w celu przewidywania przyszłych wyzwań społecznych i wspierania lepszych uregulowań prawnych. Obejmuje to innowacyjne procesy mające na celu zaangażowanie zainteresowanych stron i obywateli w kwestie związane z kształtowaniem polityki oraz w rozmaite narzędzia oceny wpływu i wdrażania.

Ogólne kierunki

–  Modelowanie, ocena mikroekonomiczna, metody oceny ryzyka, narzędzia zapewniania jakości do celów pomiarów, projekt systemów monitorowania, wskaźników i tablic wyników, analiza wrażliwości i audyty, ocena cyklu życia, eksploracja danych i tekstu, analityka i zastosowania (dużych) zbiorów danych, myślenie projektowe, analiza sytuacji, badania perspektywiczne, badania behawioralne oraz zaangażowanie zainteresowanych stron i obywateli;

–  Centra wiedzy i kompetencji;

–  Wspólnoty praktyków i platformy wymiany wiedzy;

–  Zarządzanie danymi, wymiana danych i spójność;

–  Analiza unijnych i krajowych strategii politycznych w zakresie badań naukowych i innowacji, w tym europejskiej przestrzeni badawczej.

7.2.2.   Globalne wyzwania

JRC wniesie wkład w konkretne strategie polityczne i zobowiązania UE w ramach siedmiu klastrów filaru „Globalne wyzwania”, w szczególności w zobowiązanie UE do osiągnięcia celów zrównoważonego rozwoju.

Ogólne kierunki

1.  Zdrowie

–  Naukowe i techniczne wsparcie polityki na rzecz poprawy zdrowia publicznego i systemów opieki zdrowotnej, w tym w zakresie wyrobów medycznych i ocen technologii medycznych, baz danych, cyfryzacji, również dla przyspieszenia wprowadzania interoperacyjności;

–  Metody oceny bezpieczeństwa potencjalnych zagrożeń dla zdrowia i środowiska powodowanych przez substancje chemiczne i zanieczyszczenia;

–  Laboratorium referencyjne UE ds. metod alternatywnych wobec testów na zwierzętach;

–  Narzędzia zapewniania jakości, takie jak certyfikowane materiały odniesienia na potrzeby biomarkerów zdrowia;

–  Badania nad nowymi problemami zdrowotnymi i zagrożeniami dla zdrowia.

2.  Kultura, kreatywność i społeczeństwo integracyjne

–  Badania nad nierównością, ubóstwem i wykluczeniem, mobilnością społeczną, różnorodnością kulturową i umiejętnościami; migracja, ocena wpływu przemian społecznych, demograficznych i technologicznych na gospodarkę i społeczeństwo;

–  Badania naukowe w zakresie dobrych rządów i demokracji;

–  Wspieranie ochrony i zachowania dziedzictwa kulturowego oraz gospodarowania nim;

–  Centrum wiedzy na temat migracji i demografii.

3.  Bezpieczeństwo cywilne na rzecz społeczeństwa

–  Centrum wiedzy na temat zarządzania ryzykiem związanym z klęskami żywiołowymi;

–  Wspieranie polityki bezpieczeństwa w obszarach ochrony infrastruktury krytycznej i przestrzeni publicznej, CBRJW (materiałów chemicznych, biologicznych, radiologicznych, jądrowych i wybuchowych) oraz zagrożeń hybrydowych, ochrony granic i bezpieczeństwa dokumentów oraz informacji i danych wywiadowczych na potrzeby zwalczania terroryzmu;

–  Technologie służące do wykrywania materiałów CBRJW, systemy biometryczne i techniki gromadzenia danych wywiadowczych;

–  Wspieranie światowej pozycji UE w zakresie bezpieczeństwa; ocena konkurencyjności i innowacyjności przemysłu bezpieczeństwa Unii; wykorzystanie synergii w dziedzinie bezpieczeństwa i obronności;

–  Badania naukowe na rzecz wzmocnienia zdolności w zakresie cyberbezpieczeństwa, cyberodporności i cyberprewencji.

4.   Technologie cyfrowe, przemysł i przestrzeń kosmiczna

–  Wpływ cyfryzacji, ze szczególnym naciskiem na nowe i powstające technologie ICT, takie jak uczenie się maszyn i obliczenia oparte na sztucznej inteligencji, rozproszone rejestry, internet rzeczy oraz obliczenia wielkiej skali;

–  Cyfryzacja w poszczególnych sektorach, takich jak energetyka, transport, budownictwo, przemysł usługowy, zdrowie, opieka i administracja rządowa;

–  Narzędzia w dziedzinie metrologii przemysłowej i zapewniania jakości na potrzeby inteligentnej produkcji;

–  Badania naukowe w dziedzinie kluczowych technologii prorozwojowych;

–  Badania naukowe dotyczące najlepszych dostępnych technik i praktyk zarządzania środowiskowego, analiz techniczno-ekonomicznych i oceny cyklu życia procesów przemysłowych, zarządzania chemikaliami, gospodarki odpadami, ponownego wykorzystania wody, surowców, surowców krytycznych i kryteriów jakości dla materiałów odzyskanych – w celu wsparcia gospodarki o obiegu zamkniętym;

–  Analiza bezpieczeństwa dostaw surowców, w tym surowców krytycznych, w odniesieniu do informacji i danych na temat zasobów pierwotnych i wtórnych oraz aktualizacji danych w systemie informacyjnym surowców;

–  Realizacja działań programu Copernicus;

–  Wsparcie techniczne i naukowe dla zastosowań programów w zakresie globalnego systemu nawigacji satelitarnej UE.

5.   Klimat, energetyka i mobilność

–  Wsparcie dla realizacji polityki UE w zakresie klimatu, energetyki i transportu, przejście na gospodarkę niskoemisyjną i strategie obniżenia emisyjności do 2050 r.; analiza zintegrowanych krajowych planów w zakresie klimatu i energii; ocena ścieżki obniżenia emisyjności we wszystkich sektorach, w tym w rolnictwie, sektorze użytkowania gruntów i zmiany użytkowania gruntów oraz w leśnictwie;

–  Ocena ryzyka we wrażliwych ekosystemach i krytycznych sektorach gospodarki i infrastrukturze, ze szczególnym uwzględnieniem strategii adaptacyjnych;

–  Analiza wymiaru badań naukowych i innowacji unii energetycznej; ocena konkurencyjności UE na światowym rynku czystej energii;

–  Ocena potencjału wdrożenia inteligentnych technologii energetycznych i rozwiązań z zakresu integracji sektorów umożliwiających sprawną i oszczędną kosztowo transformację energetyki;

–  Ocena wykorzystania odnawialnych źródeł energii i czystych technologii energetycznych;

–  Analiza zużycia energii w budynkach, inteligentnych i zrównoważonych miastach oraz w sektorach przemysłu;

–  Techniczna i społeczno-gospodarcza analiza magazynowania energii, w szczególności w odniesieniu do łączenia sektorów oraz baterii;

–  Analiza bezpieczeństwa dostaw energii w UE, w tym infrastruktury energetycznej i rynków energii;

–  Wspieranie transformacji energetyki, w tym Porozumienia Burmistrzów, czystej energii dla wysp UE, regionów wrażliwych i Afryki;

–  Zintegrowana analiza dotycząca wprowadzenia współpracującej, opartej na sieci i zautomatyzowanej mobilności;

–  Zintegrowana analiza dotycząca opracowania i wdrożenia pojazdów elektrycznych, w tym technologii akumulatorów nowej generacji;

–  Zharmonizowane procedury badań i nadzór rynku w odniesieniu do emisji CO2 i zanieczyszczeń powietrza z pojazdów; ocena technologii innowacyjnych;

–  Ocena inteligentnych systemów transportowych, systemów zarządzania ruchem i wskaźników zagęszczenia ruchu;

–  Analiza paliw alternatywnych i związanych z nimi potrzeb w zakresie infrastruktury.

6.  Żywność, biogospodarka, zasoby naturalne, rolnictwo i środowisko

–  Badania naukowe dotyczące gruntów, gleby, lasów, powietrza, wody, zasobów morskich, surowców i różnorodności biologicznej w celu wsparcia skutecznej ochrony, odbudowy i zrównoważonego wykorzystania kapitału naturalnego, w tym zrównoważonego zarządzania zasobami w Afryce;

–  Centrum wiedzy na temat bezpieczeństwa żywności i bezpiecznej diety w skali światowej;

–  Ocena zmiany klimatu i potencjalnych środków w zakresie łagodzenia zmiany klimatu i przystosowywania się do niej do celów polityki rolnej i polityki rybołówstwa, w tym bezpieczeństwa żywnościowego;

–  Monitorowanie i prognozowanie zasobów rolnych w UE, w państwach objętych procesem rozszerzenia i w krajach sąsiadujących z UE;

–  Badania naukowe na rzecz zrównoważonej i prosperującej akwakultury i rybołówstwa oraz niebieskiego wzrostu i niebieskiej gospodarki;

–  Zatwierdzone metody, badania biegłości laboratorium i nowe narzędzia analityczne do celów wdrażania polityki bezpieczeństwa żywności;

–  Laboratoria referencyjne UE ds. dodatków paszowych, organizmów zmodyfikowanych genetycznie i materiałów przeznaczonych do kontaktu z żywnością;

–  Centrum wiedzy na temat fałszowania żywności i jakości żywności;

–  Centrum wiedzy na temat biogospodarki.

7.2.3.  Innowacje, rozwój gospodarczy i konkurencyjność

JRC przyczyni się do innowacji opartych na wiedzy i do transferu technologii. Będzie wspierać funkcjonowanie rynku wewnętrznego i zarządzanie gospodarcze w Unii. Przyczyni się do kształtowania i monitorowania polityki ukierunkowanej na bardziej społeczną i zrównoważoną Europę. Będzie wspierać zewnętrzny wymiar UE i międzynarodowe cele, a także przyczyni się do promowania dobrych rządów. Dobrze funkcjonujący rynek wewnętrzny z silnym zarządzaniem gospodarczym i sprawiedliwym systemem społecznym będzie sprzyjał innowacyjności opartej na wiedzy i konkurencyjności.

Ogólne kierunki

–  Analiza ekonomiczna, handlowa, finansowa i fiskalna;

–  Badania przednormatywne i badania na potrzeby harmonizacji i normalizacji;

–  Produkcja certyfikowanych materiałów odniesienia;

–  Działalność w zakresie nadzoru rynku

–  Zarządzanie prawem własności intelektualnej;

–  Promowanie współpracy w zakresie transferu technologii.

7.2.4.   Doskonałość naukowa

JRC będzie dążyć do doskonałości i uczciwości w badaniach naukowych oraz do szeroko zakrojonej współpracy z wiodącymi instytucjami badawczymi na całym świecie. Będzie prowadzić badania naukowe w nowych dziedzinach nauki i technologii oraz promować otwartą naukę i otwarte dane, a także transfer wiedzy.

Ogólne kierunki

–  Programy badań rozpoznawczych;

–  Specjalne programy współpracy i wymiany z instytucjami badawczymi i naukowcami;

–  Dostęp do infrastruktur badawczych JRC;

–  Szkolenie naukowców i ekspertów krajowych;

–  Otwarta nauka i otwarte dane.

7.2.5.   Rozwój terytorialny i wsparcie dla państw członkowskich i regionów

JRC przyczyni się do rozwoju polityki regionalnej i miejskiej, z naciskiem na rozwój terytorialny oparty na innowacjach, oraz mając na celu zmniejszenie dysproporcji między regionami. Będzie również oferować pomoc techniczną państwom członkowskim i państwom trzecim oraz wspierać wdrażanie europejskiego prawodawstwa i działań.

Ogólne kierunki

–  Wdrażanie polityki regionalnej i miejskiej, strategii inteligentnej specjalizacji, strategii transformacji gospodarczej regionów w okresie przejściowym, zintegrowanych strategii i danych na rzecz rozwoju obszarów miejskich;

–  Budowanie zdolności podmiotów lokalnych i regionalnych w zakresie wdrażania strategii makroregionalnych;

–  Centrum wiedzy na temat polityki terytorialnej;

–  Doradztwo „na żądanie” oraz dostosowane do potrzeb wsparcie dla państw członkowskich, regionów lub miast, w tym za pośrednictwem wirtualnej sieci platform „Science4Policy”.

FILAR III

Innowacyjna Europa

Innowacje we wszystkich formach są kluczowym czynnikiem, który pozwala UE nadal zapewniać dobrobyt swoim obywatelom i stawiać czoła przyszłym wyzwaniom. Jego realizacja wymaga systemowego, przekrojowego i wieloaspektowego podejścia. Postęp gospodarczy Europy, dobrostan społeczny i jakość życia opierają się na zdolności do zwiększania wydajności i wzrostu, co z kolei zależy w dużej mierze od zdolności do innowacji. Innowacje są również kluczem do rozwiązania głównych wyzwań, przed jakimi stoi UE. Innowacje muszą mieć odpowiedzialny, etyczny i zrównoważony charakter.

Podobnie jak miało to miejsce w przypadku poprzednich programów, innowacje leżą u podstaw programu „Horyzont Europa”. Poszukiwanie sposobów na przyspieszenie transferu wiedzy oraz nowych pomysłów, produktów i procesów to fundament celów programu „Horyzont Europa” i warunków jego realizacji, począwszy od programowania strategicznego po zaproszenia do składania wniosków; jest ono obecne od początku do końca każdego objętego wsparciem projektu, od etapu podstawowych badań naukowych po plany działania w dziedzinie przemysłu i technologii oraz misje.

Innowacje wymagają jednak specjalnych środków, ponieważ UE musi zdecydowanie poprawić warunki i środowisko umożliwiające rozwój europejskich innowacji, tak by podmioty uczestniczące w ekosystemie innowacji mogły szybko wymieniać się pomysłami, a nowe pomysły i technologie mogły szybko być przekształcane w produkty i usługi potrzebne UE do osiągnięcia celów.

W ciągu ostatnich dziesięcioleci pojawiły się duże i mające globalny charakter nowe rynki usług opieki zdrowotnej, mediów, rozrywki, komunikacji i handlu detalicznego, opierające się na przełomowych innowacjach w dziedzinie ICT, biotechnologii, zielonych technologii, internetu i gospodarki platform. Na dalszym etapie procesu innowacji te tworzące rynek innowacje, które mają wpływ na całą gospodarkę UE, są wdrażane przez szybko rozwijające się i często nowe przedsiębiorstwa, które jednak rzadko pochodzą z UE i rzadko zwiększają skalę swojej działalności na jej terytorium.

Nadchodzi nowa globalna fala przełomowych innowacji, która będzie się opierać na bardziej zaawansowanych technologiach (typu „deep tech”), takich jak technologia „blockchain”, sztuczna inteligencja, genomika/multiomika, robotyka, oraz na innych technologiach, które mogą również być tworzone przez pojedynczych innowatorów oraz wspólnoty obywateli. Wspólnym mianownikiem takich innowacji jest to, że kształtują się na przecięciu różnych dyscyplin naukowych, rozwiązań technologicznych i sektorów gospodarki, oferując radykalnie nowe połączenia produktów, procesów, usług i modeli biznesowych; mają także potencjał otwierania nowych rynków na całym świecie. Wpłynie to również na inne krytyczne sektory, takie jak sektor produkcji, usług finansowych, transportu czy energii.

Europa musi płynąć z tą falą. Jest dobrze przygotowana, ponieważ fala ta obejmuje obszary bardzo zaawansowane technologicznie, w które Europa już znacznie zainwestowała (w szczególności kluczowe technologie prorozwojowe) i w których ma zatem pewną przewagę konkurencyjną na polu nauki i wiedzy, również w zakresie zasobów ludzkich, i może posłużyć się ścisłą współpracą publiczno-prywatną (np. w dziedzinie opieki zdrowotnej czy energetyki).

Aby Europa była liderem tej nowej fali przełomowych innowacji, konieczne jest rozwiązanie następujących podstawowych wyzwań:

–  zwiększenie finansowania ryzyka w celu wyeliminowania luk w finansowaniu: innowatorzy w Europie są dotknięci problemem niewielkiej dostępności finansowania ryzyka. Prywatny kapitał wysokiego ryzyka ma kluczowe znaczenie dla przekształcenia przełomowych innowacji w przedsiębiorstwa przodujące w skali światowej, ale w Europie jest on ponad czterokrotnie mniejszy niż kapitał zebrany w Stanach Zjednoczonych i w Azji. Europa musi stawić czoła problemowi „dolin śmierci”, w których pomysły i innowacje nie docierają na rynek ze względu na rozłam między wsparciem publicznym a inwestycjami prywatnymi, w szczególności w odniesieniu do przełomowych innowacji o wysokim stopniu ryzyka, które wymagają wsparcia w postaci inwestycji długoterminowych;

–  ułatwienie dostępu do wyników badań, poprawa przekształcania nauki w innowacje i przyspieszenie transferu pomysłów, technologii i talentów z bazy badawczej do przedsiębiorstw typu start-up i przemysłu;

–  dalsze wsparcie rozwoju wszystkich form innowacji, w tym innowacji ukierunkowanych na potrzeby użytkowników, usług ukierunkowanych na potrzeby konsumentów i integracyjnych innowacji społecznych;

–  przyspieszenie transformacji biznesu: gospodarka Europy pozostaje w tyle pod względem stosowania nowych technologii i zwiększania ich skali: 77 % nowych i dużych przedsiębiorstw badawczo-rozwojowych znajduje się w Stanach Zjednoczonych lub Azji, a zaledwie 16 % z nich ma siedzibę w Europie;

–  poprawa i uproszczenie europejskiego systemu finansowania oraz wspieranie badań naukowych i innowacji: duża ilość źródeł finansowania powoduje, że system, w którym muszą obracać się innowatorzy, jest skomplikowany. Działalność UE musi być prowadzona we współpracy i w koordynacji z innymi inicjatywami na szczeblu europejskim, krajowym i regionalnym, zarówno publicznymi, jak i prywatnymi, w celu lepszego wzmacniania i dostosowywania zdolności wspierania, unikania powielania działań oraz zapewnienia prostego systemu dla wszystkich europejskich innowatorów;

–  przezwyciężenie rozdrobnienia ekosystemu innowacji. Chociaż w Europie działa coraz więcej ośrodków innowacji, nie są one dobrze połączone. Przedsiębiorstwa o międzynarodowym potencjale wzrostu muszą radzić sobie z fragmentacją rynków krajowych z różnymi językami, kulturami organizacyjnymi i przepisami. UE ma do odegrania rolę we wspieraniu skutecznej współpracy między krajowymi a regionalnymi ekosystemami, aby przedsiębiorstwa, w szczególności MŚP, mogły uzyskać dostęp do najlepszej wiedzy i wiedzy fachowej oraz najlepszych infrastruktur i usług w całej Europie. UE wspiera współpracę między ekosystemami, również za pomocą regulacji, tak aby usprawnić interoperacyjność między poszczególnymi technologiami i rozwiązaniami praktycznymi.

Aby poradzić sobie z tą nową globalną falą przełomowych innowacji, wsparcie UE na rzecz innowatorów wymaga elastycznego, prostego, płynnego podejścia dostosowanego do ich potrzeb. Polityka dotycząca rozwoju i wdrażania przełomowych innowacji i zwiększania skali działalności przedsiębiorstw musi być odważna w kwestii podejmowania ryzyka i musi uwzględniać powyższe wyzwania i stanowić wartość dodaną dla powiązanych działań innowacyjnych realizowanych przez poszczególne państwa członkowskie lub regiony.

Filar „Innowacyjna Europa” w ramach programu „Horyzont Europa”, we współpracy z innymi obszarami polityki UE, a w szczególności z programem InvestEU, jest zaprojektowany w sposób mający przynieść takie konkretne rezultaty. Opiera się on na doświadczeniach zdobytych podczas poprzednich programów ramowych, w szczególności w ramach takich działań jak przyszłe i powstające technologie (FET) , Szybka ścieżka do innowacji (FTI) i ▌ instrument MŚP , ale również z finansowania prywatnego i korporacyjnego (na przykład instrument RSFF w 7PR, instrument InnovFin w programie „Horyzont 2020”), zgromadzonego i zoptymalizowanego w ramach działań pilotażowych EIC na lata 2018–2020.

W oparciu o te doświadczenia filar ten przewiduje utworzenie Europejskiej Rady ds. Innowacji (EIC), która będzie głównie promować przełomowe i rewolucyjne technologie i innowacje, ze szczególnym uwzględnieniem innowacji tworzących rynek, wpierając także jednocześnie wszystkie rodzaje innowacji, w tym innowacje stopniowe, zwłaszcza w MŚP, w tym przedsiębiorstwa typu start-up, a w wyjątkowych przypadkach małe spółki o średniej kapitalizacji, które mają potencjał szybkiego zwiększenia skali swojej działalności w UE i na świecie, oraz podejmując ukierunkowane działania i środki:

–  wspieranie rozwoju przyszłych i powstających przełomowych innowacji, w tym innowacji typu „deep tech”, a także innowacji pozatechnologicznych;

–  niwelowanie luk w finansowaniu rozwoju, wdrażania i zwiększania skali innowacji tworzących rynki;

–  wykorzystywanie kapitału prywatnego i inwestycji prywatnych;

–  zwiększenie wpływu i wyeksponowanie wsparcia UE na rzecz innowacji.

Filar ten obejmuje również działania prowadzone w ramach Europejskiego Instytutu Innowacji i Technologii (EIT), w szczególności za pośrednictwem jego wspólnot wiedzy i innowacji (WWiI). Ponadto zapewniane są systematyczne synergie między EIC a EIT: innowacyjne przedsiębiorstwa powstające w ramach WWiI przy EIT mogą być kierowane do EIC, aby utworzyć „linię produkcyjną” innowacji nieprzynoszących jeszcze zysków, natomiast innowacyjne przedsiębiorstwa o wysokim potencjale, finansowane ze środków EIC, które nie są jeszcze zaangażowane w żadną z WWiI przy EIT, mogą otrzymać dostęp do tego dodatkowego wsparcia.

Innowacje w całej UE mogą być wspierane bezpośrednio przez EIC i WWiI przy EIT, jednak należy zapewnić dodatkowy rozwój i usprawnienie całego środowiska, w którym powstają i rozwijają się europejskie innowacje: wyniki badań podstawowych tworzą podwaliny dla innowacji tworzących rynek. Wspieranie innowacji w całej Europie, we wszystkich ich aspektach i postaciach, w tym, w miarę możliwości, poprzez komplementarność polityki i zasobów unijnych, krajowych i regionalnych (również poprzez skuteczne synergie z EFRR i strategie inteligentnej specjalizacji), powinno stanowić wspólne europejskie przedsięwzięcie. W związku z tym w ramach niniejszego filaru przewidziano również

–  odnowione i wzmocnione mechanizmy koordynacji i współpracy z państwami członkowskimi i krajami stowarzyszonymi, ale również z inicjatywami prywatnymi, tak aby wspierać wszystkie podmioty europejskich ekosystemów innowacji, również na szczeblu regionalnym i lokalnym;

–  

–  Ponadto w ramach dalszych wysiłków na rzecz zwiększenia zdolności w zakresie finansowania ryzyka na potrzeby badań naukowych i innowacji w Europie niniejszy filar będzie ściśle powiązany z programem InvestEU. W oparciu o sukcesy i doświadczenia zdobyte w ramach inicjatywy InnovFin programu „Horyzont 2020” oraz w ramach EFIS, program InvestEU zwiększy dostęp do finansowania ryzyka zarówno dla podmiotów mogących przynieść zyski, jak i dla inwestorów.

1.  EUROPEJSKA RADA DS. INNOWACJI (EIC)

1.1.  Obszary interwencji

EIC działa zgodnie z następującymi zasadami: wyraźna wartość dodana UE, autonomia, zdolność do podejmowania ryzyka, efektywność, skuteczność, przejrzystość i odpowiedzialność. EIC będzie pełnić funkcję punktu kompleksowej obsługi dla wszystkich rodzajów innowatorów – począwszy od osób fizycznych po szkoły wyższe, organizacje badawcze i przedsiębiorstwa (MŚP, w tym przedsiębiorstwa typu start-up, oraz w wyjątkowych przypadkach małe spółki o średniej kapitalizacji). W zależności od ich systemów wsparcie będzie udzielane pojedynczym beneficjentom i konsorcjom wielodyscyplinarnym.

▌EIC ma na celu:

–  określanie, opracowywanie i wdrażanie wszelkich rodzajów innowacji wysokiego ryzyka, również dodatkowego, z silnym naciskiem na przełomowe, radykalne ▌innowacje typu „deep tech”, które mają potencjał, by stać się innowacjami tworzącymi rynek; oraz

–  wspieranie szybkiego zwiększania skali działalności innowacyjnych przedsiębiorstw, głównie MŚP, w tym przedsiębiorstw typu start-up, oraz, w wyjątkowych przypadkach, małych spółek o średniej kapitalizacji, na szczeblu unijnym i międzynarodowym, na drodze od pomysłu do rynku.

W odpowiednich przypadkach EIC przyczynia się do działań wspieranych w ramach innych części programu „Horyzont Europa”, w szczególności w ramach filaru II.

Działalność EIC będzie realizowana przede wszystkim poprzez dwa uzupełniające się rodzaje działań: instrument „Pionier” na rzecz zaawansowanych badań naukowych dla wczesnych etapów rozwoju technologicznego oraz instrument „Akcelerator” dla działań w zakresie innowacji i wprowadzania na rynek, w tym etapów przed masową komercjalizacją oraz wzrostu przedsiębiorstwa. Zamysłem jest stworzenie punktu kompleksowej obsługi i jednej procedury udzielania wsparcia dla innowacji wysokiego ryzyka realizowanych przez przedsiębiorstwa typu start-up, MŚP oraz, w wyjątkowych przypadkach, małe spółki o średniej kapitalizacji, „Akcelerator” będzie przede wszystkim przyznawał dwa rodzaje wsparcia: głównie finansowanie mieszane (łącząc dotacje z inwestycjami kapitałowymi), ▌a także dotacje, opcjonalnie uzupełnione wsparciem kapitałowym. Zapewni on także dostęp do pożyczek i gwarancji, szczególnie udzielanych w ramach programu InvestEU.

Te dwa uzupełniające się rodzaje działań będą miały wspólne cechy. Działania te:

–  będą wspierać innowacje wysokiego ryzyka, w przypadku których ryzyka – niezależnie od tego, czy odnosi się ono do finansów, technologii/nauki, rynku czy przepisów – nie może ponosić wyłącznie rynek lub nie można jeszcze wspierać z instrumentów finansowych w ramach programu InvestEU;

–  będą skupiać się głównie na innowacjach wysokiego ryzyka, innowacjach przełomowych lub innowacjach typu „deep-tech”, i jednocześnie wspierać inne formy innowacji, w tym innowacjestopniowe, które mają potencjał tworzenia nowych rynków lub mogą przyczynić się do stawienia czoła światowym wyzwaniom;

–  będą głównie oddolne, otwarte na innowacje ze wszystkich obszarów nauki, technologii i zastosowań we wszystkich sektorach, a jednocześnie umożliwią ukierunkowane wsparcie dla nowych, przełomowych, tworzących rynki lub technologii typu „deep tech” o potencjalnym znaczeniu strategicznym pod względem ich wpływu na gospodarkę lub społeczeństwo. Służby Komisji ocenią ten potencjalny wpływ strategiczny w oparciu o zalecenia niezależnych ekspertów, kierowników programów EIC oraz, w stosownych przypadkach, rady doradczej EIC;

–  będą promować innowacje, które dotyczą różnych dziedzin nauki, technologii (np. połączenia technologii fizycznych i cyfrowych) i sektorów;

–  będą się koncentrować na innowatorach, upraszczaniu procedur i wymogów administracyjnych, wykorzystywały rozmowy z kandydatami w celu oceny wniosków oraz zapewnią szybkie podejmowanie decyzji;

–  będą realizowane w celu znacznego wzmocnienia europejskiego ekosystemu innowacji;

–  będą zarządzane proaktywnie z wyznaczonymi etapami pośrednimi lub innymi uprzednio zdefiniowanymi kryteriami, aby mierzyć postępy i możliwości – po przeprowadzeniu dokładnej oceny i przy ewentualnym korzystaniu z pomocy niezależnych ekspertów – zmiany orientacji, zmiany harmonogramu lub przerwania projektów, gdy okaże się to konieczne.

Oprócz wsparcia finansowego innowatorzy uzyskają dostęp do usług doradczych EIC w zakresie przedsiębiorczości, zapewniających projektom coaching, mentoring i pomoc techniczną, a także ułatwiających innowatorom nawiązywanie kontaktów z innymi przedstawicielami tego środowiska, partnerami przemysłowymi i inwestorami. Innowatorzy uzyskają również lepszy dostęp do wiedzy fachowej, zaplecza (w tym ośrodków innowacji(29) i centrów testowania otwartych innowacji) oraz partnerów prowadzących różne rodzaje działalności wspierane przez UE, w tym w ramach EIT, w szczególności za pośrednictwem WWiI . Komisja zapewni ciągłość pomiędzy EIT, EIC i programem InvestEU w celu osiągnięcia komplementarności i synergii.

Aby umożliwić umocnienie europejskiego ekosystemu innowacji, należy zwrócić szczególną uwagę na zapewnienie właściwej i skutecznej komplementarności z inicjatywami poszczególnych państw członkowskich lub ich sieci lub z inicjatywami międzyregionalnymi, w tym w formie partnerstwa europejskiego.

1.1.1.  Instrument „Pionier” na rzecz zaawansowanych badań naukowych

„Pionier” zapewni dotacje na nowatorskie projekty wysokiego ryzyka zajmujące się nowymi dziedzinami i dziedzinami technologii typu „deep tech” w celu opracowania potencjalnie radykalnych innowacyjnych technologii przyszłości oraz stworzenia nowych możliwości rynkowych. Łącząc je w jeden model z jednolitym zestawem kryteriów, Będzie on opierał się na doświadczeniach zdobytych w ramach programów w zakresie przyszłych i powstających technologii (FET) objętych wsparciem w ramach 7PR i programu „Horyzont 2020”, w tym w ramach inicjatywy „FET Innovation Launchpad” programu „Horyzont 2020” oraz etapu 1 instrumentu MŚP programu „Horyzont 2020”.

Ogólnym celem instrumentu „Pionier” będzie pomoc w przekształcaniu przełomowych rozwiązań ▌w potencjalne innowacje tworzące rynki oraz doprowadzenie ich do etapu demonstracji lub rozwoju uzasadnienia biznesowego lub opracowania strategii pozwalających na ich dalsze wdrażanie w ramach instrumentu „Akcelerator” lub w ramach innego rozwiązania służącego wprowadzaniu na rynek. W tym celu instrument „Pionier” będzie ▌wspierać najwcześniejsze etapy badań naukowych i rozwoju w dziedzinie nauki i technologii, w tym weryfikację poprawności projektu i prototypy służące walidacji technologii.

Aby instrument „Pionier” był w pełni otwarty na szeroko zakrojone badania, szczęśliwe zbiegi okoliczności oraz nieoczekiwane pomysły, koncepcje i odkrycia, będzie on wdrażany głównie w formie stałego, konkurencyjnego, otwartego i ograniczonego czasowo zaproszenia do składania wniosków oddolnych. Zachowując swój zasadniczo oddolny charakter, „Pionier” będzie także przewidywał konkurencyjne wyzwania w zakresie opracowania kluczowych celów strategicznych(30) wymagających bardzo zaawansowanych technologicznie i radykalnych sposobów myślenia. Tematy tych wyzwań zostaną określone w programach prac. Przegrupowanie wybranych projektów w portfele tematyczne lub oparte na celach pozwoli na osiągnięcie masy krytycznej wysiłków i stworzenie nowych wielodyscyplinarnych środowisk naukowych.

Tego rodzaju portfele wybranych projektów ▌ będą dalej rozwijane i ulepszane, a każdy z nich będzie oparty na wizji opracowanej przez innowatorów, ale poinformowana o nim zostanie także szersza społeczność badań naukowych i innowacji. Aby ułatwić naukowcom i innowatorom osiągnięcie rozwoju komercyjnego, instrument „Pionier” realizować będzie działania przejściowe; będą to np. działania demonstracyjne i studia wykonalności w celu oceny potencjalnych uzasadnień biznesowych i wspierania tworzenia przedsiębiorstw typu spin-off i start-up. Działania przejściowe instrumentu „Pionier” mogą polegać na uzupełniających dotacjach w celu zwiększenia lub rozszerzenia zakresu wcześniejszych i bieżących działań, dodania nowych partnerów, umożliwienia współpracy w ramach portfela i rozwoju wielodyscyplinarnej społeczności.

„Pionier” będzie otwarty dla wszystkich innowatorów, od osób prywatnych po szkoły wyższe, organizacje badawcze i przedsiębiorstwa, w szczególności przedsiębiorstwa typu start-up i MŚP, oraz będzie się skupiał na konsorcjach wielodyscyplinarnych. W przypadku projektów dotyczących pojedynczych beneficjentów o dotacje nie będą mogły ubiegać się spółki o średniej kapitalizacji ani większe przedsiębiorstwa. Instrument „Pionier” będzie realizowany głównie za pomocą badań opartych na współpracy oraz w ścisłej koordynacji z innymi częściami programu „Horyzont Europa”, w szczególności z Europejską Radą ds. Badań Naukowych (ERBN), działaniami „Maria Skłodowska-Curie” (MSCA), częścią filaru III „Europejski Ekosystem” oraz działaniami wspólnot wiedzy i innowacji (WWiI) Europejskiego Instytutu Innowacji i Technologii (EIT) służącymi identyfikacji radykalnych nowych pomysłów i koncepcji mających potencjał dokonania przełomu.

1.1.2.  „Akcelerator”

W okresie między późnym stadium działań w zakresie badań naukowych i innowacji a absorpcją przez rynek przełomowych i tworzących rynki innowacji cechujących się wysokim ryzykiem(31), a zatem nieprzynoszących zysków i nieatrakcyjnych dla inwestorów, dostępne finansowanie prywatne i korporacyjne nadal jest ograniczone. W celu pokonania tej „doliny śmierci” dla wszystkich rodzajów innowacji wysokiego ryzyka, w tym w szczególności w odniesieniu do przełomowych innowacji typu „deep tech”, które mają zasadnicze znaczenie dla przyszłego wzrostu w Europie, wsparcie publiczne musi stworzyć zupełnie nowe podejście. W przypadku gdy rynek nie zapewnia realnych rozwiązań finansowych, wsparcie publiczne powinno przewidywać szczególny mechanizm podziału ryzyka, w ramach którego poniesiona zostanie większość, a nawet całość, początkowego ryzyka potencjalnych przełomowych innowacji tworzących rynki, w celu przyciągnięcia zastępczych inwestorów prywatnych na drugim etapie, w miarę prowadzenia działań i zmniejszania ryzyka, aż do momentu, kiedy przedsiębiorstwo realizujące innowacyjny projekt zacznie przynosić zyski.

W związku z tym „Akcelerator” zapewni wsparcie finansowe MŚP, w tym przedsiębiorstwom typu start-up, i ▌w wyjątkowych przypadkach, małym spółkom o średniej kapitalizacji, które mają ambicję opracowania i wdrożenia przełomowych innowacji na rynki unijne i międzynarodowe oraz szybkiego zwiększenia skali swojej działalności. W tym celu będzie on korzystał z doświadczeń etapów 2 i 3 instrumentu MŚP w ramach programu „Horyzont 2020” oraz instrumentu InnovFin programu „Horyzont 2020”, również poprzez dodanie elementów innych niż dotacje oraz zdolność do wspierania większych i dłuższych inwestycji.

„Akcelerator” zapewnia głównie wsparcie w postaci finansowania mieszanego z EIC, a także z dotacji i kapitału własnego. Finansowanie mieszane z EIC będzie połączeniem:

–  dotacji lub zaliczki zwrotnej(32) w celu pokrycia kosztów działalności innowacyjnej;

–  wsparcia inwestycji kapitałowych(33) lub innych form podlegających zwrotowi (pożyczek, gwarancji itd.), tak aby połączyć działalność innowacyjną ze skutecznym wprowadzeniem na rynek, w tym zwiększeniem skali działalności, w sposób, który nie wypiera inwestycji prywatnych ani nie zakłóca konkurencji na rynku wewnętrznym. W przypadku, gdy już w czasie selekcji wstępnej (due diligence) uznane zostanie, że dany projekt przyniesie zyski lub jeżeli poziom ryzyka zostanie wystarczająco zmniejszony, „Akcelerator” ułatwi wybranemu/objętemu wsparciem przedsiębiorstwu dostęp do finansowania dłużnego (np. pożyczek lub gwarancji) oraz do finansowania kapitałowego z programu InvestEU.

Wsparcie w ramach finansowania mieszanego zostanie przyznane w ramach jednego procesu i jednej decyzji, zapewniając wspieranym innowatorom pojedyncze całościowe zobowiązanie dotyczące środków finansowych, które obejmie różne etapy innowacji, aż do wprowadzenia na rynek, w tym etap poprzedzający masową komercjalizację. Pełne wdrożenie udzielonego wsparcia będzie zależało od celów pośrednich i przeglądu. Sposób połączenia i wielkość finansowania zostaną dostosowane do potrzeb przedsiębiorstwa, jego wielkości i etapu, charakteru technologii/innowacji oraz czasu trwania cyklu innowacji. Pokryje ono potrzeby finansowe aż do zastąpienia alternatywnymi źródłami inwestycji.

„Akcelerator” EIC będzie również zapewniał wsparcie w postaci dotacji dla MŚP, w tym przedsiębiorstw typu start-up, na rzecz przeprowadzenia szeregu rodzajów innowacji, poczynając od innowacji stopniowych, aż po innowacje przełomowe i radykalne, które mają następnie na celu zwiększenie skali działalności.

Wsparcie będzie zapewniane za pośrednictwem takiego samego stale otwartego i oddolnego zaproszenia, które stosowane jest w przypadku wsparcia zakładającego finansowanie mieszane. Podczas realizacji programu „Horyzont Europa” ze wsparcia z EIC obejmującego tylko dotację przedsiębiorstwo typu start-up lub MŚP może skorzystać jedynie raz i wsparcie to nie może przekroczyć kwoty 2,5 mln EUR. Wnioski zawierają szczegółowe informacje na temat zdolności wnioskodawcy do zwiększenia skali jego działalności.

W przypadku projektów, które skorzystały ze wsparcia obejmującego tylko dotację, „Akcelerator” może następnie – na wniosek beneficjentów – udzielić im wsparcia finansowego (np. na zasadzie „samego wsparcia kapitałowego”), za pośrednictwem swojej spółki celowej, z zastrzeżeniem wyników analizy „due diligence” tej spółki celowej.

W przypadku gdy wybrane projekty otrzymują wsparcie w postaci dotacji na działalność badawczą i innowacyjną; W przypadku gdy wybrane projekty otrzymują na swoją działalność badawczą i innowacyjną wsparcie obejmujące element dotacji, działalność ta może być prowadzona we współpracy z publicznymi lub prywatnymi organizacjami badawczymi, na przykład na zasadzie podwykonawstwa, tak aby beneficjent miał zapewniony optymalny dostęp do specjalistycznej wiedzy technicznej i biznesowej. Umożliwi to beneficjentowi rozwój w oparciu o solidne podstawy w postaci istniejącej wiedzy teoretycznej i praktycznej oraz istniejących ekosystemów w całej Europie.

W przypadku zmniejszenia różnych rodzajów ryzyka (finansowego, naukowego/technologicznego, rynkowego, zarządczego, regulacyjnego itp.) należy spodziewać się względnego wzrostu znaczenia elementu zaliczki zwrotnej.

Chociaż UE może samodzielnie ponieść początkowe ryzyko wybranych działań w zakresie innowacji i wprowadzenia na rynek, celem będzie wyeliminowanie współinwestycji związanego z nimi ryzyka i promowanie – od uruchomienia i w trakcie opracowywania działania – ze źródeł alternatywnych, a nawet inwestorów zastępczych. W takim przypadku cele tej współinwestycji i jej harmonogram zostaną uzgodnione ze współinwestorem/-ami oraz z beneficjentami / wspieranymi przedsiębiorstwami.

„Akcelerator” będzie zasadniczo funkcjonował w oparciu o stale otwarte i oddolne, ograniczone czasowo zaproszenie skierowane do MŚP, w tym przedsiębiorstw typu start-up ▌ , a w wyjątkowych przypadkach do małych spółek o średniej kapitalizacji, w tym do młodych innowatorów i innowatorek, którzy reprezentują w nich kluczowe umiejętności lub nimi zarządzają. To otwarte oddolne zaproszenie może zostać uzupełnione ukierunkowanym wsparciem dla nowych, przełomowych ▌ innowacji tworzących rynek, innowacji typu „deep tech” lub innowacji mających potencjalne znaczenie strategiczne pod względem wpływu na gospodarkę lub społeczeństwo, przy jednoczesnym zachowaniu zasadniczo oddolnego charakteru „Akceleratora”. Tematy tego ukierunkowanego wsparcia zostaną określone w programach prac. Wnioski mogą składać również inwestorzy, w tym publiczne agencje innowacyjności, jednak wsparcie udzielane jest bezpośrednio przedsiębiorstwu realizującemu innowacyjny projekt, którym inwestor jest zainteresowany.

„Akcelerator” umożliwi również ▌wdrażanie innowacji pochodzących z projektów wspieranych przez instrument „Pionier” ▌oraz z innych filarów programów ramowych UE(34), w celu wsparcia wejścia tych innowacji na rynek. Określenie projektów wspieranych w ramach innych filarów programu „Horyzont Europa” oraz poprzednich programów ramowych będzie opierać się na odpowiednich metodach, takich jak Radar Innowacji.

Ponadto, aby zwiększyć skalę działalności oraz zgodnie z art. 43 ust. 5 lit. a) rozporządzenia [program ramowy], autorzy zwycięskich wniosków w ramach kwalifikujących się programów krajowych lub regionalnych będą mieć również dostęp do etapu oceny „Akceleratora”, z zastrzeżeniem spełnienia w odpowiedniej kolejności wszystkich następujących warunków:

a)  w ścisłej współpracy z państwami członkowskimi, Komisja przeprowadzi dogłębną analizę kwalifikujących się programów krajowych lub regionalnych w celu określenia zapotrzebowania na taki program. Wyniki tej analizy zostaną opublikowane na portalu dla uczestników i będą regularnie aktualizowane;

b)  na podstawie tej analizy uruchomiony zostanie projekt pilotażowy w ramach pierwszego programu prac programu „Horyzont Europa”. W ramach tego projektu pilotażowego spełnione muszą zostać następujące warunki:

—  krajowe lub regionalne procedury oceny muszą zostać poświadczone przez Komisję zgodnie z kryteriami zawartymi w programie prac programu „Horyzont Europa”;

—  w czasie oceny wniosków składanych w ramach instrumentu „Akcelerator” EIC Komisja zapewnia równe traktowanie wszystkich wniosków. W szczególności wszystkie kwalifikujące się wnioski muszą przejść test kwalifikacyjny, w oparciu o równe zasady, co obejmuje bezpośrednią rozmowę z jury złożonym z niezależnych ekspertów zewnętrznych.

1.1.3.  Dodatkowa działalność EIC

Dodatkowo EIC będzie również prowadzić następującą działalność:

–  nieobowiązkowe, ale zdecydowanie zalecane wszystkim wybranym przedsiębiorstwom typu start-up i MŚP, a w wyjątkowych przypadkach małym spółkom o średniej kapitalizacji, usługi EIC z zakresu przyspieszenia rozwoju przedsiębiorstw, na rzecz wsparcia działań prowadzonych w ramach projektów „Pionier” i „Akcelerator”. Celem będzie połączenie wspólnoty EIC innowatorów, którzy otrzymali finansowanie, w tym finansowanie na projekty z pieczęcią doskonałości, z inwestorami, partnerami i nabywcami publicznymi. Zapewni to szereg usług w zakresie coachingu i mentoringu na potrzeby działań EIC. Zagwarantuje innowatorom dostęp do międzynarodowych sieci potencjalnych partnerów, w tym przemysłowych, w celu uzupełnienia łańcucha wartości lub rozwijania możliwości rynkowych, a także znalezienia inwestorów i innych źródeł finansowania prywatnego lub finansowania przedsiębiorstw. Działania będą obejmować wydarzenia na żywo (np. imprezy służące nawiązywaniu kontaktów, sesje prezentacyjne), ale również rozwój platform kojarzących zainteresowane podmioty lub wykorzystanie istniejących platform, w ścisłej relacji z pośrednikami finansowymi wspieranymi przez InvestEU oraz przez grupę EBI. Działania te będą również zachęcać do partnerskiej wymiany jako źródła uczenia się w ekosystemie innowacji, szczególnie dzięki wsparciu ze strony członków rady EIC oraz stypendystów EIC;

–  stypendium EIC będące wyrazem uznania dla czołowych innowatorów UE. Stypendia te będą przyznawane przez Komisję na podstawie opinii rady doradczej wysokiego szczebla, aby uznać ich pozycję jako ambasadorów innowacji;

–  wyzwania EIC, czyli nagrody motywacyjne, mające na celu pomoc w opracowaniu nowatorskich rozwiązań globalnych wyzwań, przyciągnięcie nowych podmiotów oraz rozwój nowych wspólnot. Inne nagrody ▌EIC będą obejmować iCapital, nagrodę za innowację w dziedzinie klimatu, nagrodę motywacyjną dla innowacji społecznych oraz nagrodę dla innowatorek(35). Struktura nagród zapewni powiązanie z EIC i z innymi częściami programu ramowego UE, w tym z misjami i z innymi odpowiednimi organami finansującymi. Zbadane zostaną możliwości współpracy z organizacjami mogącymi udzielić dodatkowego wsparcia (takimi jak przedsiębiorstwa, szkoły wyższe, organizacje badawcze, akceleratory biznesu, organizacje charytatywne i fundacje);

–  Innowacyjne zamówienia EIC na potrzeby zakupu prototypów lub opracowania programu pierwszego zakupu w celu ułatwienia przeprowadzania badań i nabywania innowacyjnych technologii przedrynkowych przez krajowe, regionalne lub lokalne podmioty publiczne, w miarę możliwości na zasadzie zbiorczej.

1.2.  Realizacja

W myśl podejścia ukierunkowanego na innowatorów i na nowe rodzaje działań, realizacja EIC wymaga wdrożenia określonych elementów zarządzania ▌.

1.2.1.  Rada EIC

W realizacji działalności EIC Komisję wspiera Rada doradcza wysokiego szczebla („Rada EIC”). Oprócz doradztwa w zakresie programów prac EIC Rada EIC odgrywa aktywną rolę w doradzaniu na temat przebiegu selekcji projektów, a także w podejmowaniu działań następczych i w zarządzaniu nimi. Będzie pełnić funkcję komunikacyjną, a jej członkowie będą pełnić rolę ambasadorów wspierających innowacje w całej UE. Kanały komunikacji obejmą uczestnictwo w najważniejszych wydarzeniach w dziedzinie innowacji, w mediach społecznościowych, utworzenie wspólnoty innowatorów EIC, interakcje z najważniejszymi mediami ze szczególnym naciskiem na innowacje, wspólne imprezy z ośrodkami inkubatorów i akceleratorów.

Rada EIC doradza Komisji w kwestii tendencji lub inicjatyw w zakresie innowacji, które są potrzebne do poprawy i wspierania ekosystemu innowacji UE, w tym w odniesieniu do potencjalnych barier regulacyjnych. W ramach swojego doradztwa Rada EIC określa również nowe obszary innowacji, które zostaną najprawdopodobniejuwzględnione w działaniach w ramach filaru „Globalne wyzwania i europejska konkurencyjność przemysłowa” i jego misji. W ten sposób, a także w porozumieniu z właściwym składem danego komitetu programu, Rada EIC ma przyczynić się do ogólnej spójności programu „Horyzont Europa”.

W oparciu o doradztwo Rady EIC Komisja:

–  przed ogłoszeniem zaproszeń do składania wniosków będzie przekazywać potencjalnym wnioskodawcom szczegółowe informacje obejmujące

—  wymogi dotyczące różnych systemów wsparcia;

—  sposób zapewnienia i realizacji proponowanych form wsparcia finansowego (finansowanie mieszane, dotacje, kapitał własny, pożyczki i gwarancje);

—  jasne rozróżnienie między grupami docelowymi i ich różnymi potrzebami, w zależności od systemów EIC;

—  określenie celów innowacji w odniesieniu do produktu, procesu, marketingu i usług;

–  ustanowienie solidnego mechanizmu monitorowania realizacji programów EIC w celu zapewnienia szybkiego uczenia się polityki oraz opracowania innowacyjnych wzorców. W tym celu zostaną wybrane i wdrożone wskaźniki pomiaru spodziewanych i osiągniętych innowacji w zakresie produktów, procesów, marketingu i usług;

–  zapewnienie komplementarności i współpracy między EIC a EIT w celu uniknięcia powielania prac;

–  upowszechnianie szczegółowych informacji na temat istniejących narzędzi przyciągania inwestorów kapitału wysokiego ryzyka w przypadku projektów o wysokim stopniu ryzyka.

1.2.2.  Kierownicy programów EIC

Komisja przyjmie aktywne podejście do zarządzania projektami wysokiego ryzyka poprzez dostęp do niezbędnej wiedzy fachowej.

Komisja mianuje tymczasowo pewną liczbę kierowników programów EIC w celu zapewnienia wizji opartej na biznesie i technologii i wytycznych operacyjnych. Komitet programowy jest informowany o takich mianowaniach.

Kierownicy programów będą pochodzili z wielu środowisk, w tym przedsiębiorstw, szkół wyższych, krajowych laboratoriów i ośrodków badawczych. Zapewnią oni rozległą wiedzę fachową wynikającą z osobistych doświadczeń i lat pracy w danej dziedzinie. Będą to uznani liderzy, którzy albo zarządzali wielodyscyplinarnymi zespołami badawczymi, albo kierowali dużymi programami instytucjonalnymi, i wiedzą, jak ważne jest niestrudzone, twórcze i szerokie propagowanie swojej wizji. Będą oni również dysponować doświadczeniem w nadzorowaniu dużych budżetów, co wymaga poczucia odpowiedzialności.

Oczekuje się, że kierownicy programów zwiększą oddziaływanie finansowania EIC poprzez wspieranie kultury „aktywnego zarządzania”, łączącej solidną wiedzę techniczną z podejściem praktycznym obejmującym opracowanie, na poziomie portfela i projektów, opartych na wizji budżetów, harmonogramów i celów pośrednich, które projekty EIC muszą spełnić, aby nadal otrzymywać finansowanie.

W szczególności kierownicy programów ▌ nadzorują realizację zaproszeń w ramach instrumentów „Pionier” i „Akcelerator” oraz przedstawiają eksperckim komisjom oceniającym opinie oparte na przejrzystych i sprawiedliwych kryteriach, w kontekście spójnego strategicznego portfela projektów, co do których oczekuje się, że wniosą istotny wkład w powstanie potencjalnych tworzących rynki innowacji społecznych lub gospodarczych.

Zadaniem kierowników programów będzie zajmowanie się portfelami instrumentu „Pionier” poprzez rozwijanie wraz z beneficjentami wspólnej wizji i wspólnego podejścia strategicznego, prowadzącego do krytycznej masy wysiłków. Będzie to obejmować rozszerzenie nowych, niedawno opracowanych dziedzin badawczych, oraz stworzenie i strukturyzację nowych społeczności, tak aby wnieść nowatorskie i przełomowe pomysły do prawdziwych i dojrzałych innowacji tworzących rynki. Kierownicy programów będą realizować działania przejściowe, rozszerzać portfel o odpowiednie dodatkowe działania i partnerów oraz ściśle monitorować potencjalne przedsiębiorstwa typu spin-off i start-up.

Aby umożliwić większą elastyczność, kierownicy programów będą dokonywać przeglądu projektów „Pionier” i „Akcelerator” w odniesieniu do każdego celu pośredniego lub uprzednio zdefiniowanych kryteriów w odpowiednich odstępach czasu, zgodnie z etapem rozwoju projektu, aby ocenić, czy powinny one być kontynuowane, zmienione lub przerwane, zgodnie z określonymi metodami i procedurami zarządzania projektami. W odpowiednich przypadkach takie oceny mogą być przeprowadzane z udziałem niezależnych ekspertów zewnętrznych. Zgodnie z regulaminem pracowniczym Komisja zapewni, że w przypadku kierowników programów, w ramach wykonywania przez nich wszystkich ich zadań, nie zachodzi konflikt interesów ani nie dochodzi do naruszenia poufności.

Biorąc pod uwagę wysoki stopień ryzyka związanego z działaniami, przewiduje się, że wiele projektów nie zostanie sfinalizowanych. Środki umorzone w związku z przerwaniem takich projektów zostaną wykorzystane do wsparcia innych działań EIC, o czym terminowo informuje się komitet programowy.

1.2.3.  Wdrożenie finansowania mieszanego z EIC

Komisja będzie zarządzać wszystkimi elementami operacyjnymi projektów w ramach instrumentu „Akcelerator”, w tym dotacjami i innymi bezzwrotnymi formami wsparcia.

W celu zarządzania finansowaniem mieszanym z EIC Komisja ustanawia spółkę celową.

Komisja dąży do zapewnienia udziału innych inwestorów publicznych i prywatnych. Jeżeli nie będzie to możliwe w początkowym okresie, spółka celowa zostanie ustrukturyzowana w taki sposób, aby przyciągnąć innych inwestorów publicznych lub prywatnych w celu zwiększenia efektu mnożnikowego wkładu unijnego.

Strategię inwestycyjną spółki celowej EIC zatwierdza Komisja. Spółka celowa określa i wdraża strategię wyjścia dla udziału w kapitale własnym, która będzie obejmować możliwość zaproponowania partnerom wykonawczym przeniesienia (części) inwestycji na partnerów wykonawczych objętych wsparciem z programu InvestEU, w odpowiednich przypadkach, i dla operacji, których ryzyko zostało wystarczająco obniżone, tak że spełniają one kryteria art. 209 ust. 2 rozporządzenia finansowego. Komitet programowy będzie o tym odpowiednio informowany.

Spółka celowa EIC będzie dokonywać analiz „due diligence” i negocjować warunki techniczne każdej inwestycji zgodnie z zasadami dodatkowości i zapobiegania konfliktowi interesów z innymi działaniami spółek, w których dokonano inwestycji, i z innymi partnerami. Spółka celowa będzie aktywnie ułatwiać pozyskiwanie publicznych lub prywatnych inwestycji na rzecz poszczególnych operacji instrumentu „Akcelerator”.

2.  EUROPEJSKIE EKOSYSTEMY INNOWACJI

2.1.  Uzasadnienie

Aby w pełni wykorzystać potencjał innowacji z udziałem naukowców, przedsiębiorców, przemysłu i ogółu społeczeństwa, UE, wraz z państwami członkowskimi, musi poprawić otoczenie, w którym innowacje mogą rozwijać się na wszystkich szczeblach. Będzie to oznaczało wkład w rozwój skutecznego ekosystemu innowacji na szczeblu UE oraz zachęcanie do współpracy, tworzenia sieci kontaktów oraz wymiany pomysłów i wiedzy, rozwijanie procesów otwartych innowacji w organizacjach, finansowanie i rozwijania umiejętności w krajowych, regionalnych i lokalnych ekosystemach innowacji w celu wspierania wszystkich rodzajów innowacji, prowadzenie działań informacyjnych z myślą o wszystkich innowatorach w całej UE oraz zapewnianie im odpowiedniego wsparcia.

UE i jej państwa członkowskie muszą również dążyć do stworzenia ekosystemów, które – oprócz innowacji w przedsiębiorstwach prywatnych – wspierają innowacje społeczne i innowacje w sektorze publicznym. Sektor instytucji rządowych i samorządowych musi stać się innowacyjny i zmodernizować się, aby móc wspierać zmiany przepisów i zarządzania, które są niezbędne do wspierania wprowadzania na szeroką skalę innowacji, w tym nowych technologii oraz sprostania rosnącemu zapotrzebowaniu publicznemu na bardziej wydajne i skuteczne świadczenie usług. Innowacje społeczne mają zasadnicze znaczenie dla poprawy dobrobytu naszych społeczeństw.

Aby osiągnąć te cele, realizowane będą działania w celu uzupełnienia poszczególnych rodzajów działań z EIC i zapewnienia synergii z tymi działaniami, a także z działaniami EIT, działaniami podejmowanymi w ramach innych filarów programu „Horyzont Europa” i działaniami prowadzonymi przez państwa członkowskie i kraje stowarzyszone, ale także działaniami z inicjatyw prywatnych.

2.2.  Obszary interwencji

W pierwszej kolejności Komisja zorganizuje forum EIC dla organów publicznych państw członkowskich i krajów stowarzyszonych odpowiedzialnych za ▌strategie polityczne i programy dotyczące innowacji w celu promowania koordynacji i dialogu na temat rozwoju unijnego ekosystemu innowacji. Rada EIC i Rada EIT również będą w to zaangażowane. W ramach forum EIC Komisja:

–  omówi opracowanie przepisów sprzyjających innowacjom poprzez dalsze stosowanie zasady innowacyjności(36) i opracowanie innowacyjnych podejść do zamówień publicznych, w tym opracowanie i usprawnienie instrumentu zamówień publicznych na innowacje w celu stymulowania innowacji. Centrum monitorowania innowacji w sektorze publicznym będzie również w dalszym ciągu wspierać wewnętrzne działania rządowe na rzecz innowacji, wraz z unowocześnionym narzędziem wspierania polityki;

–  będzie promować dostosowanie strategii badań naukowych i innowacji do wysiłków UE na rzecz konsolidacji otwartego rynku przepływów kapitałowych i inwestycji, takich jak opracowanie kluczowych warunków ramowych na rzecz innowacji w ramach unii rynków kapitałowych;

–  wzmocni koordynację między krajowymi i regionalnymi programami innowacji i innowacyjnymi działaniami realizowanymi w ramach programu „Horyzont Europa”, co obejmuje w szczególności EIC i EIT, aby pobudzić synergię operacyjną i uniknąć dublowania, poprzez wymianę danych dotyczących programów i ich realizacji, zasobów i wiedzy fachowej, poprzez analizę i monitorowanie tendencji w zakresie technologii i innowacji, ▌łącząc odpowiednie społeczności innowatorów;

–  ustanowi wspólną strategię komunikacji w zakresie innowacji w UE. Będzie ona miała na celu pobudzenie najbardziej utalentowanych innowatorów, przedsiębiorców, w szczególności młodych, MŚP i przedsiębiorstw typu start-up w całej UE. Podkreśli wartość dodaną UE, jaką innowatorzy techniczni, nietechniczni i społeczni mogą wnieść dla dobra obywateli UE dzięki rozwinięciu swoich pomysłów/wizji w dobrze prosperujące przedsiębiorstwa (wartość społeczna/oddziaływanie, zatrudnienie i wzrost gospodarczy, postęp społeczny).

UE będzie również, w synergii z innymi działaniami w ramach programu „Horyzont Europa”, w tym w działaniami EIC i EIT, a także w synergii z regionalnymi strategiami inteligentnej specjalizacji:

–  promować i współfinansować wspólne programy na rzecz innowacji zarządzane przez organy odpowiedzialne za publiczne krajowe, regionalne lub lokalne strategie polityczne i programy w zakresie innowacji, do których włączyć się mogą podmioty prywatne wspierające innowacje i innowatorów. Takie wspólne programy oparte na zapotrzebowaniu mogą być ukierunkowane, między innymi, na wsparcie na wczesnym etapie oraz wsparcie studiów wykonalności, współpracę między ośrodkami akademickimi a przedsiębiorstwami, wsparcie dla badań opartych na współpracy MŚP z sektora zaawansowanych technologii, transfer technologii i wiedzy, umiędzynarodowienie MŚP, analizę rynku i rozwój, cyfryzację MŚP o niskim poziomie zaawansowania technologicznego, wsparcie rozwoju infrastruktur otwartej innowacji, takich jak projekty pilotażowe, projekty demonstracyjne, przestrzenie twórców, centra testowe, instrumenty finansowe na potrzeby innowacyjnych działań bliskich wprowadzeniu na rynek lub na potrzeby wprowadzania na rynek, innowacje społeczne, oraz wzajemnych połączeń między tymi infrastrukturami. Mogą one również obejmować wspólne inicjatywy w zakresie zamówień publicznych, umożliwiające komercjalizację innowacji w sektorze publicznym, w szczególności wspierające rozwój nowej polityki. Mogłoby to być szczególnie skuteczne w pobudzaniu innowacji w obszarach usług publicznych i w zapewnianiu możliwości rynkowych dla europejskich innowatorów;

–  Wspierać także wspólne programy mentoringu, coachingu, pomocy technicznej oraz inne usługi świadczone z myślą o innowatorach, w ramach sieci takich jak krajowe punkty kontaktowe, Europejska Sieć Przedsiębiorczości, klastry, platformy ogólnoeuropejskie, takie jak Startup Europe, regionalne lub lokalne podmioty innowacyjne, publiczne, lecz również prywatne, w szczególności inkubatory i ośrodki innowacji, które mogłyby ponadto zostać połączone, aby sprzyjać partnerstwom między innowatorami. Wsparcie może również być udzielane na rzecz promowania miękkich umiejętności w zakresie innowacji, w tym na rzecz sieci instytucji zawodowych i w ścisłej współpracy z Europejskim Instytutem Innowacji i Technologii i jego WWiI;

–  poprawiać jakość danych i wiedzy na temat wsparcia dla innowacji, co obejmie mapowanie systemów wsparcia, tworzenie platform wymiany danych, analizę porównawczą i ocenę systemów wsparcia.

UE rozpocznie również działania niezbędne do dalszego monitorowania i wspierania ogólnego krajobrazu innowacji i potencjału w zakresie zarządzania innowacjami w Europie.

Działania w zakresie wsparcia ekosystemu będą realizowane przez Komisję wspieraną do celów procesu oceny przez agencję wykonawczą.

CZĘŚĆ „ROZSZERZENIE UCZESTNICTWA I UMOCNIENIE EUROPEJSKIEJ PRZESTRZENI BADAWCZEJ”

W tej części programu wdraża się konkretne środki na rzecz rozszerzenia uczestnictwa i umocnienia europejskiej przestrzeni badawczej. Jej celem jest wzmocnienie więzów współpracy w całej Europie i otwarcie europejskich sieci badań naukowych i innowacji, przyczynienie się do poprawy zdolności zarządzania badaniami naukowymi w państwach objętych rozszerzeniem uczestnictwa, wspieranie krajowych reform polityki, a także wykorzystanie, za pomocą ukierunkowanych działań, potencjału puli talentów w Unii.

W UE powstawały światowej klasy osiągnięcia naukowe i technologiczne, ale jej potencjał w zakresie badań naukowych i innowacji nie jest w pełni wykorzystywany. Pomimo znacznych postępów w dziedzinie rozwoju europejskiej przestrzeni badawczej (EPB), w tym mapy drogowej EPB i krajowych planów działania w dziedzinie EPB, Europa nadal charakteryzuje się rozdrobnieniem sektora badań naukowych i innowacji, a wszystkie państwa członkowskie borykają się z przeszkodami w swoich systemach badań naukowych i innowacji, które wymagają reform polityki. W niektórych obszarach postęp jest zbyt wolny, aby nadrobić zaległości w coraz bardziej dynamicznym ekosystemie badań naukowych i innowacji(37).

Poziom inwestycji w badania naukowe i innowacje w Europie znajduje się nadal zdecydowanie poniżej celu polityki, jakim jest 3 % PKB, a jego wzrost jest mniejszy niż w przypadku naszych głównych konkurentów, takich jak USA, Japonia, Chiny czy Korea Południowa.

Jednocześnie w Europie pogłębia się rozdźwięk między krajami i regionami przodującymi w dziedzinie badań naukowych i innowacjikrajami i regionami, które pod tym względem pozostają w tyle. Jeżeli Europa jako całość ma wykorzystać doskonałość pochodzącą z całego kontynentu, zmaksymalizować wartość publicznych i prywatnych inwestycji oraz ich wpływ na wydajność, wzrost gospodarczy, tworzenie miejsc pracy i dobrostan, konieczna jest zmiana, na przykład w oparciu o stworzenie nowych i lepszych powiązań między podmiotami z dziedziny badań i innowacji w całej Europie. Ponadto istnieje konieczność wprowadzenia reform strukturalnych polityki z dziedziny badań naukowych i innowacji oraz usprawnienia krajowej i regionalnej oraz instytucjonalnej współpracy w zakresie tworzenia i rozpowszechniania wiedzy wysokiej jakości.

Ponadto badania naukowe i innowacje są postrzegane przez niektórych jako odległe i elitarne, bez wyraźnych korzyści dla obywateli, co prowadzi do postaw utrudniających tworzenie i wdrażanie innowacyjnych rozwiązań oraz sceptycyzmu co do polityki publicznej opartej na dowodach. Wymaga to zarówno lepszych powiązań między naukowcami, badaczami, innowatorami, przedsiębiorcami, obywatelami i decydentami politycznymi, jak i solidniejszego podejścia do gromadzenia i wspólnego korzystania z dowodów naukowych w zmieniającym się społeczeństwie.

UE musi teraz podnieść jakość i zwiększyć oddziaływanie swojego systemu badań naukowych i innowacji, co wymaga rewitalizacji europejskiej przestrzeni badawczej (EPB)(38) – w całej Unii Europejskiej i krajach stowarzyszonych – w większym stopniu wspieranej przez unijny program ramowy w zakresie badań naukowych i innowacji oraz programy krajowe i regionalne. W szczególności konieczne jest stworzenie dobrze zintegrowanego, a jednocześnie dostosowanego zestawu środków UE(39), w połączeniu z reformami i zwiększeniem wydajności na szczeblu krajowym (do czego mogą przyczyniać się strategie inteligentnej specjalizacji objęte wsparciem w ramach Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego oraz narzędzia wspierania polityki), konieczne są też skuteczne zmiany instytucjonalne w obrębie organizacji finansujących i prowadzących badania naukowe, w tym szkół wyższych, prowadzące do stworzenia wiedzy wybitnej jakości. Poprzez połączenie wysiłków na szczeblu UE można wykorzystać efekt synergii w całej Europie i uzyskać niezbędną skalę, co przyczyni się do zwiększenia skuteczności i oddziaływania wsparcia dla reform polityki krajowej.

Działania, które otrzymują wsparcie w ramach tej części, dotyczą konkretnie priorytetów polityki EPB, a jednocześnie leżą u podstaw wszystkich części programu „Horyzont Europa”. Można również ustanowić działania w celu wsparcia przepływu mózgów w całej EPB na zasadzie mobilności badaczy i innowatorów, przy pełnym uwzględnieniu obecnych dysproporcji w tym zakresie, oraz w celu stworzenia i rozwijania sieci uczonych, naukowców, badaczy i innowatorów, którzy udostępnią EPB wszystkie (niematerialne) zasoby, oraz przy wspieraniu naukowych map drogowych właściwych dla danej dziedziny wiedzy.

Celem jest zapewnienie, aby w UE możliwy był swobodny przepływ wiedzy i wysoko wykwalifikowanych pracowników, by produkty badań naukowych były udostępniane szybko i efektywnie, by badacze korzystali z atrakcyjnych ścieżek kariery, by zapewniona była równość płci, by państwa członkowskie i kraje stowarzyszone opracowywały wspólne strategiczne programy badań naukowych, dostosowując plany krajowe oraz definiując i realizując wspólne programy, oraz by wyniki badań naukowych i innowacji były zrozumiałe i wiarygodne dla poinformowanych obywateli i przynosiły korzyści całemu społeczeństwu.

Niniejsza część przyczyni się faktycznie do realizacji wszystkich celów zrównoważonego rozwoju, ale bezpośrednio do następujących celów: Cel 4 – Dobra jakość edukacji; Cel 5 – Równość płci; Cel 9 – Innowacyjność, przemysł i infrastruktura; Cel 17 – Partnerstwa na rzecz celów.

1.  ROZSZERZENIE UCZESTNICTWA I DZIELENIE SIĘ DOSKONAŁOŚCIĄ

Zmniejszenie dysproporcji i istniejących podziałów pod względem osiągnięć badań naukowych i innowacji dzięki udostępnianiu wiedzy teoretycznej i fachowej w całej UE pomoże państwom objętym rozszerzeniem i ▌najbardziej oddalonym regionom UE w osiągnięciu konkurencyjnej pozycji w globalnych łańcuchach wartości, a Unii pomoże w pełni wykorzystać potencjał badań naukowych i innowacji wszystkich państw członkowskich.

Konieczne są zatem dalsze działania, na przykład związane z promowaniem otwartości i różnorodności konsorcjów projektowych, aby przeciwdziałać tendencji do powstawania zamkniętych mechanizmów współpracy, które mogą wykluczać dużą liczbę obiecujących instytucji i osób, również debiutujących w danej dziedzinie, oraz aby wykorzystać potencjał puli talentów UE poprzez maksymalizację korzyści wynikających z badań naukowych i innowacji w całej UE i dzielenie się tymi korzyściami.

Linie finansowania ułatwią w szerokich obszarach działalności realizację konkretnych elementów badawczych dostosowanych do szczególnych potrzeb związanych z działaniami.

Ogólne kierunki

–  Łączenie w zespoły w celu tworzenia nowych centrów doskonałości lub modernizacji istniejących w kwalifikujących się państwach, w oparciu o partnerstwa pomiędzy czołowymi instytucjami naukowymi i instytucjami partnerskimi;

–  Tworzenie partnerstw w celu znacznego wzmocnienia szkół wyższych lub organizacji badawczych z kwalifikujących się państw w określonej dziedzinie poprzez powiązanie go ze znajdującymi się w czołówce międzynarodowej instytucjami badawczymi z innych państw członkowskich lub krajów stowarzyszonych;

–  Wspieranie przez katedry EPB szkół wyższych lub organizacji badawczych z kwalifikujących się państw w pozyskiwaniu i utrzymywaniu wysokiej jakości zasobów ludzkich pod kierownictwem wybitnego badacza i kierownika badań („kierownik katedry EPB”) oraz we wdrażaniu zmian strukturalnych z myślą o osiągnięciu trwałej doskonałości;

–  Europejska współpraca naukowo-techniczna (COST), obejmująca ambitne warunki dotyczące włączenia kwalifikujących się państw, oraz inne środki w celu zapewnienia młodym i doświadczonym badaczom z tych państw docelowych wsparcia w zakresie tworzenia sieci kontaktów naukowych, budowania zdolności i rozwoju kariery poprzez działania charakteryzujące się wysoką jakością i przydatnością z punktu widzenia nauki. 80 % całkowitego budżetu COST zostanie przeznaczone na działania w pełni dostosowane do celów tego obszaru interwencji, w tym na finansowanie nowych form działalności i usług;

–  Działania mające na celu poprawę jakości wniosków od osób prawnych z państw członkowskich, które słabo radzą sobie w dziedzinie badań naukowych i innowacji, takie jak profesjonalne weryfikacje wniosków przed ich złożeniem oraz doradztwo w tym zakresie, a także pobudzanie działalności krajowych punktów kontaktowych w celu wsparcia tworzenia sieci międzynarodowych kontaktów, jak również działania zgodne z art. 20 ust. 3 [rozporządzenia] i oparte na dowodach usługi nawiązywania kontaktów między poszczególnymi podmiotami, zgodnie z art. 46 ust. 2 [rozporządzenia];

–  można ustanowić działania w celu wsparcia przepływu mózgów wśród badaczy we wszystkich grupach wiekowych i na wszystkich poziomach w całej EPB (np. dotacje pozwalające badaczom dowolnej narodowości na nabywanie i przekazywanie nowej wiedzy oraz na pracę na rzecz badań naukowych i innowacji w państwach objętych rozszerzeniem uczestnictwa) oraz zapewnić lepsze wykorzystanie istniejących (oraz ewentualnie wspólnie zarządzanych) infrastruktur badawczych w państwach docelowych dzięki mobilności badaczy i innowatorów. Można również ustanowić działania wspierające inicjatywy w zakresie doskonałości.

Ten obszar interwencji będzie wspierał cele szczegółowe programu „Horyzont Europa”: ułatwienie pełnego zaangażowania europejskiej puli talentów w działania objęte wsparciem; szerzenie i łączenie doskonałości w całej UE; wzmacnianie tworzenia wysokiej jakości wiedzy; zwiększenie międzysektorowej, międzydyscyplinarnej współpracy transgranicznej.

2.  ZREFORMOWANIE I USPRAWNIENIE EUROPEJSKIEGO SYSTEMU BADAŃ NAUKOWYCH I INNOWACJI

Reformy polityczne na szczeblu krajowym będą wzajemnie wzmacniane i uzupełniane na szczeblu UE poprzez opracowanie inicjatyw politycznych, badania naukowe, tworzenie sieci kontaktów, partnerstwa, koordynację, gromadzenie danych oraz monitorowanie i ocenę.

Ogólne kierunki

–  Wzmocnienie bazy dowodowej polityki w zakresie badań naukowych i innowacji w celu lepszego zrozumienia różnych wymiarów i elementów krajowych i regionalnych ekosystemów badań naukowych i innowacji, w tym czynników stymulujących, skutków, powiązanych obszarów polityki;

–  Działania prognostyczne w celu przewidywania pojawiających się potrzeb i tendencji, na zasadzie koordynacji i współprojektowania z agencjami krajowymi oraz zainteresowanymi stronami i obywatelami o podejściu przyszłościowym, w sposób partycypacyjny, w oparciu o postępy w metodyce prognozowania, co prowadzi do większej adekwatności wyników dla polityki, przy wykorzystaniu efektu synergii w ramach programu i poza nim;

–  Wsparcie decydentów politycznych, podmiotów finansujących, organizacji prowadzących badania naukowe (w tym szkół wyższych) lub grup doradczych działających w ramach EPB i pracujących na rzecz strategii politycznych związanych z EPB lub wdrażających środki koordynacji i wsparcia dla EPB, tak aby byli oni dobrze przygotowani do rozwijania i wdrażania spójnej i długoterminowej EPB. Takie wsparcie może mieć formę działań koordynacyjnych i wspierających w sposób oddolny i konkurencyjny, mających na celu wspieranie współpracy na poziomie programu między programem w zakresie badań naukowych i innowacji opracowanym w państwach członkowskich, w państwach stowarzyszonych i organizacjach społeczeństwa obywatelskiego, takich jak fundacje, w zakresie wybranych przez nie priorytetów, z wyraźnym skupieniem się na realizacji wspólnych działań o charakterze transnarodowym, w tym zaproszeń. Będzie się ono opierało na wyraźnych zobowiązaniach uczestniczących programów do łączenia zasobów oraz zapewniania komplementarności ich działań i strategii politycznych z działaniami i strategiami politycznymi programu ramowego i odpowiednich inicjatyw w zakresie partnerstw europejskich;

–  Przyspieszenie przejścia do otwartej nauki poprzez monitorowanie, analizowanie i wspieranie rozwoju i wdrażania polityki i praktyk w zakresie otwartej nauki(40), w tym zasad FAIR, na szczeblu państw członkowskich, regionów, instytucji i badaczy, w sposób maksymalizujący synergię i spójność na poziomie UE;

–  Wsparcie krajowych reform polityki w zakresie badań naukowych i innowacji, w tym poprzez wzmocniony zestaw usług narzędzia wspierania polityki(41) (tj. wzajemne oceny, konkretne działania wsparcia, wzajemne uczenie się i centra wiedzy) dla państw członkowskich i krajów stowarzyszonych, funkcjonujący w synergii z Europejskim Funduszem Rozwoju Regionalnego, Służbą ds. Wspierania Reform Strukturalnych i Narzędziem Realizacji Reform;

–  Zapewnienie naukowcom atrakcyjnych warunków pracy, umiejętności i kompetencji potrzebnych w nowoczesnej gospodarce opartej na wiedzy(42). powiązanie EPB i europejskiego obszaru szkolnictwa wyższego poprzez wspieranie modernizacji szkół wyższych i innych organizacji badawczych i innowacyjnych, poprzez mechanizmy uznawania i nagradzania w celu stymulowania działań na poziomie krajowym, a także poprzez zachęty promujące przyjmowanie praktyk w zakresie otwartej nauki, odpowiedzialne badania naukowe i innowacje, przedsiębiorczość (i powiązania z ekosystemami innowacyjnymi), transdyscyplinarność, zaangażowanie obywateli, mobilność międzynarodową i międzysektorową, plany na rzecz równości płci, strategie na rzecz różnorodności i włączenia społecznego oraz kompleksowe podejście do zmian instytucjonalnych. W tym kontekście, w ramach działań następczych zainicjowanych na podstawie programu Erasmus+ w latach 2014–2020 na rzecz europejskich szkół wyższych ▌, program „Horyzont Europa” będzie w stosownych przypadkach uzupełniał w ramach synergii wsparcie zapewniane przez program ERASMUS europejskim szkołom wyższym, zapewniając im wsparcie w zakresie badań naukowych i innowacji ▌. Przyczyni się to do opracowania nowych wspólnych i zintegrowanych długoterminowych i zrównoważonych strategii w zakresie kształcenia, badań naukowych i innowacji w oparciu o podejścia transdyscyplinarne i międzysektorowe, aby urzeczywistnić trójkąt wiedzy, dając impuls do zrównoważonego wzrostu gospodarczego, pozwalając jednocześnie na uniknięcie powielania działań z WWiI przy EIT.

–  Nauka obywatelska, wspierająca wszelkiego rodzaju formalną, pozaformalną i nieformalną edukację naukową, zapewniająca skuteczniejsze i bardziej odpowiedzialne zaangażowanie obywateli, niezależnie od ich wieku, wykształcenia lub zdolności, we współkształtowanie programu badań naukowych i innowacji oraz polityki, a także we współtworzenie treści naukowych i innowacji poprzez działalność transdyscyplinarną;

–  Wspieranie i monitorowanie równości płci oraz innych postaci różnorodności w karierze naukowej i podejmowaniu decyzji, również w organach doradczych, jak również uwzględnianie wymiaru płci w treściach z zakresu badań naukowych i innowacji;

–  Etyka i uczciwość na rzecz dalszego rozwijania spójnych unijnych ram zgodnych z najwyższymi standardami etycznymi oraz Europejskim kodeksem postępowania w zakresie rzetelności badawczej, Europejską kartą naukowca oraz Kodeksem postępowania przy rekrutacji pracowników naukowych, przy zapewnieniu możliwości szkolenia w tych dziedzinach;

–  Wspieranie współpracy międzynarodowej, poprzez dwustronne, wielostronne i regionalne dialogi polityczne z państwami trzecimi, regionami i forami międzynarodowymi ułatwi wzajemne uczenie się i ustanawianie priorytetów, będzie promować wzajemny dostęp i monitorować oddziaływanie współpracy;

–  Wkład naukowy w inne obszary polityki poprzez tworzenie i utrzymywanie struktur i procesów doradczych i monitorujących w celu zapewnienia, by kształtowanie polityki UE odbywało się na podstawie najlepszych dostępnych dowodów naukowych i doradztwa naukowego na wysokim szczeblu;

–  Realizacja unijnego programu w zakresie badań naukowych i innowacji, w tym gromadzenie i analiza dowodów w celu monitorowania, oceny, projektowania i oceny skutków programów ramowych;

–  Komisja zapewni wsparcie dla krajowych punktów kontaktowych między innymi poprzez regularne spotkania przed ogłoszeniem zaproszeń, szkolenia, coaching, wzmacnianie specjalnych struktur wsparcia i ułatwianie ponadnarodowej współpracy między nimi (np. wykorzystując działalność krajowych punktów kontaktowych w poprzednich programach ramowych); W porozumieniu z przedstawicielami państw członkowskich Komisja opracuje minimalne normy funkcjonowania tych struktur wsparcia, w tym normy dotyczące ich roli, struktury, warunków, przepływu informacji z Komisji przed wystosowaniem zaproszenia do składania wniosków oraz unikania konfliktów interesów;

–  Propagowanie i wykorzystywanie wyników, danych i wiedzy uzyskanych dzięki badaniom naukowym i innowacjom, w tym poprzez specjalne wsparcie dla beneficjentów; wspieranie synergii z innymi programami UE; ukierunkowane działania komunikacyjne mające na celu zwiększenie świadomości na temat szerszych skutków i znaczenia badań naukowych i innowacji finansowanych przez UE, jak również komunikacji naukowej.

ZAŁĄCZNIK II

Składy komitetu programowego

Wykaz poszczególnych składów komitetu programowego zgodnie z art. 12 ust. 2:

1.  Skład strategiczny: strategiczny zarys realizacji całego programu, spójność między poszczególnymi programami prac różnych części programu, w tym misjami ▌

2.  Europejska Rada ds. Badań Naukowych (ERBN) ▌

2a.   Działania „Maria Skłodowska-Curie”

3.  Infrastruktury badawcze

4.  Zdrowie

5.  Kultura, kreatywność i społeczeństwo integracyjne

5a.  Bezpieczeństwo cywilne na rzecz społeczeństwa

6.   Technologie cyfrowe, przemysł i przestrzeń kosmiczna

7.  Klimat, energetyka i mobilność

8.  Żywność, biogospodarka, zasoby naturalne, rolnictwo i środowisko

9.  Europejska Rada ds. Innowacji (EIC) i europejskie ekosystemy innowacji

9a.  Rozszerzenie uczestnictwa i umocnienie europejskiej przestrzeni badawczej

W ramach klastrów lub różnych składów komitetu programowego lub w ramach komitetów ustanowionych na mocy innych aktów dotyczących kwestii horyzontalnych lub przekrojowych, jak np. przestrzeni kosmicznej, można organizować spotkania ad hoc.

ZAŁĄCZNIK III

Informacje przekazywane przez Komisję zgodnie z art. 12 ust. 6

1.  Informacje dotyczące poszczególnych projektów, umożliwiające monitorowanie całego cyklu życia każdego wniosku, dotyczące w szczególności:

—  złożonych wniosków,

—  rezultatów oceny poszczególnych wniosków,

—  umów o udzielenie dotacji,

—  projektów przerwanych zgodnie z art. 29 ust. 2 i 3 oraz art. 43 ust. 11 rozporządzenia („Horyzont Europa”),

—  ukończonych projektów.

2.  Informacje dotyczące wyniku poszczególnych zaproszeń do składania wniosków i realizacji projektów, dotyczące w szczególności:

—  rezultatów poszczególnych zaproszeń do składania wniosków,

—  wyników oceny wniosków i odstępstw od tych ocen na liście rankingowej, w oparciu o wkład danego projektu w osiągnięcie konkretnych celów polityki, w tym w stworzenie spójnego portfela projektów zgodnie z art. 26 ust. 2 rozporządzenia („Horyzont Europa”),

—  próśb o skorygowanie wniosków zgodnie z art. 26 ust. 2 rozporządzenia („Horyzont Europa”),

—  wyników negocjacji umów o udzielenie dotacji,

—  realizacji projektów, w tym danych dotyczących płatności i rezultatów projektów,

—  wniosków utrzymanych na podstawie oceny niezależnych ekspertów, ale odrzuconych przez Komisję zgodnie z art. 43 ust. 7 rozporządzenia („Horyzont Europa”).

3.  Informacje na temat realizacji programu, w tym istotne informacje na poziomie programu ramowego, programu szczegółowego, poszczególnych celów szczegółowych, powiązanych tematów oraz JRC, w ramach corocznego monitorowania prowadzonego zgodnie ze ścieżkami oddziaływania określonymi w załączniku V do rozporządzenia, a także na temat synergii z innymi odpowiednimi programami Unii.

4.  Informacje dotyczące wykonania budżetu programu „Horyzont Europa”, w tym informacje dotyczące COST, zobowiązań i płatności dla wszystkich partnerstw europejskich, również WWiI, a także bilanse płatności między UE a wszystkimi krajami stowarzyszonymi.

(1) Dz.U. L 123 z 12.5.2016, s. 1.
(2) Niniejsze stanowisko zastępuje poprawki przyjęte w dniu 12 grudnia 2018 r. (Teksty przyjęte, P8_TA(2018)0510).
(3)Dz.U. C […] z […], s. […].
(4)Dz.U. C […] z […], s. […].
(5)Stanowisko Parlamentu Europejskiego z dnia 17 kwietnia 2019 r. Tekst zaznaczony na szaro nie został uzgodniony w toku negocjacji międzyinstytucjonalnych.
(6)Dz.U. C […] z […], s. […].
(7)Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 182/2011 z dnia 16 lutego 2011 r. ustanawiające przepisy i zasady ogólne dotyczące trybu kontroli przez państwa członkowskie wykonywania uprawnień wykonawczych przez Komisję (Dz.U. L 55 z 28.2.2011, s. 13).
(8)Decyzja Komisji 96/282/Euratom z dnia 10 kwietnia 1996 r. w sprawie reorganizacji Wspólnego Centrum Badawczego (Dz.U. L 107 z 30.4.1996, s. 12).
(9)
(10)Dz.U. C 373 z 20.12.2013, s. 23.
(11) Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE, Euratom) 2018/1046 z dnia 18 lipca 2018 r. w sprawie zasad finansowych mających zastosowanie do budżetu ogólnego Unii, zmieniające rozporządzenia (UE) nr 1296/2013, (UE) nr 1301/2013, (UE) nr 1303/2013, (UE) nr 1304/2013, (UE) nr 1309/2013, (UE) nr 1316/2013, (UE) nr 223/2014 i (UE) nr 283/2014 oraz decyzję nr 541/2014/UE, a także uchylające rozporządzenie (UE, Euratom) nr 966/2012 (Dz. U. L 193 z 30.7.2018, s. 1).
(12)Z myślą o ułatwieniu realizacji programu, w związku z każdym posiedzeniem komitetu programowego zgodnie z porządkiem obrad, Komisja pokryje, zgodnie z ustalonymi przez siebie wytycznymi, koszty poniesione przez jednego przedstawiciela z każdego państwa członkowskiego, jak również jednego eksperta/doradcy z każdego państwa członkowskiego w odniesieniu do tych punktów porządku obrad, które wymagają wykorzystania przez dane państwo członkowskie specjalistycznej wiedzy.
(13)Co do zasady co najmniej 80 %.
(14)Europejska infrastruktura danych będzie stanowić podstawę europejskiej chmury dla otwartej nauki, zapewniając światowej klasy obliczenia wielkiej skali, szybką łączność oraz nowoczesne usługi w zakresie danych i oprogramowania.
(15)OECD Understanding The Socio-Economic Divide in Europe (Zrozumienie podziałów społeczno-gospodarczych w Europie), z dnia 26 stycznia 2017 r.
(16)Do kluczowych technologii prorozwojowych przyszłości należą: zaawansowane materiały i nanotechnologia, fotonika, mikro- i nanoelektronika, technologie z zakresu nauk przyrodniczych, zaawansowane systemy produkcji i przetwarzania, sztuczna inteligencja, bezpieczeństwo cyfrowe i łączność.
(17) Re-finding industry - defining innovation („Nowa droga do przemysłu – definiowanie innowacji”) – sprawozdanie Strategicznej Grupy Wysokiego Szczebla ds. Technologii Przemysłowych, Bruksela, kwiecień 2018 r.
(18)Jest to publiczne lub prywatne zaplecze zapewniające zasoby i usługi głównie na potrzeby przemysłu europejskiego, w celu testowania i zatwierdzania kluczowych technologii prorozwojowych i produktów. Takie infrastruktury mogą być zlokalizowane w jednym miejscu, wirtualne lub rozproszone i muszą być zarejestrowane w państwie członkowskim lub w państwie trzecim stowarzyszonym z programem.
(19)Znaczne zmniejszenie emisji gazów cieplarnianych w innych sektorach jest przedmiotem innych części II filaru oraz ogólnie programu „Horyzont Europa”.
(20).Termin „energia ze źródeł alternatywnych” nie obejmuje energii wytworzonej przez jądrowe źródła energii.
(21)Biogospodarka obejmuje wszystkie sektory i systemy, które działają w oparciu o zasoby biologiczne (zwierzęta, rośliny, mikroorganizmy i pochodzącą od nich biomasę, w tym odpady organiczne), ich funkcje i zasady funkcjonowania. Obejmuje ona i łączy ze sobą: zasoby lądowe i morskie oraz usługi, których te zasoby dostarczają; wszystkie sektory produkcji podstawowej wykorzystujące i wytwarzające zasoby biologiczne (rolnictwo, leśnictwo, rybołówstwo i akwakultura); oraz wszystkie sektory gospodarcze i przemysłowe wykorzystujące zasoby i procesy biologiczne do wytwarzania żywności, pasz, bioproduktów, energii i usług. Pojęcie to nie obejmuje biofarmaceutyków i biotechnologii zdrowia.
(22) „Zrównoważona niebieska gospodarka” oznacza wszystkie sektorowe i międzysektorowe działania gospodarcze prowadzone na całym jednolitym rynku, związane z oceanami, morzami, wybrzeżami i wodami śródlądowymi (w tym w regionach najbardziej oddalonych oraz w państwach śródlądowych Unii), obejmujące sektory wschodzące oraz towary i usługi nierynkowe, a także będące w zgodzie z przepisami Unii w zakresie środowiska.
(23)Wyrażenie „lądowymi i morskimi” w całym tekście klastra 6 obejmuje „wody śródlądowe” .
(24)COM(2018)0773: „Czysta planeta dla wszystkich” – Europejska długoterminowa wizja strategiczna dobrze prosperującej, nowoczesnej, konkurencyjnej i neutralnej dla klimatu gospodarki”.
(25) Obserwacja środowiska dostępna np. za pomocą komponentu Copernicus programu kosmicznego Unii i innych odpowiednich programów europejskich, a także inicjatywa GEO, będą wspierać badania naukowe i innowacje w innych obszarach interwencji w ramach tego globalnego wyzwania, a także w innych odpowiednich częściach programu „Horyzont Europa”.
(26)SWD(2016)0319: Europejskie badania naukowe i innowacje na rzecz bezpieczeństwa żywnościowego i żywieniowego.
(27)Zastosowania biotechnologii w dziedzinie zdrowia zostaną omówione w klastrze dotyczącym zdrowia w ramach niniejszego filaru.
(28)Działania w obszarze interwencji dotyczącym systemów o obiegu zamkniętym uzupełniają działania dotyczące przemysłu niskoemisyjnego i ekologicznego w ramach klastru „Technologie cyfrowe i przemysł”.
(29)Ośrodek innowacji to termin ogólny, obejmujący szeroki wachlarz umiejętności. Może on odgrywać rolę aktywnego partnera, społeczności, centrum wiedzy, pośrednika lub łącznika oferującego przedsiębiorstwom dostęp do najnowszej wiedzy teoretycznej i praktycznej w zakresie technologii cyfrowych i powiązanych technologii prorozwojowych, niezbędnych tym przedsiębiorstwom do zwiększenia ich konkurencyjności pod względem produkcji, usług i procesów biznesowych.
(30)Odpowiednie tematy mogą zostać określone w kontekście planowania strategicznego programu „Horyzont Europa”.
(31)Zazwyczaj jako połączenie ryzyka naukowego/technologicznego, zarządczego/finansowego, rynkowego/gospodarczego oraz regulacyjnego. Pod uwagę można wziąć także nieprzewidziane ryzyko dodatkowe.
(32)Jako alternatywa dla dotacji, gdy ryzyko zostanie uznane za niższe niż przeciętne, zaliczka zwrotna jest zwracana UE zgodnie z uzgodnionym harmonogramem, a następnie zostaje zamieniona w nieoprocentowaną pożyczkę. W przypadku gdy beneficjent nie jest w stanie jej spłacić, ale może kontynuować działalność, zaliczka zwrotna jest przekształcana w kapitał własny. W przypadku upadłości zaliczka zwrotna staje się po prostu dotacją.
(33)Co do zasady UE powinna posiadać w przedsiębiorstwach objętych wsparciem jedynie mniejszościowe prawo głosu. W wyjątkowych przypadkach UE może zabezpieczyć nabycie mniejszości blokującej w celu ochrony interesów europejskich w kluczowych dziedzinach, np. w obszarze cyberbezpieczeństwa.
(34)Takich jak weryfikacja poprawności projektu przez ERBN, projekty wspierane w ramach filaru „Globalne wyzwania i konkurencyjność przemysłowa”, przedsiębiorstwa typu start-up powstające w ramach WWiI Europejskiego Instytutu Innowacji i Technologii. Wnioski składane są również w obrębie działań prowadzonych w ramach programu „Horyzont 2020”, w szczególności projektów wybranych w ramach etapu drugiej fazy programu „Horyzont 2020” dla MŚP, oraz w ramach powiązanych programów pieczęci doskonałości finansowanych przez państwa członkowskie, lub też w ramach (istniejących i przyszłych) partnerstw europejskich.
(35) W celu zapewnienia ciągłości nagrody EIC przejmą zarządzanie nagrodami przyznawanymi w ramach programu „Horyzont 2020”. Ponadto Rada EIC przewiduje opracowanie i wdrożenie nowych nagród motywacyjnych i nagród uznania.
(36) Komunikat Komisji z dnia 15 maja 2018 r. pt. „Odnowiony europejski program na rzecz badań i innowacji – szansa Europy na ukształtowanie własnej przyszłości” (COM(2018)0306, decyzja Rady z 27 maja 2016 r. (8675/16 RECH 127 COMPET 212 MI 300 POGEN 34).
(37)Sprawozdanie z postępu prac EPB z 2018 r.
(38)Konkluzje Rady w sprawie planu działania w zakresie EPB, z dnia 19 maja 2015 r. [do zaktualizowania w razie potrzeby].
(39)Art. 181 ust. 2 TFUE.
(40)Strategie i praktyki, którymi należy się zająć, dotyczą m.in. dzielenia się produktami badań naukowych jak najwcześniej i najszerzej z wykorzystaniem wspólnie uzgodnionych formatów i wspólnej infrastruktury (np. europejskiej chmury dla otwartej nauki), nauki obywatelskiej oraz opracowywania i stosowania nowych, szerszych koncepcji i wskaźników w zakresie oceny badań naukowych i nagradzania naukowców.
(41)Narzędzie wspierania polityki uruchomione w ramach programu „Horyzont 2020”. Narzędzie to działa w oparciu o popyt i oferuje krajowym organom publicznym, na zasadzie dobrowolności, wiedzę fachową na wysokim poziomie i indywidualne doradztwo. Było ono istotnym czynnikiem pobudzającym zmianę polityki w takich krajach jak Polska, Bułgaria, Mołdawia i Ukraina oraz czynnikiem zmiany politycznej wynikającej z wymiany dobrych praktyk, w obszarach takich jak zachęty podatkowe na rzecz badań naukowych i rozwoju, otwarta nauka, finansowanie publicznych organizacji badawczych na podstawie wyników oraz interoperacyjność krajowych programów w zakresie badań naukowych i innowacji.
(42)W tym w szczególności Europejska karta naukowca, Kodeks postępowania przy rekrutacji pracowników naukowych, sieć EURAXESS i fundusz emerytalny RESAVER.


Nadzór rynku i zgodność z prawodawstwem dotyczącym produktów ***I
PDF 132kWORD 58k
Rezolucja
Tekst
Rezolucja ustawodawcza Parlamentu Europejskiego z dnia 17 kwietnia 2019 r. w sprawie wniosku dotyczącego rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady ustanawiającego przepisy i procedury w zakresie zgodności z prawodawstwem harmonizacyjnym Unii dotyczącym produktów i jego egzekwowania oraz zmieniającego rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 305/2011, (UE) nr 528/2012, (UE) 2016/424, (UE) 2016/425, (UE) 2016/426 i (UE) 2017/1369 oraz dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2004/42/WE, 2009/48/WE, 2010/35/UE, 2013/29/UE, 2013/53/UE, 2014/28/UE, 2014/29/UE, 2014/30/UE, 2014/31/UE, 2014/32/UE, 2014/33/UE, 2014/34/UE, 2014/35/UE, 2014/53/UE, 2014/68/UE i 2014/90/UE (COM(2017)0795 – C8-0004/2018 – 2017/0353(COD))
P8_TA(2019)0397A8-0277/2018

(Zwykła procedura ustawodawcza: pierwsze czytanie)

Parlament Europejski,

–  uwzględniając wniosek Komisji przedstawiony Parlamentowi Europejskiemu i Radzie (COM(2017)0795),

–  uwzględniając art. 294 ust. 2 oraz art. 33, 114 i 207 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej, zgodnie z którymi wniosek został przedstawiony Parlamentowi przez Komisję (C8-0004/2018),

–  uwzględniając art. 294 ust. 3 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej,

–  uwzględniając uzasadnioną opinię przedstawioną – na mocy protokołu nr 2 w sprawie stosowania zasad pomocniczości i proporcjonalności – przez Riksdag, w której stwierdzono, że projekt aktu ustawodawczego nie jest zgodny z zasadą pomocniczości,

–  uwzględniając opinię Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego z dnia 23 maja 2018 r.(1),

–  uwzględniając wstępne porozumienie zatwierdzone przez komisję przedmiotowo właściwą na podstawie art. 69f ust. 4 Regulaminu oraz przekazane pismem z dnia 15 lutego 2019 r. zobowiązanie przedstawiciela Rady do zatwierdzenia stanowiska Parlamentu, zgodnie z art. 294 ust. 4 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej,

–  uwzględniając art. 59 Regulaminu,

–  uwzględniając sprawozdanie Komisji Rynku Wewnętrznego i Ochrony Konsumentów oraz opinię przedstawioną przez Komisję Ochrony Środowiska Naturalnego, Zdrowia Publicznego i Bezpieczeństwa Żywności (A8-0277/2018),

1.  przyjmuje poniższe stanowisko w pierwszym czytaniu;

2.  zwraca się do Komisji o ponowne przekazanie mu sprawy, jeśli zastąpi ona pierwotny wniosek, wprowadzi w nim istotne zmiany lub planuje ich wprowadzenie;

3.  zobowiązuje swojego przewodniczącego do przekazania stanowiska Parlamentu Radzie i Komisji oraz parlamentom narodowym.

Stanowisko Parlamentu Europejskiego przyjęte w pierwszym czytaniu w dniu 17 kwietnia 2019 r. w celu przyjęcia rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2019/... w sprawie nadzoru rynku i zgodności produktów oraz zmieniającego dyrektywę 2004/42/WE oraz rozporządzenia (WE) nr 765/2008 i (UE) nr 305/2011

P8_TC1-COD(2017)0353


(Jako że pomiędzy Parlamentem i Radą osiągnięte zostało porozumienie, stanowisko Parlamentu odpowiada ostatecznej wersji aktu prawnego, rozporządzenia (UE) 2019/1020.)

(1) Dz.U. C 283 z 10.8.2018, s. 19.


Propagowanie uczciwości i przejrzystości dla biznesowych użytkowników internetowych usług pośrednictwa ***I
PDF 131kWORD 51k
Rezolucja
Tekst
Rezolucja ustawodawcza Parlamentu Europejskiego z dnia 17 kwietnia 2019 r. w sprawie wniosku dotyczącego rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie propagowania sprawiedliwości i przejrzystości dla użytkowników biznesowych korzystających z usług pośrednictwa internetowego (COM(2018)0238 – C8-0165/2018 – 2018/0112(COD))
P8_TA(2019)0398A8-0444/2018

(Zwykła procedura ustawodawcza: pierwsze czytanie)

Parlament Europejski,

–  uwzględniając wniosek Komisji przedstawiony Parlamentowi Europejskiemu i Radzie (COM(2018)0238),

–  uwzględniając art. 294 ust. 2 i art. 114 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej, zgodnie z którymi wniosek został przedstawiony Parlamentowi przez Komisję (C8-0165/2018),

–  uwzględniając art. 294 ust. 3 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej,

–  uwzględniając opinię Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego z dnia 19 września 2018 r.(1),

–  po konsultacji z Komitetem Regionów,

–  uwzględniając wstępne porozumienie zatwierdzone przez komisję przedmiotowo właściwą na podstawie art. 69f ust. 4 Regulaminu oraz przekazane pismem z dnia 20 lutego 2019 r. zobowiązanie przedstawiciela Rady do zatwierdzenia stanowiska Parlamentu, zgodnie z art. 294 ust. 4 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej,

–  uwzględniając art. 59 Regulaminu,

–  uwzględniając sprawozdanie Komisji Rynku Wewnętrznego i Ochrony Konsumentów, jak również opinie przedstawione przez Komisję Prawną, Komisję Przemysłu, Badań Naukowych i Energii oraz Komisję Transportu i Turystyki (A8-0444/2018),

1.  przyjmuje poniższe stanowisko w pierwszym czytaniu;

2.  zwraca się do Komisji o ponowne przekazanie mu sprawy, jeśli zastąpi ona pierwotny wniosek, wprowadzi w nim istotne zmiany lub planuje ich wprowadzenie;

3.  zobowiązuje swojego przewodniczącego do przekazania stanowiska Parlamentu Radzie i Komisji oraz parlamentom narodowym.

Stanowisko Parlamentu Europejskiego przyjęte w pierwszym czytaniu w dniu 17 kwietnia 2019 r. w celu przyjęcia rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2019/... w sprawie propagowania sprawiedliwości i przejrzystości dla użytkowników biznesowych korzystających z usług pośrednictwa internetowego

P8_TC1-COD(2018)0112


(Jako że pomiędzy Parlamentem i Radą osiągnięte zostało porozumienie, stanowisko Parlamentu odpowiada ostatecznej wersji aktu prawnego, rozporządzenia (UE) 2019/1150.)

(1) Dz.U. C 440 z 6.12.2018, s. 177.


Lepsze egzekwowanie i modernizacja unijnych przepisów dotyczących ochrony konsumentów ***I
PDF 131kWORD 67k
Rezolucja
Tekst
Rezolucja ustawodawcza Parlamentu Europejskiego z dnia 17 kwietnia 2019 r. w sprawie wniosku dotyczącego dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady zmieniającej dyrektywę Rady 93/13/EWG z dnia 5 kwietnia 1993 r., dyrektywę Parlamentu Europejskiego i Rady 98/6/WE, dyrektywę Parlamentu Europejskiego i Rady 2005/29/WE oraz dyrektywę Parlamentu Europejskiego i Rady 2011/83/UE w odniesieniu do lepszego egzekwowania i unowocześnienia przepisów UE dotyczących ochrony konsumenta (COM(2018)0185 – C8-0143/2018 – 2018/0090(COD))
P8_TA(2019)0399A8-0029/2019

(Zwykła procedura ustawodawcza: pierwsze czytanie)

Parlament Europejski,

–  uwzględniając wniosek Komisji przedstawiony Parlamentowi Europejskiemu i Radzie (COM(2018)0185),

–  uwzględniając art. 294 ust. 2 i art. 114 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej, zgodnie z którymi wniosek został przedstawiony Parlamentowi przez Komisję (C8-0143/2018),

–  uwzględniając art. 294 ust. 3 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej,

–  uwzględniając uzasadnione opinie przedstawione – na mocy Protokołu nr 2 w sprawie stosowania zasad pomocniczości i proporcjonalności – przez Radę Związkową Austrii i Riksdag, w których stwierdzono, że projekt aktu ustawodawczego nie jest zgodny z zasadą pomocniczości,

–  uwzględniając opinię Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego z dnia 20 września 2018 r.(1),

–  uwzględniając wstępne porozumienie zatwierdzone przez komisję przedmiotowo właściwą na podstawie art. 69f ust. 4 Regulaminu oraz przekazane pismem z dnia 29 marca 2019 r. zobowiązanie przedstawiciela Rady do zatwierdzenia stanowiska Parlamentu, zgodnie z art. 294 ust. 4 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej,

–  uwzględniając art. 59 Regulaminu,

–  uwzględniając sprawozdanie Komisji Rynku Wewnętrznego i Ochrony Konsumentów (A8-0029/2019),

1.  przyjmuje poniższe stanowisko w pierwszym czytaniu;

2.  zwraca się do Komisji o ponowne przekazanie mu sprawy, jeśli zastąpi ona pierwotny wniosek, wprowadzi w nim istotne zmiany lub planuje ich wprowadzenie;

3.  zobowiązuje swojego przewodniczącego do przekazania stanowiska Parlamentu Radzie i Komisji oraz parlamentom narodowym.

Stanowisko Parlamentu Europejskiego przyjęte w pierwszym czytaniu w dniu 17 kwietnia 2019 r. w celu przyjęcia dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2019/...zmieniającej dyrektywę Rady 93/13/EWG i dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 98/6/WE, 2005/29/WE oraz 2011/83/UE w odniesieniu do lepszego egzekwowania i unowocześnienia unijnych przepisów dotyczących ochrony konsumenta

P8_TC1-COD(2018)0090


(Jako że pomiędzy Parlamentem i Radą osiągnięte zostało porozumienie, stanowisko Parlamentu odpowiada ostatecznej wersji aktu prawnego, dyrektywy (UE) 2019/2161.)

(1) Dz.U. C 440 z 6.12.2018, s. 66.


Przejrzystość i zrównoważony charakter unijnej oceny ryzyka w łańcuchu żywnościowym ***I
PDF 133kWORD 61k
Rezolucja
Tekst
Rezolucja ustawodawcza Parlamentu Europejskiego z dnia 17 kwietnia 2019 r. w sprawie wniosku dotyczącego rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie przejrzystości i zrównoważonego charakteru unijnej oceny ryzyka w łańcuchu żywnościowym, zmieniającego rozporządzenie (WE) nr 178/2002 [w sprawie ogólnego prawa żywnościowego], dyrektywę 2001/18/WE [w sprawie zamierzonego uwalniania do środowiska organizmów zmodyfikowanych genetycznie], rozporządzenie (WE) nr 1829/2003 [w sprawie genetycznie zmodyfikowanej żywności i paszy], rozporządzenie (WE) nr 1831/2003 [w sprawie dodatków stosowanych w żywieniu zwierząt], rozporządzenie (WE) nr 2065/2003 [w sprawie środków aromatyzujących dymu wędzarniczego], rozporządzenie (WE) nr 1935/2004 [w sprawie materiałów przeznaczonych do kontaktu z żywnością], rozporządzenie (WE) nr 1331/2008 [w sprawie jednolitej procedury wydawania zezwoleń na stosowanie dodatków do żywności, enzymów spożywczych i środków aromatyzujących], rozporządzenie (WE) nr 1107/2009 [w sprawie środków ochrony roślin] oraz rozporządzenie (UE) 2015/2283 [w sprawie nowej żywności] (COM(2018)0179 – C8-0144/2018 – 2018/0088(COD))
P8_TA(2019)0400A8-0417/2018

(Zwykła procedura ustawodawcza: pierwsze czytanie)

Parlament Europejski,

–  uwzględniając wniosek Komisji przedstawiony Parlamentowi Europejskiemu i Radzie (COM(2018)0179),

–  uwzględniając art. 294 ust. 2 oraz art. 43, 114 i 168 ust. 4 lit. b) Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej, zgodnie z którymi wniosek został przedstawiony Parlamentowi przez Komisję (C8-0144/2018),

–  uwzględniając opinię Komisji Prawnej w sprawie proponowanej podstawy prawnej,

–  uwzględniając art. 294 ust. 3 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej,

–  uwzględniając opinię Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego z dnia 19 września 2018 r.(1),

–  uwzględniając opinię Komitetu Regionów z dnia 10 października 2018 r.(2),

–  uwzględniając wstępne porozumienie zatwierdzone przez komisję przedmiotowo właściwą na podstawie art. 69f ust. 4 Regulaminu oraz przekazane pismem z dnia 15 lutego 2019 r. zobowiązanie przedstawiciela Rady do zatwierdzenia stanowiska Parlamentu, zgodnie z art. 294 ust. 4 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej,

–  uwzględniając art. 59 i 39 Regulaminu,

–  uwzględniając sprawozdanie Komisji Ochrony Środowiska Naturalnego, Zdrowia Publicznego i Bezpieczeństwa Żywności oraz opinie Komisji Rybołówstwa i Komisji Prawnej (A8-0417/2018),

1.  przyjmuje poniższe stanowisko w pierwszym czytaniu(3);

2.  zwraca się do Komisji o ponowne przekazanie mu sprawy, jeśli zastąpi ona pierwotny wniosek, wprowadzi w nim istotne zmiany lub planuje ich wprowadzenie;

3.  zobowiązuje swojego przewodniczącego do przekazania stanowiska Parlamentu Radzie i Komisji oraz parlamentom narodowym.

Stanowisko Parlamentu Europejskiego przyjęte w pierwszym czytaniu w dniu 17 kwietnia 2019 r. w celu przyjęcia rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2019/... w sprawie przejrzystości i zrównoważonego charakteru unijnej oceny ryzyka w łańcuchu żywnościowym oraz zmieniającego rozporządzenia (WE) nr 178/2002, (WE) nr 1829/2003, (WE) nr 1831/2003, (WE) nr 2065/2003, (WE) nr 1935/2004, (WE) nr 1331/2008, (WE) nr 1107/2009, (UE) 2015/2283 oraz dyrektywę 2001/18/WE

P8_TC1-COD(2018)0088


(Jako że pomiędzy Parlamentem i Radą osiągnięte zostało porozumienie, stanowisko Parlamentu odpowiada ostatecznej wersji aktu prawnego, rozporządzenia (UE) 2019/1381.)

(1) Dz.U. C 440 z 6.12.2018, s. 158.
(2) Dz.U. C 461 z 21.12.2018, s. 225.
(3)Niniejsze stanowisko zastępuje poprawki przyjęte dnia 11 grudnia 2018 r. (Teksty przyjęte, P8_TA(2018)0489).


Dodatkowe świadectwo ochronne dla produktów leczniczych ***I
PDF 130kWORD 54k
Rezolucja
Tekst
Rezolucja ustawodawcza Parlamentu Europejskiego z dnia 17 kwietnia 2019 r. w sprawie wniosku dotyczącego rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady zmieniającego rozporządzenie (WE) nr 469/2009 dotyczące dodatkowego świadectwa ochronnego dla produktów leczniczych (COM(2018)0317 – C8-0217/2018 – 2018/0161(COD))
P8_TA(2019)0401A8-0039/2019

(Zwykła procedura ustawodawcza: pierwsze czytanie)

Parlament Europejski,

–  uwzględniając wniosek Komisji przedstawiony Parlamentowi Europejskiemu i Radzie (COM(2018)0317),

–  uwzględniając art. 294 ust. 2 i art. 114 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej, zgodnie z którymi wniosek został przedstawiony Parlamentowi przez Komisję (C8-0217/2018),

–  uwzględniając art. 294 ust. 3 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej,

–  uwzględniając opinię Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego z dnia 19 września 2018 r.(1),

–  uwzględniając wstępne porozumienie zatwierdzone przez komisję przedmiotowo właściwą na podstawie art. 69f ust. 4 Regulaminu oraz przekazane pismem z dnia 20 lutego 2019 r. zobowiązanie przedstawiciela Rady do przyjęcia stanowiska Parlamentu, zgodnie z art. 294 ust. 4 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej,

–  uwzględniając art. 59 Regulaminu,

–  uwzględniając sprawozdanie Komisji Prawnej oraz opinie przedstawione przez Komisję Handlu Międzynarodowego i Komisję Ochrony Środowiska Naturalnego, Zdrowia Publicznego i Bezpieczeństwa Żywności (A8-0039/2019),

1.  przyjmuje poniższe stanowisko w pierwszym czytaniu;

2.  zwraca się do Komisji o ponowne przekazanie mu sprawy, jeśli zastąpi ona pierwotny wniosek, wprowadzi w nim istotne zmiany lub planuje ich wprowadzenie;

3.  zobowiązuje swojego przewodniczącego do przekazania stanowiska Parlamentu Radzie i Komisji oraz parlamentom narodowym.

Stanowisko Parlamentu Europejskiego przyjęte w pierwszym czytaniu w dniu 17 kwietnia 2019 r. w celu przyjęcia rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2019/... zmieniającego rozporządzenie (WE) nr 469/2009 dotyczące dodatkowego świadectwa ochronnego dla produktów leczniczych

P8_TC1-COD(2018)0161


(Jako że pomiędzy Parlamentem i Radą osiągnięte zostało porozumienie, stanowisko Parlamentu odpowiada ostatecznej wersji aktu prawnego, rozporządzenia (UE) 2019/933.)

(1) Dz.U. C 440 z 6.12.2018, s. 100.


Program kosmiczny Unii i Agencji Unii Europejskiej ds. Programu Kosmicznego ***I
PDF 568kWORD 189k
Rezolucja
Tekst skonsolidowany
Rezolucja ustawodawcza Parlamentu Europejskiego z dnia 17 kwietnia 2019 r. w sprawie wniosku dotyczącego rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady ustanawiającego program kosmiczny Unii i Agencję Unii Europejskiej ds. Programu Kosmicznego oraz uchylającego rozporządzenia (UE) nr 912/2010, (UE) nr 1285/2013 i (UE) nr 377/2014 oraz decyzję nr 541/2014/UE (COM(2018)0447 – C8-0258/2018 – 2018/0236(COD))
P8_TA(2019)0402A8-0405/2018

(Zwykła procedura ustawodawcza: pierwsze czytanie)

Parlament Europejski,

–  uwzględniając wniosek Komisji przedstawiony Parlamentowi Europejskiemu i Radzie (COM(2018)0447),

–  uwzględniając art. 294 ust. 2 i art. 189 ust. 2 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej, zgodnie z którymi wniosek został przedstawiony Parlamentowi przez Komisję (C8‑0258/2018),

–  uwzględniając art. 294 ust. 3 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej,

–  uwzględniając opinię Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego z dnia 17 października 2018 r.(1),

–  uwzględniając opinię Komitetu Regionów z dnia 6 grudnia 2018 r.(2),

–  uwzględniając pismo przewodniczącego Parlamentu do przewodniczących komisji z dnia 25 stycznia 2019 r. prezentujące podejście Parlamentu do programów sektorowych wieloletnich ram finansowych po 2020 r.,

–  uwzględniając pismo Rady do przewodniczącego Parlamentu Europejskiego z dnia 1 kwietnia 2019 r. potwierdzające wspólne porozumienie osiągnięte pomiędzy obydwoma organami władzy ustawodawczej podczas negocjacji,

–  uwzględniając art. 59 Regulaminu,

–  uwzględniając sprawozdanie Komisji Przemysłu, Badań Naukowych i Energii oraz opinie Komisji Budżetowej, Komisji Ochrony Środowiska Naturalnego, Zdrowia Publicznego i Bezpieczeństwa Żywności, Komisji Transportu i Turystyki, jak również Rolnictwa i Rozwoju Wsi (A8-0405/2018),

1.  przyjmuje poniższe stanowisko w pierwszym czytaniu(3);

2.  zwraca się do Komisji o ponowne przekazanie mu sprawy, jeśli zastąpi ona pierwotny wniosek, wprowadzi w nim istotne zmiany lub planuje ich wprowadzenie;

3.  zobowiązuje swojego przewodniczącego do przekazania stanowiska Parlamentu Radzie i Komisji oraz parlamentom narodowym.

Stanowisko Parlamentu Europejskiego przyjęte w pierwszym czytaniu w dniu 17 kwietnia 2019 r. w celu przyjęcia rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) .../... ustanawiającego program kosmiczny Unii i Agencję Unii Europejskiej ds. Programu Kosmicznego oraz uchylającego rozporządzenia (UE) nr 912/2010, (UE) nr 1285/2013 i (UE) nr 377/2014 oraz decyzję nr 541/2014/UE

P8_TC1-COD(2018)0236


(Tekst mający znaczenie dla EOG)

PARLAMENT EUROPEJSKI I RADA UNII EUROPEJSKIEJ,

uwzględniając Traktat o funkcjonowaniu Unii Europejskiej, w szczególności jego art. 189 ust. 2,

uwzględniając wniosek Komisji Europejskiej,

po przekazaniu projektu aktu ustawodawczego parlamentom narodowym,

stanowiąc zgodnie ze zwykłą procedurą ustawodawczą(4),

a także mając na uwadze, co następuje:

(1)  Technologie kosmiczne oraz dane i usługi związane z przestrzenią kosmiczną stały się niezbędne w codziennym życiu Europejczyków i odgrywają istotną rolę w zachowaniu wielu strategicznych interesów. Unijny przemysł kosmiczny jest już jednym z najbardziej konkurencyjnych na świecie. Jednak pojawienie się nowych podmiotów oraz rozwój nowych technologii rewolucjonizuje tradycyjne modele przemysłowe. Ważne jest zatem, aby Unia utrzymała wiodącą pozycję na świecie ze znaczną swobodą działania w dziedzinie przestrzeni kosmicznej, a także aby wspierała postęp naukowy i techniczny oraz zwiększała konkurencyjność i potencjał innowacyjny gałęzi przemysłu kosmicznego w Unii, w szczególności małych i średnich przedsiębiorstw, przedsiębiorstw typu start-up i innowacyjnych przedsiębiorstw.

(2)  Należy wykorzystać możliwości, jakie przestrzeń kosmiczna oferuje w zakresie bezpieczeństwa Unii i jej państw członkowskich, opisane w szczególności w globalnej strategii na rzecz polityki zagranicznej i bezpieczeństwa Unii Europejskiej z czerwca 2016 r., utrzymując zarazem cywilny charakter programu i przestrzegając ewentualnych przepisów konstytucyjnych państw członkowskich dotyczących neutralności i niezaangażowania. Rozwój sektora kosmicznego był w przeszłości związany z bezpieczeństwem. W wielu przypadkach wyposażenie, sprzęt i narzędzia używane w sektorze kosmicznym, a także dane pozyskane w przestrzeni kosmicznej i usługi sektora kosmicznego mają podwójne zastosowanie. Unijna polityka bezpieczeństwa i obrony jest jednak określana w ramach wspólnej polityki zagranicznej i bezpieczeństwa zgodnie z tytułem V TUE.

(3)  Od końca lat 90. ubiegłego wieku Unia przygotowywała własne inicjatywy i programy w dziedzinie przestrzeni kosmicznej, a mianowicie europejski system wspomagania satelitarnego (EGNOS), a następnie Galileo i Copernicus, które uwzględniają potrzeby obywateli Unii i spełniają wymogi polityki publicznej. Należy zapewnić ▌kontynuowanie tych inicjatyw, ale także ▌ulepszyć oferowane w ich ramach usługi, aby zagwarantować, że zaspokoją nowe potrzeby użytkowników, utrzymają się w czołówce w kontekście rozwoju nowych technologii i transformacji w dziedzinie technologii cyfrowych i technologii ICT ▌i przyczynią się do realizacji priorytetów politycznych, takich jak działania związane ze zmianą klimatu, w tym monitorowanie zmian w strefie polarnej, transport, bezpieczeństwo i obronność.

(3a)  Należy wykorzystać synergię między sektorem transportu, sektorem kosmicznym i cyfrowym, aby upowszechnić stosowanie nowych technologii (takich jak eCall, tachograf cyfrowy, nadzór ruchu i zarządzanie nim, jazda autonomiczna, pojazdy bezzałogowe i drony) oraz zaspokoić potrzeby w zakresie bezpiecznej i niezawodnej łączności, solidnego pozycjonowania, intermodalności i interoperacyjności, zwiększając tym samym konkurencyjność usług transportowych i sektora transportu.

(3b)  Aby wszystkie państwa członkowskie i wszyscy ich obywatele mogli odnieść pełny pożytek z programu, należy również promować korzystanie z udostępnianych danych, informacji i usług oraz wspierać rozwój nowych zastosowań w oparciu o te dane, informacje i usługi. W tym celu państwa członkowskie, Komisja i odpowiedzialne podmioty mogłyby w szczególności organizować regularne kampanie informacyjne na temat korzyści płynących z programu.

(4)  Warunkiem wstępnym osiągnięcia przez Unię celów w postaci swobody działania, niezależności i bezpieczeństwa jest autonomiczny dostęp do przestrzeni kosmicznej i możliwość korzystania z niej w bezpieczny sposób. W związku z tym istotne jest, by Unia wspierała autonomiczny, niezawodny i opłacalny dostęp do przestrzeni kosmicznej, w szczególności w odniesieniu do krytycznej infrastruktury i technologii, bezpieczeństwa publicznego i bezpieczeństwa Unii i jej państw członkowskich. Komisja powinna mieć zatem możliwość zgrupowania usług wynoszenia na orbitę na szczeblu europejskim, zarówno na potrzeby własne, jak i – na ich wniosek – innych podmiotów, w tym państw członkowskich, zgodnie z postanowieniami art. 189 ust. 2 Traktatu. Dla utrzymania konkurencyjności na szybko zmieniającym się rynku istotne jest również, aby Unia nadal posiadała dostęp do nowoczesnych, skutecznych i elastycznych obiektów infrastruktury startowej i możliwość korzystania z odpowiednich systemów wynoszenia na orbitę. Dlatego bez uszczerbku dla środków podejmowanych przez państwa członkowskie i Europejską Agencję Kosmiczną program mógłby wspierać dostosowanie naziemnej infrastruktury kosmicznej, w tym niezbędny dla realizacji programu rozwój i dostosowania obejmujące również rozwój technologiczny systemów wynoszących potrzebnych do wynoszenia na orbitę satelitów z uwzględnieniem alternatywnych technologii i innowacyjnych systemów realizacji elementów programu. Działania te należy prowadzić zgodnie z rozporządzeniem finansowym i w celu osiągnięcia większej efektywności pod względem kosztów na potrzeby programu. Z uwagi na brak specjalnego budżetu działania na rzecz dostępu do przestrzeni kosmicznej nie powinny mieć wpływu na realizację elementów programu.

(5)  Aby zwiększyć konkurencyjność unijnego przemysłu kosmicznego i zwiększyć zdolności w zakresie projektowania, budowy i eksploatacji własnych systemów, Unia powinna wspierać tworzenie, wzrost i rozwój całego przemysłu kosmicznego. Powstawanie modelu sprzyjającego przedsiębiorczości i innowacjom należy wspierać również na szczeblu europejskim, regionalnym i krajowym dzięki inicjatywom takim jak platformy ds. przestrzeni kosmicznej skupiające sektor kosmiczny, sektor cyfrowy i inne sektory, a także użytkowników. Platformy te powinny mieć na celu pobudzanie przedsiębiorczości i rozwój umiejętności, a jednocześnie dążyć do synergii z platformami ds. innowacji cyfrowych. Unia powinna wspierać tworzenie i rozwój przedsiębiorstw z sektora kosmicznego z siedzibą Unii, aby mogły one odnieść sukces, w tym przez wspieranie ich w dostępie do finansowania ryzyka w związku z brakiem, w obrębie Unii, odpowiedniego dostępu do kapitału private equity dla przedsiębiorstw typu start-up z sektora kosmicznego oraz przez napędzanie popytu (podejście oparte na pierwszej umowie).

(5xx)  W przypadku usług wykorzystujących przestrzeń kosmiczną łańcuch wartości można ogólnie podzielić na: i) segment wyższego szczebla obejmujący działania prowadzące do stworzenia operacyjnego systemu kosmicznego, w tym działania w zakresie rozwoju, produkcji i wynoszenia, a także funkcjonowanie tego systemu; orazii) segment niższego szczebla obejmujący udostępnianie użytkownikom usług i produktów związanych z przestrzenią kosmiczną. Ważnym elementem wspierającym rozwój sektora kosmicznego są również platformy cyfrowe, które umożliwiają dostęp do danych i produktów, a także do zestawów narzędzi oraz systemów przechowujących i obliczeniowych.

(5x)  W dziedzinie przestrzeni kosmicznej Unia wykonuje swoje kompetencje zgodnie z art. 4 ust. 3 TFUE. Komisja powinna zapewnić spójność działań prowadzonych w ramach programu.

(5a)  Mając na uwadze, że szereg państw członkowskich ma tradycję aktywnego przemysłu kosmicznego, należy uwzględnić potrzebę rozwoju i ugruntowania przemysłu kosmicznego w państwach członkowskich, których zdolności dopiero powstają, oraz potrzebę podjęcia wyzwań, jakie dla tradycyjnego przemysłu kosmicznego stanowi „New Space”. Należy też wspierać działania na rzecz rozwoju zdolności przemysłu kosmicznego w całej Unii i usprawnienia współpracy między przedsiębiorstwami działającymi w przemyśle kosmicznym we wszystkich państwach członkowskich.

(5b)  Działania prowadzone w ramach programu powinny opierać się na istniejących zdolnościach krajowych i europejskich (tj. zdolnościach, które istnieją w momencie realizacji działania) i z nich korzystać.

(6)  Ze względu na zasięg i potencjał w zakresie stawiania czoła globalnym wyzwaniom działalność związana z przestrzenią kosmiczną ma bardzo międzynarodowy wymiar. Odpowiednie podmioty programu kosmicznego UE, ściśle koordynując swoje działania z państwami członkowskimi i za ich zgodą, mogą uczestniczyć w sprawach dotyczących programu, we współpracy międzynarodowej i współpracy z właściwymi organami sektorowymi ONZ. W sprawach związanych z programem kosmicznym Unii („program”) Komisja może koordynować w imieniu Unii i w zakresie jej kompetencji działania na arenie międzynarodowej, a w szczególności bronić interesów Unii i jej państw członkowskich na forach międzynarodowych, w tym w dziedzinie częstotliwości w odniesieniu do programu, bez uszczerbku dla kompetencji państw członkowskich na tym polu. Szczególnie ważne jest, aby Unia, reprezentowana przez Komisję, prowadziła współpracę w ramach organów międzynarodowego programu COSPAS-SARSAT.

(6a)  Współpraca międzynarodowa ma zasadnicze znaczenie dla promowania roli, jaką Unia odgrywa w światowym sektorze kosmicznym, oraz unijnych technologii i przemysłu, przy zapewnieniu uczciwej konkurencji na szczeblu międzynarodowym oraz wzajemności praw i obowiązków stron, a także dla zachęcania do współpracy w dziedzinie szkoleń. Współpraca międzynarodowa stanowi kluczowy element Strategii kosmicznej dla Europy. Program kosmiczny UE posłuży Komisji, by dzięki inicjatywom przyczynić się do międzynarodowych wysiłków i z nich skorzystać, promować europejską technologię i przemysł na świecie (np. za pomocą dialogów dwustronnych, warsztatów branżowych, wsparcia na rzecz umiędzynarodowienia MŚP) oraz ułatwić dostęp do rynków międzynarodowych i wspierać uczciwą konkurencję, także za pośrednictwem inicjatyw z zakresu dyplomacji gospodarczej. Należy zapewnić całkowitą spójność i komplementarność europejskich inicjatyw z zakresu dyplomacji kosmicznej z istniejącymi strategiami politycznymi, priorytetami i instrumentami UE, pamiętając, że Unia wraz z jej państwami członkowskimi ma do odegrania kluczową rolę w utrzymaniu wiodącej pozycji na arenie międzynarodowej.

(7)  Bez uszczerbku dla kompetencji państw członkowskich Komisja wraz z Wysokim Przedstawicielem i w ścisłej współpracy z państwami członkowskimi powinna wspierać odpowiedzialne zachowanie w przestrzeni kosmicznej podczas realizacji programu, w tym ograniczenie ilości śmieci kosmicznych, oraz zbadać możliwość przystąpienia Unii Europejskiej do odpowiednich traktatów i konwencji ONZ i w razie potrzeby przedstawić stosowne wnioski.

(8)  Cele programu są podobne do celów innych programów unijnych, w tym programu „Horyzont Europa”, Funduszu InvestEU, Europejskiego Funduszu Obronnego oraz funduszy objętych przepisami rozporządzenia (UE) [rozporządzenie w sprawie wspólnych przepisów]. W związku z tym należy przewidzieć skumulowane finansowanie z tych programów, pod warunkiem że obejmują one te same koszty, w szczególności w drodze uzgodnień dotyczących finansowania uzupełniającego z programów unijnych, w przypadku gdy pozwala na to tryb zarządzania – bądź kolejno, na zmianę lub w drodze łączenia funduszy, w tym na potrzeby wspólnego finansowania działań – umożliwiając, w miarę możliwości, tworzenie partnerstw innowacyjnych i prowadzenie działań łączonych. W trakcie realizacji programu Komisja powinna promować synergię z innymi powiązanymi programami i instrumentami finansowymi Unii, co umożliwi w miarę możliwości korzystanie z dostępu do finansowania ryzyka, partnerstw innowacyjnych, finansowania skumulowanego lub mieszanego. Powinna również zapewnić synergię i spójność między rozwiązaniami opracowanymi w ramach tych programów, zwłaszcza „Horyzontu Europa”, a rozwiązaniami opracowanymi w ramach programu kosmicznego.

(8a)  Zgodnie z art. 191 ust. 3 rozporządzenia finansowego te same koszty nie mogą być w żadnym razie finansowane z budżetu unijnego dwukrotnie, np. w ramach „Horyzontu Europa” i programu kosmicznego.

(9)  Cele polityczne niniejszego programu zostaną również uznane za kwalifikujące się do finansowania i inwestycji z instrumentów finansowych i gwarancji budżetowych Funduszu InvestEU, w szczególności z finansowanych przez niego obszarów politycznych: zrównoważona infrastruktura i badania naukowe, polityka cyfryzacji i innowacje. Należy wykorzystywać wsparcie finansowe w celu zaradzenia w proporcjonalny sposób niedoskonałościom rynku lub niewystarczającym poziomom inwestycji, a działania te nie powinny powielać ani wypierać finansowania prywatnego ani zakłócać konkurencji na rynku wewnętrznym. Działania powinny charakteryzować się wyraźną europejską wartością dodaną.

(10)  Spójność oraz synergia programu z programem „Horyzont Europa” doprowadzą do rozwoju konkurencyjnego i innowacyjnego europejskiego sektora kosmicznego, zwiększenia autonomii Europy w zakresie dostępu do przestrzeni kosmicznej i korzystania z niej w zabezpieczonym i bezpiecznym środowisku, a także wzmocnienia roli Europy na arenie międzynarodowej. Przełomowe rozwiązania uzyskane dzięki programowi „Horyzont Europa” będą wspierane przez dane i usługi udostępniane w ramach programu sektorowi badań naukowych i innowacji.

(10a)  Dla zapewnienia jak największych społeczno-gospodarczych zysków z programu konieczne jest utrzymanie jak najnowocześniejszych systemów, ich modernizacja w miarę zmieniających się potrzeb użytkowników oraz ewolucja sektora nowych zastosowań opierających się na przestrzeni kosmicznej. Unia powinna wspierać działania związane z badaniami naukowymi i rozwojem technologii lub wczesnymi etapami zmian dotyczących infrastruktury ustanowionej na mocy programu, a także działania badawczo-rozwojowe dotyczące zastosowań i usług opartych na systemach stworzonych w ramach programu, pobudzając tym samym działalność gospodarczą na wyższym i niższym szczeblu. Właściwym narzędziem finansowania na szczeblu unijnym tego rodzaju działalności badawczo-innowacyjnej jest ustanowiony rozporządzeniem (UE) nr XXX/XXXX „Horyzont Europa”. Istnieje jednak bardzo szczególna część działalności rozwojowej wymagająca finansowania z budżetu przeznaczonego zgodnie z niniejszym rozporządzeniem na elementy Galileo i EGNOS, zwłaszcza jeśli działalność ta dotyczy podstawowych elementów, takich jak chipsety i odbiorniki działające w systemie Galileo, które ułatwią rozwój zastosowań w różnych sektorach gospodarki. Finansowanie to nie powinno jednak stwarzać zagrożenia dla rozmieszczenia lub eksploatacji infrastruktury utworzonej w ramach programów.

(10x)  W trosce o przyszłą konkurencyjność europejskiego przemysłu kosmicznego program powinien wspierać rozwój zaawansowanych umiejętności w dziedzinach związanych z przestrzenią kosmiczną oraz działania edukacyjno-szkoleniowe, promując zarazem równe szanse, w tym równouprawnienie płci, aby móc w pełni wykorzystać potencjał obywateli Unii na tym polu.

(10b)  Infrastruktura na potrzeby programu może wymagać dodatkowych badań naukowych i innowacji, które mogą być wspierane w ramach programu „Horyzont Europa”, w celu zapewnienia spójności z działaniami prowadzonymi w tej dziedzinie przez Europejską Agencję Kosmiczną. Synergia z programem „Horyzont Europa” powinna zapewnić identyfikację potrzeb sektora kosmicznego w zakresie innowacji i badań naukowych oraz ich uwzględnienie w strategicznym procesie planowania badań naukowych i innowacji. Udostępniane nieodpłatnie w ramach programu dane i usługi związane z przestrzenią kosmiczną będą wykorzystywane do opracowywania dzięki badaniom i innowacjom przełomowych rozwiązań na rzecz realizacji priorytetów polityki unijnej, w tym w ramach programu „Horyzont Europa”. W procesie planowania strategicznego w ramach programu „Horyzont Europa” określone zostaną działania badawczo-innowacyjne, które powinny wykorzystywać infrastruktury będące własnością Unii, takie jak Galileo, EGNOS i Copernicus. Infrastruktury badawcze, w szczególności sieci obserwacyjne in situ, będą stanowiły zasadnicze elementy infrastruktury obserwacji in situ umożliwiającej świadczenie usług systemu Copernicus.

(11)  Istotne jest, aby Unia była właścicielem wszystkich aktywów rzeczowych i aktywów niematerialnych i prawnych wytworzonych lub opracowanych w wyniku zamówień publicznych, które finansuje w ramach programu kosmicznego. Aby zapewnić pełną zgodność z wszystkimi podstawowymi prawami odnoszącymi się do własności, z obecnymi właścicielami należy dokonać niezbędnych uzgodnień. Takie prawo własności przysługujące Unii nie powinno naruszać możliwości udostępniania przez Unię powyższych aktywów osobom trzecim lub rozporządzania nimi, zgodnie z niniejszym rozporządzeniem oraz jeżeli zostanie to uznane za stosowne, na podstawie oceny poszczególnych przypadków.

(11a)  Aby zachęcić do jak najszerszego korzystania z usług oferowanych w ramach programu, warto byłoby podkreślić, że bez uszczerbku dla obowiązków wynikających z prawnie wiążących przepisów dane, informacje i usługi dostarczane są bez gwarancji.

(11b)  W celu wykonania niektórych zadań o charakterze nieregulacyjnym Komisja może w stosownych przypadkach i w niezbędnym zakresie korzystać z pomocy technicznej niektórych stron zewnętrznych. Inne podmioty zaangażowane w zarządzanie publiczne programem mogą również korzystać z tej samej pomocy technicznej w wykonywaniu zadań powierzonych im na mocy niniejszego rozporządzenia.

(12)  Niniejsze rozporządzenie określa pulę środków finansowych na program, które podczas rocznej procedury budżetowej stanowią dla Parlamentu Europejskiego i Rady główną kwotę odniesienia w rozumieniu pkt 17 Porozumienia międzyinstytucjonalnego z dnia 2 grudnia 2013 r. pomiędzy Parlamentem Europejskim, Radą i Komisją w sprawie dyscypliny budżetowej, współpracy w kwestiach budżetowych i należytego zarządzania finansami.

(13)  Odzwierciedlając wagę przeciwdziałania zmianie klimatu, zgodnie z zobowiązaniami Unii do wdrożenia porozumienia paryskiego i realizacji wyznaczonych przez Organizację Narodów Zjednoczonych celów zrównoważonego rozwoju, program ten przyczyni się do nadania priorytetu działaniom w dziedzinie klimatu i osiągnięcia ogólnego celu na poziomie 25 % wydatków budżetowych UE wspierających realizację tych celów. W trakcie przygotowania programu i podczas jego realizacji zostaną określone, a następnie poddane ponownej ocenie w kontekście odpowiednich ocen i procesów przeglądu, odpowiednie działania.

(14)  ▌Dochody generowane przez elementy programu powinny zasilać budżet Unii w celu częściowego zrekompensowania inwestycji, które zostały już dokonane; dochody te powinny być wykorzystywane do realizacji celów programu. Z tego samego powodu powinno być możliwe wprowadzenie mechanizmu podziału dochodów w umowach zawieranych z podmiotami sektora prywatnego.

(15)  Z uwagi na to, że program jest co do zasady finansowany przez Unię, umowy w sprawie zamówień publicznych dotyczących działań finansowanych z programu zawarte w ramach tego programu powinny być zgodne z przepisami unijnymi. W tym kontekście Unia powinna być również odpowiedzialna za określenie celów w odniesieniu do zamówień publicznych. Należy zauważyć, że zgodnie z rozporządzeniem finansowym na podstawie wyników oceny ex ante Komisja może korzystać z systemów i procedur osób lub podmiotów wykonujących środki finansowe Unii. Specjalne dostosowania, jakich wymagają te systemy i procedury, oraz warunki przedłużenia obowiązujących umów powinny zostać określone w odpowiedniej ramowej umowie o partnerstwie finansowym lub umowie o przyznanie wkładu.

(16)  Program opiera się na złożonych i stale rozwijających się technologiach. Opieranie się na takich technologiach stwarza niepewność i ryzyko związane z zamówieniami publicznymi udzielanymi w ramach tego programu, zwłaszcza że zamówienia te przewidują długoterminowe związanie się z dostawcą urządzeń lub usług. Konieczne są zatem szczegółowe środki dotyczące zamówień publicznych w uzupełnieniu do przepisów ustanowionych w rozporządzeniu finansowym. Powinno również być możliwe udzielenie zamówienia w postaci zamówienia w transzach warunkowych, wprowadzenie – pod pewnymi warunkami – zmiany w umowie podczas jej realizacji, a także nałożenie obowiązku minimalnego zakresu podwykonawstwa pozwalającego w szczególności na udział małych i średnich przedsiębiorstw oraz start-upów. Ponadto w związku z niepewnością technologiczną, która charakteryzuje elementy programu, nie zawsze można dokładnie przewidzieć ceny umowne i w związku z tym należałoby zapewnić możliwość zawierania umów bez określania stałej i ostatecznej ceny i wprowadzania klauzuli o ochronie interesów finansowych Unii.

(16a)  Aby zwiększyć zainteresowanie społeczne i innowacje w sektorze publicznym, program powinien promować korzystanie z danych, informacji i usług programu z myślą o opracowywaniu przez przemysł i MŚP dostosowanych do potrzeb rozwiązań na szczeblu lokalnym i regionalnym w ramach partnerstw innowacyjnych związanych z przestrzenią kosmiczną, o których mowa w pkt 7 załącznika I rozporządzenia finansowego, obejmując wszystkie etapy od opracowania do wprowadzenia i dostarczenia dostosowanych do potrzeb interoperacyjnych rozwiązań kosmicznych dla usług publicznych.

(17)  W celu osiągnięcia celów programu ważne jest, aby możliwe było wykorzystanie, w stosownych przypadkach, zdolności oferowanych przez unijne podmioty publiczne i prywatne działające w dziedzinie przestrzeni kosmicznej oraz podjęcie współpracy na szczeblu międzynarodowym z państwami trzecimi lub organizacjami międzynarodowymi. Z tego względu należy przewidzieć możliwość wykorzystania wszystkich odpowiednich narzędzi i metod zarządzania przewidzianych w rozporządzeniu finansowym ▌i wspólnych procedur udzielania zamówień.

(18)  Jeśli chodzi o dotacje, doświadczenie pokazuje, że upowszechnianie wśród użytkowników i absorpcja przez rynek, a także ogólne działania informacyjne osiągają lepsze rezultaty, jeżeli są podejmowane w sposób zdecentralizowany, a nie odgórnie przez Komisję. Bony, które są formą wsparcia finansowego udzielanego osobom trzecim przez beneficjenta dotacji, należą do działań o najwyższym wskaźniku skuteczności wśród nowych podmiotów oraz małych i średnich przedsiębiorstw. Zostały one jednak ograniczone przez określony w rozporządzeniu finansowym pułap wsparcia finansowego. W odniesieniu do unijnego programu kosmicznego pułap ten powinien zatem zostać podniesiony tak, aby dotrzymać tempa rosnącym możliwościom opracowanych przez rynek zastosowań w sektorze kosmicznym.

(19)  Rodzaje finansowania i metody wdrażania na podstawie niniejszego rozporządzenia powinny być wybierane na podstawie ich zdolności do osiągania określonych celów działań i wyników, z uwzględnieniem w szczególności kosztów kontroli, obciążeń administracyjnych i przewidywanego ryzyka nieprzestrzegania przepisów. Powinno to obejmować rozważenie stosowania płatności ryczałtowych, stawek zryczałtowanych oraz kosztów jednostkowych, a także finansowania niepowiązanego z kosztami, o których to formach finansowania mowa w [art. 125 ust. 1] rozporządzenia finansowego.

(20)  Rozporządzenie (UE, Euratom) nr [nowe rozporządzenie finansowe] („rozporządzenie finansowe”) ma zastosowanie do niniejszego programu. Określa ono zasady wykonania budżetu Unii, w tym zasady dotyczące dotacji, nagród, zamówień, wykonania go, pomocy finansowej, instrumentów finansowych i gwarancji budżetowych.

(21)  Zgodnie z [odesłanie do odpowiedniej aktualizacji zgodnie z nową decyzją ws. KTZ: art. 88 decyzji Rady .../.../UE] osoby i podmioty z siedzibą w krajach i terytoriach zamorskich (KTZ) kwalifikują się do finansowania z zastrzeżeniem zasad i celów programu oraz ewentualnych uzgodnień mających zastosowanie do państwa członkowskiego, z którym dany kraj lub terytorium zamorskie są powiązane.

(22)  Do niniejszego rozporządzenia zastosowanie mają horyzontalne przepisy finansowe przyjęte przez Parlament Europejski i Radę na podstawie art. 322 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej. Przepisy te są ustanowione w rozporządzeniu finansowym i określają w szczególności procedurę ustalania i wykonywania budżetu w drodze dotacji, zamówień, nagród, pośredniego wdrażania i przewidują kontrole odpowiedzialności podmiotów finansowych. Przepisy przyjęte na podstawie art. 322 TFUE dotyczą również ochrony budżetu Unii w przypadku uogólnionych braków w zakresie praworządności w państwach członkowskich, ponieważ poszanowanie praworządności jest warunkiem koniecznym do należytego zarządzania finansami i skutecznego finansowania ze środków UE.

(23)  Zgodnie z rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady (UE, Euratom) 2018/1046 („rozporządzenie finansowe”)(5), rozporządzeniem Rady (Euratom, WE) nr 2988/95(6) i rozporządzeniem Rady (Euratom, WE) nr 2185/96(7) ▌interesy finansowe Unii należy chronić za pomocą proporcjonalnych środków, w tym środków zapobiegania nieprawidłowościom i nadużyciom finansowym, ich wykrywania, korygowania i dochodzenia, a także odzyskiwania środków straconych, nienależnie wypłaconych lub nieodpowiednio wykorzystanych oraz, w stosownych przypadkach, nakładania sankcji administracyjnych. W szczególności, zgodnie z rozporządzeniem (UE, Euratom) nr 883/2013 i rozporządzeniem (Euratom, WE) nr 2185/96 Europejski Urząd ds. Zwalczania Nadużyć Finansowych (OLAF) może prowadzić dochodzenia administracyjne, w tym kontrole na miejscu i inspekcje, w celu ustalenia, czy miały miejsce nadużycie finansowe, korupcja lub jakiekolwiek inne nielegalne działanie, naruszające interesy finansowe Unii. Zgodnie z rozporządzeniem (UE) 2017/1939 Prokuratura Europejska (EPPO) może prowadzić dochodzenia i ścigać nadużycia finansowe i inne przestępstwa naruszające interesy finansowe Unii, jak przewidziano w dyrektywie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2017/1371(8). Zgodnie z rozporządzeniem finansowym każda osoba lub podmiot, które otrzymują środki finansowe Unii, w pełni współpracują w celu ochrony interesów finansowych Unii, przyznają konieczne prawa i dostęp Komisji, OLAF-owi, EPPO i Europejskiemu Trybunałowi Obrachunkowemu (ETO) oraz zapewniają, aby wszelkie osoby trzecie uczestniczące w wykonaniu środków finansowych Unii przyznały tym organom równoważne prawa.

(24)  Państwa trzecie będące członkami ▌EOG ▌mogą uczestniczyć w programach unijnych w ramach współpracy ustanowionej na mocy Porozumienia EOG, które przewiduje realizację programów w drodze decyzji podjętej na podstawie tego porozumienia. Państwa trzecie mogą również uczestniczyć na podstawie innych instrumentów prawnych. W niniejszym rozporządzeniu należy wprowadzić szczegółowy przepis w celu przyznania niezbędnych praw i dostępu właściwemu urzędnikowi zatwierdzającemu, ▌OLAF ▌oraz Europejskiemu Trybunałowi Obrachunkowemu w celu kompleksowego wykonywania ich odpowiednich kompetencji.

(25)  Należyte publiczne zarządzanie programem wymaga jasnego podziału obowiązków i zadań między różne zaangażowane podmioty w celu unikania niepotrzebnego nakładania się działań oraz ograniczenia przekraczania kosztów i opóźnień. Wszystkie podmioty zarządzające powinny w zakresie swoich kompetencji i obowiązków wspierać realizację celów programu.

(26)  Państwa członkowskie od dawna są aktywne w dziedzinie przestrzeni kosmicznej. Posiadają systemy, infrastrukturę, krajowe agencje i organy ds. przestrzeni kosmicznej. Mogą one zatem wnieść znaczący wkład do programu, a zwłaszcza w zakresie jego realizacji. Mogą one współpracować z Unią w celu propagowania usług i zastosowań w ramach programu. Komisja powinna mieć możliwość pozyskać dostępne państwom członkowskim środki, korzystać z pomocy państw członkowskich i powierzyć im na wspólnie uzgodnionych warunkach pozaregulacyjne zadania związane z realizacją programu ▌. Ponadto zainteresowane państwa członkowskie powinny zastosować wszystkie środki konieczne do zapewnienia ochrony stacji naziemnych utworzonych na ich terytorium. Państwa członkowskie i Komisja powinny poza tym współpracować ze sobą oraz z odpowiednimi organami międzynarodowymi i regulacyjnymi, by zapewnić dostępność i odpowiedni poziom ochrony częstotliwości na potrzeby programu, by umożliwić pełen rozwój i wdrożenie zastosowań bazujących na oferowanych usługach, zgodnie z decyzją Parlamentu Europejskiego i Rady nr 243/2012/UE z dnia 14 marca 2012 r. w sprawie ustanowienia wieloletniego programu dotyczącego polityki w zakresie widma radiowego(9).

(26a)  W pewnych należycie uzasadnionych przypadkach Agencja może powierzyć określone zadania państwom członkowskim lub grupom państw członkowskich. To powierzenie zadań powinno ograniczać się do działań, których Agencja nie jest w stanie sama wykonać, i nie powinno przesądzać o zarządzaniu programem i podziale zadań zgodnie z niniejszym rozporządzeniem.

(27)  Z uwagi na rolę promotora ogólnego interesu Unii do Komisji należy nadzorowanie realizacji programu, ponoszenie ogólnej odpowiedzialności za program i propagowanie korzystania z niego. W celu optymalizacji zasobów i kompetencji różnych zainteresowanych stron Komisja powinna mieć możliwość delegowania niektórych zadań. Ponadto Komisja jest w stanie najlepiej określić główne wymogi niezbędne do wdrożenia zmian systemów i usług.

(28)  Misją Agencji Unii Europejskiej ds. Programu Kosmicznego („Agencja”), która zastępuje Agencję Europejskiego GNSS ustanowioną rozporządzeniem (UE) nr 912/2010 i jest jej następcą, jest przyczynienie się do realizacji programu, w szczególności w odniesieniu do akredytacji bezpieczeństwa oraz rozwoju rynku i nowych zastosowań. Niektóre zadania związane z tymi dziedzinami należy zatem powierzyć Agencji. W szczególności w odniesieniu do kwestii bezpieczeństwa i z uwagi na doświadczenie Agencji w tej dziedzinie, powinna ona być odpowiedzialna za zadania związane z akredytacją bezpieczeństwa w odniesieniu do wszystkich działań Unii w sektorze kosmicznym. W oparciu o swoje pozytywne doświadczenia z promowaniem Galileo i EGNOS wśród użytkowników i na rynku Agencja powinna również poprowadzić działania na rzecz rozpowszechniania wśród użytkowników elementów programu innych niż Galileo i EGNOS, jak również działania w zakresie rozwoju nowych zastosowań w przypadku wszystkich elementów programu. Pozwoliłoby to uzyskać korzyści skali i stworzyć możliwość opracowania zastosowań w oparciu o kilka elementów programu (zastosowań zintegrowanych). Działania te powinny jednak być prowadzone bez szkody dla usług i zadań w zakresie rozpowszechniania wśród użytkowników, których realizację Komisja powierzyła podmiotom odpowiedzialnym za program Copernicus. Powierzenie Agencji opracowania nowych zastosowań nie stoi na przeszkodzie opracowywaniu nowych zastosowań przez inne podmioty, którym powierzono takie zadanie. Ponadto Agencja powinna wykonywać zadania, które Komisja powierza jej na mocy ramowej umowy o partnerstwie finansowym i na podstawie jednej lub wielu umów o przyznanie wkładu dotyczących ▌innych zadań szczegółowych związanych z programem. Powierzając zadania Agencji, należy jej zapewnić odpowiednie zasoby ludzkie, administracyjne i finansowe.

(28a)  Galileo i EGNOS to złożone systemy, które wymagają ścisłej koordynacji. Zważywszy, że Galileo i EGNOS są elementami unijnymi, koordynacja ta powinna być zapewniona przez instytucję lub organ unijny. Dzięki doświadczeniom zdobytym w minionych latach Agencja jest najbardziej odpowiednim organem do koordynowania wszystkich zadań operacyjnych związanych z eksploatacją tych systemów, z wyjątkiem współpracy międzynarodowej. Agencji należy zatem powierzyć zarządzanie eksploatacją EGNOS i Galileo. Nie znaczy to jednak, że wszystkie zadania związane z eksploatacją systemów Agencja ma wykonywać sama. Może ona korzystać z wiedzy innych podmiotów, zwłaszcza Europejskiej Agencji Kosmicznej. Dotyczy to działań związanych z ewolucją systemów oraz projektowaniem i rozwojem części segmentu naziemnego i satelitów, które powinny zostać powierzone Europejskiej Agencji Kosmicznej. Powierzenie zadań innym podmiotom powinno zależeć od ich kompetencji i nie powinno powodować powielania działań.

(29)  Europejska Agencja Kosmiczna jest organizacją międzynarodową posiadającą obszerną wiedzę ekspercką w dziedzinie przestrzeni kosmicznej, która zawarła ze Wspólnotą Europejską umowę ramową w 2004 r. Jest zatem ważnym partnerem w realizacji programu, z którym należy nawiązać odpowiednie relacje. W związku z tym i zgodnie z rozporządzeniem finansowym Komisja powinna zawrzeć z Europejską Agencją Kosmiczną i Agencją ramową umowę o partnerstwie (o charakterze finansowym), która będzie regulować wszystkie stosunki finansowe między Komisją, Agencją a Europejską Agencją Kosmiczną i zapewni ich spójność i zgodność z umową ramową zawartą między Wspólnotą Europejską a Europejską Agencją Kosmiczną, w szczególności z jej art. 2 i 5. Jednakże z uwagi na to, że Europejska Agencja Kosmiczna nie jest organem Unii i nie podlega prawu UE, istotne jest, aby wprowadziła odpowiednie środki na rzecz ochrony interesów Unii i jej państw członkowskich i aby w kwestii wykonania budżetu powierzone jej zadania były zgodne z decyzjami podejmowanymi przez Komisję. Umowa ta powinna również zawierać wszelkie klauzule niezbędne do ochrony interesów finansowych Unii.

(30)  Funkcjonowanie SATCEN-u jako autonomicznego europejskiego potencjału w zakresie udostępniania informacji i usług wynikających z wykorzystania odpowiednich aktywów kosmicznych i powiązanych danych uznano już przy okazji wykonywania decyzji nr 541/2014/UE.

(31)  W celu strukturalnego włączenia reprezentacji użytkowników w zarządzanie GOVSATCOM oraz grupowania potrzeb i wymogów użytkowników ponad granicami krajowymi i cywilno-wojskowymi, odpowiednie podmioty unijne charakteryzujące się bliskimi powiązaniami z użytkownikami, takie jak Europejska Agencja Obrony, Europejska Agencja Straży Granicznej i Przybrzeżnej, Europejska Agencja Bezpieczeństwa Morskiego, Europejska Agencja Kontroli Rybołówstwa, Agencja Unii Europejskiej ds. Współpracy Organów Ścigania, Komórka Planowania i Prowadzenia Operacji Wojskowych/Komórka Planowania i Prowadzenia Operacji Cywilnych oraz Centrum Koordynacji Reagowania Kryzysowego mogą pełnić rolę koordynatora w odniesieniu do określonych grup użytkowników. Na poziomie zagregowanym Agencja i Europejska Agencja Obrony powinny koordynować aspekty związane z użytkownikami w odniesieniu do społeczności użytkowników cywilnych ▌oraz mogą monitorować wykorzystanie operacyjne, popyt, przestrzeganie wymogów, a także zmieniające się potrzeby i wymagania.

(32)  Ze względu na znaczenie działań związanych z przestrzenią kosmiczną dla gospodarki unijnej i życia obywateli Unii oraz możliwość podwójnego zastosowania systemów i usług opierających się na tych systemach, osiągnięcie i utrzymanie wysokiego poziomu bezpieczeństwa powinno być głównym priorytetem programu, w szczególności w celu ochrony interesów Unii i jej państw członkowskich, w tym w odniesieniu do informacji niejawnych i innych szczególnie chronionych informacji jawnych.

(33)  Bez uszczerbku dla prerogatyw państw członkowskich w dziedzinie bezpieczeństwa narodowego Komisja i Wysoki Przedstawiciel w granicach swoich kompetencji powinni zapewnić bezpieczeństwo programu zgodnie z niniejszym rozporządzeniem oraz, w stosownych przypadkach, z decyzją Rady 201x/xxx/WPZiB(10).

(33a)  Ze względu na szczególną wiedzę specjalistyczną, którą posiada ESDZ, oraz na jej regularne kontakty z organami administracji z państw trzecich i z organizacjami międzynarodowymi może ona wspierać Komisję w realizacji pewnych zadań związanych z bezpieczeństwem programu w dziedzinie stosunków zewnętrznych, zgodnie z decyzją Rady 2010/427/UE.

(34)  Bez uszczerbku dla wyłącznej odpowiedzialności państw członkowskich w zakresie bezpieczeństwa narodowego przewidzianej w art. 4 ust. 2 TUE, jak również dla prawa państw członkowskich do ochrony ich podstawowych interesów bezpieczeństwa zgodnie z art. 346 TFUE należy wprowadzić specjalne zarządzanie bezpieczeństwem, by zapewnić sprawną realizację programu. Zarządzanie to powinno opierać się na trzech głównych zasadach. Po pierwsze konieczne jest, aby obszerne, wyjątkowe doświadczenie państw członkowskich w zakresie bezpieczeństwa uwzględnić w największym możliwym stopniu. Po drugie, w celu zapobiegania konfliktom interesów oraz wszelkim niedociągnięciom w stosowaniu przepisów bezpieczeństwa, funkcje operacyjne należy oddzielić od funkcji związanych z akredytacją bezpieczeństwa. Po trzecie, podmiot odpowiedzialny za zarządzanie wszystkimi lub niektórymi elementami programu jest również w stanie najlepiej zarządzać bezpieczeństwem powierzonych mu zadań. Bezpieczeństwo programu będzie opierać się na doświadczeniu wyniesionym z wdrażania w ubiegłych latach systemów Galileo, EGNOS i Copernicus. Solidne zarządzanie bezpieczeństwem wymaga także, by funkcje były odpowiednio rozdzielone wśród różnych podmiotów. Z uwagi na to, że Komisja jest odpowiedzialna za program, powinna bez uszczerbku dla prerogatyw państw członkowskich w dziedzinie bezpieczeństwa narodowego określić ogólne wymogi w zakresie bezpieczeństwa mające zastosowanie do poszczególnych elementów programu.

(34x)  Cyberbezpieczeństwo europejskiej infrastruktury kosmicznej, zarówno naziemnej, jak i znajdującej się w przestrzeni kosmicznej, ma kluczowe znaczenie dla zapewnienia ciągłości działania systemów i świadczenia usług. Przy określaniu wymogów bezpieczeństwa należy zatem odpowiednio uwzględnić potrzebę ochrony systemów i usług przed cyberatakami, także przy użyciu nowych technologii.

(34a)  Po przeprowadzeniu analizy ryzyka i zagrożeń Komisja powinna w stosownych przypadkach określić strukturę monitorowania bezpieczeństwa. Ten organ monitorujący bezpieczeństwo powinien być podmiotem, który wykonuje polecenia wydane na mocy decyzji 201x/xxx/WPZiB. W przypadku Galileo organem tym powinno być centrum monitorowania bezpieczeństwa systemu Galileo. Jeśli chodzi o wykonanie decyzji 20xx/xxx/WPZiB, rola Rady Akredytacji Bezpieczeństwa ograniczy się do dostarczania Radzie lub Wysokiemu Przedstawicielowi informacji dotyczących akredytacji bezpieczeństwa systemu.

(35)  Z uwagi na wyjątkowość i złożoność programu i jego powiązania z bezpieczeństwem, w odniesieniu do akredytacji bezpieczeństwa należy stosować uznane i ugruntowane zasady. Jest zatem niezbędne, aby działania związane z akredytacją bezpieczeństwa były realizowane w oparciu o zbiorową odpowiedzialność za bezpieczeństwo Unii i jej państw członkowskich, poprzez dążenie do konsensusu i z udziałem wszystkich podmiotów zaangażowanych w kwestie bezpieczeństwa; należy również wdrożyć procedurę stałego monitorowania ryzyka. Niezbędne jest również, aby działania techniczne związane z akredytacjami w zakresie bezpieczeństwa powierzane były specjalistom, posiadającym odpowiednie kwalifikacje do akredytacji złożonych systemów i poświadczenie bezpieczeństwa osobowego na odpowiednim poziomie.

(35x)  Informacje niejawne UE (EUCI) należy przetwarzać zgodnie z przepisami bezpieczeństwa określonymi w decyzji Komisji (UE, Euratom) 2015/444 i decyzji Rady 2013/488/UE. Zgodnie z decyzją Rady państwa członkowskie powinny przestrzegać zasad i norm minimalnych określonych w tej decyzji w celu zapewnienia EUCI równoważnego poziomu ochrony.

(36)  Aby zapewnić bezpieczną wymianę informacji, należy zawrzeć odpowiednie umowy w celu zapewnienia ochrony informacji niejawnych UE przekazywanych państwom trzecim i organizacjom międzynarodowym w kontekście programu.

(37)  Jeden z głównych celów programu polega na zapewnieniu bezpieczeństwa i strategicznej autonomii Unii, wzmacnianiu jej zdolności do działania w wielu sektorach, w szczególności w zakresie bezpieczeństwa, a także korzystaniu z możliwości, jakie stwarza przestrzeń kosmiczna dla bezpieczeństwa Unii i jej państw członkowskich. Osiągnięcie tego celu wymaga ustanowienia rygorystycznych zasad dotyczących kwalifikowania się podmiotów, które mogą wziąć udział w działaniach finansowanych w ramach programu, które wymagają dostępu do informacji niejawnych UE (EUCI) oraz szczególnie chronionych informacji jawnych.

(37a)  W ramach programu niektóre informacje, choć nie są one niejawne, należy traktować zgodnie z obowiązującymi już aktami prawnymi lub ustawami, przepisami i regulacjami krajowymi, ograniczając również ich rozpowszechnianie.

(38)  Coraz więcej kluczowych sektorów gospodarki, w szczególności sektor transportu, telekomunikacji, rolnictwa i energetyki, częściej korzysta z systemów nawigacji satelitarnej i obserwacji Ziemi. Program powinien wykorzystywać synergię między tymi sektorami z uwzględnieniem zysków, jakie te sektory czerpią z technologii kosmicznych, a także wspierać rozwój kompatybilnych urządzeń i promować opracowywanie odpowiednich norm i certyfikacji. Rośnie też synergia między działaniami związanymi z przestrzenią kosmiczną a działaniami związanymi z bezpieczeństwem i obronnością Unii i jej państw członkowskich. Sprawowanie pełnej kontroli nad nawigacją satelitarną powinno zatem zagwarantować Unii niezależność technologiczną, w tym w dłuższej perspektywie w odniesieniu do elementów infrastruktury, i zapewnić jej strategiczną autonomię.

(39)  Celem Galileo jest utworzenie i eksploatacja pierwszej światowej infrastruktury nawigacji satelitarnej i pozycjonowania satelitarnego przeznaczonej specjalnie do celów cywilnych, którą mogą wykorzystywać różne podmioty publiczne i prywatne w Europie i na świecie. Galileo działa niezależnie od już istniejących albo mogących dopiero powstać innych systemów, przyczyniając się tym samym między innymi do strategicznej autonomii Unii. System drugiej generacji powinien być stopniowo wprowadzany przed 2030 r., początkowo z ograniczoną zdolnością operacyjną.

(40)  Celem EGNOS jest poprawa jakości otwartych sygnałów emitowanych przez istniejące globalne systemy nawigacji satelitarnej, w szczególności te emitowane przez system Galileo. Usługi świadczone w ramach EGNOS powinny priorytetowo obejmować terytoria państw członkowskich położone w Europie, przy czym do celów niniejszego rozporządzenia oznacza to również Cypr, Azory, Wyspy Kanaryjskie i Maderę do końca 2026 r. Jeśli chodzi o lotnictwo, służby żeglugi powietrznej wszystkich tych terytoriów powinny korzystać z EGNOS na wszystkich poziomach działań obsługiwanych przez EGNOS. Z zastrzeżeniem technicznej wykonalności oraz w odniesieniu do usług związanych z bezpieczeństwem życia na podstawie umów międzynarodowych, geograficzny zasięg usług świadczonych przez EGNOS można rozszerzyć na inne regiony świata. Nie naruszając przepisów rozporządzenia (UE) 2018/1139 oraz bez uszczerbku dla niezbędnego monitorowania jakości usług Galileo do celów lotnictwa, należy zauważyć, że mimo iż sygnały emitowane przez Galileo mogą być skutecznie wykorzystywane do ułatwienia pozycjonowania samolotów we wszystkich fazach lotu dzięki niezbędnemu systemowi wspomagającemu (lokalnemu, regionalnemu, pokładowej elektronice lotniczej), jedynie lokalne lub regionalne systemy wspomagające, takie jak EGNOS w Europie, mogą oferować usługi zarządzania ruchem lotniczym(ATM) oraz służby żeglugi powietrznej (ANS). Usługi EGNOS związane z bezpieczeństwem życia należy świadczyć zgodnie z obowiązującymi normami ICAO.

(41)  Konieczne jest zapewnienie ▌stabilności systemów Galileo i EGNOS oraz ciągłości, dostępności, dokładności, niezawodności i bezpieczeństwa oferowanych przez nie usług. W obliczu zmieniającego się środowiska i szybko rozwijającego się rynku ich rozwój powinien być kontynuowany, należy również przygotować nowe generacje tych systemów, uwzględniając zmiany w powiązanym z nimi segmentem kosmicznym i naziemnym.

(43)  Termin „usługa komercyjna” stosowany w rozporządzeniu Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1285/2013 z dnia 11 grudnia 2013 r. w sprawie realizacji i eksploatacji europejskich systemów nawigacji satelitarnej oraz uchylającym rozporządzenie Rady (WE) nr 876/2002 i rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 683/2008(11) nie jest już odpowiedni ze względu na ewolucję tej usługi. Zamiast niej określono dwie odrębne usługi, a mianowicie usługę wysokiej dokładności i usługę uwierzytelniania(12).

(44)  W celu optymalizacji korzystania ze świadczonych usług usługi świadczone przez Galileo i EGNOS powinny być zgodne i interoperacyjne między sobą, także na poziomie użytkowników, oraz w miarę możliwości z innymi systemami nawigacji satelitarnej i z konwencjonalnymi środkami radionawigacji, jeżeli taką zgodność i interoperacyjność przewidziano w umowie międzynarodowej, bez uszczerbku dla celu, jakim jest strategiczna autonomia Unii.

(45)  Zważywszy na znaczenie naziemnej infrastruktury dla Galileo i EGNOS i jej wpływ na ich bezpieczeństwo, określenia lokalizacji tej infrastruktury powinna dokonać Komisja. Rozmieszczenie naziemnej infrastruktury systemów powinno nadal odbywać się w oparciu o otwarte i przejrzyste procedury, w które w stosownych przypadkach mogłaby być zaangażowana Agencja zależnie od zakresu jej kompetencji.

(46)  Aby zmaksymalizować korzyści społeczno-gospodarcze Galileo i EGNOS, w szczególności we wrażliwych sektorach oraz w dziedzinie ochrony i bezpieczeństwa, należy promować, także za pomocą środków regulacyjnych, korzystanie z usług świadczonych przez EGNOS i Galileo w innych obszarach polityki unijnej, jeżeli jest to uzasadnione i korzystne. Ważnym elementem procesu są również środki zachęcające do korzystania z tych usług we wszystkich państwach członkowskich.

(47)  Copernicus powinien zapewnić autonomiczny dostęp do wiedzy o środowisku i kluczowych technologii w zakresie obserwacji Ziemi i usług geoinformacyjnych, wspierając tym samym Unię w niezależnym podejmowaniu decyzji i działań między innymi w dziedzinie środowiska, zmiany klimatu, mórz, rolnictwa i rozwoju obszarów wiejskich, ochrony dziedzictwa kulturowego i ludności, monitorowania obszarów lądowych i infrastruktury, bezpieczeństwa oraz gospodarki cyfrowej.

(47b)  Elementy programu powinny zachęcać do stosowania technologii cyfrowych w systemach kosmicznych, dystrybucji danych i usług kosmicznych oraz rozwoju zastosowań pochodnych. W tym kontekście należy zwłaszcza zwrócić uwagę na inicjatywy i działania zaproponowane przez Komisję w komunikacie z dnia 14 września 2016 r. zatytułowanym „Łączność dla konkurencyjnego jednolitego rynku cyfrowego: w kierunku europejskiego społeczeństwa gigabitowego” i w komunikacie z dnia 14 września 2016 r. zatytułowanym „Sieć 5G dla Europy: plan działania”.

(48)  Copernicus powinien opierać się na osiągnięciach i działaniach podejmowanych w ramach rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 377/2014 ustanawiającego unijny program obserwacji i monitorowania Ziemi (Copernicus)(13), a także rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 911/2010 w sprawie europejskiego programu monitorowania Ziemi (GMES) i początkowej fazy jego realizacji(14) ustanawiającego poprzednika systemu Copernicus, a mianowicie globalny monitoring środowiska i bezpieczeństwa (GMES), oraz zasady dotyczące początkowej fazy jego realizacji, a także zapewniać ciągłość i wzmocnienie tych działań i osiągnięć, biorąc pod uwagę najnowsze tendencje w zakresie badań naukowych, postępu technologicznego i innowacji mające wpływ na dziedzinę obserwacji Ziemi, jak również zmiany w zakresie analizy dużych zbiorów danych i sztucznej inteligencji oraz związane z nimi strategie i inicjatywy na poziomie Unii(15). W zakresie rozwoju nowych aktywów Komisja powinna ściśle współpracować z państwami członkowskimi, Europejską Agencją Kosmiczną, EUMETSAT i w stosownych przypadkach z innymi podmiotami posiadającymi odpowiednie aktywa kosmiczne i in situ. W jak największym stopniu powinien on wykorzystywać zdolności państw członkowskich, Europejskiej Agencji Kosmicznej, EUMETSAT(16), a także innych podmiotów w zakresie obserwacji prowadzonych z przestrzeni kosmicznej, w tym inicjatywy komercyjne w Europie, przyczyniając się tym samym do rozwoju rentownego, komercyjnego sektora kosmicznego w Europie. W przypadkach, w których jest to wykonalne i właściwe, powinien on również wykorzystywać dostępne dane in situ i dane pomocnicze, przekazane głównie przez państwa członkowskie zgodnie z dyrektywą 2007/2/WE(17). Komisja powinna współpracować z państwami członkowskimi i Europejską Agencją Środowiska w celu zapewnienia skutecznego dostępu do zbiorów danych in situ i wykorzystywania ich na potrzeby systemu Copernicus.

(49)  Realizacja systemu Copernicus powinna odbywać się zgodnie z celami dyrektywy 2003/98/WE Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie ponownego wykorzystywania informacji sektora publicznego zmienionej dyrektywą Parlamentu Europejskiego i Rady 2013/37/UE z dnia 26 czerwca 2013 r. zmieniającą dyrektywę 2003/98/WE w sprawie ponownego wykorzystywania informacji sektora publicznego(18), w szczególności przejrzystością, tworzeniem warunków sprzyjających rozwojowi usług i przyczynianiem się do wzrostu gospodarczego i tworzenia miejsc pracy w Unii. Dane i informacje z systemu Copernicus powinny być dostępne bezpłatnie i w ramach otwartego dostępu.

(49a)  Z myślą o pobudzeniu wzrostu gospodarczego, tworzenia miejsc pracy i transferów wiedzy należy uwolnić pełen potencjał programu Copernicus na rzecz społeczeństwa i gospodarki Unii, wykraczając poza krąg bezpośrednich beneficjentów i wzmacniając środki służące jego rozpowszechnianiu wśród użytkowników, co z kolei wymaga dalszych działań umożliwiających wykorzystanie danych przez niespecjalistów.

(50)  Copernicus jest systemem ukierunkowanym na użytkownika. Jego ewolucja powinna zatem opierać się na zmieniających się wymogach podstawowych użytkowników systemu Copernicus, uwzględniając jednocześnie pojawienie się nowych społeczności użytkowników zarówno publicznych, jak i prywatnych. Copernicus powinien opierać się na analizie sposobów zaspokajania zmieniających się potrzeb użytkowników, w tym tych związanych z realizacją i monitorowaniem polityki unijnej, co wymaga stałego, efektywnego udziału użytkowników, zwłaszcza w zakresie określania i zatwierdzania wymogów.

(51)  System Copernicus już funkcjonuje. Ważne jest zatem zapewnienie ciągłości już świadczonych usług i już istniejącej infrastruktury, przy jednoczesnym dostosowywaniu się do zmieniających się potrzeb użytkowników i otoczenia rynkowego, w szczególności do pojawienia się prywatnych podmiotów w przestrzeni kosmicznej („New Space”) oraz zmian społeczno-politycznych, które wymagają szybkiej reakcji. Wymaga to zmiany funkcjonalnej struktury systemu Copernicus, aby lepiej odzwierciedlać przejście od pierwszego etapu świadczenia usług operacyjnych do świadczenia zaawansowanych i bardziej ukierunkowanych usług nowym społecznościom użytkowników oraz rozwijania rynków niższego szczebla o wartości dodanej. W tym celu na potrzeby jego dalszej realizacji należy przyjąć podejście, które opiera się na łańcuchu wartości danych, tj. pozyskiwaniu danych; przetwarzaniu, dystrybucji i wykorzystywaniu danych i informacji oraz działaniach wspierających absorpcję przez rynek ▌użytkowników i budowanie zdolności, podczas gdy w procesie planowania strategicznego w ramach programu „Horyzont Europa” określone zostaną działania w zakresie badań naukowych i innowacji, które powinny wykorzystywać Copernicus.

(52)  W odniesieniu do pozyskiwania danych działania w ramach systemu Copernicus powinny mieć na celu uzupełnienie i utrzymanie istniejącej infrastruktury kosmicznej, przygotowanie długoterminowego zastępowania satelitów na koniec okresu ich eksploatacji, a także inicjowanie nowych misji dotyczących w szczególności nowych systemów obserwacyjnych w celu wsparcia w stawianiu czoła wyzwaniu, jakim jest globalna zmiana klimatu (np. monitorowanie antropogenicznych emisji CO2 i innych gazów cieplarnianych). Działania w ramach systemu Copernicus powinny prowadzić do rozszerzenia ich globalnego zasięgu monitorowania o regiony polarne oraz wspierać zapewnianie przestrzegania przepisów oraz ustawowe monitorowanie i sprawozdawczość w zakresie ochrony środowiska, a także innowacyjne pod tym względem zastosowania w rolnictwie, leśnictwie, gospodarce wodnej, zarządzaniu zasobami morskimi oraz dziedzictwie kulturowym (np. na potrzeby monitorowania upraw, zarządzania zasobami wodnymi i zaawansowanego monitorowania pożarów). W tym celu w ramach systemu Copernicus użyć jako dźwigni finansowej inwestycji poczynionych w poprzednim okresie finansowania (2014–2020), obejmujących inwestycje państw członkowskich, ESA i EUMETSAT, i maksymalnie je wykorzystać oraz zbadać nowe modele operacyjne i biznesowe w celu dalszego uzupełnienia zdolności systemu Copernicus. Copernicus może również opierać się na udanych partnerstwach z państwami członkowskimi w celu dalszego rozwijania jego wymiaru bezpieczeństwa w oparciu o odpowiednie mechanizmy zarządzania, aby reagować na zmieniające się potrzeby użytkowników w dziedzinie bezpieczeństwa.

(53)  W ramach funkcji przetwarzania danych i informacji Copernicus powinien zapewnić długoterminową stabilność i dalszy rozwój ▌usług systemu Copernicus, dostarczając informacje w celu zaspokojenia potrzeb sektora publicznego i potrzeb wynikających z zobowiązań międzynarodowych Unii, a także w celu zmaksymalizowania możliwości wykorzystania komercyjnego. W szczególności Copernicus powinien dostarczać – w skali lokalnej, krajowej, europejskiej i światowej – informacje na temat składu atmosfery i jakości powietrza, informacje na temat stanu i dynamiki oceanów, informacje wspierające monitorowanie obszarów lądowych i lodu na rzecz realizacji polityki lokalnej, krajowej i unijnej, informacje wspierające dostosowanie do zmiany klimatu i jej łagodzenie, informacje geoprzestrzenne wspierające zarządzanie kryzysowe, w tym przez działania zapobiegawcze, zapewnianie przestrzegania przepisów w dziedzinie środowiska i ochronę ludności, w tym wsparcie na rzecz działań zewnętrznych Unii. Komisja powinna określić odpowiednie ustalenia umowne wspierające stabilność świadczenia usług.

(54)  Przy realizacji usług systemu Copernicus Komisja powinna korzystać z pomocy właściwych organów, odpowiednich agencji unijnych, grup lub konsorcjów organów krajowych lub dowolnego odpowiedniego organu potencjalnie kwalifikującego się do umowy o przyznanie wkładu. Przy wyborze tych podmiotów Komisja powinna zapewnić, aby nie doszło do zakłócenia operacji i świadczenia usług oraz aby, w przypadku danych wymagających ochrony, podmioty te posiadały zdolności wczesnego ostrzegania i monitorowania sytuacji kryzysowych w ramach wspólnej polityki zagranicznej i bezpieczeństwa (WPZiB), a w szczególności wspólnej polityki bezpieczeństwa i obrony (WPBiO). Zgodnie z art. 154 rozporządzenia finansowego osoby i podmioty, którym powierzono wykonywanie środków finansowych Unii, są zobowiązane przestrzegać zasady niedyskryminacji w stosunku do wszystkich państw członkowskich; zasadę tę należy uwzględnić w odpowiednich umowach o przyznanie wkładu dotyczących świadczenia usług programu Copernicus.

(55)  Realizacja usług systemu Copernicus powinna również ułatwić absorpcję usług przez sektor publiczny, ponieważ użytkownicy mieliby możliwość przewidywania dostępności i rozwoju usług, a także współpracy z państwami członkowskimi i innymi stronami. W tym celu Komisja i podmioty, którym powierzyła ona świadczenie usług, powinny, podczas rozwijania pakietu usług systemu Copernicus i informacji z systemu Copernicus, nawiązywać bliskie kontakty z różnymi kluczowymi społecznościami ▌w całej Europie, zapewniając w ten sposób zaspokojenie zmieniających się potrzeb sektora publicznego i potrzeb w zakresie polityki, co umożliwi maksymalne upowszechnienie danych pochodzących z obserwacji Ziemi. Komisja i państwa członkowskie powinny współpracować na rzecz opracowania komponentu in situ systemu Copernicus oraz w celu ułatwienia integracji zbiorów danych in situ ze zbiorami danych z przestrzeni kosmicznej w celu ulepszenia usług systemu Copernicus.

(55a)  Polityka programu Copernicus dotycząca bezpłatnego, pełnego i otwartego dostępu do danych została oceniona jako jeden z najbardziej udanych elementów realizacji tego programu i odegrała zasadniczą rolę w tworzeniu wysokiego zapotrzebowania na jego dane i informacje, dzięki czemu Copernicus stał się jednym z największych dostawców danych z obserwacji Ziemi na świecie. Istnieje wyraźna potrzeba zagwarantowania długoterminowej i bezpiecznej ciągłości bezpłatnego, pełnego i otwartego dostarczania danych, do których dostęp należy zapewnić, jeśli mają zostać zrealizowane ambitne cele określone w Strategii kosmicznej dla Europy (2016). Dane z programu Copernicus są generowane przede wszystkim z myślą o obywatelach europejskich, a dzięki bezpłatnemu dostępowi do tych danych firmy i naukowcy z UE mają jeszcze więcej możliwości współpracy na całym świecie, co pomaga stworzyć efektywny europejski ekosystem kosmiczny. W przypadku wprowadzenia ograniczeń w dostępie do danych i informacji z programu Copernicus ograniczenia te powinny być zgodne z polityką w zakresie danych z programu Copernicus określoną w niniejszym rozporządzeniu i w rozporządzeniu delegowanym Komisji (UE) nr 1159/2013.

(56)  Dane i informacje uzyskane w ramach systemu Copernicus należy udostępniać w pełni, powszechnie i bezpłatnie, z zastrzeżeniem odpowiednich warunków i ograniczeń, tak by propagować wykorzystywanie takich danych i informacji oraz ich wymianę, a także by umocnić europejskie rynki obserwacji Ziemi, w szczególności zaś sektor niższego szczebla, co z kolei przyczyni się do pobudzenia wzrostu gospodarczego i zwiększenia zatrudnienia w Unii. Takie rozwiązanie powinno nadal zapewniać dostarczanie danych i informacji o wysokim poziomie spójności, ciągłości, wiarygodności i jakości. Wymaga to szeroko zakrojonego i przyjaznego dla użytkownika dostępu do danych i informacji z systemu Copernicus, ich przetwarzania i wykorzystywania na różnych poziomach terminowości, w odniesieniu do których Komisja powinna nadal stosować zintegrowane podejście zarówno na szczeblu UE, jak i na szczeblu państw członkowskich, co umożliwi również integrację z innymi źródłami danych i informacji. Dlatego Komisja powinna podjąć niezbędne środki w celu dopilnowania, aby dostęp do danych z programu Copernicus oraz korzystanie z nich były łatwe i skuteczne, w szczególności poprzez promowanie usług w zakresie dostępu do danych i informacji (DIAS) w państwach członkowskich i wzmacnianie w miarę możliwości interoperacyjności w ramach istniejącej europejskiej infrastruktury danych z obserwacji Ziemi, by stworzyć synergię z ich zasobami w celu maksymalnego zwiększenia i wzmocnienia absorpcji przez rynek danych i informacji z systemu Copernicus.

(57)  Komisja powinna współpracować z dostawcami danych na rzecz uzgodnienia warunków licencjonowania w przypadku danych pozyskanych od osób trzecich, aby ułatwić ich wykorzystywanie w ramach systemu Copernicus, zgodnie z niniejszym rozporządzeniem i mającymi zastosowanie prawami osób trzecich. Ponieważ niektóre dane z systemu Copernicus i informacje z systemu Copernicus, w tym obrazy o wysokiej rozdzielczości, mogą mieć wpływ na bezpieczeństwo Unii lub jej państw członkowskich, w należycie uzasadnionych przypadkach mogą być zastosowane środki służące postępowaniu z ryzykiem i zagrożeniami dla bezpieczeństwa Unii lub jej państw członkowskich.

(58)  Przepisy aktów prawnych przyjętych na podstawie poprzednich rozporządzeń, obowiązujące bez ograniczenia w czasie, pozostają w mocy, o ile nie są w sprzeczności z nowym rozporządzeniem. Dotyczy to w szczególności rozporządzenia delegowanego Komisji (UE) nr 1159/2013 ustanawiającego warunki rejestracji i licencjonowania dla użytkowników GMES i określającego kryteria ograniczające dostęp do danych do celów GMES i informacji z usług GMES.(19)

(59)  W celu propagowania i ułatwienia wykorzystywania technologii obserwacji Ziemi i danych pochodzących z obserwacji Ziemi zarówno przez władze lokalne, regionalne lub krajowe, jak i małe i średnie przedsiębiorstwa, naukowców i badaczy, należy propagować – w drodze działań wspierających rozpowszechnianie wśród użytkowników – dedykowane sieci dystrybucji danych z systemu Copernicus, obejmujące także organy krajowe i regionalne takie jak Copernicus Relays i Copernicus Academies. W tym celu Komisja i państwa członkowskie powinny podjąć starania na rzecz utworzenia ściślejszych powiązań między systemem Copernicus a polityką unijną i krajową, aby napędzać popyt na zastosowania i usługi komercyjne oraz umożliwić przedsiębiorstwom, zwłaszcza małym i średnim przedsiębiorstwom oraz przedsiębiorstwom typu start-up, opracowywanie zastosowań wykorzystujących dane i informacje z systemu Copernicus, aby utworzyć w Europie konkurencyjny ekosystem danych pochodzących z obserwacji Ziemi.

(60)  Na szczeblu międzynarodowym Copernicus powinien dostarczać dokładnych i wiarygodnych informacji na potrzeby współpracy z państwami trzecimi i organizacjami międzynarodowymi oraz wspierających realizowane przez Unię politykę zewnętrzną i politykę współpracy na rzecz rozwoju. Copernicus powinien być postrzegany jako europejski wkład do Globalnej Sieci Systemów Obserwacji Ziemi (GEOSS), Komitetu ds. Satelitów Obserwacyjnych Ziemi (CEOS), Konferencji Stron Ramowej konwencji Narodów Zjednoczonych w sprawie zmian klimatu z 1992 r. (UNFCCC), realizacji celów zrównoważonego rozwoju ONZ oraz ram z Sendai dotyczących ograniczania ryzyka klęsk żywiołowych. Powinien on doprowadzić do ustanowienia lub utrzymania odpowiedniej współpracy z właściwymi sektorowymi organami ONZ i Światową Organizacją Meteorologiczną.

(61)  Realizując Copernicus, Komisja powinna w stosownych przypadkach liczyć na wsparcie ze strony europejskich organizacji międzynarodowych, z którymi już ustanowiła partnerstwo, w szczególności z Europejską Agencją Kosmiczną w zakresie rozwoju, koordynacji, wdrażania i zmiany elementów związanych z przestrzenią kosmiczną, w stosownych przypadkach dostępu do danych stron trzecich oraz kierowania misjami dedykowanymi, jeżeli nie podjęły się tego inne podmioty. Ponadto Komisja powinna liczyć na wsparcie ze strony EUMETSAT w zakresie kierowania misjami dedykowanymi lub ich częściami, a w stosowanych przypadkach dostępu do danych z misji wspomagających zgodnie z jej wiedzą fachową i mandatem.

(61a)  W dziedzinie usług Komisja powinna w odpowiedni sposób korzystać z określonych zdolności agencji unijnych, takich jak Europejska Agencja Środowiska, Europejska Agencja Bezpieczeństwa Morskiego, Europejska Agencja Straży Granicznej i Przybrzeżnej, SATCEN, oraz z europejskich inwestycji w dziedzinie usług monitorowania środowiska morskiego dokonanych już za pośrednictwem Mercator Ocean. W kwestii bezpieczeństwa Wysoki Przedstawiciel powinien zapewnić kompleksowe podejście na szczeblu unijnym. Wspólne Centrum Badawcze (JRC) Komisji jest aktywnie zaangażowane od początku inicjatywy GMES i wspiera rozwój w zakresie Galileo i pogody kosmicznej. Zgodnie z rozporządzeniem (UE) nr 377/2014 JRC zarządza usługą programu Copernicus w zakresie zarządzania kryzysowego i globalnym elementem usługi programu Copernicus w zakresie monitorowania obszarów lądowych, przyczynia się do sprawdzania jakości i przydatności danych i informacji, a także do przyszłego rozwoju. Komisja powinna móc nadal liczyć na naukowe i techniczne doradztwo JRC na potrzeby realizacji programu.

(62)  Na wnioski Parlamentu Europejskiego i Rady decyzją Parlamentu Europejskiego i Rady nr 541/2014/UE z dnia 16 kwietnia 2014 r. ustanawiającą ramy wsparcia obserwacji i śledzenia obiektów kosmicznych Unia ustanowiła ramy wsparcia na rzecz obserwacji i śledzenia obiektów kosmicznych (SST). Śmieci kosmiczne stały się poważnym zagrożeniem dla bezpieczeństwa, ochrony i zrównoważonego rozwoju działalności związanej z przestrzenią kosmiczną. SST ma zatem kluczowe znaczenie dla zapewnienia ciągłości elementów programu i ich wkładu do polityki Unii. Dążąc do zapobiegania rozprzestrzenianiu się śmieci kosmicznych, SST przyczynia się do zapewnienia trwałego i gwarantowanego dostępu do będącej globalnym celem przestrzeni kosmicznej i korzystania z niej. Może w związku z tym pomagać w przygotowywaniu europejskich projektów mających na celu „sprzątanie” orbity okołoziemskiej.

(63)  Należy w dalszym stopniu poprawiać efektywność SST i autonomię zdolności SST. W tym celu należy doprowadzić do opracowania niezależnego europejskiego katalogu obiektów kosmicznych, opierając się na danych pochodzących z sieci czujników SST. W stosownych przypadkach Unia może rozważyć udostępnienie niektórych danych do celów komercyjnych, niekomercyjnych i badawczych. W ramach SST należy również nadal wspierać eksploatację i świadczenie usług SST. Ponieważ usługi SST są ukierunkowane na użytkowników, należy wprowadzić odpowiednie mechanizmy w celu gromadzenia wymogów użytkowników, w tym wymogów dotyczących bezpieczeństwa oraz przekazywania istotnych informacji do i od instytucji publicznych w trosce o poprawę skuteczności systemu zgodnie z krajową polityką ochrony i bezpieczeństwa.

(64)  Świadczenie usług SST powinno opierać się na współpracy między Unią a państwami członkowskimi i na korzystaniu z aktualnych i przyszłych krajowych zasobów i wiedzy fachowej, również opracowywanych przy udziale Europejskiej Agencji Kosmicznej i przez Unię. Należy przewidzieć możliwość zapewnienia wsparcia finansowego na rzecz rozwoju nowych czujników SST. Z uwagi na newralgiczny charakter SST kontrolę nad krajowymi czujnikami i ich eksploatacją, utrzymaniem i modernizacją oraz przetwarzaniem danych wykorzystywanych przy świadczeniu usług SST powinny sprawować uczestniczące państwa członkowskie.

(65)  Państwa członkowskie mające odpowiedni udział we własności lub dostęp do zdolności w zakresie SST powinny być w stanie uczestniczyć w świadczeniu usług SST. Państwa członkowskie uczestniczące w konsorcjum SST ustanowionym na podstawie decyzji nr 541/2014/UE należy uznać za spełniające te kryteria. Państwa te powinny przedłożyć jeden wspólny wniosek i wykazać zgodność z pozostałymi elementami związanymi z konfiguracją operacyjną. ▌Należy ustanowić odpowiednie przepisy dotyczące wyboru i organizacji uczestników z państw członkowskich.

(65a)  Komisja powinna otrzymać uprawnienia wykonawcze, aby dokładnie określić procedury i elementy decydujące o udziale państw członkowskich. Jeżeli nie przedłożono wspólnego wniosku lub gdy Komisja uzna, że wniosek ten nie spełnia ustanowionych kryteriów, Komisja może przystąpić do drugiego etapu prowadzącego do udziału państw członkowskich. Procedury i elementy tego drugiego etapu powinny wyznaczyć orbity, których ma dotyczyć ten proces, i uwzględnić potrzebę jak największego udziału państw członkowskich w świadczeniu usług SST. Jeżeli te procedury i elementy przewidują możliwość wybrania przez Komisję kilku wniosków, tak aby obejmowały wszystkie orbity, należy również zapewnić odpowiednie mechanizmy koordynacji działań grup państw członkowskich oraz skuteczne rozwiązanie, które obejmie wszystkie usługi SST.

(66)  Po konfiguracji SST powinny one przestrzegać zasad komplementarności działań i ciągłości świadczenia wysokiej jakości ukierunkowanych na użytkownika usług SST i opierać się na najlepszej wiedzy specjalistycznej. W ramach SST należy zatem unikać niepotrzebnego powielania działań. Nadmiar zdolności powinien zapewnić ciągłość, jakość i solidność usług SST. Działania zespołów ekspertów powinny pomóc uniknąć niepotrzebnego powielania wysiłków.

(67)  Ponadto SST powinno sprzyjać stosowaniu istniejących środków zmniejszających ryzyko, takich jak wskazówki dotyczące unieszkodliwiania śmieci kosmicznych sporządzone przez COPUOS oraz projekt wytycznych dotyczących trwałego zrównoważonego charakteru działań prowadzonych w przestrzeni kosmicznej lub inne inicjatywy, tak aby zapewnić bezpieczeństwo, ochronę i stabilność działań prowadzonych w przestrzeni kosmicznej. W celu obniżenia ryzyka kolizji w kontekście SST należy również szukać synergii z inicjatywami na rzecz aktywnego usuwania i pasywacji śmieci kosmicznych. SST powinno przyczyniać się do pokojowego wykorzystania i badania przestrzeni kosmicznej. Intensyfikacja działań prowadzonych w przestrzeni kosmicznej może mieć wpływ na międzynarodowe inicjatywy w dziedzinie zarządzania ruchem w przestrzeni kosmicznej. Unia powinna monitorować te zmiany i może je uwzględnić w kontekście śródokresowego przeglądu obecnych wieloletnich ram finansowych.

(68)  W ramach działań dotyczących SST, pogody kosmicznej i obiektów bliskich Ziemi (NEO) należy uwzględniać współpracę z partnerami międzynarodowymi, w szczególności ze Stanami Zjednoczonymi Ameryki, organizacjami międzynarodowymi i innymi stronami trzecimi, szczególnie celem unikania kolizji w przestrzeni kosmicznej, zapobiegania rozprzestrzenianiu się śmieci kosmicznych oraz zwiększenia gotowości do reagowania na skutki ekstremalnych zdarzeń pogody kosmicznej i obiektów bliskich Ziemi.

(69)  Funkcjonujący w Radzie Komitet ds. Bezpieczeństwa zalecił utworzenie struktury ds. zarządzania ryzykiem w celu zapewnienia właściwego uwzględnienia kwestii bezpieczeństwa danych podczas wdrażania decyzji nr 541/2014/UE. W tym celu, biorąc pod uwagę prace już wykonane, uczestniczące państwa członkowskie powinny ustanowić odpowiednie struktury i procedury zarządzania ryzykiem.

(70)  Ekstremalne i intensywne zdarzenia pogody kosmicznej mogą stanowić zagrożenie dla bezpieczeństwa obywateli i zakłócać działanie infrastruktury kosmicznej i naziemnej. W ramach programu należy zatem ustanowić element składowy dotyczący pogody kosmicznej w celu oceny wiążącego się z nią ryzyka i związanych z nim potrzeb użytkowników, szerzenia wiedzy na temat tego ryzyka, zapewniając świadczenie ukierunkowanych na użytkownika usług w zakresie pogody kosmicznej oraz zwiększając zdolności państw członkowskich w zakresie tworzenia tych usług. Komisja powinna ustalić hierarchię sektorów, na rzecz których mają być świadczone operacyjne usługi w zakresie pogody kosmicznej, uwzględniając potrzeby użytkowników, ryzyko i gotowość technologiczną. W perspektywie długoterminowej uwzględnione mogą zostać potrzeby innych sektorów. Świadczenie usług na szczeblu unijnym zgodnie z potrzebami użytkowników wymagać będzie ukierunkowanych, skoordynowanych i nieustannych działań badawczo-rozwojowo w celu wsparcia rozwoju usług w zakresie pogody kosmicznej. Świadczenie usług w zakresie pogody kosmicznej powinno opierać się na istniejących krajowych i unijnych zdolnościach, a także umożliwić szeroki udział państw członkowskich, organizacji europejskich i międzynarodowych i zaangażowanie sektora prywatnego.

(71)  W białej księdze Komisji w sprawie przyszłości Europy(20), deklaracji rzymskiej szefów państw i rządów 27 państw UE(21) i kilku rezolucjach Parlamentu Europejskiego przypomina się, że UE ma do odegrania ważną rolę w zapewnianiu bezpiecznej i odpornej Europy zdolnej do sprostania wyzwaniom takim jak konflikty regionalne, terroryzm, cyberzagrożenia oraz rosnąca presja migracyjna. Zabezpieczony i gwarantowany dostęp do łączności satelitarnej jest niezbędnym narzędziem dla podmiotów odpowiedzialnych za bezpieczeństwo, a łączenie i współdzielenie tego kluczowego źródła bezpieczeństwa na poziomie Unii wzmacnia Unię, która chroni swoich obywateli.

(72)  W konkluzjach przyjętych na posiedzeniach w dniach 19–20 grudnia 2013 r.(22) Rada Europejska z zadowoleniem przyjęła prace przygotowawcze w dziedzinie łączności satelitarnej w zakresie rządowej łączności satelitarnej (GOVSATCOM) następnej generacji w drodze ścisłej współpracy między państwami członkowskimi, Komisją i Europejską Agencją Kosmiczną. GOVSATCOM została również uznana za jeden z elementów globalnej strategii na rzecz polityki zagranicznej i bezpieczeństwa Unii Europejskiej z czerwca 2016 r. GOVSATCOM powinna przyczyniać się do reagowania przez UE na zagrożenia hybrydowe, wspierać strategię morską UE oraz politykę UE wobec Arktyki.

(73)  GOVSATCOM jest programem zorientowanym na użytkownika, o silnym wymiarze bezpieczeństwa. Odpowiednie podmioty mogą przeanalizować przypadki użycia w odniesieniu do trzech głównych grup: (i) zarządzanie kryzysowe, które może obejmować cywilne i wojskowe misje i operacje w ramach wspólnej polityki bezpieczeństwa i obrony, klęski żywiołowe i katastrofy spowodowane przez człowieka, kryzysy humanitarne i sytuacje kryzysowe na morzu; (ii) nadzór, który może obejmować ochronę granic, ochronę obszarów przygranicznych, ochronę granic morskich, nadzór morski, nadzór nad nielegalnym handlem; oraz (iii) kluczowa infrastruktura, która może obejmować sieć dyplomatyczną, policyjny system łączności, infrastrukturę cyfrową (np. centra danych, serwery), infrastrukturę krytyczną (np. energetyka, transport, bariery przegradzające cieki wodne, takie jak zapory wodne) oraz infrastrukturę kosmiczną.

(73a)  Przepustowość i usługi GOVSATCOM będą wykorzystywane przez podmioty Unii i państw członkowskich w misjach i operacjach o kluczowym znaczeniu dla ochrony i bezpieczeństwa. Dlatego konieczny jest odpowiedni stopień niezależności od stron trzecich (państw trzecich i podmiotów z państw trzecich) obejmujący wszystkie elementy GOVSATCOM, takie jak technologie kosmiczne i naziemne na poziomie elementu, podsystemu i systemu, przemysł wytwórczy, właściciele i operatorzy systemów kosmicznych, fizyczna lokalizacja elementów systemów naziemnych.

(74)  Łączność satelitarna jest ograniczonym zasobem uzależnionym od przepustowości, częstotliwości i zasięgu geograficznego. W związku z powyższym, aby zagwarantować opłacalność oraz czerpać korzyści skali, w ramach GOVSATCOM należy lepiej dopasować popyt upoważnionych użytkowników na usługi GOVSATCOM i podaż tych usług na podstawie zawartych umów w zakresie przepustowości i usług satelitarnych. Ponieważ popyt i potencjalna podaż mogą zmieniać się z biegiem czasu, wymaga to stałego monitorowania i elastyczności w zakresie dostosowania usług GOVSATCOM. ▌

(75)  Wymogi operacyjne zostaną określone na podstawie analizy przypadków użycia. Na podstawie tych wymogów operacyjnych, w połączeniu z wymogami w zakresie bezpieczeństwa, należy opracować portfel usług. Portfel usług powinien określać mający zastosowanie poziom odniesienia dla usług świadczonych za pośrednictwem GOVSATCOM. W celu utrzymania jak najlepszego dopasowania popytu i podaży portfel usług GOVSATCOM może wymagać regularnej aktualizacji.

(76)  W pierwszej fazie GOVSATCOM (do około 2025 r.) wykorzystywane będą istniejące zdolności ▌. W tym kontekście Komisja powinna pozyskać unijne przepustowości GOVSATCOM od państw członkowskich posiadających systemy krajowe i zdolności w zakresie przestrzeni kosmicznej oraz od komercyjnych dostawców przepustowości lub usług łączności satelitarnej, pamiętając o podstawowych interesach bezpieczeństwa Unii. W tej pierwszej fazie usługi będą wprowadzane w sposób etapowy ▌. Jeżeli w pierwszej fazie szczegółowa analiza popytu i podaży w przyszłości wykaże, że podejście to jest niewystarczające do pokrycia zmieniającego się popytu, może zostać podjęta decyzja o przejściu do kolejnej fazy oraz opracowaniu specjalnej dodatkowej infrastruktury lub zdolności w drodze jednego partnerstwa publiczno-prywatnego lub kilku takich partnerstw, np. z operatorami satelitów z Unii.

(77)  Aby zoptymalizować dostępne zasoby łączności satelitarnej, zagwarantować dostęp w niemożliwych do przewidzenia sytuacjach, takich jak klęski żywiołowe, oraz zapewnić skuteczność operacyjną i krótki czas oczekiwania, potrzebny jest niezbędny segment naziemny (centra i ewentualnie inne elementy naziemne). Segment ten powinien być zaprojektowany w oparciu o wymogi operacyjne i wymogi w zakresie bezpieczeństwa. W celu ograniczenia ryzyka centrum może obejmować kilka lokalizacji. Potrzebne mogą być inne elementy segmentu naziemnego, takie jak stacje bazowe.

(78)  Dla użytkowników łączności satelitarnej urządzenia użytkownika stanowią niezwykle ważny interfejs operacyjny. Podejście UE do GOVSATCOM powinno umożliwiać użytkownikom dalsze użytkowanie posiadanych przez nich urządzeń użytkownika do korzystania z usług GOVSATCOM ▌.

(79)  W interesie skuteczności operacyjnej użytkownicy wskazali, że należy dążyć do zapewnienia interoperacyjności urządzeń użytkownika, a także umożliwienia korzystania przez te urządzenia z różnych systemów satelitarnych. Mogą być wymagane badania naukowe i prace rozwojowe w tej dziedzinie.

(80)  Na poziomie wdrażania zadania i obowiązki powinny zostać rozdzielone wśród wyspecjalizowanych podmiotów, takich jak Europejska Agencja Obrony, ESDZ, Europejska Agencja Kosmiczna, Agencja i inne agencje unijne, w taki sposób, aby zapewnić ich zgodność ze swoją główną rolą, w szczególności w odniesieniu do aspektów związanych z użytkownikiem.

(81)  Organ właściwy dla GOVSATCOM ma ważną rolę w zakresie monitorowania, czy użytkownicy oraz inne podmioty krajowe zaangażowane w GOVSATCOM przestrzegają przepisów dotyczących wspólnego korzystania z zasobów zgodnie z ustaloną hierarchią oraz procedur bezpieczeństwa określonych w wymogach dotyczących bezpieczeństwa. Państwo członkowskie, które nie wyznaczyło organu właściwego dla GOVSATCOM, powinno w każdym przypadku wyznaczyć punkt kontaktowy do celów zarządzania wszelkimi wykrytymi zakłóceniami mającymi wpływ na GOVSATCOM.

(81a)  Państwa członkowskie, Rada, Komisja i ESDZ mogą zostać uczestnikami GOVSATCOM, o ile postanowią upoważnić użytkowników GOVSATCOM lub udostępnić przepustowość, obiekty lub urządzenia. Zważywszy, że do państw członkowskich należy wybór, czy upoważnią użytkowników GOVSATCOM czy też udostępnią przepustowość, obiekty lub urządzenia, państw członkowskich nie można zmusić, by zostały uczestnikami GOVSATCOM lub przyjęły infrastrukturę GOVSATCOM. Element programu w postaci GOVSATCOM pozostaje zatem bez uszczerbku dla prawa państw członkowskich do nieuczestniczenia w GOVSATCOM, także zgodnie z ich prawem krajowym lub wymogami konstytucyjnymi dotyczącymi polityki w zakresie niezaangażowania i nieuczestniczenia w sojuszach wojskowych.

(82)  W celu zapewnienia jednolitych warunków wykonywania niniejszego rozporządzenia należy powierzyć Komisji uprawnienia wykonawcze dotyczące wymogów operacyjnych w odniesieniu do usług świadczonych w ramach GOVSATCOM. Umożliwi to Komisji określenie specyfikacji technicznych dla przypadków użycia związanych z zarządzaniem kryzysowym, nadzorem i zarządzaniem kluczową infrastrukturą, w tym z sieciami łączności dyplomatycznej. Uprawnienia te powinny być wykonywane zgodnie z rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 182/2011.

(83)  W celu zapewnienia jednolitych warunków wykonywania niniejszego rozporządzenia należy powierzyć Komisji uprawnienia wykonawcze dotyczące portfelu usług w odniesieniu do usług świadczonych w ramach GOVSATCOM. Umożliwi to Komisji określenie atrybutów, w tym zasięgu geograficznego, częstotliwości, szerokości pasma, urządzeń użytkownika i zabezpieczeń. Uprawnienia te powinny być wykonywane zgodnie z rozporządzeniem (UE) nr 182/2011.

(84)  W celu zapewnienia jednolitych warunków wykonywania niniejszego rozporządzenia należy powierzyć Komisji uprawnienia wykonawcze dotyczące przepisów regulujących wspólne korzystanie z zasobów i ustalanie hierarchii w odniesieniu do połączonych zdolności GOVSATCOM w zakresie łączności satelitarnej. Przygotowując przepisy regulujące wspólne korzystanie z zasobów i ustalanie hierarchii, Komisja powinna uwzględnić wymogi operacyjne i wymogi dotyczące bezpieczeństwa oraz analizę ryzyka i przewidywanego zapotrzebowania uczestników GOVSATCOM. Choć świadczenie usług GOVSATCOM na rzecz użytkowników GOVSATCOM powinno mieć co do zasady charakter bezpłatny, jeżeli rzeczona analiza wykaże braki w przepustowości, w ramach szczegółowych przepisów regulujących wspólne korzystanie z zasobów i ustalanie hierarchii może zostać opracowana polityka cenowa w celu uniknięcia zakłóceń na rynku. Uprawnienia te powinny być wykonywane zgodnie z rozporządzeniem (UE) nr 182/2011.

(85)  W celu zapewnienia jednolitych warunków wykonywania niniejszego rozporządzenia należy powierzyć Komisji uprawnienia wykonawcze dotyczące infrastruktury segmentu naziemnego GOVSATCOM. Umożliwi to Komisji uwzględnienie wymogów operacyjnych i wymogów dotyczących bezpieczeństwa, a także istniejącej infrastruktury przy dokonywaniu wyboru takich lokalizacji. Uprawnienia te powinny być wykonywane zgodnie z rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 182/2011.

(87)  Rozporządzeniem (UE) nr 912/2010 ustanowiono agencję unijną, zwaną Agencją Europejskiego GNSS, której zadaniem jest zarządzanie niektórymi aspektami programów nawigacji satelitarnej Galileo i EGNOS. Niniejsze rozporządzenie przewiduje w szczególności, że Agencji Europejskiego GNSS zostaną powierzone nowe zadania nie tylko w odniesieniu do Galileo i EGNOS, ale również innych elementów programu, w szczególności dotyczące akredytacji bezpieczeństwa. Należy zatem odpowiednio dostosować nazwę, zadania i aspekty organizacyjne Agencji Europejskiego GNSS.

(87a)  Zgodnie z decyzją 2010/803/UE siedziba Agencji znajduje się w Pradze. Wykonywanie zadań Agencji może wymagać obecności jej personelu w jednym z centrów naziemnych Galileo lub EGNOS, o których mowa w decyzji wykonawczej Komisji (UE) 2016/413, w związku z realizacją działań programu przewidzianych w odpowiedniej umowie. Ponadto, aby Agencja działała w jak najbardziej efektywny i skuteczny sposób, pewna liczba pracowników może zostać przydzielona do biur lokalnych w jednym lub kilku państwach członkowskich. Przydzielenie personelu do pracy poza siedzibą Agencji lub obiektami Galileo i EGNOS nie powinno prowadzić do przeniesienia podstawowej działalności Agencji do biur lokalnych.

(88)  Ze względu na jej rozszerzony zakres, który nie będzie już ograniczony do Galileo i EGNOS, nazwa Agencji Europejskiego GNSS powinna zostać zmieniona. Należy jednak w ramach Agencji zapewnić ciągłość działań Agencji Europejskiego GNSS, w tym ciągłość w odniesieniu do praw i obowiązków, pracowników oraz ważność wszelkich podjętych decyzji.

(89)  Biorąc pod uwagę mandat Agencji i rolę Komisji w realizacji programu, należy zapewnić, aby niektóre decyzje podejmowane przez Radę Administracyjną nie były przyjmowane bez przychylnego głosu przedstawicieli Komisji.

(90)  Bez uszczerbku dla uprawnień Komisji, Rada Administracyjna, Rada ds. Akredytacji Bezpieczeństwa i Dyrektor Wykonawczy są niezależni w wykonywaniu swoich obowiązków i działają w interesie publicznym.

(91)  Jest możliwe, a zatem prawdopodobne, że niektóre elementy programu będą opierać się na wykorzystaniu newralgicznej lub związanej z bezpieczeństwem infrastruktury krajowej. W tym przypadku, ze względu na bezpieczeństwo narodowe, należy zastrzec, że w posiedzeniach Rady Administracyjnej i Rady ds. Akredytacji Bezpieczeństwa uczestniczą na zasadzie ograniczonego dostępu przedstawiciele państw członkowskich i Komisji. W głosowaniach Rady Administracyjnej mogą brać udział jedynie przedstawiciele państw członkowskich, które posiadają taką infrastrukturę, oraz przedstawiciel Komisji. Sytuacje, w których procedura ta znajduje zastosowanie, powinny zostać określone w regulaminie Rady Administracyjnej i Rady ds. Akredytacji Bezpieczeństwa.

(94)  Zgodnie z ust. 22 i 23 Porozumienia międzyinstytucjonalnego w sprawie lepszego stanowienia prawa z dnia 13 kwietnia 2016 r. należy dokonać oceny programu na podstawie informacji zebranych w ramach specjalnych wymogów w zakresie monitorowania, przy jednoczesnym unikaniu nadmiernej regulacji i obciążeń administracyjnych, w szczególności w odniesieniu do państw członkowskich. Wymogi te mogą, w stosownych przypadkach, obejmować wymierne wskaźniki, stanowiące podstawę do oceny skutków programu.

(94a)  Przewiduje się, że korzystanie z usług opartych na Copernicus i Galileo będzie miało istotny wpływ na całą gospodarkę europejską. W obecnej sytuacji zdają się jednak przeważać doraźne pomiary i studia przypadków. Komisja za pośrednictwem Eurostatu powinna określić stosowne mierniki i wskaźniki statystyczne, które stworzą podstawę do systematycznego i autorytatywnego monitorowania wpływu unijnych działań w zakresie przestrzeni kosmicznej.

(95)  W celu zapewnienia jednolitych warunków wykonywania niniejszego rozporządzenia należy powierzyć Komisji uprawnienia wykonawcze. Uprawnienia te powinny być wykonywane zgodnie z rozporządzeniem (UE) nr 182/2011. Komisja powinna być wspomagana przez komitet, który powinien spotykać się w określonym składzie.

(95a)  Elementy programu są ukierunkowane na użytkowników, dlatego wymagają ich stałego, efektywnego udziału w fazie wdrażania i rozwoju, zwłaszcza w zakresie określania i zatwierdzania wymogów dotyczących usług. Aby zwiększyć wartość dla użytkowników, o wkład tych ostatnich należy aktywnie zabiegać dzięki regularnym konsultacjom z użytkownikami końcowymi z sektora publicznego i prywatnego państw członkowskich Unii Europejskiej oraz, w stosownych przypadkach, organizacji międzynarodowych. Do tego celu należy utworzyć grupę roboczą („forum użytkowników”), aby wspomagała komitet ds. programu w identyfikacji wymogów użytkowników, weryfikacji zgodności usługi oraz identyfikacji braków w dostarczanych usługach. Regulamin komitetu powinien określić organizację tej grupy roboczej, z uwzględnieniem specyfiki każdego z elementów oraz każdej usługi w ramach poszczególnych elementów. W miarę możliwości państwa członkowskie powinny wnosić wkład do forum użytkowników w oparciu o systematyczne i skoordynowane konsultacje z użytkownikami na szczeblu krajowym.

(96)  Ponieważ należyte zarządzanie publiczne wymaga jednolitego zarządzania programem, szybszego podejmowania decyzji i równego dostępu do informacji, przedstawiciele podmiotów, którym powierzono zadania związane z tym programem, mogliby mieć możliwość uczestniczenia w charakterze obserwatorów w pracach komitetu utworzonego na podstawie rozporządzenia (UE) nr 182/2011. Z tych samych powodów przedstawiciele państw trzecich i organizacji międzynarodowych, które zawarły umowę międzynarodową z Unią, w odniesieniu do programu lub jego elementów albo elementów składowych, mogliby mieć możliwość uczestniczenia w pracach komitetu przy zastrzeżeniu wymogów bezpieczeństwa i zgodnie z postanowieniami takiej umowy. Przedstawiciele podmiotów, którym powierzono zadania związane z programem, państw trzecich i organizacji międzynarodowych nie mają prawa uczestniczyć w głosowaniach komitetu. Warunki uczestnictwa obserwatorów i uczestników ad hoc powinny zostać określone w regulaminie komitetów.

(97)  Aby zapewnić skuteczną ocenę postępów programu w osiąganiu jego celów, należy przekazać Komisji uprawnienia do przyjęcia aktów zgodnie z art. 290 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej w odniesieniu do zmiany załącznika X w celu dokonania przeglądu lub uzupełnienia wskaźników, jeżeli zostanie to uznane za konieczne, oraz uzupełnienia niniejszego rozporządzenia o przepisy dotyczące ustanowienia ram monitorowania i oceny. Szczególnie ważne jest, aby w czasie prac przygotowawczych Komisja prowadziła stosowne konsultacje, w tym na poziomie ekspertów, oraz aby konsultacje te prowadzone były zgodnie z zasadami określonymi w Porozumieniu międzyinstytucjonalnym z dnia 13 kwietnia 2016 r. w sprawie lepszego stanowienia prawa. W szczególności, aby zapewnić Parlamentowi Europejskiemu i Radzie udział na równych zasadach w przygotowaniu aktów delegowanych, instytucje te otrzymują wszelkie dokumenty w tym samym czasie co eksperci państw członkowskich, a eksperci tych instytucji mogą systematycznie brać udział w posiedzeniach grup eksperckich Komisji zajmujących się przygotowaniem aktów delegowanych.

(98)  Ponieważ cel niniejszego rozporządzenia nie może być osiągnięty w sposób wystarczający przez państwa członkowskie, gdyż przekracza to możliwości finansowe i techniczne każdego państwa członkowskiego działającego pojedynczo, natomiast możliwe jest lepsze osiągnięcie tego celu w drodze podjęcia działań na poziomie Unii, ze względu na ich rozmiary i skutki, Unia może podjąć działania zgodnie z zasadą pomocniczości określoną w art. 5 TUE. Zgodnie z zasadą proporcjonalności określoną w tym artykule niniejsze rozporządzenie nie wykracza poza to, co jest konieczne do osiągnięcia tego celu.

(99)  W celu zapewnienia jednolitych warunków realizacji wymogów w zakresie bezpieczeństwa programu należy powierzyć Komisji uprawnienia wykonawcze. Uprawnienia te powinny być wykonywane zgodnie z rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 182/2011. Państwa członkowskie powinny mieć możliwość sprawowania maksymalnej kontroli nad wymogami w zakresie bezpieczeństwa programu. Przyjmując akty wykonawcze w dziedzinie bezpieczeństwa programu, Komisja powinna być wspomagana przez komitet składający się z przedstawicieli państw członkowskich, zbierający się w specjalnym składzie zajmującym się elementem dotyczącym bezpieczeństwa. Te akty wykonawcze powinny być przyjmowane zgodnie z procedurą sprawdzającą, o której mowa w rozporządzeniu (UE) nr 182/2011. Ze względu na sensytywny charakter kwestii związanych z bezpieczeństwem przewodniczący powinien dążyć do wypracowania takich rozwiązań, które zyskałyby możliwie największe poparcie w ramach komitetu. Komisja nie powinna przyjmować aktów wykonawczych określających ogólne wymogi bezpieczeństwa programu w przypadkach, w których komitet nie wydał opinii,

PRZYJMUJĄ NINIEJSZE ROZPORZĄDZENIE:

TYTUŁ I

PRZEPISY OGÓLNE

Artykuł 1

Przedmiot

1.  Niniejsze rozporządzenie ustanawia program kosmiczny Unii („program”). Określa ono cele programu, budżet na lata 2021–2027, formy finansowania unijnego oraz zasady dotyczące przyznawania takiego finansowania, jak również zasady realizacji programu.

2.  Niniejsze rozporządzenie ustanawia Agencję Unii Europejskiej ds. Programu Kosmicznego („Agencja)”, która zastępuje ustanowioną rozporządzeniem (UE) nr 912/2010 Agencję Europejskiego GNSS i jest jej następcą prawnym; określa ono również zasady działania Agencji.

Artykuł 2

Definicje

Do celów niniejszego rozporządzenia stosuje się następujące definicje:

0)  System obserwacji i śledzenia obiektów kosmicznych (SST) oznacza sieć czujników naziemnych i kosmicznych zdolnych do obserwacji i śledzenia obiektów kosmicznych, ze zdolnościami przetwarzania danych w celu dostarczania danych, informacji i usług na temat obiektów kosmicznych, które orbitują wokół Ziemi;

1)  „statek kosmiczny” oznacza orbitujący obiekt zaprojektowany do wykonania określonej funkcji lub misji (np. łączność, nawigacja lub obserwacja Ziemi), w tym ▌satelity, górne człony rakiet nośnych i pojazd powrotny. Statek kosmiczny, który nie jest zdolny dłużej wykonywać przeznaczonej misji, uważany jest za niefunkcjonalny. Statek kosmiczny będący w rezerwie lub w trybie czuwania, oczekujący na ponowną aktywację, uważany jest za funkcjonalny;

2)  „zdarzenia pogody kosmicznej” oznaczają występujące naturalnie wahania w środowisku kosmicznym na Słońcu i wokół Ziemi; Oddziaływanie pogody kosmicznej obejmuje słoneczne cząstki wysokoenergetyczne, wahania w wietrze słonecznym, koronalne wyrzuty masy, ▌burze magnetyczne i dynamikę magnetyczną, burze promieniowania słonecznego i zakłócenia jonosferyczne ▌mające potencjalny wpływ na Ziemię oraz infrastrukturę kosmiczną;

3)  „obiekty bliskie Ziemi” (NEO) oznaczają obiekty naturalne w Układzie Słonecznym zbliżające się do Ziemi;

4)  „obiekt kosmiczny” oznacza każdy sztuczny obiekt w przestrzeni kosmicznej;

5)  „orientacja sytuacyjna w przestrzeni kosmicznej” („SSA”) oznacza holistyczne podejście do głównych zagrożeń kosmicznych, w tym kompleksową wiedzę na ich temat i zrozumienie ich, obejmujące kolizje między obiektami kosmicznymi, fragmentację i wejście obiektów kosmicznych w atmosferę, zjawiska pogody kosmicznej i obiekty bliskie Ziemi;

6)  „działanie łączone” oznacza działania wspierane z budżetu UE, w tym działanie w ramach instrumentów łączonych zgodnie z art. 2 pkt 6 rozporządzenia finansowego, łączące bezzwrotne formy wsparcia lub instrumenty finansowe lub gwarancje budżetowe z budżetu UE oraz zwrotne formy wsparcia z instytucji finansowania rozwoju lub innych publicznych instytucji finansowych, a także z komercyjnych instytucji finansowych i od inwestorów;

7)  „podmiot prawny” oznacza każdą osobę fizyczną lub prawną utworzoną i uznaną za taką na mocy prawa krajowego, unijnego lub międzynarodowego, która posiada osobowość prawną i która – działając w swoim własnym imieniu – może wykonywać prawa i podlegać obowiązkom, albo podmiot nieposiadający osobowości prawnej zgodnie z art. 197 ust. 2 lit. c) rozporządzenia finansowego;

8)  „państwo trzecie” oznacza państwo, które nie jest państwem członkowskim Unii;

9)  „informacje z obserwacji i śledzenia obiektów kosmicznych” („informacje SST”) oznaczają przetworzone dane SST łatwo zrozumiałe dla odbiorcy;

10)  „dane z obserwacji i śledzenia obiektów kosmicznych” („dane SST”) oznaczają parametry fizyczne obiektów kosmicznych, w tym śmieci kosmicznych, wychwycone przez czujniki SST lub parametry orbitalne obiektów kosmicznych wyprowadzone z obserwacji prowadzonych za pomocą tych czujników w ramach elementu obserwacji i śledzenia obiektów kosmicznych („SST”);

11)  „łącze zwrotne” oznacza usługę wspomagającą usługę globalnego monitoringu statków powietrznych, zgodnie z definicją monitoringu określoną przez Organizację Międzynarodowego Lotnictwa Cywilnego;

12)  „satelity Sentinel systemu Copernicus” oznaczają wykorzystywane do celów systemu Copernicus satelity, statki kosmiczne lub ładunki użytkowe statków kosmicznych do celów obserwacji Ziemi z kosmosu;

13)  „dane z systemu Copernicus” oznaczają dane dostarczone przez satelity Sentinel, w tym metadane tych danych;

14)  „dane i informacje pozyskane od osób trzecich w ramach systemu Copernicus” oznaczają dane i informacje przestrzenne objęte licencją lub udostępnione do wykorzystania przez system Copernicus, pochodzące ze źródeł innych niż satelity Sentinel;

14a)  „usługi systemu Copernicus” oznaczają usługi o wartości dodanej świadczone w ogólnym i wspólnym interesie Unii i państw członkowskich, które są finansowane z programu i które przekształcają dane z obserwacji Ziemi, dane in situ i inne dane pomocnicze w przetworzone, zagregowane i zinterpretowane informacje dostosowane do potrzeb użytkowników systemu Copernicus;

15)  „Dane in situ z systemu Copernicus” oznaczają dane obserwacyjne z czujników naziemnych, morskich lub powietrznych, a także dane referencyjne i pomocnicze, objęte licencją na wykorzystanie w systemie Copernicus lub przekazywane w tym celu;

16)  „informacje z systemu Copernicus” oznaczają informacje generowane w ramach usług systemu Copernicus po przetwarzaniu lub modelowaniu, w tym metadane tych informacji;

17)  „podmiot powierniczy” oznacza podmiot prawny, niezależny od Komisji lub od osoby trzeciej, który otrzymuje dane od Komisji lub od tej osoby trzeciej w celu bezpiecznego przechowywania i przetwarzania tychże danych;

18)  „śmieci kosmiczne” oznaczają wszystkie obiekty kosmiczne, w tym statki kosmiczne lub ich części i elementy, znajdujące się na orbicie ziemskiej lub wchodzące w atmosferę ziemską, które nie funkcjonują lub nie służą już określonemu celowi, w tym części rakiet lub sztucznych satelitów, lub nieaktywne sztuczne satelity;

19)  „czujnik SST” oznacza urządzenie lub połączenie urządzeń (radarów, laserów i teleskopów, naziemnych lub w przestrzeni kosmicznej), które może prowadzić obserwację i śledzenie obiektów kosmicznych i mierzyć parametry fizyczne obiektów kosmicznych, takie jak rozmiar, położenie i prędkość;

19a)  „uczestnik GOVSATCOM” oznacza państwa członkowskie, Radę, Komisję i ESDZ, jak również agencje Unii, państwa trzecie i organizacje międzynarodowe, o ile takie agencje, państwa trzecie i organizacje międzynarodowe zostały odpowiednio upoważnione;

20)  „użytkownik GOVSATCOM” oznacza organ publiczny Unii lub państwa członkowskiego, podmiot, któremu powierzono wykonywanie władzy publicznej, bądź osobę fizyczną lub prawną, którym udzielono należytego upoważnienia i powierzono zadania związane z nadzorem nad misjami, operacjami i infrastrukturą o kluczowym znaczeniu dla bezpieczeństwa oraz zarządzaniem takimi misjami, operacjami i infrastrukturą;

20a)  „centrum GOVSATCOM” oznacza centrum operacyjne, którego głównym zadaniem jest bezpieczne połączenie użytkowników GOVSATCOM z dostawcami przepustowości i usług GOVSATCOM, a tym samym optymalizacja podaży i popytu w danym momencie.

21)  „przypadek użycia GOVSATCOM” oznacza scenariusz operacyjny w określonym środowisku, w którym wymagane są usługi GOVSATCOM ▌;

21a)  „informacje niejawne UE” (EUCI) oznaczają wszelkie informacje lub materiały objęte klauzulą tajności UE, których nieuprawnione ujawnienie mogłoby w różnym stopniu zaszkodzić interesom Unii Europejskiej lub interesom co najmniej jednego państwa członkowskiego.

22)  „szczególnie chronione informacje jawne” oznaczają informacje jawne w rozumieniu art. 9 decyzji Komisji (UE, Euratom) 2015/443, która zobowiązuje do ochrony szczególnie chronionych informacji jawnych, co ma zastosowanie wyłącznie do Komisji Europejskiej oraz do agencji i organów Unii zobowiązanych przepisami prawa do stosowania przepisów bezpieczeństwa Komisji;

23)  „użytkownicy systemu Copernicus” oznaczają:

„podstawowych użytkowników systemu Copernicus”, którzy korzystają z danych z systemu Copernicus i informacji z systemu Copernicus oraz mają dodatkowe zadanie stymulowania rozwoju systemu Copernicus, tj. instytucje i organy Unii oraz europejskie, krajowe lub regionalne organy publiczne w Unii lub w państwach uczestniczących w programie Copernicus, którym powierzono świadczenie usługi publicznej polegającej na określaniu, realizacji, egzekwowaniu lub monitorowaniu cywilnej polityki publicznej, między innymi polityki w zakresie środowiska, ochrony ludności, bezpieczeństwa, w tym bezpieczeństwa infrastruktury, lub ochrony;„innych użytkowników systemu Copernicus”, którzy korzystają z danych z systemu Copernicus i informacji z systemu Copernicus; do użytkowników tych należą w szczególności organizacje badawcze i edukacyjne, podmioty komercyjne i prywatne, organizacje charytatywne, organizacje pozarządowe i organizacje międzynarodowe;

24)  „państwa uczestniczące w programie Copernicus” oznaczają państwa trzecie, które wnoszą wkład finansowy i uczestniczą w programie Copernicus zgodnie z warunkami umowy międzynarodowej zawartej z Unią.

Artykuł 3

Elementy programu

Program składa się z następujących elementów:

a)  niezależnego cywilnego globalnego systemu nawigacji satelitarnej (GNSS) pod kontrolą cywilną, obejmującego konstelację satelitów, ośrodków i globalnej sieci stacji naziemnych, oferującego usługi pozycjonowania, nawigacji i ▌czasu oraz ▌ uwzględniającego potrzeby i wymogi w zakresie bezpieczeństwa („Galileo”);

b)  cywilnego regionalnego systemu nawigacji satelitarnej pod kontrolą cywilną, który składa się z ośrodków i stacji naziemnych oraz szeregu transponderów zainstalowanych na satelitach geosynchronicznych oraz który wzmacnia i koryguje otwarte sygnały emitowane przez Galileo i inne GNSS, między innymi na potrzeby zarządzania ruchem lotniczym, służb żeglugi powietrznej i innych systemów transportowych, jak również rolnictwa („europejski system wspomagania satelitarnego” lub „EGNOS”);

c)  działającego, niezależnego, ukierunkowanego na użytkownika cywilnego systemu obserwacji Ziemi pod kontrolą cywilną, opartego na istniejących zdolnościach krajowych i europejskich, oferującego dane i usługi geoinformacyjne, obejmującego satelity, infrastrukturę naziemną, ośrodki przetwarzania danych i informacji oraz infrastrukturę dystrybucyjną, w oparciu o politykę pełnego, bezpłatnego i otwartego dostępu do danych oraz w stosownych przypadkach uwzględniającego potrzeby i wymagania w zakresie bezpieczeństwa („Copernicus”);

d)  systemu obserwacji i śledzenia obiektów kosmicznych mającego na celu ulepszenie, użytkowanie i zapewnianie danych, informacji i usług związanych z obserwacją i śledzeniem obiektów kosmicznych orbitujących wokół Ziemi (element składowy „SST”);uzupełnionego o parametry obserwacyjne związane ze zdarzeniami pogody kosmicznej (element składowy „SWE”);i z monitorowaniem ryzyka zbliżania się do Ziemi obiektów jej bliskich (orientacja sytuacyjna w przestrzeni kosmicznej „SSA”);

e)  usługi ▌ łączności satelitarnej umożliwiającej świadczenie usług łączności satelitarnej organom Unii i państw członkowskich zarządzającym misjami i infrastrukturą o kluczowym znaczeniu dla bezpieczeństwa („GOVSATCOM”).

Program obejmuje dodatkowe środki na rzecz zapewnienia, na potrzeby programu, skutecznego i autonomicznego dostępu do przestrzeni kosmicznej i na rzecz wspierania innowacyjnego i konkurencyjnego europejskiego sektora kosmicznego, wyższego i niższego szczebla, wzmocnienia ekosystemu przestrzeni kosmicznej Unii oraz wzmocnienia Unii jako partnera na arenie międzynarodowej.

Artykuł 4

Cele

1.  Program ma następujące cele ogólne:

a)  dostarczanie – lub przyczynianie się do dostarczania – aktualnych i, w stosownych przypadkach, zabezpieczonych danych, informacji i usług o wysokiej jakości związanych z przestrzenią kosmiczną, nieprzerwanie i w miarę możliwości na poziomie globalnym, zaspokajające obecne i przyszłe potrzeby oraz umożliwiające wspieranie priorytetów politycznych Unii oraz opartego na dowodach niezależnego procesu decyzyjnego, między innymi w odniesieniu do zmiany klimatu, transportu i bezpieczeństwa ▌;

b)  maksymalizację korzyści społeczno-gospodarczych, zwłaszcza poprzez wspieranie rozwoju innowacyjnych i konkurencyjnych europejskich sektorów wyższego i niższego szczebla, w tym małych i średnich przedsiębiorstw i przedsiębiorstw typu start-up, pobudzając w ten sposób wzrost gospodarczy i tworzenie miejsc pracy w Unii, oraz poprzez propagowanie jak najszerszego upowszechnienia i wykorzystania danych, informacji i usług dostarczanych przez elementy programu, zarówno w obrębie Unii, jak i poza jej granicami; zapewniając jednocześnie synergię i komplementarność z działaniami Unii w zakresie badań i rozwoju technologicznego prowadzonymi na podstawie rozporządzenia „Horyzont Europa”;

c)  wzmacnianie bezpieczeństwa i ochrony Unii i jej państw członkowskich oraz wzmacnianie jej autonomii, w szczególności pod względem technologii ▌;

d)  wspieranie roli Unii jako globalnego podmiotu w sektorze kosmicznym, zachęcanie do współpracy międzynarodowej, wzmacnianie europejskiej dyplomacji kosmicznej, w tym przez wspieranie zasad wzajemności i uczciwej konkurencji, oraz wzmacnianie jej pozycji, jeżeli chodzi o mierzenie się z globalnymi wyzwaniami, wspieranie ogólnoświatowych inicjatyw, w tym w zakresie ▌zrównoważonego rozwoju, oraz podnoszenie świadomości na temat przestrzeni kosmicznej jako wspólnego dziedzictwa ludzkości;

e)  zwiększanie bezpieczeństwa, ochrony i zrównoważonego charakteru wszystkich działań w przestrzeni kosmicznej związanych z obiektami kosmicznymi i mnożeniem się śmieci, a także środowiska kosmicznego, przez wdrożenie odpowiednich środków, w tym opracowanie i wdrożenie technologii w zakresie unieszkodliwiania statków kosmicznych pod koniec okresu eksploatacji oraz usuwania odpadów kosmicznych.

6a)  Współpraca międzynarodowa ma zasadnicze znaczenie i stanowi kluczowy element strategii kosmicznej dla Europy oraz promowania roli Unii jako globalnego podmiotu w sektorze kosmicznym. Komisja wykorzysta program, by dzięki inicjatywom z zakresu dyplomacji kosmicznej przyczynić się do i skorzystać z międzynarodowych wysiłków, promować europejską technologię i przemysł na świecie (np. za pomocą dialogów dwustronnych, warsztatów branżowych, wsparcia na rzecz umiędzynarodowienia MŚP) oraz ułatwić dostęp do rynków międzynarodowych i wspierać uczciwą konkurencję, także za pośrednictwem inicjatyw z zakresu dyplomacji gospodarczej. Należy zapewnić całkowitą spójność i komplementarność europejskich inicjatyw z zakresu dyplomacji kosmicznej i istniejących strategii politycznych, priorytetów i instrumentów UE, pamiętając, że Unia wraz z jej państwami członkowskimi ma do odegrania kluczową rolę w utrzymaniu wiodącej pozycji na arenie międzynarodowej.

2.  Program ma następujące cele szczegółowe:

a)  w odniesieniu do Galileo i EGNOS: zapewnienie, długofalowo, najnowocześniejszych i ▌zabezpieczonych usług pozycjonowania, nawigacji i czasu, oraz zapewnienie ciągłości i niezawodności usług;

b)  w odniesieniu do systemu Copernicus: dostarczanie, w sposób długofalowy i zrównoważony, dokładnych i wiarygodnych danych i informacji pochodzących z obserwacji Ziemi, informacji i usług zintegrowanych z innymi źródłami danych w celu wspierania formułowania, realizacji i monitorowania polityki Unii i jej państw członkowskich oraz działań w oparciu o wymogi użytkownika;

c)  w odniesieniu do orientacji sytuacyjnej w przestrzeni kosmicznej („SSA”): rozwijanie zdolności w zakresie SST do monitorowania, śledzenia i identyfikacji obiektów kosmicznych i śmieci kosmicznych w celu dalszego zwiększania efektywności i autonomii zdolności SST na szczeblu Unii, oferowania usług dotyczących pogody kosmicznej oraz inwentaryzacji potencjału państw członkowskich w zakresie obiektów bliskich Ziemi i objęcia go siecią;

d)  w odniesieniu do GOVSATCOM: zapewnienie długoterminowej dostępności niezawodnych, zabezpieczonych i efektywnych kosztowo usług łączności satelitarnej dla użytkowników GOVSATCOM;

e)  wspieranie niezależnego, bezpiecznego i  racjonalnego pod względem kosztów dostępu do przestrzeni kosmicznej, z uwzględnieniem podstawowych interesów Unii w zakresie bezpieczeństwa;

f)  wspieranie rozwoju silnej unijnej gospodarki kosmicznej, w tym poprzez wspieranie ekosystemu kosmicznego i wzmacnianie konkurencyjności, innowacyjności, przedsiębiorczości, umiejętności i budowania zdolności we wszystkich państwach członkowskich i regionach Unii, ze szczególnym uwzględnieniem ▌małych i średnich przedsiębiorstw oraz przedsiębiorstw typu start-up lub osób prawnych i fizycznych z Unii działających lub zamierzających działać w tym sektorze.

Artykuł 5

Dostęp do przestrzeni kosmicznej

1.  Program wspiera udzielanie zamówień i agregację usług wynoszenia na orbitę na potrzeby programu i agregowanie dla państw członkowskich i organizacji międzynarodowych na ich żądanie.

2.  W synergii z innymi programami unijnymi i programami finansowania i z zastrzeżeniem działań Europejskiej Agencji Kosmicznej w zakresie dostępu do przestrzeni kosmicznej program może wspierać:

a)  dostosowania, w tym rozwój technologii, do systemów wynoszących, które są niezbędne do wynoszenia satelitów na orbitę, łącznie z alternatywnymi technologiami i innowacyjnymi systemami dostępu do przestrzeni kosmicznej, dla potrzeb wdrażania elementów programu;

b)  dostosowania naziemnej infrastruktury kosmicznej, łącznie z nowymi osiągnięciami, które są niezbędne do realizacji programu.

Artykuł 6

Działania wspierające innowacyjny i konkurencyjny unijny sektor kosmiczny

1.   Program wspiera budowanie potencjału w całej Unii i tym samym wspiera:

a)  działania innowacyjne na rzecz jak najlepszego wykorzystania związanych z przestrzenią kosmiczną technologii, infrastruktury lub usług oraz środki ułatwiające upowszechnianie innowacyjnych rozwiązań powstałych w wyniku badań naukowych i innowacji oraz wspierające rozwój sektora niższego szczebla, w szczególności przez synergie z innymi programami unijnymi i instrumentami finansowymi, w tym z InvestEU;

b)  działania mające na celu wspieranie zainteresowania społecznego i innowacji w sektorze publicznym w celu wykorzystania pełnego potencjału usług publicznych dla obywateli i przedsiębiorstw;

c)  przedsiębiorczość, w tym począwszy od jej wczesnych etapów aż po rozwijanie działalności na szerszą skalę, zgodnie z art. 21, i opierając się na innych przepisach o dostępie do finansowania zawartych w art. 18 i rozdziale I tytułu III oraz stosując podejście oparte na pierwszej umowie;

d)  powstanie przyjaznego dla przedsiębiorstw ekosystemu kosmicznego dzięki współpracy między przedsiębiorstwami przybierającej postać sieci platform ds. przestrzeni kosmicznej skupiających, na poziomie regionalnym i krajowym, podmioty z sektora kosmicznego