Innéacs 
 Ar ais 
 Ar aghaidh 
 Téacs iomlán 
Nós Imeachta : 2021/2935(RSP)
Céimeanna an doiciméid sa chruinniú iomlánach
An doiciméad roghnaithe : B9-0532/2021

Téacsanna arna gcur síos :

B9-0532/2021

Díospóireachtaí :

PV 19/10/2021 - 4
CRE 19/10/2021 - 4

Vótaí :

PV 21/10/2021 - 10
PV 21/10/2021 - 16

Téacsanna arna nglacadh :

P9_TA(2021)0439

Téacsanna atá glactha
PDF 140kWORD 51k
Déardaoin, 21 Deireadh Fómhair 2021 - Strasbourg
Géarchéim an smachta reachta sa Pholainn agus tosaíocht dhlí AE
P9_TA(2021)0439B9-0532/2021

Rún ó Pharlaimint na hEorpa an 21 Deireadh Fómhair 2021 maidir le géarchéim an smachta reachta sa Pholainn agus tosaíocht dhlí AE (2021/2935(RSP))

Tá Parlaimint na hEorpa,

–  ag féachaint do Chairt um Chearta Bunúsacha an Aontais Eorpaigh (dá ngairtear ‘an Chairt’ anseo feasta),

–  ag féachaint d’Airteagail 1, 2, 4 agus 19 den Chonradh ar an Aontas Eorpach (CAE),

–  ag féachaint d’Airteagal 49 den Chonradh ar Fheidhmiú an Aontais Eorpaigh (CFAE),

–  ag féachaint don Choinbhinsiún Eorpach um Chearta an Duine agus do chásdlí gaolmhar na Cúirte Eorpaí um Chearta an Duine,

–  ag féachaint do Dhearbhú Uilechoiteann Chearta an Duine,

–  ag féachaint do chásdlí Chúirt Bhreithiúnais an Aontais Eorpaigh (CBAE),

–  ag féachaint don togra réasúnaithe ón gCoimisiún le haghaidh cinneadh ón gComhairle an 20 Nollaig 2017 maidir le riosca soiléir a chinneadh i dtaca le sárú tromchúiseach ag Poblacht na Polainne ar an smacht reachta, arna eisiúint i gcomhréir le hAirteagal 7(1) CAE (COM(2017)0835),

–  ag féachaint do Rialachán (AE, Euratom) 2020/2092 ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle an 16 Nollaig 2020 maidir le córas ginearálta coinníollachta chun buiséad an Aontais a chosaint(1) (‘An Rialachán Coinníollachta maidir leis an Smacht Reachta’),

–  ag féachaint do Threoir (AE) 2021/241 ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle an 12 Feabhra 2021 lena mbunaítear an tSaoráid Téarnaimh agus Athléimneachta(2),

–  ag féachaint do rún uaithi an 7 Deireadh Fómhair 2020 ar Shásra AE um an Daonlathas, an Smacht Reachta agus Cearta Bunúsacha a bhunú(3),

–  ag féachaint do rún uaithi an 24 Meitheamh 2021 maidir le Tuarascáil 2020 ón gCoimisiún maidir leis an Smacht Reachta(4),

–  ag féachaint do rún uaithi an 17 Meán Fómhair 2020 maidir leis an togra le haghaidh cinneadh ón gComhairle maidir le riosca soiléir a chinneadh i dtaobh sárú tromchúiseach ag Poblacht na Polainne ar an smacht reachta(5),

–  ag féachaint do rún uaithi an 8 Iúil 2021 ar chruthú treoirlínte do chur i bhfeidhm an chórais ghinearálta coinníollachta chun buiséad an Aontais a chosaint(6),

–  ag féachaint do rún uaithi an 16 Meán Fómhair 2021 maidir le saoirse na meán agus tuilleadh meatha ar an smacht reachta sa Pholainn(7),

–  ag féachaint don teachtaireacht ón gCoimisiún an 30 Meán Fómhair 2020 dar teideal ‘Tuarascáil 2020 maidir leis an Smacht Reatha – Staid an smachta reachta san Aontas Eorpach’ (COM(2020)0580),

–  ag féachaint don teachtaireacht ón gCoimisiún an 20 Iúil 2021 dar teideal ‘Tuarascáil 2021 maidir leis an Smacht Reatha – Staid an smachta reachta san Aontas Eorpach’ (COM(2021)0700),

–  ag féachaint do Riail 132(2) dá Rialacha Nós Imeachta,

A.  de bhrí, mar a chumhdaítear in Airteagal 2 CAE, go bhfuil an tAontas fothaithe ar luachanna an mheasa ar dhínit an duine, ar an tsaoirse, ar an daonlathas, ar an gcomhionannas, ar an smacht reachta agus an mheasa ar chearta an duine, lena n-áirítear na cearta atá ag daoine ar de ghrúpaí mionlaigh iad;

B.  de bhrí, an 29 Márta 2021, gur thaisc Príomh-Aire na Polainne iarratas ar an ‘mBinse Bunreachtúil’ a chonspóidtear go forleathan agus atá neamhdhlisteanach lena mheas an bhfuil forálacha CAE a bhaineann le tosaíocht dhlí AE agus cosaint éifeachtach bhreithiúnach ar comhréir le Bunreacht na Polainne(8);

C.  de bhrí gur dheonaigh CBAE, le hordú an 14 Iúil 2021, bearta eatramhacha arna n-iarraidh ag an gCoimisiún faoi Airteagal 279 CFAE agus a bhaineann le feidhmiú Dhlísheomra Araíonachta Chúirt Uachtarach na Polainne agus le fionraí forálacha breise de dhlí na Polainne a dhéanann difear do neamhspleáchas breithiúnach(9);

D.  de bhrí gur rialaigh ‘Binse Bunreachtúil’ neamhdhlisteanach na Polainne an 14 Iúil 2021 nach raibh orduithe eatramhacha CBAE maidir le struchtúr na gcúirteanna sa Pholainn ar comhréir le Bunreacht na Polainne(10);

E.  de bhrí gur rialaigh CBAE ina breithiúnas i gcás C-791/19(11) an 15 Iúil 2021 nach raibh an córas araíonachta do bhreithiúna sa Pholainn ag luí le dlí AE;

F.  de bhrí gur rialaigh CBAE an 6 Deireadh Fómhair 2021 go bhféadfadh aistriú gan toiliú breithimh ó chúirt amháin go cúirt eile nó idir dhá rannán den chúirt chéanna an bonn a bhaint de phrionsabail do-inaistritheacht na mbreithiúna agus neamhspleáchas breithiúnach(12);

G.  de bhrí gur dhiúltaigh Leas-Uachtarán CBAE an 6 Deireadh Fómhair 2021 don iarraidh ón bPolainn go gcuirfí ar ceal ordú ó Leas-Uachtarán CBAE an 14 Iúil 2021 lena n‑éilítear cur i bhfeidhm na bhforálacha náisiúnta a bhaineann go háirithe le cumhachtaí Dhlísheomra Araíonachta na Cúirte Uachtaraí(13) a chur ar fionraí láithreach;

H.  de bhrí gur thíolaic an ‘Binse Bunreachtúil’ neamhdhlisteanach, an 7 Deireadh Fómhair 2021, a chinneadh i gcás K 3/21, arna ghlacadh le dhá thuairim easaontacha, ar an iarraidh a thionscain Príomh-Aire na Polainne an 29 Márta 2021, lena léiríodh nach raibh forálacha CAE ag luí le Bunreacht na Polainne ar fhorais iolracha;

I.  de bhrí, an 10 Deireadh Fómhair 2021, gur léirsigh níos mó ná 100 000 saoránach Polannach ar fud na Polainne go síochánta chun a dtacaíocht a léiriú do bhallraíocht na Polainne in AE;

J.  de bhrí, an 22 Deireadh Fómhair 2020, gur úsáideadh an ‘Binse Bunreachtúil’ neamhdhlisteanach go polaitiúil freisin chun cearta na mban a ionsaí;

K.  de bhrí gur foilsíodh an cinneadh i gcás K 3/21 an 12 Deireadh Fómhair 2021 in iris oifigiúil na Polainne(14), rud a thug feidhm dhlíthiúil dó i gcóras dlí na Polainne;

L.  de bhrí gur chuir Cumann na mBreithiúna Riaracháin Eorpacha in iúl freisin go dtéann breithiúnas an ‘Bhinse Bhunreachtúil’ neamhdhlisteanaigh i gcoinne bhunphrionsabal tosaíochta dhlí AE(15);

M.  de bhrí gur chomhaontaigh formhór mór na bhfreagróirí i suirbhé flais-Eorabharaiméadair i mí Lúnasa 2021, nár cheart do AE cistí a sholáthar ach do na Ballstáit ar an gcoinníoll go ndéanann a rialtais an smacht reachta agus na prionsabail dhaonlathacha a urramú agus a chur chun feidhme; de bhrí go raibh an figiúr sin an-ard sa Pholainn freisin (72 %)(16);

N.  de bhrí, de réir pobalbhreitheanna éagsúla a rinneadh sa Pholainn i Meán Fómhair 2021 agus i nDeireadh Fómhair 2021, nár mhaígh ach 5 % de na freagróirí gur mhaith leo go dtarraingeodh an Pholainn siar as AE(17), gur mheas 90 % gur rud dearfach é ballraíocht na Polainne in AE(18), agus dúirt 95 % gur mheas siad freisin go raibh tionchar dearfach ag tacaíocht AE ar fhorbairt a gcathrach nó a réigiúin, figiúr atá níos airde ná meán AE(19);

1.  á chur in iúl gur saoth léi go mór cinneadh an 7 Deireadh Fómhair 2021(20) ón mBinse Bunreachtúil neamhdhlisteanach mar ionsaí ar an gComhphobal Eorpach maidir le luachanna agus dlíthe ina iomláine, lena mbaintear an bonn ó thosaíocht dhlí AE mar cheann dá phrionsabail bhunúsacha i gcomhréir le cásdlí seanbhunaithe CBAE; á chur in iúl gur cúis mhór imní dó go bhféadfadh an cinneadh sin fasach contúirteach a leagan síos; á chur i bhfios go láidir ní hamháin go bhfuil bailíocht dhlíthiúil agus neamhspleáchas dlíthiúil in easnamh ar an ‘mBinse Bunreachtúil’ neamhdhlisteanach(21), ach go bhfuil sé neamhcháilithe freisin chun an Bunreacht a léirmhíniú sa Pholainn;

2.  á chur i bhfáth, faoi Airteagal 47 den Chairt, go bhfuil rochtain ar bhinse neamhspleách ag teastáil don cheart bunúsach chun leighis éifeachtaigh; ag tabhairt dá haire na ndúshlán méadaitheacha a bhaineann leis na cúirteanna bunreachtúla náisiúnta agus le roinnt polaiteoirí agus á iarraidh ar na Ballstáit ról ríthábhachtach CBAE a urramú agus cloí lena cuid rialuithe;

3.  á chur in iúl gur saoth léi go ndearna Príomh-Aire reatha na Polainne tosaíocht dhlí an Aontais ar an reachtaíocht náisiúnta a cheistiú, sampla eile den mhí-úsáid atá á baint aige as na breithiúna mar uirlis chun a chlár oibre polaitiúil a bhaint amach; á chur in iúl gur saoth léi an tionscnamh seo mar chinneadh aontaobhach chun creat dlíthiúil AE agus comhlíonadh na Polainne leis a cheistiú; á mheabhrú gur tharla aontachas Phoblacht na Polainne le AE tríd an gConradh Aontachais a dhaingniú, le toiliú náisiún na Polainne arna chur in iúl i reifreann; á mheabhrú freisin gur gheall Poblacht na Polainne go toilteanach go mbeidh sí faoi cheangal ag forálacha na gConarthaí bunaidh agus ag cásdlí CBAE; ag cáineadh úsáid an chórais bhreithiúnaigh chun críocha polaitiúla agus á iarraidh ar údaráis na Polainne stop a chur le leas treallach a bhaint as a chumhachtaí feidhmiúcháin agus reachtacha chun an bonn a bhaint de dheighilt na gcumhachtaí agus den smachta reachta;

4.  á dhearbhú go gcaithfear scrúdú a dhéanamh ar chóras breithiúnach ina iomláine chun cinneadh a dhéanamh an bhfónann sé do rialú breithiúnach atá éifeachtach agus neamhspleách, agus ag diúltú go láidir do na hiarrachtaí leanúnacha atá á ndéanamh ag Rialtas PiS reatha iarracht a dhéanamh na hathruithe reachtacha i réimse na mbreithiúna sa Pholainn a dhlisteanú, go háirithe ar bhonn samplaí aonair scoite i mBallstáit éagsúla;

5.  á chur in iúl gur saoth léi an tionchar diúltach a bhí ag rialú K 3/21 ar shaoránaigh agus ar ghnólachtaí na Polainne agus na hEorpa, ós rud é nach féidir a mbuncheart bunúsach maidir le córas ceartais neamhspleách lena gcuirtear acquis agus reachtaíocht AE i bhfeidhm go hiomlán a ráthú a thuilleadh; á chur in iúl gur cúis imní dó cosaint éifeachtach chearta bunúsacha shaoránaigh na Polainne agus na hEorpa sa chomhthéacs sin;

6.  ag moladh na mílte saoránach Polannach a chuaigh ar na sráideanna i mór-agóidí síochánta, ag troid ar son a gcearta agus a saoirsí mar shaoránaigh na hEorpa; á chur in iúl go santaíonn sí, mar a shantaíonn siad, go mbeadh Polainn láidir dhaonlathach i gcroílár an tionscadail Eorpaigh;

7.  á chur i bhfios go láidir neamhdhlisteanacht an rialaithe a tugadh an 22 Deireadh Fómhair 2020 (K 1/20) agus ag aithint go bhfuil na srianta diana sin ar shláinte agus ar chearta atáirgthe na mban neamhdhleathach;

8.  á chur in iúl go bhfuil imní uirthi go mbeidh éifeacht mhór dhiúltach ag rialú K 3/21 ar bhreithiúna na Polainne agus go gcuirfear ina gcoinne a sainchumais a úsáid maidir le dlí AE a chur i bhfeidhm; á athdhearbhú go dtacaíonn sí go hiomlán le breithiúna Polannacha a chuireann tosaíocht dhlí AE i bhfeidhm i gcónaí agus cásanna a tharchur chuig CBAE le haghaidh réamhrialaithe, lena n-áirítear tar éis rialú K 3/21, d’ainneoin an riosca dá ngairm bheatha, lena n-áirítear baint araíonachta ó bhreithniú, briseadh as a bpost nó éirí as éigeantach;

9.  á mheabhrú nach féidir Conarthaí AE a mhodhnú trí rialú ó chúirt náisiúnta agus go meabhraíonn Bunreacht na Polainne ina Airteagal 91 go bhfuil comhaontú idirnáisiúnta daingnithe mar chuid den dlíchóras náisiúnta, nach mór é a chur i bhfeidhm go díreach agus go bhfuil tosaíocht ag a cuid dlíthe i gcás easaontacht dlí; á chur in iúl gur cúis mhór imní dó go bhfuil ‘Binse Bunreachtúil’ na Polainne athraithe ó chaomhnóir éifeachtach an Bhunreachta go huirlis chun gníomhaíochtaí neamhdhleathacha na n-údarás a dhleathú; á mheabhrú nach mbaineann rialuithe CBAE an bonn de chearta na mBallstát athruithe eagraíochtúla a dhéanamh laistigh de na breithiúna;

10.  á chur in iúl gur geal léi na tionscnaimh ó roinnt parlaimintí náisiúnta chun díospóireacht a dhéanamh ar na gníomhaíochtaí a rinne Rialtas PiS na Polainne le déanaí agus na hionsaithe a rinne sé ar thosaíocht dhlí AE agus chun seasamh soiléir a ghlacadh maidir leis na gníomhaíochtaí sin;

11.  ag athdhearbhú a tuairime nár cheart airgead cháiníocóirí an Aontais a thabhairt do rialtais a bhaineann an bonn de luachanna a chumhdaítear in Airteagal 2 CAE go neamhnáireach, go hiomlán agus go córasach;

12.  á iarraidh ar an gCoimisiún agus ar an gComhairle gníomhaíocht chomhordaithe agus phráinneach a dhéanamh tríd an méid seo a leanas:

   nósanna imeachta maidir le sárú a sheoladh i ndáil leis an reachtaíocht maidir leis an ‘mBinse Bunreachtúil’ neamhdhlisteanach, comhdhéanamh neamhdhleathach an Bhinse sin agus an ról atá aige maidir le comhlíonadh bhreithiúnais CBAE a chosc, agus iarraidh ar CBAE bearta eatramhacha a fhorchur chomh maith le himeachtaí um shárú a sheoladh i ndáil le Dlísheomra um Rialú Úrghnách agus Gnóthaí Poiblí na Cúirte Uachtaraí, Comhairle Náisiúnta na mBreithiúna agus Seirbhísí Ionchúisimh Stáit na Polainne;
   an nós imeachta dá bhforáiltear in Airteagal 6(1) den Rialachán maidir le Coinníollacht an Smachta Reachta don Pholainn a ghníomhachtú, ar thaobh an Choimisiúin, agus meabhrú go ndéantar, le hAirteagal 5 den Rialachán, rochtain ar mhaoiniú d’fhaighteoirí agus tairbhithe deiridh a chosaint agus treorú don Choimisiún a dhícheall a dhéanamh chun a áirithiú go ndéanfar íocaíochtaí;
   staonadh ó dhréachtphlean téarnaimh agus athléimneachta na Polainne a fhormheas go dtí go gcuirfidh Rialtas na Polainne breithiúnais CBAE agus breithiúnais na gcúirteanna idirnáisiúnta chun feidhme go hiomlán agus i gceart, agus áirithiú go ráthaítear leis an measúnú ar an bplean go gcomhlíonfar na moltaí ábhartha a bhaineann go sonrach le tír faoi leith, go háirithe maidir le neamhspleáchas na mbreithiúna a chosaint;
   moltaí gan débhrí a ghlacadh, nach gá aontoilíocht dóibh, chun aghaidh a thabhairt ar sháruithe ar an smacht reachta ag an bPolainn, le hamlíne shoiléir, agus dearbhú go bhfuil baol soiléir ann go ndéanfaidh an Pholainn sárú tromchúiseach ar an smacht reachta, i gcomhréir leis an nós imeachta atá leagtha síos in Airteagal 7(1) CAE, ar thaobh na Comhairle, agus raon feidhme an nós imeachta sin a leathnú chun cearta bunúsacha agus an daonlathas a chumhdach;
   úsáid a bhaint as a gcumhachtaí, lena n-áirítear íocaíochtaí a bhriseadh nó a chur ar fionraí nó ceartuithe airgeadais a dhéanamh i gcás inar gá, i gcomhréir le Rialachán na bhForálacha Coiteanna is infheidhme, i bhfianaise an bhaoil atá ann go mbeidh easnaimh thromchúiseacha i bhfeidhmiú éifeachtach na gcóras rialaithe sa Pholainn mar gheall ar an easpa neamhspleáchais bhreithiúnaigh a chuireann dlíthiúlacht agus rialtacht an chaiteachais i mbaol;
   plé a dhéanamh ar ghéarchéim an smachta reachta sa Pholainn i láthair Uachtarán Pharlaimint na hEorpa agus seasamh soiléir a ghlacadh, dearbhú comhpháirteach a eisiúint sna téarmaí is láidre is féidir maidir leis an ábhar a shínigh cinn stáit agus rialtais AE ag an gcruinniú mullaigh a bheidh acu an 21-22 Deireadh Fómhair 2021, agus obair leantach phráinneach a dhéanamh ag an gcéad chruinniú mullaigh eile a bheidh ag an gComhairle Gnóthaí Ginearálta;

13.  á chur i bhfios go láidir nach bhfuil sé i gceist leis na hiarrataí sin a bheith ina mbearta pionósacha i gcoinne mhuintir na Polainne, ach gur bealaí iad chun an smacht reachta sa Pholainn a thabhairt ar ais i bhfianaise a mheathlaithe leanúnaigh; á iarraidh ar an gCoimisiún úsáid a bhaint as na huirlisí uile atá ar fáil dó chun bealaí a bhunú lena áirithiú nach mbainfear de shaoránaigh Pholannacha ná de chónaitheoirí na Polainne na sochair a bhaineann le cistí AE de bharr ghníomhaíochtaí an rialtais reatha, agus bealaí a bhunú do na cistí sin a bheidh le riaradh go díreach ag an gCoimisiún ar a dtairbhithe deiridh;

14.  ag tabhairt dá haire vóta a Choiste um Ghnóthaí Dlíthiúla an 14 Deireadh Fómhair 2021 chun tacú le gníomhaíocht arna tabhairt os comhair CBAE i gcoinne an Choimisiúin mar gheall ar a mainneachtain gníomhú chun sásra coinníollachta an Aontais i ndáil leis an smacht reachta a chur i ngníomh;

15.  á threorú dá hUachtarán an rún seo a chur ar aghaidh chuig rialtais agus parlaimintí na mBallstát, chuig an gComhairle, chuig an gCoimisiún, chuig Coiste na Réigiún agus chuig Comhairle na hEorpa.

(1) IO L 433 I, 22.12.2020, lch. 1.
(2) IO L 57, 18.2.2021, lch. 17.
(3) IO C 395, 29.9.2021, lch. 2.
(4) Téacsanna arna nglacadh, P9_TA(2021)0313.
(5) IO C 385, 22.9.2021, lch. 317.
(6) Téacsanna arna nglacadh, P9_TA(2021)0348.
(7) Téacsanna arna nglacadh, P9_TA(2021)0395.
(8) Iarratas i gcás K 3/21.
(9) Ordú ón gCúirt Bhreithiúnais an 14 Iúil 2021, Cás C-204/21 R, An Coimisiún v an Pholainn, EU:C:2021:593.
(10) Breithiúnas ón mBinse Bunreachtúil an 14 Iúil 2021, cás P 7/20.
(11) Breithiúnas ón gCúirt Bhreithiúnais an 15 Iúil 2021, Cás C-791/19, An Coimisiún v an Pholainn, EU:C:2021:596.
(12) Breithiúnas na Cúirte Breithiúnais an 6 Deireadh Fómhair 2021, Cás C-487/19, W.Ż., EU:C:2021:798.
(13) Ordú ón gCúirt Bhreithiúnais an 6 Deireadh Fómhair 2021, Cás C-204/21 R-RAP, An Coimisiún v an Pholainn, EU:C:2021:834.
(14) DZIENNIK USTAW 2021 R. POZ. 1852.
(15) https://twitter.com/AEAJ2000/status/1450008198375686145?t=AY2yz-vezln6Mlq6ZwSDJQ&s=19&fbclid=IwAR3JNygjzCo9QR1R6RghaCOeM8diOQuzRQRe48eAtEwPcmOQC1x5QWkFNrY
(16) Flais-Eorabharaiméadar – Staid an Aontais Eorpaigh, IPSOS, Mí Lúnasa 2021.
(17) Ipsos do OKO.press agus Gazeta Wyborczej, an 23-25 Meán Fómhair 2021. Figiúirí tugtha in %.
(18) Kantar, an 21 Meán Fómhair 2021.
(19) Suirbhé Eorabharaiméadair i mí Dheireadh Fómhair 2021, https://europa.eu/eurobarometer/api/deliverable/download/file?deliverableId=77331
(20) Rialachán K 3/21
(21) An Chúirt Eorpach um Chearta an Duine, Cás Xero Flor w Polsce sp. z o.o. v an Pholainn.

An nuashonrú is déanaí: 20 Eanáir 2022Fógra dlíthiúil - Beartas príobháideachais