Rún ó Pharlaimint na hEorpa an 23 Samhain 2022 ar an seasamh ón gComhairle ar Dhréachtbhuiséad Leasaitheach Uimh. 5/2022 de chuid an Aontais Eorpaigh don bhliain airgeadais 2022 – Bearta breise chun aghaidh a thabhairt ar iarmhairtí chogadh na Rúise san Úcráin, Neartú ar an Sásra Aontais um Chosaint Shibhialta, Laghdú ar leithreasuithe faoi chomhair íocaíochtaí agus nuashonrú ar ioncaim, Coigeartuithe eile agus nuashonruithe teicniúla (14832/2022 – C9-0388/2022 – 2022/0318(BUD))

P9_TA(2022)0402 A9-0280/2022

Tá Parlaimint na hEorpa,

–  ag féachaint d’Airteagal 314 den Chonradh ar Fheidhmiú an Aontais Eorpaigh,

–  ag féachaint d’Airteagal 106(a) den Chonradh ag bunú an Chomhphobail Eorpaigh do Fhuinneamh Adamhach,

–  ag féachaint do Rialachán (AE, Euratom) 2018/1046 ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle an 18 Iúil 2018 maidir leis na rialacha airgeadais is infheidhme maidir le buiséad ginearálta an Aontais, lena leasaítear Rialacháin (AE) Uimh. 1296/2013, (AE) Uimh. 1301/2013, (AE) Uimh. 1303/2013, (AE) Uimh. 1304/2013, (AE) Uimh. 1309/2013, (AE) Uimh. 1316/2013, (AE) Uimh. 223/2014, (AE) Uimh. 283/2014, agus Cinneadh Uimh. 541/2014/AE agus lena n-aisghairtear Rialachán (AE, Euratom) Uimh. 966/2012(1), agus go háirithe Airteagal 44 de,

–  ag féachaint do bhuiséad ginearálta an Aontais Eorpaigh don bhliain airgeadais 2022, mar a glacadh go cinntitheach é an 24 Samhain 2021(2),

–  ag féachaint do Rialachán (AE, Euratom) 2020/2093 ón gComhairle an 17 Nollaig 2020 lena leagtar síos an creat airgeadais ilbhliantúil do na blianta 2021 go 2027(3) (‘Rialachán CAI’),

–  ag féachaint do Chomhaontú Idirinstitiúideach an 16 Nollaig 2020 idir Parlaimint na hEorpa, Comhairle an Aontais Eorpaigh agus an Coimisiún Eorpach maidir leis an smacht buiséadach, le comhar in ábhair bhuiséadacha agus le bainistíocht fhónta airgeadais, agus maidir le hacmhainní dílse nua, lena n-áirítear treochlár i dtreo acmhainní dílse nua a thabhairt isteach(4),

–  ag féachaint do Chinneadh (AE, Euratom) 2020/2053 ón gComhairle an 14 Nollaig 2020 maidir le córas acmhainní dílse an Aontais Eorpaigh agus lena n-aisghairtear Cinneadh 2014/335/AE, Euratom(5),

–  ag féachaint do Dhréachtbhuiséad Leasaitheach Uimh. 5/2022, a ndearna an Coimisiún é a ghlacadh an 5 Deireadh Fómhair 2022 (COM(2022)0351),

–  ag féachaint don téacs comhpháirteach a chomhaontaigh an Coiste Idir-réitigh an 14 Samhain 2022 maidir leis an mbuiséad ginearálta don bhliain airgeadais 2023, lena n-áirítear glacadh Dhréachtbhuiséad Leasaitheach Uimh. 5/2022 freisin,

–  ag féachaint don seasamh ar dhréachtbhuiséad leasaitheach Uimh. 5/2022, a ndearna an Chomhairle é a ghlacadh an 21 Samhain 2022 agus é a chur ar aghaidh chuig Parlaimint na hEorpa an lá céanna (14832/2022 – C9-0388/2022),

–  ag féachaint do Rialacha 94 agus 96 dá Rialacha Nós Imeachta,

–  ag féachaint don tuarascáil ón gCoiste um Buiséid (A9-0280/2022),

A.  de bhrí go gcuimsítear i nDréachtbhuiséad Leasaitheach Uimh. 5/2022 nuashonruithe ar thaobh an chaiteachais agus an ioncaim araon, agus go n-áirítear ann athruithe ar Roinn III (an Coimisiún) agus Ranna Eile;

B.  de bhrí go n-áirítear i nDréachtbhuiséad Leasaitheach Uimh. 5/2022 coigeartuithe chun aghaidh a thabhairt ar iarmhairtí chogadh na Rúise san Úcráin, ach gan a bheith teoranta dóibh;

C.  de bhrí go bhfuil baint ag Dréachtbhuiséad Leasaitheach Uimh. 5/2022 le maoiniú an Ghnímh nua um Thionscal Cosanta na hEorpa a Threisiú trí Sholáthar Comhoibríoch (EDIRPA), le treisiú na mbeart éigeandála faoi shraith an tslabhra bia de Chlár an Mhargaidh Aonair, le tús-ualú agus treisiú an tSásra Aontais um Chosaint Shibhialta (UCPM), le ranníocaíocht AE leis an Lárionad Faireacháin Eorpach um Dhrugaí agus um Andúil i nDrugaí a threisiú, le caiteachas riaracháin agus pinsin a threisiú de bharr boilsciú ard, leis an méid ón gcúlchiste den thionscnamh nua ‘ReFuelEU Aviation’ a aistriú chuig an líne ‘Iompar’ den tSaoráid um Chónascadh na hEorpa mar gheall ar an moill atá ar a glacadh; de bhrí go bhfuil na corrlaigh iomlána atá fágtha i gCeannteidil 2b agus 5 ídithe go hiomlán;

D.  de bhrí gurb é is aidhm do hAirteagail 64 agus 65 de na Rialacháin Foirne forbairt chumhacht ceannaigh oifigigh AE a choinneáil i gcomhréir le cumhacht ceannaigh státseirbhíseach náisiúnta; de bhrí, i mbuiséad 2022 a glacadh (tionchar 6 mhí), gurbh é 2,5 % an ráta nuashonraithe tuarastail réamh-mheasta a bhí le cur i bhfeidhm go cúlghabhálach amhail ón 1 Iúil 2022, ach gurb ionann an ráta a léirítear i nDréachtbhuiséad Leasaitheach Uimh. 5/2022 agus 6,9 %; de bhrí go bhfuil an ráta deiridh socraithe ag 7,0 % i dtuarascáil ó Eurostat an 24 Deireadh Fómhair 2022 ar an nuashonrú tuarastail do 2022(6);

E.  de bhrí go ndéantar laghdú EUR 775 mhilliún agus EUR 129,2 milliún ar leibhéal na leithreasuithe faoi chomhair íocaíochtaí don Chiste Eorpach Talmhaíochta um Fhorbairt Tuaithe (CETFT) agus do EU4Health faoi seach;

F.  de bhrí go n-áirítear i nDréachtbhuiséad Leasaitheach Uimh. 5/2022 freisin dhá choigeartú ar thaobh an ioncaim, eadhon nuashonrú ar na meastacháin d’Acmhainní Dílse Traidisiúnta (ADT) agus an tionchar a mheastar a bheidh ag difríochtaí ráta malairte; de bhrí go meastar gur EUR 3,0 billiún an barrachas ioncaim;

G.  de bhrí gurb ionann glantionchar Dhréachtbhuiséad Leasaitheach Uimh. 5/2022 ar chaiteachas agus méadú EUR 447,5 milliún ar leithreasuithe faoi chomhair gealltanas, agus laghdú EUR 741,1 milliún ar leithreasuithe faoi chomhair íocaíochtaí; de bhrí gurb é glanlaghdú EUR 3,779 billiún ar ranníocaíochtaí an ollioncaim náisiúnta (OIN) an tionchar foriomlán ar thaobh an ioncaim (ina gcuimsítear barrachas ioncaim agus laghdú ar íocaíochtaí);

H.  de bhrí gur mheas an Pharlaimint arís agus arís eile nár cheart ach aon chuspóir amháin a bheith ag dréachtbhuiséad leasaitheach;

1.  ag cur sonrú i nDréachtbhuiséad Leasaitheach Uimh. 5/2022 mar ar thíolaic an Coimisiún é;

2.  á mheabhrú, ós rud é gur glacadh an bunús dlí le haghaidh EDIRPA go déanach, gur thoiligh an Coiste Idir-réitigh maidir leis an mbuiséad ginearálta don bhliain airgeadais 2023 gan aon mhéid leithreasuithe faoi chomhair gealltanas a chur sa chúlchiste chun na críche sin agus gan líne bhuiséid chomhfhreagrach a chruthú don bhliain airgeadais 2022;

3.  á thabhairt chun suntais, ó thús a chur chun feidhme, gur ghá an Sásra Aontais um Chosaint Shibhialta (UCPM) a threisiú go suntasach, go háirithe mar thoradh ar dhálaí adhaimsire arb iad is cúis leis an méadú ar an líon tuilte, dóiteán agus triomach san Eoraip, agus chun flít comhraic dóiteáin buan a chur ar bun chun dóiteáin foraoise ar fud na hEorpa a chomhrac; á chur in iúl, dá bhrí sin, nach mór athmheasúnú a dhéanamh ar an tús-ualú nó cúl-ualú atá beartaithe ar UCPM bunaithe ar riachtanais, go háirithe i gcomhthéacs an athbhreithnithe ar an gcreat airgeadais ilbhliantúil (CAI) atá ar na bacáin;

4.  ag tabhairt rabhadh faoin mbaol a bhaineann le riaráiste íocaíochtaí arda atá ag méadú mar gheall ar na moilleanna imníocha i gcur chun feidhme an chláir agus faoin ngá atá ann aghaidh a thabhairt ar an mbaol sin i gcomhthéacs athbhreithniú CAI;

5.  á chur i bhfáth go bhfuil laghdú foriomlán EUR 3,8 billiún ar ranníocaíocht OIN na mBallstát agus go bhfuil roinnt Ballstát ag baint tairbhe as breisithe móra ós rud é go ndéantar a lacáistí cnapshuime a choigeartú go bliantúil de réir an fhíor-dhíbhoilsceora praghsanna olltáirgeachta intíre (OTI) – seachas ar bhonn an díbhoilsceora uathoibríoch 2 % a leagtar amach in CAI;

6.  á athdhearbhú, chun urraim níos fearr a thabhairt do shaincheart an údaráis bhuiséadaigh, gur cheart don Choimisiún dréachtbhuiséad leasaitheach a thíolacadh le haghaidh aon chuspóir amháin agus staonadh ó roinnt cuspóirí a chur le chéile in aon dréachtbhuiséad leasaitheach amháin;

7.  ag formheas an tseasaimh ón gComhairle ar Dhréachtbhuiséad Leasaitheach Uimh. 5/2022;

8.  á threorú dá hUachtarán a dhearbhú go bhfuil Buiséad Leasaitheach Uimh. 5/2022 glactha go cinntitheach agus socrú a dhéanamh maidir lena fhoilsiú in Iris Oifigiúil an Aontais Eorpaigh;

9.  á threorú dá hUachtarán an rún seo a chur ar aghaidh chuig an gComhairle, chuig an gCoimisiún agus chuig na parlaimintí náisiúnta.

(1) IO L 193, 30.7.2018, lch. 1. (2) IO L 45, 24.2.2022, lch. 1. (3) IO L 433 I, 22.12.2020, lch. 11. (4) IO L 433 I, 22.12.2020, lch. 28. (5) IO L 424, 15.12.2020, lch. 1. (6) Doiciméad Inmheánach Oibre de chuid an Choimisiúin dar teideal ‘Eurostat Report on the 2022 annual update of remuneration and pensions of EU officials’ [Tuarascáil ó Eurostat ar nuashonrú bliantúil 2022 ar luach saothair agus pinsin oifigigh AE], arna fhoilsiú an 24.10.2022.

Rún reachtach ó Pharlaimint na hEorpa an 23 Samhain 2022 maidir leis an téacs comhpháirteach ar dhréachtbhuiséad ginearálta an Aontais Eorpaigh don bhliain airgeadais 2022 a d’fhormheas an Coiste Idir-réitigh faoin nós imeachta buiséadach (14783/2022 – C9-0389/2022 – 2022/0212(BUD))

P9_TA(2022)0403 A9-0278/2022

Tá Parlaimint na hEorpa,

–  ag féachaint don téacs comhpháirteach a d’fhormheas an Coiste Idir-réitigh agus na ráitis ábhartha ó Pharlaimint na hEorpa, ón gComhairle agus ón gCoimisiún (14783/2022 – C9‑0389/2022),

–  ag féachaint do dhréachtbhuiséad ginearálta an Aontais Eorpaigh don bhliain airgeadais 2023, a ghlac an Coimisiún an 1 Iúil 2022 (COM(2022)0400),

–  ag féachaint don seasamh maidir le dréachtbhuiséad ginearálta an Aontais Eorpaigh don bhliain airgeadais 2023, a ndearna an Chomhairle é a ghlacadh an 6 Meán Fómhair 2022 agus é a chur ar aghaidh chuig Parlaimint na hEorpa an 9 Meán Fómhair 2022 (12108/2022 – C9‑0306/2022),

–  ag féachaint do Litir leasaitheach Uimh. 1/2023 a ghabhann le dréachtbhuiséad ginearálta an Aontais Eorpaigh don bhliain airgeadais 2023, a thíolaic an Coimisiún an 5 Deireadh Fómhair 2022 (COM(2022)0670),

–  ag féachaint do rún uaithi an 19 Deireadh Fómhair 2022 maidir le seasamh na Comhairle ar dhréachtbhuiséad ginearálta an Aontais Eorpaigh don bhliain airgeadais 2023(1) agus do na leasuithe buiséid atá ann,

–  ag féachaint d’Airteagal 314 den Chonradh ar Fheidhmiú an Aontais Eorpaigh,

–  ag féachaint d’Airteagal 106a den Chonradh ag bunú an Chomhphobail Eorpaigh do Fhuinneamh Adamhach,

–  ag féachaint do Chinneadh (AE, Euratom) 2020/2053 ón gComhairle an 14 Nollaig 2020 maidir le córas acmhainní dílse an Aontais Eorpaigh agus lena n-aisghairtear Cinneadh 2014/335/AE, Euratom(2),

–  ag féachaint do Rialachán (AE, Euratom) 2018/1046 ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle an 18 Iúil 2018 maidir leis na rialacha airgeadais is infheidhme maidir le buiséad ginearálta an Aontais, lena leasaítear Rialacháin (AE) Uimh. 1296/2013, (AE) Uimh. 1301/2013, (AE) Uimh. 1303/2013, (AE) Uimh. 1304/2013, (AE) Uimh. 1309/2013, (AE) Uimh. 1316/2013, (AE) Uimh. 223/2014, (AE) Uimh. 283/2014, agus Cinneadh Uimh. 541/2014/AE agus lena n-aisghairtear Rialachán (AE, Euratom) Uimh. 966/2012(3),

–  ag féachaint do Rialachán (AE, Euratom) 2020/2093 ón gComhairle an 17 Nollaig 2020 lena leagtar síos an creat airgeadais ilbhliantúil do na blianta 2021 go 2027(4),

–  ag féachaint do Chomhaontú Idirinstitiúideach an 16 Nollaig 2020 idir Parlaimint na hEorpa, Comhairle an Aontais Eorpaigh agus an Coimisiún Eorpach maidir leis an smacht buiséadach, maidir le comhar in ábhair bhuiséadacha agus maidir le bainistíocht fhónta airgeadais, agus freisin maidir le hacmhainní dílse nua, lena n-áirítear treochlár i dtreo acmhainní dílse nua a thabhairt isteach(5),

–  ag féachaint do Rialacha 95 agus 96 dá Rialacha Nós Imeachta,

–  ag féachaint don tuarascáil óna toscaireacht chuig an gCoiste Idir-réitigh (A9-0278/2022),

1.  ag formheas an téacs chomhpháirtigh;

2.  ag formheas na ráiteas comhpháirteach atá i gceangal leis an rún seo;

3.  ag tabhairt an ráiteas ón gCoimisiún atá i gceangal leis an rún sin dá haire;

4.  á threorú dá hUachtarán a dhearbhú go bhfuil buiséad ginearálta an Aontais Eorpaigh don bhliain airgeadais 2023 glactha go críochnaitheach agus socrú a dhéanamh le haghaidh a fhoilsithe in Iris Oifigiúil an Aontais Eorpaigh;

5.  á threorú dá hUachtarán an rún reachtach sin a chur ar aghaidh chuig an gComhairle, chuig an gCoimisiún, chuig na hinstitiúidí agus na comhlachtaí eile lena mbaineann agus chuig na parlaimintí náisiúnta.

IARSCRÍBHINN

CRÍOCH

Buiséad 2023 – Gnéithe maidir le conclúidí comhpháirteacha

Cumhdaíonn na conclúidí comhpháirteacha sin na ranna seo a leanas:

1.  Buiséad 2023

2.  Buiséad 2022 – Dréachtbhuiséad Leasaitheach Uimh. 5/2022

3.  Ráitis

Achoimre ar an staid mar atá

A.  Buiséad 2023

De réir na ngnéithe maidir le conclúidí comhpháirteacha:

—  Tá leibhéal foriomlán na leithreasuithe faoi chomhair gealltanas i mbuiséad 2023 socraithe ag EUR 186 616,7 milliún. San iomlán, fágann sé sin corrlach EUR 421,2 milliún i leithreasuithe faoi chomhair gealltanas, méid atá faoi bhun uasteorainneacha CAI don bhliain 2023.

—  Tá leibhéal foriomlán na leithreasuithe faoi chomhair íocaíochtaí i mbuiséad 2023 socraithe ag EUR 168 648,7 milliún. San iomlán, fágann sé sin corrlach EUR 3 554,2 milliún i leithreasuithe faoi chomhair íocaíochtaí, méid atá faoi bhun uasteorainn CAI don bhliain 2023.

—  Déantar an Ionstraim Sholúbthachta don bhliain 2023 a shlógadh i leithreasuithe faoi chomhair gealltanas do mhéid arb ionann é agus EUR 1 235,7 milliún, as a n-áirítear EUR 182,2 milliún le haghaidh fho-cheannteideal 2b Athléimneacht agus Luachanna, EUR 170,6 milliún le haghaidh cheannteideal 5 Slándáil agus Cosaint agus EUR 882,9 milliún le haghaidh cheannteideal 6 Comharsanacht agus an Domhan.

Tá sé measta ag an gCoimisiún gurb ionann agus EUR 948,1 milliún na leithreasuithe faoi chomhair íocaíochtaí in 2023 a bhaineann le slógadh na Ionstraime Solúbthachta sna blianta 2019 go 2023. Tá sceideal íocaíochta measta na méideanna gaolmhara gan íoc do na blianta sin sonraithe sa tábla seo a leanas:

—  I gcomhréir le hAirteagal 11(1) a de Rialachán CAI, déantar an Ionstraim Corrlaigh Aonair a shlógadh i leithreasuithe faoi chomhair gealltanas do mhéid arb ionann é agus EUR 280 milliún i bhfo-cheannteideal 2b Athléimneacht agus Luachanna.

B.  Buiséad 2022

Tá Dréachtbhuiséad Leasaitheach (DAB) Uimh. 5/2022 formheasta, agus tá leasú amháin ann i gcomparáid leis an togra ón gCoimisiún: de bharr ghlacadh déanach an bhunúis dlí le haghaidh an Ghnímh um Thionscal Cosanta na hEorpa a Atreisiú trí Sholáthar Comhoibríoch (EDIRPA), ní ghlactar leis an tsuim EUR 82 972 301 i leithreasuithe faoi chomhair gealltanas a chuirtear sa chúlchiste chun na críche sin, agus ní chruthaítear an líne buiséid chomhfhreagrach 13 06 01 don bhliain airgeadais 2022.

1.  Buiséad 2023

1.1.  Línte ‘iata’

Mura luaitear a mhalairt sna conclúidí seo, deimhnítear na línte buiséid go léir mar a mhol an Coimisiún sa Dréachtbhuiséad do 2023 arna leasú i Litir Leasaitheach Uimh. 1/2023.

I gcás na línte buiséid eile, tháinig an Coiste Idir-réitigh ar chomhaontú maidir leis na conclúidí a áirítear i roinn 1.2 go roinn 1.7 thíos.

1.2.  Saincheisteanna cothrománacha

Gníomhaireachtaí díláraithe

Déantar ranníocaíocht an Aontais (i bhfoirm leithreasuithe faoi chomhair gealltanas agus leithreasuithe faoi chomhair íocaíochtaí) agus líon na bpost sa phlean bunaíochta do na gníomhaireachtaí díláraithe uile, a shocrú ar an leibhéal a mholann an Coimisiún sa Dréachtbhuiséad do 2023 arna leasú i Litir Leasaitheach Uimh. 1/2023 cé is moite de:

—  Faoi fho-cheannteideal 2b:

—  Oifig an Ionchúisitheora Phoiblí Eorpaigh (OIPE, airteagal buiséid 07 10 08), a n-áirítear ina leith méadú EUR 2,5 milliún i mbuiséad 2023 agus fiche post mar ghníomhaire ar conradh a aistriú ina bpoist do ghníomhairí sealadacha sa phlean bunaíochta, ag glacadh leis go n-earcófar iad ar an meán i lár na bliana.

—  Faoi cheannteideal 4

—  Gníomhaireacht an Aontais Eorpaigh chun Bainistiú Oibríochtúil a dhéanamh ar Chórais Mhórscála TF sa Limistéar Saoirse, Slándála agus Ceartais (eu-LISA, airteagal buiséid 11 10 02), a gcuirtear sé phost leis an bplean bunaíochta agus a ndéantar méadú EUR 0,5 milliún ar leibhéal na leithreasuithe faoi chomhair gealltanas agus na leithreasuithe faoi chomhair íocaíochtaí ina leith, ag glacadh leis go n-earcófar iad ar an meán i lár na bliana.

—  Gníomhaireacht an Aontais Eorpaigh um Thearmann (EUAA, airteagal buiséid 10 10 01) a ndéantar méadú EUR 3 mhilliún ar leibhéal na leithreasuithe faoi chomhair gealltanas agus na leithreasuithe faoi chomhair íocaíochtaí ina leith.

—  An Ghníomhaireacht Eorpach um an nGarda Teorann agus Cósta (Frontex, airteagal buiséid 11 10 01), a ndéantar laghdú EUR 50 milliún ar leibhéal na leithreasuithe faoi chomhair gealltanais agus na leithreasuithe faoi chomhair íocaíochtaí ina leith, mar a mhol an Chomhairle agus mar a chomhaontaigh Parlaimint na hEorpa ina gcuid léamha.

Gníomhaireachtaí feidhmiúcháin

Déantar ranníocaíocht AE (i bhfoirm leithreasuithe i gcomhair gealltanas agus leithreasuithe i gcomhair íocaíochtaí) agus líon na bpost sa phlean bunaíochta do na ghníomhaireachtaí feidhmiúcháin, a shocrú ag an leibhéal a mholann an Coimisiún sa Dréachtbhuiséad.

Treoirthionscadail/Réamhbhearta

Comhaontaítear pacáiste cuimsitheach de 39 dtreoirthionscadal/réamhbhearta (PP/PA), a bhfuil 29 díobh nua, do mhéid iomlán arb ionann é agus EUR 80,1 milliún i leithreasuithe faoi chomhair gealltanas, mar atá molta ag an Parlaimint na hEorpa.

Déantar leibhéal na leithreasuithe chun leanúint leis an treoirthionscadal arna chur chun feidhme ag an tSeirbhís Eorpach Gníomhaíochta Seachtraí (SEGS) (Tionscadal Píolótach – I dtreo Acadamh Eorpach Taidhleoireachta a chruthú, mír bhuiséid 2 2 5 0) a shocrú ar an leibhéal a d’iarr SEGS agus a mhol an Coimisiún i nDréachtbhuiséad 2023.

Urramaítear leis an bpacáiste sin na huasteorainneacha do threoirthionscadail agus do réamhbhearta a leagtar amach sa Rialachán Airgeadais.

1.3.  Ceannteidil chaiteachais an chreata airgeadais - leithreasuithe faoi chomhair gealltanas

Tar éis dó na conclúidí thuas maidir le gníomhaireachtaí agus treoirthionscadail agus réamhbhearta a chur i gcuntas, tháinig an Coiste Idir-réitigh ar chomhaontú maidir leis an méid seo a leanas:

Ceannteideal 1 – An Margadh Aonair, Nuálaíocht agus Cúrsaí Digiteacha

Tá na leithreasuithe faoi chomhair gealltanas socraithe ar an leibhéal a mholann an Coimisiún sa Dréachtbhuiséad, arna leasú le Litir Leasaitheach Uimh. 1/2023 ach leis na coigeartuithe seo a leanas, arna gcomhaontú ag an gCoiste Idir-réitigh, a shonraítear sa tábla thíos:

Dá thoradh sin, tá leibhéal comhaontaithe na leithreasuithe faoi chomhair gealltanas socraithe ag EUR 21 548,4 milliún, lena bhfágtar corrlach EUR 178,6 milliún faoi uasteorainn chaiteachais cheannteideal 1.

I gcomhréir le hAirteagal 15.3 den Rialachán Airgeadais(6), comhaontaíonn an Coiste Idir-réitigh leithreasuithe faoi chomhair gealltanas a chur ar fáil arís maidir leis na línte buiséid taighde le haghaidh méid iomlán arb ionann é agus EUR 148,8 milliún i leithreasuithe faoi chomhair gealltanas. Is cuid iad na leithreasaí sin den mhéid foriomlán suas le EUR 0,5 billiún (i bpraghsanna 2018) don tréimhse 2021-2027 mar a comhaontaíodh faoi chuimsiú chomhaontú CAI. Fágann sé sin suas le EUR 238,0 milliún i bpraghsanna 2018 atá ar fáil don tréimhse 2024-2027. Pléifear an fhéidearthacht go ndéanfaí Airteagal 15.3 a ghníomhachtú tuilleadh faoi chuimsiú an nós imeachta reachtaigh maidir leis an nGníomh Eorpach um Shliseanna agus faoina mhaoiniú.

Treisítear an líne bhuiséid seo a leanas agus déantar a barúlacha buiséid a athbhreithniú dá réir sin:

Fo-cheannteideal 2a – Comhtháthú eacnamaíoch, sóisialta agus críochach

Tá na leithreasuithe faoi chomhair gealltanas socraithe ar an leibhéal a mholann an Coimisiún sa Dréachtbhuiséad, arna leasú le Litir Leasaitheach Uimh. 1/2023 ach leis na coigeartuithe seo a leanas, arna gcomhaontú ag an gCoiste Idir-réitigh, a shonraítear sa tábla thíos:

Dá bharr sin, tá leibhéal comhaontaithe na leithreasuithe faoi chomhair gealltanas socraithe ag EUR 62 926,5 milliún, lena bhfágtar corrlach EUR 12,5 milliún faoi uasteorainn chaiteachais fho-cheannteideal 2a.

Fo-cheannteideal 2b – Athléimneacht agus Luachanna

Tá na leithreasuithe faoi chomhair gealltanas socraithe ar an leibhéal a mholann an Coimisiún sa Dréachtbhuiséad, arna leasú le Litir Leasaitheach Uimh. 1/2023 ach leis na coigeartuithe seo a leanas, arna gcomhaontú ag an gCoiste Idir-réitigh, a shonraítear sa tábla thíos:

I bhfianaise na rátaí úis agus méid oibríochtaí maoiniúcháin NGEU go dtí deireadh na bliana 2022, is féidir laghdú EUR 170,0 milliún a dhéanamh ar na leithreasuithe do líne bhuiséid 06 04 01, agus caomhnú á dhéanamh ar an acmhainneacht chun an ghné neamh-inaisíoctha de NGEU in 2023 a mhaoiniú ina hiomláine.

I gcás Erasmus+, leis an atreisiú ar Airteagal buiséid 07 03 03 Soghluaisteacht foghlama cóitseálaithe agus foirne spóirt a chur chun cinn, mar aon le comhar, cuimsiú, cruthaitheacht agus nuáil ar leibhéal eagraíochtaí spóirt agus beartas spóirt, d’fhéadfaí rannchuidiú le maoiniú gníomhaíochtaí a bhaineann leis na chéad Cluichí Oilimpeacha speisialta eile.

Dá thoradh sin, tá leibhéal comhaontaithe na leithreasuithe faoi chomhair gealltanas socraithe ag EUR 7 660,2 milliún, gan aon chorrlach fágtha faoi uasteorainn chaiteachais fho-cheannteideal 2b agus slógadh na hIonstraime Solúbthachta le haghaidh méid arb ionann é agus EUR 182,2 milliún á chur i gcuntas i gcomhréir le hAirteagal 12 de Rialachán CAI mar aon le slógadh na hIonstraime Corrlaigh Aonair le haghaidh méid arb ionann é agus EUR 280,0 milliún i gcomhréir le hAirteagal 11(1)(a) de Rialachán CAI.

Ceannteideal 3 – Acmhainní Nádúrtha agus an Comhshaol

Tá na leithreasuithe faoi chomhair gealltanas socraithe ar an leibhéal a mholann an Coimisiún sa Dréachtbhuiséad, arna leasú le Litir Leasaitheach Uimh. 1/2023 ach leis na coigeartuithe seo a leanas, arna gcomhaontú ag an gCoiste Idir-réitigh, a shonraítear sa tábla thíos:

Dá thoradh sin, tá leibhéal comhaontaithe na leithreasuithe faoi chomhair gealltanas socraithe ag EUR 57 259,3 milliún, lena bhfágtar corrlach EUR 35,7 milliún faoi uasteorainn chaiteachais cheannteideal 3.

Ceannteideal 4 – Imirce agus Bainistiú Teorainneacha

Tá na leithreasuithe faoi chomhair gealltanas socraithe ar an leibhéal a mholann an Coimisiún sa Dréachtbhuiséad ach leis na coigeartuithe seo a leanas, arna gcomhaontú ag an gCoiste Idir-réitigh, a shonraítear sa tábla thíos:

Dá thoradh sin, tá leibhéal comhaontaithe na leithreasuithe faoi chomhair gealltanas socraithe ag EUR 3 727,3 milliún, lena bhfágtar corrlach EUR 86,7 milliún faoi uasteorainn chaiteachais cheannteideal 4.

Ceannteideal 5 – Slándáil agus Cosaint

Tá na leithreasuithe faoi chomhair gealltanas socraithe ar an leibhéal a mholann an Coimisiún sa Dréachtbhuiséad ach leis na coigeartuithe seo a leanas, arna gcomhaontú ag an gCoiste Idir-réitigh, a shonraítear sa tábla thíos:

Ina theannta sin, ar feitheamh an chomhaontaithe maidir leis an gclár nascachta slán Spáis, cuirfear na méideanna a mholtar sa Dréachtbhuiséad chun na críche sin i gcúlchiste, a bheidh le scaoileadh nó le leasú i gcomhréir leis an réiteach maoiniúcháin a chomhaontaigh Parlaimint na hEorpa agus an Chomhairle ar deireadh. Leagtar amach na sonraí i roinn 1.5 thíos.

Dá thoradh sin, tá leibhéal comhaontaithe na leithreasuithe faoi chomhair gealltanas socraithe ag EUR 2 116,6 milliún, gan aon chorrlach fágtha faoi uasteorainn chaiteachais cheannteideal 5, agus slógadh na hIonstraime Solúbthachta do mhéid arb ionann é agus EUR 170,6 mhilliún á chur i gcuntas.

Ceannteideal 6 – Comharsanacht agus an Domhan

Tá na leithreasuithe faoi chomhair gealltanas socraithe ar an leibhéal a mholann an Coimisiún sa Dréachtbhuiséad, arna leasú le Litir Leasaitheach Uimh. 1/2023 ach leis na coigeartuithe seo a leanas, arna gcomhaontú ag an gCoiste Idir-réitigh, a shonraítear sa tábla thíos:

Maidir leis an Ionstraim um Chomharsanacht, Forbairt agus Comhar Idirnáisiúnta — An Eoraip Dhomhanda, déanfar an méadú EUR 210 milliún i leithreasuithe faoi chomhair gealltanas do Chomharsanacht an Oirthir (mír bhuiséid 14 02 01 11) a thiomnú do bhearta san Úcráin agus sa Mholdóiv mar fhreagairt ar fhogha na Rúise. Tá an méadú EUR 70 milliún ar leithreasuithe faoi chomhair gealltanas do Chomharsanacht an Deiscirt (mír bhuiséid 14 02 01 10) ceaptha chun maoiniú a dhéanamh ar ghníomhaíochtaí a bhaineann leis an imirce, go háirithe gníomhaíochtaí a thacaíonn le bainistiú agus rialachas na himirce agus an easáitithe éigeantaigh agus UNRWA.

Dá thoradh sin, tá leibhéal comhaontaithe na leithreasuihe faoi chomhair gealltanas socraithe ag EUR 17 211,9 milliún, gan aon chorrlach fágtha faoi uasteorainn chaiteachais cheannteideal 6, agus slógadh na hIonstraime Solúbthachta do mhéid arb ionann é agus EUR 882,9 mhilliún á chur i gcuntas.

Ceannteideal 7 – Riarachán Poiblí Eorpach

Tá líon na bpost i bpleananna bunaíochta na n-institiúidí agus na leithreasuithe a mhol an Coimisiún sa Dréachtbhuiséad, arna leasú le Litir Leasaitheach Uimh. 1/2023, comhaontaithe ag an gCoiste Idir-réitigh leis na heisceachtaí seo a leanas:

—  An roinn de Chúirt Bhreithiúnais an Aontais Eorpaigh a bhfuil ceithre phost curtha leis an bplean bunaíochta agus a bhfuil méadú EUR 634 903 déanta ar leibhéal na leithreasuithe faoi chomhair gealltanas agus na leithreasuithe faoi chomhair íocaíochtaí ina leith, i bhfianaise earcaíocht ar an meán i lár na bliana;

—  An roinn de Chúirt Iniúchóirí na hEorpa a bhfuil naoi bpost curtha leis an bplean bunaíochta agus a bhfuil méadú EUR 1 005 422 déanta ar leibhéal na leithreasuithe faoi chomhair gealltanas agus na leithreasuithe faoi chomhair íocaíochtaí ina leith, i bhfianaise earcaíocht ar an meán i lár na bliana. Ceadaítear na poist chomhfhreagracha go sealadach, go dtí 2027;

—  An roinn de Choiste Eacnamaíoch agus Sóisialta na hEorpa a bhfuil dhá phost curtha leis an bplean bunaíochta agus a bhfuil méadú EUR 115 497 déanta ar leibhéal na leithreasuithe faoi chomhair gealltanas agus na leithreasuithe faoi chomhair íocaíochtaí ina leith, i bhfianaise earcaíocht ar an meán i lár na bliana;

—  An roinn den Ombudsman Eorpach a bhfuil dhá phost curtha leis an bplean bunaíochta agus a bhfuil méadú EUR 1 101 388 déanta ar leibhéal na leithreasuithe faoi chomhair gealltanas agus na leithreasuithe faoi chomhair íocaíochtaí ina leith, i bhfianaise earcaíocht ar an meán i lár na bliana;

—  An roinn den Mhaoirseoir Eorpach ar Chosaint Sonraí a bhfuil cúig phost curtha leis agus a bhfuil trí phost curtha le plean bunaíochta an Mhaoirseora Eorpaigh ar Chosaint Sonraí agus dhá phost curtha le plean bunaíochta an Bhoird Eorpaigh um Chosaint Sonraí. Tá méadú EUR 388 202 déanta, dá bhri sin, ar leibhéal na leithreasuithe faoi chomhair gealltanas agus ar na leithreasuithe faoi chomhair íocaíochtaí, i bhfianaise earcaíocht ar an meán i lár na bliana;

—  An roinn den tSeirbhís Eorpach Gníomhaíochta Seachtraí (SEGS) a bhfuil méadú 11 Ghníomhaire ar Chonradh déanta ar a hacmhainní foirne agus méadú EUR 420 239 déanta ar leibhéal na leithreasuithe faoi chomhair gealltanas agus ar na leithreasuithe faoi chomhair íocaíochtaí, i bhfianaise earcaíocht ar an meán i lár na bliana;

Déantar na coigeartuithe, a mbíonn méadú EUR 2,7 milliún ar cheannteideal 7 mar thoradh orthu, a mhionsonrú sna táblaí seo a leanas:

Roinn V – An Chúirt Bhreithiúnais

Cuid 5 – Cúirt Iniúchóirí na hEorpa

Roinn 6 – Coiste Eacnamaíoch agus Sóisialta na hEorpa

Roinn 8 – An tOmbudsman Eorpach

Roinn 9 – An Maoirseoir Eorpach ar Chosaint Sonraí

Cuid 10 – An tSeirbhís Eorpach Gníomhaíochta Seachtraí

Dá thoradh sin, tá leibhéal comhaontaithe na leithreasuithe faoi chomhair gealltanas socraithe ag EUR 11 311,3 milliún, lena bhfágtar corrlach EUR 107,7 milliún faoi uasteorainn chaiteachais cheannteideal 7, a bhfuil EUR 28,2 milliún á chur san áireamh faoin bhfo-chorrlach le haghaidh ‘Caiteachas riaracháin sna hinstitiúidí’.

Ionstraimí speisialta téamacha: CED, SEAR agus BAR

Déantar na leithreasuithe faoi chomhair gealltanas don Chiste Eorpach um Choigeartú don Domhandú d’Oibrithe Iomarcacha (CED), don Chúlchiste um Dhlúthpháirtíocht agus Cabhair Éigeandála (SEAR) agus do Chúlchiste Coigeartaithe Brexit (BAR), a shocrú ag an leibhéal a mholann an Coimisiún sa Dréachtbhuiséad.

1.4.  Leithreasuithe faoi chomhair íocaíochtaí

Tá leibhéal foriomlán na leithreasuithe faoi chomhair íocaíochtaí i mBuiséad 2023 socraithe ar leibhéal an Dréachtbhuiséid, arna leasú le Litir Leasaitheach Uimh. 1/2023 leis na coigeartuithe seo a leanas arna gcomhaontú ag an gCoiste Idir-réitigh:

1.  Déantar leibhéal comhaontaithe na leithreasuithe faoi chomhair gealltanas le haghaidh caiteachas neamhdhifreáilte (ceannteidil 1 go 6), a bhfuil leibhéal na leithreasuithe faoi chomhair íocaíochtaí cothrom le leibhéal na leithreasuithe faoi chomhair gealltanas ina leith, a chur i gcuntas. Tá feidhm aige sin freisin maidir leis an laghdú EUR 170,0 milliún ar chostas maoinithe Ionstraim Théarnaimh an Aontais Eorpaigh (EURI). Agus an choigeartú ar ranníocaíocht an Aontais do ghníomhaireachtaí díláraithe a chur i gcuntas freisin, is ionann an éifeacht chomhcheangailte agus laghdú EUR 214,0 milliún;

2.  An coigeartú faoi cheannteideal 7 a bhfuil méadú EUR 2,7 milliún mar thoradh air;

3.  Déantar na leithreasuithe faoi chomhair íocaíochtaí do na treoirthionscadail nua uile agus do na réamhbhearta uile a mholann Parlaimint na hEorpa a shocrú ag 25% de leibhéal na leithreasuithe comhfhreagracha faoi chomhair gealltanas, nó ag an leibhéal a mholann Parlaimint na hEorpa, más ísle iad. I gcás ina ndéantar síneadh a chur leis na treoirthionscadail agus na réamhbhearta atá cheana ann, is é leibhéal na leithreasuithe faoi chomhair íocaíochtaí an leibhéal a shainmhínítear sa Dréachtbhuiséad arna leasú leis an Litir Leasaitheach Uimh. 1/2023 móide 25 % de leibhéal na leithreasuithe nua comhfhreagracha faoi chomhair gealltanas, nó ag an leibhéal a mholann Parlaimint na hEorpa, más ísle sin. Is ionann an éifeacht chomhcheangailte agus méadú EUR 19,8 milliún;

4.  Maidir leis na coigeartuithe ar línte buiséid i gcomhair caiteachas difreáilte, is ionann an éifeacht chomhcheangailte agus méadú EUR 177,0 milliún.

Déantar na coigeartuithe, a mbíonn laghdú EUR 14,5 milliún mar thoradh orthu, a leagan amach sna táblaí seo a leanas:

Ar an iomlán, is é an toradh a bhíonn air sin ná leibhéal leithreasuithe faoi chomhair íocaíochtaí arb ionann é agus EUR 168 648,7 milliún, ar laghdú EUR 14,5 milliún é i gcomparáid leis an Dréachtbhuiséad, arna leasú le Litir Leasaitheach Uimh. 1/2023.

1.5.  Cúlchistí

Níl aon chúlchistí sa bhreis ar na cúlchistí atá sa Dréachtbhuiséad, arna leasú le Litir Leasaitheach Uimh. 1/2023.

1.6.  Barúlacha maidir leis an mBuiséad

Freagraíonn téacs na mbarúlacha buiséid don Dréachtbhuiséad, arna leasú le Litir Leasaitheach Uimh. 1/2023 leis na coigeartuithe seo a leanas atá molta sa litir infhorghníomhaitheachta agus a chomhaontaigh an Coiste Idir-réitigh:

—  Formheastar na línte buiséid a bhfuil leasuithe tugtha isteach ag Parlaimint na hEorpa ina leith ar a cuid féin gan aon mhodhnú. Áirítear an leasú seo a leanas leis sin:

—  Mír 1 2 0 0 — Luach saothair agus liúntais

Cuirtear an téacs seo a leanas leis:

98 bpost breise sa phlean bunaíochta don bhliain 2023. Tá na poist sin beartaithe d’aon bhliain bhuiséid amháin agus bainfear as an bplean bunaíochta iad i ndréachtbhuiséad 2024. Is ar mhaithe le leanúint le fostú na foirne sealadaí atá na poist sin i bhfianaise chur i bhfeidhm Airteagal 29(4) de na Rialacháin Foirne. Níl gá le haon leithreasuithe breise.

—  Aontaíonn an Coiste Idir-réitigh freisin gur cheart líon na bpost sa phlean bunaíochta don ‘Údarás um Páirtithe Polaitiúla Eorpacha agus um Fhonúireachtaí Polaitiúla Eorpacha agus an Choiste Daoine Neamhspleácha Oirirce’ a mharcáil go soiléir laistigh de phlean bunaíochta Pharlaimint na hEorpa trí líne nua a thabhairt isteach atá faoi bhun mhóriomlán Pharlaimint na hEorpa, lena léirítear ‘cé acu díobh atá ann don Údarás’.

—  Na línte buiséid a bhfuil leasuithe tugtha isteach ag Parlaimint na hEorpa ina leith gan aon mhodhnú:

—  Airteagal 14 04 02 — An Foras Eorpach chun Dálaí Maireachtála agus Oibre a Fheabhsú (Eurofound)

Déantar an téacs a leasú mar a leanas:

Cumhdaítear leis an leithreasú seo caiteachas ar thuarastail EUSRanna agus caiteachas ar a gcuid foirne agus/nó struchtúr tacaíochta a chur ar bun, lena n-áirítear costais taistil agus costais foirne seachas na costais sin a bhaineann le foireann atá tugtha ar iasacht ag na Ballstáit nó ag institiúidí an Aontais. Cumhdaítear leis freisin aon chostas d’aon tionscadail a chuirtear chun feidhme faoi fhreagracht dhíreach EUSR.

—  Línte buiséid a bhformheastar an ráiteas buiséid faoi seach mar a mholtar sa Dréachtbhuiséad arna leasú leis an Litir Leasaitheach ina leith, leis na modhnuithe seo a leanas:

—  Mír 3 13 03 01 — Taighde cosanta

Déantar an mhír seo a leasú mar a leanas:

staidéir, amhail staidéir féidearthachta chun iniúchadh a dhéanamh ar indéantacht teicneolaíochtaí, táirgí, próiseas, seirbhísí agus réiteach, idir chinn nua agus chinn fheabhsaithe, lena n-áirítear i réimse na cibearchosanta agus na cibearshlándála,

—  Línte buiséid nua tar éis ghlacadh thogra ón gCoimisiún le haghaidh Rialachán lena mbunaítear Ionstraim chun tacaíocht a thabhairt don Úcráin le haghaidh 2023 (cúnamh macrairgeadais +) an 9 Samhain 2022 agus ar formheasadh an ráiteas buiséid faoi seach ina leith leis an téacs mar a leanas:

—  Airteagal 14 01 06 — Caiteachas tacaíochta le haghaidh an Chúnaimh Macrairgeadais Plus don Úcráin (MFA+)

Cuirtear an téacs seo a leanas leis:

Seachas an caiteachas ar a dtugtar tuairisc sa chaibidil seo, tá sé beartaithe leis an leithreasú seo freisin go sonrach go gcumhdófar caiteachas tacaíochta chun an Ionstraim a chur chun feidhme agus chun a cuid cuspóirí a bhaint amach, lena n-áirítear tacaíocht riaracháin atá bainteach le baint amach a cuid cuspóirí, lena n-áirítear tacaíocht riaracháin atá bainteach leis na gníomhaíochtaí ullmhúcháin, leantacha, faireacháin, rialaithe, iniúchta agus meastóireachta is gá le haghaidh an chur chun feidhme sin, mar aon le caiteachas ag ceanncheathrú lárnach agus toscaireachtaí an Aontais le haghaidh na tacaíochta riaracháin agus comhordúcháin is gá i gcomhair na hIonstraime, agus chun oibríochtaí a mhaoinítear faoin Ionstraim a bhainistiú, lena n-áirítear gníomhaíochtaí faisnéise agus cumarsáide, agus córais teicneolaíochta faisnéise chorparáideacha.

—  Caibidil 14 07 — Cúnamh Macrairgeadais Plus don Úcráin (MFA+)

Cuirtear an téacs seo a leanas leis:

Tá sé beartaithe leis na leithreasuithe faoin gcaibidil seo go gcumhdófar an caiteachas oibríochtúil a bhaineann le gníomhaíochtaí arna ndéanamh faoin Ionstraim chun tacaíocht a thabhairt don Úcráin le haghaidh 2023 (cúnamh macrairgeadais +). Is é cuspóir ginearálta na hIonstraime ná faoiseamh airgeadais gearrthéarmach a chur ar fáil ar bhealach intuartha, leanúnach, ordúil agus tráthúil agus maoiniú a dhéanamh ar an athshlánú agus ar an tacaíocht tosaigh don atógáil i ndiaidh an chogaidh, i gcás inarb iomchuí, d’fhonn tacú leis an Úcráin ar mhaithe lena lánpháirtiú san Eoraip.

Chun an cuspóir ginearálta sin a bhaint amach, is iad seo a leanas na príomhchuspóirí sonracha go háirithe:

—  tacú leis an gcobhsaíocht mhacrairgeadais agus srianta seachtracha agus inmheánacha airgeadais na tíre a mhaolú;

—  clár oibre athchóirithe a bheidh dírithe ar luathchéim ullmhúcháin an phróisis réamhaontachais, de réir mar is iomchuí, lena n-áirítear institiúidí na hÚcráine a neartú, éifeachtacht an riaracháin phoiblí a athchóiriú agus a threisiú mar aon le trédhearcacht, athchóirithe struchtúracha agus dea-rialachas ar gach leibhéal;

—  athshlánú na bhfeidhmeanna agus an bhonneagair chriticiúil agus faoiseamh do dhaoine atá i ngátar.

I gcomhréir le hAirteagal 21, Airteagal 22 agus Airteagal 24 den Rialachán Airgeadais, maidir le ranníocaíochtaí a fhaightear ó thríú tíortha (Stáit CSTE de bhun an Chomhaontaithe maidir leis an Limistéar Eorpach Eacnamaíoch, tíortha is iarrthóirí agus, más infheidhme, iarrthóirí ionchasacha na mBalcán Thiar, nó tríú tíortha eile) chun páirt a ghlacadh i gcláir de chuid an Aontais, agus aon ioncam sannta eile arna iontráil sa ráiteas ioncaim, eascraíonn soláthar leithreasuithe comhfhreagracha astu mar aon lena gcur cur chun feidhme faoin gcaibidil seo.

Sonraítear na méideanna measta gaolmhara mar aon leis an airteagal nó an mhír chomhfhreagrach den ráiteas ioncaim, i gcás inar féidir, sna línte buiséid ábhartha.

—  Airteagal 14 07 01 — Fóirdheontas úis faoi MFA+ don Úcráin

Cuirtear an téacs seo a leanas leis:

Tá sé beartaithe leis an leithreasú seo go gcumhdófar na gníomhaíochtaí a bhfuil sé mar aidhm leo fóirdheontas úis a dheonú a bhaineann le hiasachtaí a fháil agus a thabhairt, cé is moite de chostais a bhaineann leis an iasacht a aisíoc go luath, i ndáil leis na hiasachtaí faoin Rialachán seo.

Ioncam sannta seachtrach a bheidh sna ranníocaíochtaí sin i gcomhréir le pointí (d) agus (e) d’Airteagal 21(2) de Rialachán (AE, Euratom) 2018/1046.

—  Airteagal 14 07 02 — Tacaíocht neamh-inaisíoctha faoi MFA+ don Úcráin

Cuirtear an téacs seo a leanas leis:

Tá sé beartaithe leis an leithreasú seo go gcumhdófar méideanna breise arna gcur ar fáil ag na Ballstáit agus ag tríú tíortha agus páirtithe leasmhara, a chuirtear chun feidhme mar thacaíocht neamh-inaisíoctha i gcás ina bhforáiltear dó sin sa Mheabhrán Tuisceana atá le tabhairt i gcrích faoi Airteagal 7 den Rialachán atá beartaithe, nó i gcomhréir le Rialachán (AE) 2021/947 agus Rialachán (CE) Uimh. 1257/96 chun bearta a mhaoiniú lena mbaintear amach na cuspóirí dá dtagraítear in Airteagal 2(2)(b) go (c) den Rialachán atá beartaithe.

Bainfidh an leithreasú seo leis an méid seo a leanas go háirithe:

—  clár oibre athchóirithe a bheidh dírithe ar luathchéim ullmhúcháin an phróisis réamhaontachais, de réir mar is iomchuí, lena n-áirítear institiúidí na hÚcráine a neartú, éifeachtacht an riaracháin phoiblí a athchóiriú agus a threisiú mar aon le trédhearcacht, athchóirithe struchtúracha agus dea-rialachas ar gach leibhéal;

—  athshlánú na bhfeidhmeanna agus an bhonneagair chriticiúil agus faoiseamh do dhaoine atá i ngátar.

Ioncam sannta seachtrach a bheidh sna ranníocaíochtaí sin i gcomhréir le pointí (d) agus (e) d’Airteagal 21(2) de Rialachán (AE, Euratom) 2018/1046.

—  Comhaontaíonn an Coiste Idir-réitigh an fonóta seo a leanas a chur san áireamh i bplean bunaíochta Chúirt Iniúchóirí na hEorpa.

Cuirtear an téacs seo a leanas leis:

‘Poist bhreise (2023) (29 n-iniúchóir, nasctha le NGEU agus deonaithe go dtí 2027)’.

—  I gcomhréir le hAirteagal 15.3 den Rialachán Airgeadais, comhaontaíonn an Coiste Idir-réitigh leithreasuithe faoi chomhair gealltanas a chur ar fáil arís maidir leis an líne buiséid 01 02 02 20. Déanfar barúlacha buiséid a choigeartú dá réir sin:

—  I gcomhréir le hAirteagal 15.3 den Rialachán Airgeadais, comhaontaíonn an Coiste Idir-réitigh leithreasuithe faoi chomhair gealltanas a chur ar fáil arís maidir leis an líne buiséid 01 02 02 40. Déanfar barúlacha buiséid a choigeartú dá réir sin:

—  I gcomhréir le hAirteagal 15.3 den Rialachán Airgeadais, comhaontaíonn an Coiste Idir-réitigh leithreasuithe faoi chomhair gealltanas a chur ar fáil arís maidir leis an líne buiséid 01 02 02 50. Déanfar barúlacha buiséid a choigeartú dá réir sin:

Tá glacadh leis nach féidir le leasuithe a dhéanfaidh Parlaimint na hEorpa nó an Chomhairle raon feidhme an bhunghnímh atá ann cheana a mhodhnú ná a leathnú, ná nach féidir cur isteach ar neamhspleáchas riaracháin na n-institiúidí, agus gur féidir an beart a chumhdach leis na hacmhainní atá ar fáil.

1.7.  Ainmníocht bhuiséadach

Comhaontaítear an ainmníocht bhuiséadach a mhol an Coimisiún sa Dréachtbhuiséad, arna leasú le Litir Leasaitheach Uimh. 1/2023, agus na treoirthionscadail nua agus na réamhbhearta nua san áireamh. Tháinig an Coiste Idir-réitigh ar chomhaontú freisin maidir le líne bhuiséid nua amháin a chruthú i roinn Pharlaimint na hEorpa (Airteagal 5 0 2 — an tÚdarás um Páirtithe Polaitiúla Eorpacha agus um Fhondúireachtaí Polaitiúla Eorpacha – Luach saothair agus liúntais). I ndeireadh na dála, i gcomhréir leis an Ráiteas Airgeadais Reachtach a ghabhann leis an togra le haghaidh Rialachán ón gCoimisiún lena mbunaítear Ionstraim chun tacaíocht a thabhairt don Úcráin le haghaidh 2023 (cúnamh macrairgeadais +) arna glacadh an 9 Samhain 2022, comhaontaíonn an Coiste Idir-réitigh maidir le trí líne nua bhuiséid a chruthú i roinn an Choimisiúin Eorpaigh mar a leanas:

—  Airteagal 14 01 06 Caiteachas tacaíochta le haghaidh an Chúnaimh Macrairgeadais Plus don Úcráin (MFA+)

—  Airteagal 14 07 01 Fóirdheontas úis faoi MFA+ don Úcráin

—  Airteagal 14 07 02 Tacaíocht neamh-inaisíoctha faoi MFA+ don Úcráin

2.  Buiséad 2022

Tá Dréachtbhuiséad Leasaitheach (DAB) Uimh. 5/2022 formheasta, agus tá leasú amháin ann i gcomparáid leis an togra ón gCoimisiún: de bharr ghlacadh déanach an bhunúis dlí le haghaidh an Ghnímh um Thionscal Cosanta na hEorpa a Atreisiú trí Sholáthar Comhoibríoch (EDIRPA), ní ghlactar leis an tsuim EUR 82 972 301 i leithreasuithe faoi chomhair gealltanas a chuirtear sa chúlchiste chun na críche sin, agus ní chruthaítear an líne buiséid chomhfhreagrach 13 06 01 don bhliain airgeadais 2022.

3.  Ráitis

3.1.  Comhráiteas ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle maidir le leithreasuithe faoi chomhair íocaíochtaí

Iarrann Parlaimint na hEorpa agus an Chomhairle ar an gCoimisiún leanúint de dhlúthfhaireachán gníomhach a dhéanamh le linn na bliana 2023 ar chur chun feidhme chláir na CAInna atá ann faoi láthair agus a bhí ann roimhe sin (go háirithe i bhfo-cheannteideal 2a agus Forbairt Tuaithe). Chuige sin, iarrann Parlaimint na hEorpa agus an Chomhairle ar an gCoimisiún tíolacadh a dhéanamh, ar bhonn tráthúil, ar fhigiúirí nuashonraithe a mhéid a bhaineann le staid na himeartha agus le meastacháin maidir le leithreasuithe faoi chomhair íocaíochtaí 2023 (agus cruinneas réamhaisnéisí feabhsaithe na mBallstát á gcur i gcuntas i gcás inarb infheidhme). Má léirítear leis na figiúirí nach leor na leithreasuithe a iontráladh i mbuiséad 2023 chun na riachtanais a chumhdach, iarrann Parlaimint na hEorpa agus an Chomhairle ar an gCoimisiún réiteach iomchuí, inter alia dréachtbhuiséad leasaitheach a thíolacadh a luaithe is féidir, d’fhonn lamháil do Pharlaimint na hEorpa agus don Chomhairle aon chinntí is gá a dhéanamh a luaithe is féidir gan moill mhíchuí i gcás riachtanais a bhfuil bonn cirt leo. I gcás inarb infheidhme, cuirfidh Parlaimint na hEorpa agus an Chomhairle i gcuntas práinn an ábhair, lena ngiorrófar an tréimhse 8 seachtaine le haghaidh cinnidh má mheastar gur gá sin. Is amhlaidh an cás mutatis mutandis má léirítear leis na figiúirí go bhfuil na leithreasuithe a iontráladh i mbuiséad 2023 níos airde ná mar is gá.

3.2.  Ráiteas comhpháirteach ó Pharlaimint na hEorpa, ón gComhairle agus ón gCoimisiún maidir le maoiniú an Ghnímh Eorpaigh um Shliseanna agus an Chláir um nascacht shlán spásbhunaithe

Aithníonn na trí institiúid go mbeidh maoiniú an Ghnímh Eorpaigh um Shliseanna agus an Chláir um nascacht shlán spásbhunaithe ag brath ar thoradh deiridh na caibidlíochta reachtaí leanúnaí. I bhfianaise théacs deiridh na Rialachán formheasta agus na Ráiteas Airgeadais Reachtach a ghabhann leo, iarrann Parlaimint na hEorpa agus an Chomhairle ar an gCoimisiún na haistrithe is gá nó dréachtbhuiséad leasaitheach a chur faoi bhráid an údaráis bhuiséadaigh gan mhoill chun a áirithiú go gcuirfear méid leordhóthanach leithreasuithe ar fáil lena n-úsáid sa bhliain airgeadais 2023.

I gcás ina dtiocfadh Parlaimint na hEorpa agus an Chomhairle ar chomhaontú maidir le maoiniú an Ghnímh Eorpaigh um Shliseanna lena n-áirítear úsáid na leithreasuithe atá le cur ar fáil arís bunaithe ar Airteagal 15(3) den Rialachán Airgeadais maidir le Fís Eorpach, áireofar modhnú den sórt sin i ndréachtbhuiséad leasaitheach.

3.3.  Ráiteas comhpháirteach ó Pharlaimint na hEorpa, ón gComhairle agus ón gCoimisiún maidir leis an gcibearshlándáil

Tá an chibearshlándáil láidir chomhordaithe ríthábhachtach do leanúnachas gnó institiúidí agus chomhlachtaí an Aontais, go háirithe roimh thoghcháin Pharlaimint na hEorpa in 2024. Aithníonn na trí institiúid an gá atá le hacmhainneacht lárnach chun aghaidh a thabhairt ar bhagairtí agus ar theagmhais chibearshlándála. Cur chuige comhordaithe an cur chuige is costéifeachtaí agus is féidir leis an gcur chuige sin ardleibhéal cosanta a thabhairt do chách, na daoine is leochailí san áireamh.

Aithníonn na trí institiúid go bhfuil gá le hacmhainní leordhóthanacha cibearshlándála laistigh de gach institiúid agus, go háirithe, san Fhoireann Phráinnfhreagartha Ríomhaire d’institiúidí, comhlachtaí agus gníomhaireachtaí an Aontais (CERT-EU).

Iarrtar ar an gCoimisiún, i ndlúthchomhar le CERT-EU agus leis na hinstitiúidí eile, measúnú a tharraingt suas, faoi lár 2030, i ndáil leis an ngá atá le poist chibearshlándála laistigh de CERT-EU agus ar fud na n-institiúidí uile agus i ndáil le sainordú CERT-EU.

Iarrann an t-údarás buiséadach ar institiúidí an Aontais oibriú i gcomhar le chéile chun an chibearshlándáil a neartú ar fud institiúidí uile an Aontais. Tar éis an mheasúnaithe ón gCoimisiún, ba cheart na hacmhainní le haghaidh na cibearshlándála dá bhforáiltear i mbuiséad 2023 d’institiúidí uile an Aontais a chur ar fáil ar bhealach comhordaithe chun cosaint na n-institiúidí a uasmhéadú, go háirithe, ach ní go heisiach, trí atreisiú na hacmhainneachta lárnaí cibearshlándála.

Tá an méid sin gan dochar d’aon úsáid a bhaineann CERT-EU as acmhainní daonna agus buiséadacha na n-institiúidí rannpháirteacha de thoradh an chomhaontaithe ar an Togra le haghaidh Rialachán ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle lena leagtar síos bearta le haghaidh ardleibhéal cibearshlándála coiteann in institiúidí, comhlachtaí, oifigí agus gníomhaireachtaí an Aontais (COM(2022) 122 final).

3.4.  Ráiteas ón gCoimisiún Eorpach maidir leis an Athbhreithniú ar an gCreat Airgeadais Ilbhliantúil

Déanfaidh an Coimisiún measúnú ar inbhuanaitheacht uasteorainneacha agus fho-uasteorainneacha caiteachais cheannteidil uile chreat airgeadais ilbhliantúil (CAI) 2021-2027 i gcomhthéacs an athbhreithnithe mheántéarma ar Rialachán CAI, athbhreithniú a bhfuil sé beartaithe aige a dhéanamh faoi lár 2023, de réir mar a leagtar amach i gclár oibre an Choimisiúin do 2023.

(1) Téacsanna arna nglacadh, P9_TA(2022)0366. (2) IO L 424, 15.12.2020, lch. 1. (3) IO L 193, 30.7.2018, lch. 1. (4) IO L 433 I, 22.12.2020, lch. 11. (5) IO L 433 I, 22.12.2020, lch. 28. (6) Rialachán (AE, Euratom) 2018/1046 ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle an 18 Iúil 2018 maidir leis na rialacha airgeadais is infheidhme maidir le buiséad ginearálta an Aontais (IO L 193, 30.7.2018, lch. 1).

Rún reachtach ó Pharlaimint na hEorpa an 23 Samhain 2022 ar an togra le haghaidh Cinneadh ón gComhairle lena leasaítear Cinneadh (AE, Euratom) 2020/2053 maidir le córas acmhainní dílse an Aontais Eorpaigh (COM(2021)0570 – C9-0034/2022 – 2021/0430(CNS))

P9_TA(2022)0404 A9-0266/2022

(An nós imeachta reachtach speisialta – comhairliúchán)

Tá Parlaimint na hEorpa,

–  ag féachaint don togra ón gCoimisiún chuig an gComhairle (COM(2021)0570),

–  ag féachaint don Teachtaireacht ón gCoimisiún maidir leis an gcéad ghlúin eile d’acmhainní dílse le haghaidh bhuiséad an Aontais (COM(2021)0566),

–  ag féachaint d’Airteagal 311 den Chonradh ar Fheidhmiú an Aontais Eorpaigh agus d’Airteagal 106a den Chonradh ag bunú an Chomhphobail Eorpaigh do Fhuinneamh Adamhach, ar dá bhun a chuaigh an Chomhairle i gcomhairle le Parlaimint na hEorpa (C9‑0034/2022),

–  ag féachaint do Chomhaontú Idirinstitiúideach idir Parlaimint na hEorpa, an Chomhairle agus an Coimisiún Eorpach an 16 Nollaig 2020 maidir leis an smacht buiséadach, le comhar in ábhair bhuiséadacha agus le bainistíocht fhónta airgeadais, agus maidir le hacmhainní dílse nua, lena n-áirítear treochlár chun acmhainní dílse nua a thabhairt isteach(1),

–  ag féachaint do rún reachtach uaithi an 16 Meán Fómhair 2020 ar an dréachtchinneadh ón gComhairle maidir le córas acmhainní dílse an Aontais Eorpaigh(2),

–  ag féachaint do na leasuithe uaithi a glacadh an 22 Meitheamh 2022 ar an togra le haghaidh treoir lena n-athbhreithnítear Córas Trádála Astaíochtaí an Aontais Eorpaigh(3),

–  ag féachaint do na leasuithe uaithi a glacadh an 22 Meitheamh 2022 ar an togra le haghaidh rialachán lena mbunaítear sásra coigeartaithe carbóin ar theorainneacha(4),

–  ag féachaint do Riail 82 dá Rialacha Nós Imeachta,

–  ag féachaint don seasamh i bhfoirm leasuithe ón gCoiste um Ghnóthaí Eacnamaíochta agus Airgeadaíochta,

–  ag féachaint do na litreacha ón gCoiste um an gComhshaol, um Shláinte Phoiblí agus um Shábháilteacht Bia agus ón gCoiste um Ghnóthaí Bunreachtúla,

–  ag féachaint don tuarascáil ón gCoiste um Buiséid (A9-0266/2022),

1.  ag formheas an togra ón gCoimisiún arna leasú;

2.  á iarraidh ar an gComhairle a chur in iúl do Pharlaimint na hEorpa má tá sé ar intinn aici imeacht ón téacs atá formheasta ag an bParlaimint;

3.  á iarraidh ar an gComhairle dul i gcomhairle leis an bParlaimint má tá sé ar intinn aici an togra ón gCoimisiún a leasú go substaintiúil;

4.  á threorú dá hUachtarán a seasamh a chur ar aghaidh chuig an gComhairle, chuig an gCoimisiún agus chuig na parlaimintí náisiúnta.

Téacs arna mholadh ag an gCoimisiún   Leasú Leasú 1 Togra le haghaidh rialacháin Aithris 1 a (nua) (1a)  Is céim thábhachtach é an Cinneadh sin, i gcomhréir le Comhaontú Idirinstitiúideach an 16 Nollaig 2020 atá ceangailteach ó thaobh dlí de, chun treochlár d’acmhainní dílse nua a chur chun feidhme; tá tionscnaimh bhreise chomhlántacha le leanúint ina dhiaidh sin, rud a áiritheoidh go mbeidh na fáltais nua leordhóthanach ar a laghad chun an t-ús a íoc agus i gcomhair phríomhshuim fhiacha NGEU agus go mbeidh impleachtaí dáileacháin airgeadais an bhascaeid inghlactha ag na Ballstáit uile. Ní mór méid leormhaith acmhainní dílse nua a bheith ann chun maoiniú inbhuanaithe bhuiséad bliantúil an Aontais a áirithiú ar bhonn fadtéarmach lena n-áirítear do thosaíochtaí nua an Aontais agus Ionstraim Théarnaimh an Aontais Eorpaigh a aisíoc chun ciorruithe ar chláir agus ar bheartais de chuid an Aontais atá ann cheana a sheachaint. Leasú 2 Togra le haghaidh rialacháin Aithris 2 a (nua) (2a)   Is gá an leibhéal ioncaim a mhéadú trí acmhainní dílse nua chun freastal ar chostais aisíocaíochta NGEU agus ar an gCiste Aeráide Sóisialta atá le comhtháthú sa CAI chomh maith le rannchuidiú le spriocanna beartais an Aontais a bhaint amach san fhadtéarma. Ó thaobh an dlí agus na teicneolaíochta de, áfach, is ioncam ginearálta a bheidh sna trí acmhainn dílse nua agus prionsabal uilíochais an ioncaim á chomhlíonadh go hiomlán. Leasú 3 Togra le haghaidh rialacháin Aithris 2 b (nua) (2b)   Ní mór don Choimisiún tuilleadh gníomhaíochtaí tráthúla a dhéanamh mura nglacfar na hacmhainní dílse nua atá beartaithe nó mura ngineann siad an leibhéal ioncaim a bhfuiltear ag súil leis do bhuiséad an Aontais. I gcomhréir le Comhaontú Idirinstitiúideach an 16 Nollaig 2020 atá ceangailteach ó thaobh dlí de, táthar ag súil go dtíolacfaidh an Coimisiún togra le haghaidh an dara ciseán d’acmhainní dílse nua faoi dheireadh 2023, lena bhféadfaí cáin ar idirbhearta airgeadais agus acmhainn dhílis atá nasctha leis an earnáil chorparáideach a áireamh. Leasú 4 Togra le haghaidh cinnidh Aithris 5 (5)  Chun tionchar ró-chúlchéimnitheach ar na ranníocaíochtaí ón trádáil astaíochtaí a sheachaint, ba cheart ranníocaíocht uasta a leagan síos le haghaidh na mBallstát incháilithe. Le haghaidh na tréimhse 2023 go 2027, tá na Ballstáit incháilithe má tá an t-ollioncam náisiúnta per capita, arna thomhas i gcaighdeán cumhachta ceannaigh agus arna ríomh ar bhonn fhigiúirí an Aontais le haghaidh 2020, má tá an t-ollioncam náisiúnta per capita sin faoi bhun 90 % den mheán san Aontas. Le haghaidh na tréimhse 2028 go 2030, ba cheart an t-ollioncam náisiúnta per capita in 2025 a úsáid. Ba cheart an ranníocaíocht uasta a leagan síos trí sciar na mBallstát san acmhainn dhílis atá bunaithe ar thrádáil iomlán astaíochtaí a chur i gcomparáid le sciar na mBallstát sin in ollioncam náisiúnta an Aontais. Ba cheart ranníocaíocht íosta a leagan síos le haghaidh na mBallstát uile ar lú a sciar de mhéid iomlán na n-acmhainní dílse bunaithe ar CTA ná 75 % dá sciar d’ollioncam náisiúnta an Aontais. (5)  Chun tionchar ró-chúlchéimnitheach ar na ranníocaíochtaí ón trádáil astaíochtaí a sheachaint, ba cheart ranníocaíocht uasta a leagan síos le haghaidh na mBallstát incháilithe go dtí 2030. Le haghaidh na tréimhse 2023 go 2027, tá na Ballstáit incháilithe má tá an t-ollioncam náisiúnta per capita, arna thomhas i gcaighdeán cumhachta ceannaigh agus arna ríomh ar bhonn fhigiúirí an Aontais le haghaidh 2020, má tá an t-ollioncam náisiúnta per capita sin faoi bhun 90 % den mheán san Aontas. Le haghaidh na tréimhse 2028 go 2030, ba cheart an t-ollioncam náisiúnta per capita in 2025 a úsáid. Ba cheart an ranníocaíocht uasta a leagan síos trí sciar na mBallstát san acmhainn dhílis atá bunaithe ar thrádáil iomlán astaíochtaí a chur i gcomparáid le sciar na mBallstát sin in ollioncam náisiúnta an Aontais. Ba cheart ranníocaíocht íosta a leagan síos le haghaidh na mBallstát uile ar lú a sciar de mhéid iomlán na n-acmhainní dílse bunaithe ar CTA ná 75 % dá sciar d’ollioncam náisiúnta an Aontais. Leasú 5 Togra le haghaidh rialacháin Aithris 7 (7)  I mí Dheireadh Fómhair 2021, le Creat Cuimsitheach na hEagraíochta um Chomhar agus Forbairt Eacnamaíochta agus G20 um Chreimeadh an Bhoinn agus Aistriú Brabúis, thángthas ar chomhaontú maidir le 25 % de bhrabúis iarmharacha na bhfiontar mór ilnáisiúnta os cionn na tairsí brabúsachta de 10 % a leithdháileadh ar na dlínsí margaidh rannpháirteacha (‘Comhaontú Cholún 1 faoi Chreat Cuimsitheach ECFE/G20’). Is é ba cheart a bheith san acmhainn dhílis glaoráta aonfhoirmeach a chur i bhfeidhm maidir leis an sciar de bhrabúis iarmharacha na bhfiontar ilnáisiúnta a athdháiltear ar na Ballstáit [de bhun na Treorach maidir le cur chun feidhme an chomhaontaithe dhomhanda maidir le cearta chun cánachais a athdháileadh.] (7)  I mí Dheireadh Fómhair 2021, le Creat Cuimsitheach na hEagraíochta um Chomhar agus Forbairt Eacnamaíochta agus G20 um Chreimeadh an Bhoinn agus Aistriú Brabúis, thángthas ar chomhaontú maidir le 25 % de bhrabúis iarmharacha na bhfiontar mór ilnáisiúnta os cionn na tairsí brabúsachta de 10 % a leithdháileadh ar na dlínsí margaidh rannpháirteacha (‘Comhaontú Cholún 1 faoi Chreat Cuimsitheach ECFE/G20’). Is é ba cheart a bheith san acmhainn dhílis glaoráta aonfhoirmeach a chur i bhfeidhm maidir leis an sciar de bhrabúis iarmharacha na bhfiontar ilnáisiúnta a athdháiltear ar na Ballstáit [de bhun na Treorach maidir le cur chun feidhme an chomhaontaithe dhomhanda maidir le cearta chun cánachais a athdháileadh, a luaithe agus a ghlacfar í]. Leasú 6 Togra le haghaidh rialacháin Aithris 7 a (nua) (7a)  Tá sé d’aidhm ag ECFE go dtiocfaidh an Coinbhinsiún Iltaobhach lena gcuirtear chun feidhme Comhaontú Cholún 1 faoi Chreat Cuimsitheach ECFE/G20 i bhfeidhm in 2024. Mar sin féin, ós rud é nach ráthaítear go fóill é go ndéanfaidh tríú tíortha tábhachtacha áirithe Comhaontú Cholún 1 faoi Chreat Cuimsitheach ECFE/G20 a chur chun feidhme go rathúil ar an leibhéal idirnáisiúnta, is gá don Choimisiún agus do na Ballstáit athmheasúnú rialta a dhéanamh ar an gcás. I gcás ina mbeidh easpa shoiléir dul chun cinn faoi dheireadh 2023, ba cheart don Choimisiún togra reachtach a thíolacadh do thobhach digiteach nó beart comhchosúil. Ba cheart tobhach digiteach den sórt sin nó na fáltais a eascraíonn as beart comhchosúil a mheas ansin mar acmhainn dhílis de chuid an Aontais chun ioncaim a ghiniúint faoi 2026. Leasú 7 Togra le haghaidh rialacháin Aithris 8 a (nua) (8a)  Meastar go mbeidh ioncam do bhuiséad an Aontais ar bhonn na dtograí ón gCoimisiún maidir le cur chun feidhme Chomhaontú Cholún 1 faoi Chreat Cuimsitheach ECFE/G20 idir EUR 2.5 billiún agus EUR 4 bhilliún in aghaidh na bliana. Leasú 8 Togra le haghaidh rialacháin Aithris 8 b (nua) (8b)  Tar éis dul i gcomhairle le Parlaimint na hEorpa, tá gá le haontoilíocht sa Chomhairle chun an Cinneadh seo a ghlacadh. Ba cheart go dtiocfadh an Cinneadh seo i bhfeidhm tar éis do na Ballstáit na nósanna imeachta a chomhlánú lena fhormheas i gcomhréir lena rialacha bunreachtúla faoi seach. Leasú 9 Togra le haghaidh cinnidh Airteagal 1 – mír 1 – pointe 1 – pointe b Cinneadh (AE, Euratom) 2020/2053 Airteagal 2 – mír 1 – pointe f ‘(f) glaoráta aonfhoirmeach a chur i bhfeidhm atá cothrom le 75 % de na hioncaim ó dhíolacháin dheimhnithe an tsásra um choigeartú carbóin ar theorainneacha a bhunaítear le Rialachán (AE) [XXX] ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle18 . ‘(f) glaoráta aonfhoirmeach a chur i bhfeidhm atá cothrom le 100 % de na hioncaim ó dhíolacháin dheimhnithe an tsásra um choigeartú carbóin ar theorainneacha a bhunaítear le Rialachán (AE) [XXX] ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle18. _________________ _________________ 18 Rialachán (AE) [XXX] ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle maidir leis an sásra um choigeartú carbóin ar theorainneacha. 18 Rialachán (AE) [XXX] ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle maidir leis an sásra um choigeartú carbóin ar theorainneacha. Leasú 10 Togra le haghaidh rialacháin Airteagal 2 a (nua) Airteagal 2a Athbhreithniú I gcás nach mbeidh próiseas le haghaidh dhaingnú Chomhaontú Cholún 1 faoi Chreat Cuimsitheach ECFE/G20 tosaithe i dtairseach chriticiúil tíortha mar a shainítear sa Choinbhinsiún Iltaobhach, molfaidh an Coimisiún acmhainn dhílis nua a bhaineann leis an margadh aonair, amhail tobhach digiteach nó beart comhchosúil, chun ioncaim a ghiniúint faoi 2026.

(1) IO L 433 I, 22.12.2020, lch. 28. (2) Téacsanna arna nglacadh, P9_TA(2020)0220. (3) Téacsanna arna nglacadh, P9_TA(2022)0246. (4) Téacsanna arna nglacadh, P9_TA(2022)0248.

Rún ó Pharlaimint na hEorpa an 23 Samhain2022 maidir le cónaidhm na Rúise a aithint mar stát is urraitheoir ar an sceimhlitheoireacht(2022/2896(RSP))

P9_TA(2022)0405 RC-B9-0482/2022

Níl an téacs seo ar fáil as Gaeilge faoi láthair

Moladh ó Pharlaimint na hEorpa an 23 Samhain 2022 chuig an gComhairle, chuig an gCoimisiún, chuig Leas-Uachtarán an Choimisiúin / Ardionadaí an Aontais do Ghnóthaí Eachtracha agus don Bheartas Slándála maidir le straitéis nua AE don mhéadú (2022/2064(INI))

P9_TA(2022)0406 A9-0251/2022

Tá Parlaimint na hEorpa,

–  ag féachaint d’Airteagal 49 den Chonradh ar an Aontas Eorpach (CAE),

–   ag féachaint do chonclúidí ón uachtaránacht ó chruinniú na Comhairle Eorpaí a tionóladh i gCóbanhávan an 21 agus an 22 Meitheamh 1993, ar a dtugtar freisin Critéir Chóbanhávan,

–   ag féachaint do na conclúidí ón gComhairle Gnóthaí Ginearálta an 29 agus 30 Aibreán 1997 maidir le cur i bhfeidhm na coinníollachta d’fhonn forbairt a dhéanamh ar straitéis chomhleanúnach de chuid an Aontais don chaidreamh le tíortha i réigiún na mBalcán Thiar,

–  ag féachaint don dearbhú a glacadh ag Cruinniú Mullaigh AE-na mBalcán Thiar a reáchtáladh in Thessaloniki an 21 Meitheamh 2003, maidir leis an ionchas i dtaobh thíortha na mBalcán Thiar a dhul isteach san Aontas Eorpach,

–  ag féachaint do Phróiseas Bheirlín, a seoladh an 28 Lúnasa 2014,

–  ag féachaint do na rúin uaithi roimhe seo maidir leis an ábhar, go háirithe rún an 24 Deireadh Fómhair 2019 maidir le tús a chur le caibidlíocht aontachais leis an Macadóin Thuaidh agus leis an Albáin(1), don mholadh uaithi an 19 Meitheamh 2020 chuig an gComhairle, chuig an gCoimisiún agus chuig Leas-Uachtarán an Choimisiúin/Ardionadaí an Aontais do Ghnóthaí Eachtracha agus don Bheartas Slándála maidir leis na Balcáin Thiar, tar éis chruinniú mullaigh 2020(2), do na rúin uaithi maidir le tuarascálacha 2021 ón gCoimisiún maidir le tíortha an mhéadaithe, agus don rún uaithi an 23 Meitheamh 2022 maidir le stádas mar iarrthóir na hÚcráine, Phoblacht na Moldóive agus na Seoirse(3),

–  ag féachaint do Straitéis Dhomhanda AE 2016, lena sonraítear gurb ionann beartas inchreidte um méadú agus infheistíocht straitéiseach i slándáil agus rathúnas na hEorpa, agus go bhfuil rannchuidiú mór i leith na síochána déanta cheana ag an straitéis i réigiúin a bhí léirscriosta ag an gcogaíocht roimhe seo,

–   ag féachaint do theachtaireacht ón gCoimisiún an 6 Feabhra 2018 dar teideal ‘A credible enlargement perspective for and enhanced EU engagement with the Western Balkans’ [Peirspictíocht inchreidte faoi mhéadú le haghaidh na mBalcán Thiar agus rannpháirtíocht fheabhsaithe ón Aontas leis na Balcáin Thiar] (COM(2018)0065),

–  ag féachaint do theachtaireacht ón gCoimisiún an 5 Feabhra 2020 dar teideal ‘Enhancing the accession process – A credible EU perspective for the Western Balkans’ [An próiseas aontachais a fheabhsú – Peirspictíocht inchreidte AE do na Balcáin Thiar] (COM(2020)0057),

–   ag féachaint do chruinnithe mullaigh AE-na Balcáin Thiar a tionóladh i Sóifia agus Ságrab an 17 Bealtaine 2018 agus an 6 Bealtaine 2020, agus dá ndearbhuithe faoi seach,

–  ag féachaint do Dhearbhú Brdo, a glacadh ag Cruinniú Mullaigh idir an tAontas Eorpach agus na Balcáin Thiar an 6 Deireadh Fómhair 2021,

–   ag féachaint do chonclúidí ón gComhairle Eorpach an 24 agus an 25 Márta 2022,

–  ag féachaint do na conclúidí ón gComhairle Eorpach an 30 Bealtaine 2022 maidir leis an Úcráin, le Poblacht na Moldóive agus leis an tSeoirsia,

–  ag féachaint do na hiarratais ar bhallraíocht AE a chuir an Úcráin, an Mholdóiv agus an tSeoirsia isteach agus do na tuairimí fabhracha gaolmhara ón gCoimisiún agus do na conclúidí ón gComhairle Eorpach, eadhon iad siúd an 23 agus an 24 Meitheamh 2022 maidir leis an Eoraip i gcoitinne, an Úcráin, iarratais ar bhallraíocht na hÚcráine, Phoblacht na Moldóive agus na Seoirsia, na Balcáin Thiar, saincheisteanna eacnamaíocha, an Chomhdháil ar Thodhchaí na hEorpa agus an caidreamh seachtrach, lenar tugadh stádas mar thír is iarrthóir don Úcráin agus do Phoblacht na Moldóive agus lenar cuireadh in iúl go rabhthas réidh chun an rud céanna a dhéanamh don tSeoirsia,

–  ag féachaint do chonclúidí ón gComhairle an 26 Meitheamh 2018, an 18 Meitheamh 2019, an 25 Márta 2020 agus an 14 Nollaig 2021 maidir leis an méadú agus maidir leis an bpróiseas cobhsaíochta agus comhlachais, do chonclúidí ón gComhairle an 15 Iúil 2019 agus an 14 Deireadh Fómhair 2019 maidir le gníomhaíochtaí druileála neamhdhleathacha Türkiye sa Mheánmhuir Thoir, do chonclúidí ón gComhairle Eorpach an 12 Nollaig 2019, an 1 agus an 2 Deireadh Fómhair 2020 agus an 15 agus an 16 Deireadh Fómhair 2020, do ráiteas ó airí gnóthaí eachtracha an Aontais an 15 Bealtaine 2020 agus do phríomhthorthaí fhíschomhdháil na n-airí dar dáta an 14 Lúnasa 2020 maidir leis an staid sa Mheánmhuir Thoir, agus do thoradh chruinniú neamhfhoirmiúil airí gnóthaí eachtracha an Aontais in Gymnich an 27 agus an 28 Lúnasa 2020,

–  ag féachaint don Chomhaontú Comhlachais idir an tAontas Eorpach agus a Bhallstáit, de pháirt amháin, agus an Úcráin, den pháirt eile(4), lena n-áirítear Limistéar Domhain agus Cuimsitheach Saorthrádála, a tháinig an bhfeidhm an 1 Meán Fómhair 2017, agus don Chlár Oibre Comhlachais a ghabhann leis,

–  ag féachaint do Rialachán (AE) 2021/1529 ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle an 15 Meán Fómhair 2021 lena mbunaítear an Ionstraim um Chúnamh Réamhaontachais (IPA III)(5),

–  ag féachaint do theachtaireacht ón gCoimisiún an 6 Deireadh Fómhair 2020 dar teideal ‘An Economic and Investment Plan for the Western Balkans’ [Plean Eacnamaíoch agus Infheistíochta do na Balcáin Thiar] (COM(2020)0641),

–  ag féachaint do thuarascáil speisialta ó Chúirt Iniúchóirí na hEorpa 01/2022 an 10 Eanáir 2022 dar teideal EU support for the rule of law in the Western Balkans: despite efforts, fundamental problems persist [Tacaíocht AE don smacht reachta sna Balcáin Thiar: in ainneoin na n-iarrachtaí atá déanta, tá fadhbanna bunúsacha fós ann],

–  ag féachaint do thuarascáil speisialta ó Chúirt Iniúchóirí na hEorpa 09/2021 an 3 Meitheamh 2021 dar teideal ‘Disinformation affecting the EU: tackled but not tamed’ [Bréagaisnéis lena ndéantar difear don Aontas: tugadh fúithi ach ní bhfuarthas smacht uirthi fós],

–  ag féachaint don teachtaireacht ón gCoimisiún an 19 Deireadh Fómhair 2021 dar teideal ‘2021 Communication on EU Enlargement Policy’ [Teachtaireacht 2021 maidir le Beartas AE um Méadú] COM(2021)0644,

–  ag féachaint do chonclúidí ón gComhairle an 13 Iúil 2020 dar teideal ‘Promoting values and rules-based pan-European cooperation and supporting a reinvigorated Council of Europe’ [Luacha agus comhar uile-Eorpach atá bunaithe ar rialacha a chur chun cinn agus tacú le Comhairle na hEorpa a athbheochan],

–  ag féachaint don Chompás Straitéiseach don tSlándáil agus don Chosaint a d’fhormheas an Chomhairle go foirmiúil an 21 Márta 2022,

–  ag féachaint don chomhaontú polaitiúil an 12 Meitheamh 2022 maidir le prionsabail chun a áirithiú go mbeidh an Bhoisnia agus an Heirseagaivéin feidhmiúil agus go rachaidh sí chun cinn ar an gconair Eorpach,

–  ag féachaint do rún uaithi an 17 Feabhra 2022 maidir le cur chun feidhme an chomhbheartais eachtraigh agus slándála – tuarascáil bhliantúil 2021(6),

–  ag féachaint do rún uaithi an 9 Meitheamh 2022 maidir leis an iarraidh ar Choinbhinsiún chun athbhreithniú a dhéanamh ar na Conarthaí(7),

–  ag féachaint do mholadh uaithi an 8 Meitheamh 2022 chuig an gComhairle agus chuig Leas-Uachtarán an Choimisiúin / Ardionadaí an Aontais do Ghnóthaí Eachtracha agus don Bheartas Slándála maidir le Beartas Eachtrach, Slándála agus Cosanta AE tar éis chogadh ionsaithe na Rúise i gcoinne na hÚcráine(8),

–  ag féachaint do Riail 118 dá Rialacha Nós Imeachta,

–  ag féachaint do thuarascáil ón gCoiste um Ghnóthaí Eachtracha (A9-0251/2022),

A.  de bhrí gurb é an méadú an ionstraim beartais eachtraigh is éifeachtaí de chuid an Aontais agus go bhfuil sé ar cheann de na beartais is rathúla de chuid an Aontais, agus gur infheistíocht straitéiseach, dírithe ar an todhchaí gheopholaitiúil, é i síocháin, slándáil, cobhsaíocht agus rathúnas ar mhór-roinn na hEorpa; de bhrí, i bhfianaise bhagairt mhéadaitheach na Rúise ar shíocháin agus ar chobhsaíocht na hEorpa, go bhfuil beartas feabhsaithe um méadú fós ar an uirlis gheopholaitiúil is láidre atá ar fáil don Aontas;

B.  de bhrí gur próiseas é an méadú a théann chun tairbhe do chách agus gur ionstraim an-éifeachtach agus rathúil é chun borradh a chur faoi na hathchóirithe riachtanacha laistigh den Aontas agus i dtíortha is iarrthóirí araon, lena gcabhraítear le claochlú daonlathach a spreagadh; de bhrí gur laghdaíodh a éifeachtacht thar na blianta mar gheall ar mhainneachtain an Aontais a ghealltanais féin a chomhlíonadh;

C.  de bhrí nár cheart breathnú ar an mbeartas um méadú mar phróiseas polaitiúil, riaracháin nó teicneolaíoch amháin, ach gur cheart dó a bheith níos dinimiciúla agus níos dírithe ar fhor-rochtain, ós rud é gurb é atá i gceist le caibidlíocht aontachais luachanna agus beartais an Aontais a aistriú agus a threisiú de réir a chéile i dtíortha is iarrthóirí;

D.  de bhrí go bhfuil an tAontas tiomanta do thacaíocht a thabhairt do thíortha is iarrthóirí agus do thíortha a d’fhéadfadh a bheith ina n-iarrthóirí ar bhallraíocht san Aontas agus a bhfuil luachanna coiteanna AE acu; de bhrí gurb é an tAontas i gcónaí an comhpháirtí trádála is mó atá acu agus an soláthraí is mó infheistíochta agus cúnaimh airgeadais trí IPA III, tríd an bPlean Eacnamaíoch agus Infheistíochta do na Balcáin Thiar, tríd an Ionstraim um Chomharsanacht, Forbairt agus Comhar Idirnáisiúnta (NDICI) — an Eoraip Dhomhanda, agus trí chúnamh macra-airgeadais;

E.  de bhrí gur cheart don Aontas machnamh cuimsitheach a dhéanamh ar inchreidteacht agus éifeachtacht a bheartais um méadú, agus é féin á athchóiriú agus á neartú aige, go háirithe feidhmiú a chuid institiúidí, a bheartais agus a nósanna imeachta vótála;

F.  de bhrí go bhfuil géarghá le spreagadh, tiomantas polaitiúil agus fís nua, atá sainithe go soiléir agus dírithe go straitéiseach, go polaitiúil agus go geopholaitiúil chun an status quo a shárú, chun aghaidh a thabhairt ar an easpa tola polaitiúla atá ag an Aontas le deich mbliana anuas agus chun borradh a chur faoin bpróiseas um méadú laistigh den Aontas agus sna tíortha is iarrthóirí go háirithe, agus a leanúnachas, a chomhsheasmhacht, a inchreidteacht agus a thionchar á n-áirithiú ag an am céanna, ag baint amach torthaí nithiúla sna tíortha atá mar chuid de phróiseas an mhéadaithe trí athchóirithe nithiúla a chur chun feidhme agus tagarmharcanna mhodheolaíocht nua an mhéadaithe a bhaint amach;

G.  de bhrí go bhfuil Parlaimint na hEorpa fós ina comhpháirtí iontaofa do thíortha aontachais agus go dtacaíonn sí le próiseas an mhéadaithe, lena gcumasaítear athchóirithe institiúideacha agus socheacnamaíocha ar mhaithe leis na saoránaigh;

H.  de bhrí, mar gheall ar bhacainní inmheánacha le blianta beaga anuas, gur lig an Chomhairle síos tíortha an mhéadaithe tríd an bpróiseas aontachais a bhlocáil agus gan gealltanais sheanbhunaithe an Aontais a chomhlíonadh, rud a d’fhág go raibh moill ar thús na gcainteanna aontachais leis an Albáin agus leis an Macadóin Thuaidh, chomh maith le léirscaoileadh víosaí don Chosaiv, in ainneoin gur bhain siad amach na tagarmharcanna riachtanacha, mar a dheimhnigh an Coimisiún féin; de bhrí go bhfuil folús cruthaithe ag easpa rannpháirtíochta agus inchreidteachta an Aontais le blianta beaga anuas, rud a d’fhág spás don Rúis, don tSín agus do thríú gníomhaithe urchóideacha eile;

I.  de bhrí go bhfuil dul chun cinn teoranta ann freisin mar gheall ar easpa fíorthola polaitiúla ó thaobh na gceannairí polaitiúla i dtíortha an mhéadaithe chun athchóirithe bunúsacha a chur chun cinn, ó tharla nach raibh na dearbhuithe a rinne siad i gcónaí i gcomhréir le leibhéal na n-athchóirithe i bpróiseas aontachais na dtíortha faoi seach;

J.  de bhrí nach mór an beartas um méadú a thabhairt cothrom le dáta chun go mbeidh sé níos solúbtha, níos dinimiciúla agus níos tairbhí, trí aird a thabhairt ar na réaltachtaí polaitiúla agus ar an gcomhthéacs geopholaitiúil nua a cruthaíodh le cogadh ionsaithe na Rúise i gcoinne na hÚcráine, agus an próiseas aontachais bunaithe ar fhiúntas á choinneáil ar bun ag an am céanna; de bhrí, chun go mbeidh sé níos éifeachtaí, go gcaithfidh beartas um méadú an Aontais díriú go tréan ar na saincheisteanna bunúsacha – an smacht reachta, caighdeáin dhaonlathacha, athchóirithe eacnamaíocha, cearta agus saoirsí bunúsacha – agus na tíortha is iarrthóirí a chéimniú isteach de réir a chéile in earnálacha éagsúla de lánpháirtiú an Aontais, ag bogadh go feiceálach agus i gcónaí i dtreo ballraíocht iomlán chun an móiminteam don athchóiriú a choinneáil i dtíortha is iarrthóirí agus i dtíortha is iarrthóirí ionchasacha;

K.  de bhrí gur cheart straitéis nua um méadú an Aontais a bheith bunaithe go docht ar sheasamh le prionsabal gach tíre a bheith in ann a conair féin a roghnú gan bhac, agus na ceachtanna a foghlaimíodh sa phróiseas leanúnach le tíortha na mBalcán Thiar agus Chomhpháirtíocht an Oirthir á gcur san áireamh; de bhrí nár cheart cead a thabhairt do thríú páirtithe dúmhál ná bagairt a dhéanamh ar an Aontas trína mhaíomh go bhfuil méadú an Aontais spriocdhírithe ina gcoinne;

L.  de bhrí go bhfuil dúshláin ann do thíortha aontachais an Aontais, ar dúshláin iad a eascraíonn as cur isteach eachtrach urchóideach agus as feachtais bhréagaisnéise; de bhrí gur léirigh forbairtí san am atá thart go mbaineann costas suntasach straitéiseach leis an neamh-mhéadú agus gur féidir leis an bonn a bhaint ón tslándáil agus ón gcobhsaíocht ar an mór-roinn seo againne;

M.  de bhrí gur ardán iontaofa leanúnach í an chomhpháirtíocht thrasatlantach chun tacú le méadú an Aontais; de bhrí go bhfuil tábhacht na comhpháirtíochta sin dearbhaithe arís ag cogadh ionsaithe na Rúise i gcoinne na hÚcráine;

N.  de bhrí gur spreag cogadh ionsaithe na Rúise i gcoinne na hÚcráine trí thír a bhfuil Comhaontuithe Comhlachais acu leis an Aontas – an Úcráin, an tSeoirsia agus an Mholdóiv – iarratais ar bhallraíocht a chur isteach, lena gcuirtear in iúl gur mian lena bpobail maireachtáil i dtíortha saora agus daonlathacha atá fréamhaithe go daingean sa teaghlach Eorpach; de bhrí, an 17 Meitheamh 2022, gur fhoilsigh an Coimisiún a thuairimí maidir le hiarratais ar bhallraíocht ón Úcráin, ó Phoblacht na Moldóive agus ón tSeoirsia, inar moladh don Chomhairle gur cheart an deis a thabhairt do na trí thír a bheith ina mbaill den Aontas Eorpach, chomh maith lena mholadh, go háirithe, go dtabharfaí stádas mar iarrthóir don Úcráin agus do Phoblacht na Moldóive, agus don tSeoirsia a luaithe a bheidh critéir áirithe comhlíonta ag an tír;

O.  de bhrí gur dheonaigh an Chomhairle Eorpach stádas mar iarrthóir don Úcráin agus don Mholdóiv an 23 Meitheamh 2022, agus peirspictíocht Eorpach na Seoirsia á aithint aici ag an am céanna;

P.  de bhrí gur limistéar d’iomaíocht straitéiseach agus gheopholaitiúil iad na Balcáin Thiar agus go bhfuil baol ann go ndíchobhsófar cuid dá dtíortha, rud a chuireann slándáil agus cobhsaíocht ár mór-roinne i mbaol; de bhrí go bhfuil tríú tíortha ag saothrú na leochaileachtaí sin, lena n-áirítear trí infheistíochtaí straitéiseacha agus feachtais bhréagaisnéise; de bhrí go bhfuil dlúthbhaint idir cobhsaíocht, slándáil agus athléimneacht dhaonlathach na dtíortha aontachais agus slándáil, cobhsaíocht agus athléimneacht dhaonlathach an Aontais;

Q.  de bhrí gur chuir an Chomhairle Eorpach in iúl ina conclúidí an 23 agus an 24 Meitheamh 2022 go bhfuil sí tiomanta go huile agus go hiomlán do pheirspictíocht AE na mBalcán Thiar agus gur iarr sí go gcuirfí dlús leis an bpróiseas aontachais;

R.  de bhrí gur leag an Chomhairle béim sa Chompás Straitéiseach don tSlándáil agus don Chosaint ar gur gá do thíortha na mBalcán Thiar leanúint de dhul chun cinn nithiúil a dhéanamh maidir leis an smacht reachta agus athchóirithe bunaithe ar luachanna, rialacha agus caighdeáin Eorpacha chun dul chun cinn a dhéanamh ar a gconair Eorpach;

S.  de bhrí gur cheart plean gníomhaíochta nithiúil a bheith mar thaca leis an gcinneadh ón gComhairle, plean lena n-áirítear ní hamháin spriocanna le comhlíonadh, a bhfuiltear ag súil leo ó na tíortha is iarrthóirí, ach lena n-áirithítear freisin go mbeidh an tacaíocht uile is gá ag Poblacht na Moldóive agus ag an Úcráin le bheith ina mBallstáit de chuid an Aontais; de bhrí gur cheart, leis an bplean, go mbeadh treochlár soiléir ann don tSeoirsia ina mbeidh na ceanglais nithiúla is gá di a chomhlíonadh chun stádas mar iarrthóir a fháil agus ina mbeidh an pheirspictíocht maidir le dul isteach san Aontas;

T.  de bhrí go bhfuil géarú déanta ag cogadh fuinnimh na Rúise agus ag scriosadh bhonneagar criticiúil na hÚcráine ar spleáchas agus leochaileachtaí na dtíortha is iarrthóirí, lena dtugtar chun suntais an deis agus an géarghá atá le tacaíocht airgeadais shuntasach láithreach ón Aontas, agus atá le hinfheistíochtaí in idirnascacht fhadtéarmach inbhuanaithe fuinnimh leis an Aontas, in éagsúlú fuinnimh agus neamhspleáchas straitéiseach;

U.  de bhrí gur tír is iarrthóir ar aontachas AE í Türkiye; de bhrí go bhfuil Türkiye fós go mór i bhfad ó luachanna agus ó chreat normatach an Aontais, bearna atá ag leathnú i réimsí bunúsacha, amhail an urraim don dlí idirnáisiúnta, don smacht reachta, do chearta an duine, do shaoirsí aonair, do chearta sibhialta agus don tsaoirse tuairimí a nochtadh, chomh maith le dea-chaidreamh comharsanachta agus comhar réigiúnach;

V.  de bhrí gur cheart gach tír de chuid an mhéadaithe a mheas ar a fiúntas féin agus gur cheart go mbeadh an dul chun cinn ar chonair an Aontais Eorpaigh ag brath ar dhul chun cinn marthanach agus do-aisiompaithe a dhéantar trí athchóirithe riachtanacha a bhaineann leis an Aontas, go háirithe i réimse an smachta reachta;

W.  de bhrí nach mór aontachas leis an Aontas Eorpach a dhéanamh i gcomhréir le hAirteagal 49 CAE, bunaithe ar urraim do na nósanna imeachta ábhartha agus faoi réir chomhlíonadh na gcritéar bunaithe;

X.  de bhrí nach mór don Aontas a phrionsabail agus a luachanna a chosaint trí dhlúthpháirtíocht a léiriú leo siúd a sheasann d’idéil chomhroinnte;

Y.  de bhrí nach bhfuil aon áit san Aontas, ná i dtíortha ar mian leo a bheith ina mBallstáit, don reitric ghríosaitheach, do shéanadh an chinedhíothaithe nó do ghlóiriú coirpeach cogaidh is cuma cibé taobh; de bhrí gurb é an teacht chun réitigh leis an am atá caite an t-aon bhealach amháin chun fíor-athmhuintearas a bhaint amach, rud atá ríthábhachtach do shochaithe rathúla agus do lánpháirtiú rathúil;

1.  ag moladh an mhéid seo a leanas don Chomhairle, don Choimisiún agus do Leas-Uachtarán an Choimisiúin / Ardionadaí an Aontais do Ghnóthaí Eachtracha agus don Bheartas Slándála:

2.  á threorú dá hUachtarán an moladh seo a chur ar aghaidh chuig an gComhairle, chuig an gCoimisiún, agus chuig Leas-Uachtarán an Choimisiúin/Ard-Ionadaí an Aontais do Ghnóthaí Eachtracha agus don Bheartas Slándála, agus, mar fhaisnéis, chuig rialtais agus parlaimintí na dtíortha aontachais.

(1) IO C 202, 28.5.2021, lch. 86. (2) IO C 362, 8.9.2021, lch. 129. (3) Téacsanna arna nglacadh, P9_TA(2022)0249. (4) IO L 161, 29.5.2014, lch. 3. (5) IO L 330, 20.9.2021, lch. 1. (6) IO C 342, 6.9.2022, lch. 148. (7) Téacsanna arna nglacadh, P9_TA(2022)0244. (8) Téacsanna arna nglacadh, P9_TA(2022)0235.

Moladh ó Pharlaimint na hEorpa an 23 Samhain 2022 chuig an gComhairle, chuig an gCoimisiún agus chuig Leas-Uachtarán an Choimisiúin / Ardionadaí an Aontais do Ghnóthaí Eachtracha agus don Bheartas Slándála maidir leis an staid sa Libia (2021/2064(INI))

P9_TA(2022)0407 A9-0252/2022

Tá Parlaimint na hEorpa,

–  ag féachaint do chonclúidí ón gComhairle Eorpach an 25 Meitheamh 2021,

–  ag féachaint do chonclúidí ón gComhairle Eorpach an 12 Nollaig 2019,

–  ag féachaint don ráiteas ó Leas-Uachtarán an Choimisiúin / Ardionadaí an Aontais do Ghnóthaí Eachtracha agus don Bheartas Slándála (VP/HR) an 24 Nollaig 2021 maidir le cur siar na dtoghchán,

–  ag féachaint do dhearbhú ón VP/HR an 11 Márta 2021 thar ceann an Aontais Eorpaigh maidir le formheas an Rialtais Aontachta Náisiúnta nua,

–  ag féachaint do Choinbhinsiún na Ginéive an 28 Iúil 1951 agus Prótacal an 31 Eanáir 1967 maidir le stádas dídeanaithe,

–  ag féachaint do Chiste Iontaobhais Éigeandála an Aontais Eorpaigh don Afraic (EUTF),

–  ag féachaint do theachtaireacht chomhpháirteach ón gCoimisiún agus ó Ardionadaí an Aontais do Ghnóthaí Eachtracha agus don Bheartas Slándála an 9 Feabhra 2021 dar teideal ‘Renewed Partnership with the Southern Neighbourhood – A New Agenda for the Mediterranean’ [Comhpháirtíocht athnuaite le Comharsanacht an Deiscirt – Clár Oibre Nua don Mheánmhuir] (JOIN(2021)0002),

–  ag féachaint do theachtaireacht ón gCoimisiún an 11 Nollaig 2019 maidir leis an gComhaontú Glas don Eoraip (COM(2019)0640),

–  ag féachaint don rún ó na Náisiúin Aontaithe dar teideal ‘I mbun athrú – Clár Oibre 2030 don Fhorbairt Inbhuanaithe’, a glacadh ag Cruinniú Mullaigh na Náisiún Aontaithe maidir leis an bhForbairt Inbhuanaithe an 25 Meán Fómhair 2015 i Nua-Eabhrac (Clár Oibre 2030 na Náisiún Aontaithe),

–  ag féachaint do Chomhaontú Pháras, a glacadh le cinneadh 1/CP.21, don 21ú Comhdháil de chuid na bPáirtithe (COP21) i gCreat-Choinbhinsiún na Náisiún Aontaithe ar an Athrú Aeráide, agus don 11ú Comhdháil de chuid na bPáirtithe ag feidhmiú mar Chruinniú na bPáirtithe i bPrótacal Kyoto (CMP11), a reáchtáladh i bPáras, an Fhrainc, ón 30 Samhain go dtí an 11 Nollaig 2015,

–  ag féachaint do Choinbhinsiún maidir le Toirmeasc ar Úsáid, Stoc-Charnadh, Táirgeadh agus Aistriú Mianach Frithphearsanra agus maidir lena nDíothú an 18 Meán Fómhair 1997,

–   ag féachaint do Choinbhinsiún maidir le Cnuasmhuinisin an 30 Bealtaine 2008,

–  ag féachaint do rún ó Chomhairle Slándála na Náisiún Aontaithe an 31 Deireadh Fómhair 2000 maidir le mná, an tsíocháin agus an tslándáil,

–  ag féachaint do Choinbhinsiún na Náisiún Aontaithe um Chearta an Linbh an 20 Samhain 1989,

–  ag féachaint do Chairt na hAfraice um Chearta agus Leas an Linbh an 1 Iúil 1990,

–  ag féachaint do rún ó Chomhairle Slándála na Náisiún Aontaithe an 26 Feabhra 2011 agus na rúin ina dhiaidh sin maidir leis an trádbhac arm sa Libia,

–  ag féachaint do rún ó Chomhairle Slándála na Náisiún Aontaithe an 29 Aibreán 2022, an 28 Iúil 2022 agus an 28 Deireadh Fómhair 2022 maidir leis an Libia,

–  ag féachaint do thuarascáil ón Ard-Rúnaí an 20 Bealtaine 2022 maidir le Misean Tacaíochta na Náisiún Aontaithe sa Libia (UNSMIL),

–  ag féachaint do 23ú Tuarascáil ó Ionchúisitheoir na Cúirte Coiriúla Idirnáisiúnta chuig Comhairle Slándála na Náisiún Aontaithe an 28 Aibreán 2022 de bhun Rún 1970 (2011),

–  ag féachaint do Threochlár 2020 na Náisiún Aontaithe ‘I gcomhair Chéim Ullmhúcháin an Réitigh Chuimsithigh’,

–  ag féachaint do rún ó Chomhairle na Náisiún Aontaithe um Chearta an Duine an 22 Meitheamh 2020 lena mbunaítear misean aimsithe fíoras chuig an Libia agus rún an 8 Iúil 2022 lena gcuirtear síneadh naoi mí lena sainordú,

–  ag féachaint do na tuarascálacha ón Misean Neamhspleách Aimsithe Fíoras maidir leis an Libia chuig Comhairle na Náisiún Aontaithe um Chearta an Duine an 29 Samhain 2021, an 23 Márta 2022, an 27 Meitheamh 2022 agus an 1 Iúil 2022,

–  ag féachaint don Chúnant Idirnáisiúnta ar Chearta Sibhialta agus Polaitiúla an 16 Nollaig 1966,

–  ag féachaint do rún uaithi an 19 Bealtaine 2021 maidir le cosaint chearta an duine agus beartas seachtrach imirce an Aontais(1),

–  ag féachaint do mholadh uaithi an 30 Bealtaine 2018 chuig an gComhairle, chuig an gCoimisiún agus chuig Leas-Uachtarán an Choimisiúin / Ardionadaí an Aontais do Ghnóthaí Eachtracha agus don Bheartas Slándála maidir leis an Libia(2),

–  ag féachaint do Riail 118 dá Rialacha Nós Imeachta,

–  ag féachaint don tuarascáil ón gCoiste um Ghnóthaí Eachtracha (A9-0252/2022),

A.  de bhrí, le deich mbliana anuas, go bhfuil deacrachtaí leanúnacha cumhachta ann mar thoradh ar dheighiltí doimhne agus coimhlintí idir mór-gheallsealbhóirí na Libia, ar measa fós iad mar gheall ar chur isteach ó ghníomhaithe eachtracha, agus gur chuir siad bac suntasach ar an bpróiseas athmhuintearais náisiúnta;

B.  de bhrí gur éascaigh UNSMIL, i mí na Samhna 2020, an chéad bhabhta d’Fhóram Idirphlé Polaitiúil na Libia (LPDF), arbh é a bhí ann 75 rannpháirtí de chuid na Libia a dhéanann ionadaíocht ar speictream iomlán sóisialta agus polaitiúil shochaí na Libia; de bhrí gur tháinig LPDF ar chomhaontú maidir le treochlár maidir le toghcháin náisiúnta inchreidte, chuimsitheacha agus dhaonlathacha, a bheidh ar siúl an 24 Nollaig 2021; de bhrí gur thogh LPDF Abdul Hamid Dbeibeh i mí Feabhra 2021 chun bheith i gceannas ar an Rialtas Eatramhach Aontachta Náisiúnta; de bhrí gur tugadh aghaidh go sealadach ar an tsáinn pholaitiúil agus ar staid na dlisteanachta faoi chonspóid sa tír le formheas bhunú Rialtais Aontachta Náisiúnta (GNU) ag Teach Ionadaithe na Libia atá lonnaithe in Tobruk i mí an Mhárta 2021;

C.  de bhrí gur dhearbhaigh Teach na nIonadaithe i mí Eanáir 2022 go raibh an téarma dlíthiúil do shainordú GNU dulta in éag i mí na Nollag 2021; de bhrí gur ainmnigh Teach na nIonadaithe, dá bhrí sin, an t-iar-aire gnóthaí baile, Fathi Bashagha, mar Phríomh-Aire i mí Feabhra 2022; de bhrí gur dhiúltaigh ceannairí GNU do cheapachán Bashagha agus bunú rialtais nua ina dhiaidh sin, agus nár éirigh siad as oifig; de bhrí gurb é an GNU an t-aon rialtas atá aitheanta ag an gcomhphobal idirnáisiúnta fós;

D.  de bhrí go bhfuil an staid sa Libia tar éis dul in olcas ó cuireadh na toghcháin ar atráth ar feadh tréimhse éiginnte ag deireadh 2021, go háirithe mar gheall ar easpa comhaontaithe roimh ré maidir leis an mbunús dlí do thoghcháin agus maidir le critéir ghrinnfhiosrúcháin d’iarrthóirí chomh maith leis an mainneachtain tosaíocht a thabhairt d’fhorbairt ráthaíochtaí bunriachtanacha le haghaidh toghcháin inchreidte agus thrédhearcacha, lena ndéantar an dúsháinn pholaitiúil agus an ilroinnt náisiúnta a dhoimhniú;

E.  de bhrí gur cúis mhór díomá é gur cuireadh siar na toghcháin do bhreis agus 2,8 milliún saoránach de chuid na Libia a chláraigh chun vótáil, agus go háirithe na toghthóirí óga, agus go bhfuil an baol ann go gcuirfí tuilleadh leis an laghdú muiníne as institiúidí poiblí;

F.  de bhrí, in ainneoin gur eascair leibhéal comhdhearcaidh gan fasach as na cainteanna a d’éascaigh na Náisiúin Aontaithe idir Teach Ionadaí na Libia agus comhlachtaí reachtacha na Comhairle Stáit i gCaireo agus sa Ghinéiv i mí an Mheithimh 2022 maidir le roinnt saincheisteanna seanbhunaithe, lena n-áirítear maidir le suíocháin a dháileadh don dá sheomra reachtacha, maidir le dáileadh cumhachta i measc údaráis feidhmiúcháin éagsúla agus maidir le teorannú cúigí, nach raibh siad in ann teacht ar chomhaontú maidir le bunreacht a dtacaítear leis go ginearálta nó creat dlíthiúil do thoghcháin;

G.  de bhrí nach féidir le toghcháin a bheith ina gcríoch iontu féin ach gur cheart athchóirithe suntasacha polaitiúla, eacnamaíocha agus institiúideacha a bheith ag gabháil leo; de bhrí go bhfuil rannpháirtíocht na mban, eagraíochtaí na sochaí sibhialta, bardas agus geallsealbhóirí áitiúla ríthábhachtach chun stát feidhmiúil a thógáil agus chun rialachas cuí a áirithiú sa Libia; de bhrí gur cheart do pháirtithe uile na Libia dul i mbun fíor-idirphlé chun aghaidh a thabhairt ar an tsáinn pholaitiúil leanúnach agus gan fórsa a úsáid chun a ndifríochtaí a réiteach; de bhrí gur cosúil go léiríonn an easpa tiomantais ó gheallsealbhóirí na Libia treochlár comhroinnte nua a thógáil i dtreo toghchán go bhfuil easpa leasa chomhroinnte ann maidir le hinstitiúidí polaitiúla feidhmiúla agus ionadaíocha a thógáil;

H.  de bhrí, i mí Iúil 2022, go ndearnadh ollagóidí i gcoinne mhíbhainistiú na n-institiúidí polaitiúla agus an mheatha ar dhálaí maireachtála ar fud na tíre, lena n-áirítear i dTripilí, Tobruk, Benghazi agus Misrata; de bhrí gur iarr agóideoirí go dtionólfaí toghcháin gan mhoill;

I.  de bhrí, tar éis na n-agóidí, gur mhol an Chomhairle Uachtaránachta plean gníomhaíochta chun aontacht na tíre a chur chun cinn agus a chaomhnú, lena n-áirítear toghcháin pharlaiminteacha agus uachtaránachta laistigh de thréimhse shonrach ama chun an tsáinn a shárú;

J.  de bhrí go raibh caismirtí i dTripilí idir mílístí atá dílis do Dbeibeh agus mílístí atá dílis do Bashagha ina gcúis le bás roinnt daoine, lena n-áirítear i measc an phobail shibhialta, agus gur leagadh béim leis sin arís eile ar an staid leochaileach sa tír;

K.  de bhrí go bhfuil an tslándáil agus an chobhsaíocht sa Libia comhghaolaithe go dlúth leis an ionchas go mbeidh fíor-aistriú chuig an daonlathas ann trína bhféadfaí beart a dhéanamh ar son phobal na Libia ar fad; de bhrí gur toisc shuntasach í an éagobhsaíocht fhadtéarmach agus an tsaoirse ó phionós sistéamach i mborradh na gcoimhlintí míleata chomh maith le mórléirsithe ar fud na tíre; de bhrí go bhfuil urraim don smacht reachta agus cuntasacht as sáruithe ar chearta an duine bunriachtanach chun cobhsaíocht pholaitiúil agus síocháin inbhuanaithe a áirithiú sa Libia agus sa réigiún ar fad;

L.  de bhrí go bhfuil sé ríthábhachtach go gcomhordódh na Ballstáit a ngníomhaíochtaí agus go labhróidís d’aon ghuth, ag neartú iarrachtaí idirghabhála an Aontais agus ag cur i bhfios go láidir go bhfuil ról lárnach ag na Náisiúin Aontaithe;

M.  de bhrí, le míonna anuas, go bhfuil an Rúis tar éis dochar suntasach a dhéanamh d’acmhainneacht gníomhaíochta na Náisiún Aontaithe trí dhiúltú páirt a ghlacadh i gcomhdhearcadh maidir le tograí le haghaidh sainordú níos faide UNSMIL agus maidir le hIonadaí Speisialta nua de chuid na Náisiún Aontaithe don Libia a ainmniú;

N.  de bhrí, tar éis naoi mí de sháinn pholaitiúil laistigh de Chomhairle Slándála na Náisiún Aontaithe, gur fhógair Ardrúnaí na Náisiún Aontaithe, António Guterres, an 2 Meán Fómhair 2022, go gceapfaí Abdoulaye Bathily na Seineagáile ina Ionadaí Speisialta don Libia agus ina cheannaire ar UNSMIL; de bhrí gur vótáil Comhairle Slándála na Náisiún Aontaithe d’aon toil an 28 Deireadh Fómhair 2022 i bhfabhar síneadh a chur le sainordú UNSMIL go dtí an 31 Deireadh Fómhair 2023;

O.  de bhrí, i mí na Samhna 2019, gur shínigh an Libia meabhrán tuisceana (MT) leis an Tuirc maidir le teorannú dlínsí muirí sa Mheánmhuir; de bhrí go sáraítear cearta ceannasacha tríú stáit leis an gcomhaontú sin agus nach gcomhlíontar leis Dlí na Farraige, agus nach féidir leis, dá bhrí sin, aon iarmhairtí dlíthiúla a bheith aige do thríú stáit, mar a luaigh an Chomhairle Eorpach; de bhrí gur shínigh an Libia agus an Tuirc comhaontú maidir le hidreacarbóin an 3 Deireadh Fómhair 2022 bunaithe ar Mheabhrán Tuisceana 2019 idir an Tuirc agus an Libia;

P.  de bhrí go bhfuil rannpháirtíocht leanúnach grúpaí armtha áitiúla agus eachtracha sa choinbhleacht, amhail grúpa Wagner na Rúise mar aon le rannpháirtíocht fórsaí eachtracha, ina bagairt do chobhsaíocht agus slándáil na Libia agus don réigiún ar fad;

Q.  de bhrí gur gheall na tíortha uile a ghlac páirt i gComhdhálacha Bheirlín maidir leis an Libia agus i gComhdháil Idirnáisiúnta Pháras don Libia, lena n-áirítear an Rúis agus an Tuirc a bhfuil láithreacht mhíleata acu sa Libia, gan cur isteach ar ghnóthaí na Libia agus gur thacaigh siad le cur chun feidhme plean gníomhaíochta chun amhais, trodaithe eachtracha agus fórsaí eachtracha a tharraingt siar ó chríoch na Libia gan mhoill;

R.  de bhrí go ndearna pearsana sinsearacha míleata na Libia iarrachtaí le déanaí arm aontaithe sa Libia a athbhunú;

S.  de bhrí go bhfuil athchóiriú cuimsitheach ar an earnáil slándála ríthábhachtach chun fórsaí slándála náisiúnta, póilíneachta agus míleata na Libia atá aontaithe, cuimsitheach agus cuntasach a bhunú faoi údarás lárnach sibhialta, agus ar an gcaoi sin rannchuidiú le sáruithe ar chearta an duine amach anseo a chosc, an smacht reachta a neartú, deireadh a chur le saoirse ó phionós agus cobhsaíocht pholaitiúil a ráthú sa tír agus sa réigiún; de bhrí go ndíríonn forbairtí ar an talamh ag deireadh mhí Lúnasa ar an drochuair sa treo eile, agus go bhfuil méadú ag teacht ar an gcomhrac i gcoinne an ghéaraithe mhíleata;

T.  de bhrí gur bac tromchúiseach ar théarnamh eacnamaíoch agus sóisialta na tíre é láithreacht shuntasach mianach talún agus ordanás neamhphléasctha, chomh maith le bás daoine a bheith mar thoradh air;

U.  de bhrí go méadaíonn iomadú mionarm, arm éadrom agus stoc-charn armlóin tréigthe éagobhsaíocht toisc gur minic a atreoraítear iad laistigh den Libia agus thar a teorainneacha araon, rud a dhéanann difear suntasach don tslándáil réigiúnach agus áitiúil de réir mar a fhaigheann grúpaí armtha áitiúla rochtain ar na hairm sin, go háirithe i réigiún na Saiheile;

V.  de bhrí go bhfuil an smacht reachta agus cuntasacht as sáruithe ar chearta an duine bunriachtanach chun cobhsaíocht pholaitiúil agus síocháin inbhuanaithe a áirithiú; de bhrí go rannchuidíonn easpa córais bhreithiúnaigh láidir, sárú sistéamach ar an smacht reachta, an t-éilliú forleathan a eascraíonn as sin agus na sáruithe leanúnacha ar chearta an duine le timpeallacht saoirse ó phionós a chruthú sa tír atá ina bac suntasach ar chómhaireachtáil shíochánta agus ar fhilleadh sábháilte daoine easáitithe ina dtír féin;

W.  de bhrí gurb í an Libia an tír a bhfuil na cúltaiscí ola is mó san Afraic aici, gur comhalta í d’Eagraíocht na dTíortha Onnmhairithe Peitriliam agus go bhfuil sí ar cheann de na príomhsholáthraithe ola chuig na margaí domhanda; de bhrí go mbraitheann geilleagar na Libia go mór ar earnáil na hola; de bhrí gur minic a rinne gníomhaithe éagsúla a bhfuil saoráidí ola dúnta síos arís agus arís eile acu chun críoch polaitiúil an táirgeadh ola a ionstraimiú; de bhrí gur bagairt do shíocháin, do shlándáil agus do chobhsaíocht na Libia é an cleachtas maidir le táirgí amhola agus peitriliam scagtha a fhorleathadh agus a onnmhairiú go haindleathach agus nach mór, dá bhrí sin, é a shárú;

X.  de bhrí, le dúnadh páirteach míosa ar shaoráidí ola na Libia leis na fórsaí atá dílis do Mharascal Machaire Khalifa Haftar, dúnadh a thosaigh i mí Aibreáin 2022, gur laghdaíodh táirgeadh na tíre go suntasach, rud a bhí ina chúis le laghdú ioncaim chuig buiséad an stáit, agus go raibh iarmhairtí suntasacha aige thar theorainneacha na Libia, lena n-áirítear praghsanna fuinnimh atá ard cheana féin mar gheall ar ionradh na Rúise ar an Úcráin; de bhrí, i mí Iúil 2022, gur thángthas ar chomhaontú idir geallsealbhóirí iarthar agus oirthear na Libia chun táirgeadh ola agus onnmhairí ola a atosú i ngach réimse ola agus calafort blocáilte sa Libia;

Y.  de bhrí gur bagairt eiseach é an t-athrú aeráide don Libia, tír atá thíos níos mó agus níos mó le triomaigh thromchúiseacha agus le ganntanais uisce; de bhrí gur luaigh Ceann Chomhairle Uachtarán na Libia Mohammed Menfi ina óráid ag Cruinniú Mullaigh Aeráide na Náisiún Aontaithe COP27 san Éigipt ‘go mbaineann an t-athrú aeráide an bonn ó dheiseanna forbartha agus infheistíochta agus go gcuireann sé srian le fás eacnamaíoch’; de bhrí, mar a mheabhraigh iar-Chomhairleoir Speisialta Ard-Rúnaí na Náisiún Aontaithe maidir leis an Libia Stephanie Williams, go bhfuil leochaileacht aeráide na Libia níos measa freisin mar gheall ar spleáchas aonair na tíre ar bhreoslaí iontaise agus ar a bonneagar leictreach agus uisce a ndearnadh damáiste dó;

Z.  de bhrí go bhfuil an Mheitheal Oibre Eacnamaíoch (EWG) den Choiste Leantach Idirnáisiúnta maidir leis an Libia, a ndéanann AE, an Éigipt, na Stáit Aontaithe agus UNSMIL comhchathaoirleacht uirthi, ag obair le húdaráis na Libia chun príomhsheirbhísí bunúsacha a sholáthar do phobal na Libia, ag neartú institiúidí eacnamaíocha, ag athbheochan na hearnála príobháidí agus ag cur feabhas ar an bpróiseas buiséadach; de bhrí go bhfuil dul chun cinn suntasach déanta ag an EWG chun cuidiú le hathaontú Bhanc Ceannais na Libia; de bhrí, áfach, gur cuireadh na comhairliúcháin ar an ábhar ar fionraí le déanaí;

AA.  de bhrí go bhfuil Misean Cúnaimh Teorann AE sa Libia (EUBAM na Libia) tar éis tacú le húdaráis na Libia ó 2013 i leith bainistiú teorainneacha agus slándáil a fhorbairt sa Libia; de bhrí gur cuireadh síneadh le EUBAM na Libia go dtí an 30 Meitheamh 2023;

AB.  de bhrí gur eagraigh EUBAM na Libia, i gcomhar le hIonadaí Speisialta AE don tSaiheil, leis an Aonad Comhairleach agus Comhordaithe Réigiúnach agus leis an gclár frithsceimhlitheoireachta (CT-JUST), comhdháil réigiúnach i dTúinis an 22 agus an 23 Samhain 2022 maidir le comhar trasteorann idir an Libia agus tíortha na Saiheile agus é mar aidhm leis tacú le slándáil agus cobhsaíocht réigiúnach trí fheabhas a chur ar chomhar trasteorann sa chomhrac i gcoinne na coireachta trasteorann, lena n-áirítear an sceimhlitheoireacht agus an choireacht eagraithe;

AC.  de bhrí gur seoladh Oibríocht Irini Fhórsa Cabhlaigh an Aontais Eorpaigh sa Mheánmhuir (EUNAVFOR MED Irini) an 31 Márta 2020 agus gur cuireadh síneadh léi go dtí an 31 Márta 2023; de bhrí gurb é a ról ríthábhachtach i gcur chun feidhme an trádbhaic arm maidir leis an Libia arna bhunú le rún 1973 (2011) ó Chomhairle Slándála na Náisiún Aontaithe; de bhrí, maidir le trádbhac arm na Náisiún Aontaithe, go ndearna roinnt gníomhaithe sáruithe iomadúla agus leanúnacha air;

AD.  de bhrí, an 15 Eanáir 2021, gur shínigh Irini agus an Ghníomhaireacht Eorpach um an nGarda Teorann agus Cósta (Frontex) socrú oibre trína malartóidh siad, inter alia, faisnéis maidir le coireacht trasteorann amhail gáinneáil ar airm agus smuigleáil daoine; de bhrí go ndéanann Frontex faisnéis maidir le cásanna anacra iarbhír nó féideartha ar muir i réigiún cuardaigh agus tarrthála na Libia (SAR) a mhalartú leis na húdaráis ábhartha agus leis na lárionaid chomhordúcháin ábhartha, lena n-áirítear lárionaid chomhordúcháin tarrthála muirí na hIodáile, Mhálta agus na Túinéise (MRCCanna), chomh maith le Lárionad Comhordúcháin na Libia i ndáil le tarrtháil (MRCC) agus comhionad comhordaithe tarrthála, arna maoiniú ag AE trí EUTF agus arna oibriú ag garda cósta agus cabhlach na Libia;

AE.  de bhrí go bhfuil cobhsaíocht agus slándáil na Libia bunriachtanach do chobhsaíocht agus slándáil réigiún na Meánmhara i gcoitinne;

AF.  de bhrí go bhfuil comhpháirtíocht athnuaite glactha ag AE le Comharsanacht an Deiscirt lena ndírítear ar fhorbairt an duine, ar dhea-rialachas agus ar an smacht reachta, ar athléimneacht, ar rathúnas agus an aistriú digiteach, ar an tsíocháin agus ar an tslándáil, ar an imirce agus ar an tsoghluaisteacht, agus ar an aistriú glas, ar an athléimneacht aeráide, ar fhuinneamh agus ar an gcomhshaol;

AG.  de bhrí go bhfuil EUR 37 milliún ar an meán á leithdháileadh ag AE in aghaidh na bliana idir 2021 agus 2024 ar iarrachtaí cothaithe stáit, ar riachtanais forbartha daonna agus ar sheirbhísí bunúsacha sláinte sa Libia;

AH.  de bhrí nach mór ról lárnach a bheith ag sochaí shibhialta na Libia maidir le todhchaí a tíre a chinneadh; de bhrí go bhfuil laghdú tagtha ar an spás don tsochaí shibhialta le míonna beaga anuas, ar cúis imní é seo agus arb é is saintréith de dlíthe agus rialacháin dhiana. de bhrí gur bagraíodh, gur fuadaíodh, gur coinníodh go treallach, gur céasadh agus gur maraíodh mórán gníomhaithe polaitiúla, cosantóirí chearta an duine, pearsanra daonnúla, iriseoirí, giúistísí agus dlíodóirí; de bhrí nach gceadaítear d’íospartaigh sáruithe ar chearta an duine leigheasanna dlíthiúla a shaothrú mar gheall ar easpa córais cheartais uathrialaitheacha agus neamhspleácha;

AI.  de bhrí gur íospartaigh sáruithe forleathana córasacha ar chearta an duine amhail gáinneáil ar dhaoine, gabháil threallach, coinneáil, sracadh, éigniú, sclábhaíocht, agus fuadach le haghaidh dúmháil agus dúshaothrú, ag údaráis stáit agus grúpaí armtha araon iad imircigh, dídeanaithe agus iarrthóirí tearmainn ;

AJ.  de bhrí gur príomhphointe idirthurais agus imeachta í an Libia d’imircigh atá ag iarraidh an Eoraip a bhaint amach, go háirithe ón Afraic fho-Shahárach; de bhrí gur cailleadh na mílte daoine agus iad ag iarraidh an Mheánmhuir a thrasnú chun an Eoraip a bhaint amach;

AK.  de bhrí go bhfuil sé ar cheann de chuspóirí thacaíocht AE do bhainistiú teorainneacha sa Libia bás daoine sa Mheánmhuir a chosc; de bhrí gur minic a bhí ról inmholta ag ENRanna maidir le beatha daoine a shábháil sa Mheánmhuir; de bhrí go raibh iarmhairtí marfacha ag an laghdú géar ar líon na soithí SAR do dhaoine atá ag lorg sábháilteachta; de bhrí go ndéanann líonraí smuigleála daoine leas a bhaint as prionsabal SAR chun tairbhe neamhdhleathach a bhaint as daoine atá ag éalú ó ainghníomhartha sa Libia, agus ar an gcaoi sin go mbuanaíonn siad ainnise an duine agus go bhfuil siad freagrach as sáruithe tromchúiseacha ar chearta an duine; de bhrí gur athdhearbhaigh an Chomhairle Eorpach nach mór do gach soitheach atá ag oibriú sa Mheánmhuir an dlí idirnáisiúnta agus dlí AE a urramú; de bhrí go bhfuil sáruithe ar chearta an duine i gcoinne daoine atá ag iarraidh éalú ón Libia ar muir doiciméadaithe ag comhlachtaí de chuid na Náisiún Aontaithe agus ag eagraíochtaí neamhrialtasacha tábhachtacha araon; de bhrí gur minic a chuirtear daoine a dhéanann garda cósta na Libia a idircheapadh agus a dhíbhordáiltear tar éis tarrtháil ar muir faoi choinneáil inimirce agus go ndéantar a gcearta daonna a shárú; de bhrí go bhfuil AE ag dréim leis go ndéanfaidh údaráis na Libia, lena n-áirítear garda cósta na Libia lena gcomhoibríonn sé, a áirithiú go n-urramófar cearta an duine agus dínit na n-imirceach, go ndéanfaidh siad imscrúdú ar theagmhais foréigin agus go n-áiritheofar gníomhaíochtaí leantacha iomchuí i gcoinne na ndaoine atá freagrach as; de bhrí, áfach, go bhfuil na sáruithe sin fós ann, go háirithe mar gheall ar shásraí faireacháin agus cuntasachta neamhéifeachtacha;

AL.  de bhrí nach bhfuil cosaint agus cúnamh leordhóthanach fós ag thart ar 160 000 duine easáitithe ina dtír féin sa Libia;

AM.  de bhrí go bhfuil mná agus leanaí i mbaol níos mó dúshaothraithe, gáinneála, foréigean gnéasach agus inscnebhunaithe, striapachas éigeantach agus coinneáil neamhdhleathach;

AN.  de bhrí go bhfuil foréigean gnéasach agus inscnebhunaithe forleathan agus go spreagann sé saoirse ó phionós; de bhrí gur minic a bhíonn marthanóirí foréigin ghnéasaigh imeallaithe agus stiogmataithe ag a dteaghlaigh agus ag a bpobail; de bhrí nach ndéantar forail go cuí leis an gcreat dlíthiúil baile do mharthanóirí foréigin ghnéasaigh a chosaint;

AO.  de bhrí gur chinn Misean Neamhspleách Aimsithe Fíoras na Náisiún Aontaithe maidir leis an Libia ina thuarascálacha go bhfuil forais réasúnacha aige lena chreidiúint go ndearnadh coireanna in aghaidh an chine dhaonna agus coireanna cogaidh agus go bhfuil siad fós á ndéanamh sa Libia; de bhrí, an 8 Iúil 2022, go ndearna Comhairle na Náisiún Aontaithe um Chearta an Duine sainordú an mhisin a athnuachan ar feadh tréimhse chríochnaitheach naoi mí, nach féidir síneadh a chur léi, chun a moltaí deiridh a thíolacadh;

1.  ag moladh don Chomhairle, don Choimisiún agus do Leas-Uachtarán an Choimisiúin / Ardionadaí an Aontais do Ghnóthaí Eachtracha agus don Bheartas Slándála an méid seo a leanas a dhéanamh agus beartas AE maidir leis an Libia á chur chun feidhme acu:

2.  á threorú dá hUachtarán an rún seo a chur ar aghaidh chuig an gComhairle, chuig an gCoimisiún, chuig Leas-Uachtarán an Choimisiúin / Ard-Ionadaí an Aontais do Ghnóthaí Eachtracha agus don Bheartas Slándála, agus chuig Coiste na Réigiún.

(1) IO C 15, 12.1.2022, lch. 70. (2) IO C 76, 9.3.2020, lch. 206.

Rún ó Pharlaimint na hEorpa an 23 Samhain 2022 ar an gcobhsaíocht agus an tslándáil réigiúnach a chur chun cinn i mór-réigiún an Mheánoirthir (2020/2113(INI))

P9_TA(2022)0408 A9-0256/2022

Tá Parlaimint na hEorpa,

–  ag féachaint don Chonradh ar an Aontas Eorpach, go háirithe Airteagail 8 agus 21 de,

–  ag féachaint do Chomhsheasamh 2008/944/CBES ón gComhairle an 8 Nollaig 2008 lena sainmhínítear rialacha comhchoiteanna faoina rialaítear onnmhairiú teicneolaíochta míleata agus trealaimh mhíleata(1),

–  ag féachaint do rún uaithi an 17 Feabhra 2022 dar teideal ‘Cur chun feidhme an Chomhbheartais Slándála agus Cosanta – tuarascáil bhliantúil 2021’(2),

–  ag féachaint don tuarascáil ó Ardionadaí an Aontais do Ghnóthaí Eachtracha agus don Bheartas Slándála an 16 Meitheamh 2021 dar teideal [Tuarascáil CBES – Ár dtosaíochtaí in 2021],

–  ag féachaint do Dhearbhú Comhpháirteach idir an tAontas Eorpach agus Gníomhaireacht na Náisiún Aontaithe um Fhóirithint agus Oibreacha ar mhaithe le dídeanaithe Palaistíneacha sa Neasoirthear (UNRWA) an 17 Samhain 2021 maidir le tacaíocht an Aontais Eorpaigh do UNRWA (2021–2024),

–  ag féachaint do theachtaireacht chomhpháirteach ó Ardionadaí an Aontais do Ghnóthaí Eachtracha agus don Bheartas Slándála agus ón gCoimisiún an 18 Bealtaine 2022 maidir le comhpháirtíocht straitéiseach leis an Murascaill (JOIN(2022)0013), agus do chonclúidí ón gComhairle an 20 Meitheamh 2022 ina leith,

–  ag féachaint do Rún 66/290 ó Chomhthionól Ginearálta na Náisiún Aontaithe an 10 Meán Fómhair 2012 dar teideal Follow-up to paragraph 143 on human security of the 2005 World Summit Outcome [Obair leantach ar mhír 143 maidir le slándáil an duine de Dhoiciméad Deiridh ó Chruinniú Mullaigh Domhanda 2005],

–  ag féachaint do Rún 1325 (2000) ó Chomhairle Slándála na Náisiún Aontaithe an 31 Deireadh Fómhair 2000 maidir le mná, an tsíocháin agus an tslándáil,

–  ag féachaint do Rún 70/1 ó Chomhthionól Ginearálta na Náisiún Aontaithe an 25 Meán Fómhair 2015 dar teideal Transforming our world: the 2030 Agenda for Sustainable Development [I mbun athraithe: Clár oibre 2030 don Fhorbairt Inbhuanaithe],

–  ag féachaint do Spriocanna Forbartha Inbhuanaithe na Náisiún Aontaithe,

–  ag féachaint do rún uaithi an 23 Deireadh Fómhair 2020 maidir le comhionannas inscne i mbeartas eachtrach agus slándála AE(3),

–  ag féachaint do Riail 54 dá Rialacha Nós Imeachta,

–  ag féachaint don tuarascáil ón gCoiste um Ghnóthaí Eachtracha (A9-0256/2022),

A.  de bhrí go bhfuil na tíortha i mór-réigiún an Mheánoirthir dá dtagraítear sa tuarascáil seo, lena gcuimsítear an limistéar idir an Mheánmhuir agus Murascaill na Peirse, an-éagsúil; de bhrí gur réigiún straitéiseach é sin do AE i bhfianaise a shuímh gheografaigh agus a naisc choiteanna agus go bhfuil gá le cur chuige fadtéarmach agus beartas comhordaithe ina leith, ina gcuirtear cuspóirí an Aontais san áireamh maidir le luachanna na síochána, na slándála agus chosaint chearta an duine a chur chun cinn i ndlúthchomhlíonadh an dlí idirnáisiúnta; de bhrí go bhfuil cobhsaíocht agus slándáil na hEorpa agus mór-réigiún an Mheánoirthir idirspleách, agus de bhrí go bhfuil coinbhleachtaí leanúnacha a bhfuil gnéithe láidre réigiúnacha agus seachréigiúnacha ag baint leo ina sainghnéithe den staid slándála sa réigiún faoi láthair, ar staid í atá leochaileach agus ar cúis imní an-mhór í;

B.  de bhrí go bhfuil réigiún an Mheánoirthir buailte le ráigeanna éagobhsaíochta, a eascraíonn as teannas geopholaitiúil struchtúrach agus as tosca inmheánacha leanúnacha araon, amhail dúshláin forbartha socheacnamaíche, rialachas lag agus radacachas reiligiúnach; de bhrí gur fhulaing go leor tíortha i mór-réigiún an Mheánoirthir mar thoradh ar chogadh, ar an éagobhsaíocht agus ar ghéarchéimeanna sóisialta agus airgeadais; de bhrí gur tháinig eagraíochtaí sceimhlitheoireachta i dtír ar an éagobhsaíocht agus ar an staid slándála agus gurb iad ba chúis le mórán sibhialtach bás a fháil; de bhrí, sa chomhthéacs corrach sin, agus i bhfianaise an chaidrimh stairiúil agus comharsanachta, go bhfuil ról lárnach ag AE tacaíocht a thabhairt don réigiún i ndáil leis an gcobhsaíocht a bhaint amach; de bhrí nach mór do AE, mar ghníomhaí domhanda, a bheith in ann é féin a chur in iúl mar chomhpháirtí fiúntach, agus leas á bhaint as a chumais idirghabhála chun cabhrú le tíortha an Mheánoirthir an chobhsaíocht agus rathúnas a bhaint amach;

C.  de bhrí go bhfuil an tionchar agus an ról atá ag Ballstáit éagsúla AE sa réigiún an-mhíchothrom, mar gheall ar na naisc shonracha stairiúla, chultúrtha agus shocheacnamaíocha atá eatarthu; de bhrí go bhfuil na cuspóirí coiteanna slándála agus cobhsaíochta ag Ballstáit uile AE, chomh maith le cearta an duine agus an daonlathas a chur chun cinn; de bhrí gur féidir tuairimí frithráiteacha nó contrártha i dtíortha an réigiúin teacht as na difríochtaí sin uaireanta, chomh maith le straitéisí iomaíochta a dhéanann dochar mór do AE agus cur chuige níos comhleanúnaí agus níos éifeachtaí á bhaint amach aige; de bhrí go bhfuil beartas AE dírithe níos mó agus níos mó ar shaincheisteanna na himirce agus an tearmainn, chomh maith leis an bhfrithsceimhlitheoireacht; de bhrí gur gá freisin díriú ar bhunchúiseanna na héagobhsaíochta chun straitéisí agus réitigh fhadtéarmacha a sholáthar i leith dúshláin chomhroinnte;

D.  de bhrí go bhfuil go leor coimhlintí lasánta a bhaineann le hábhair stáit, eitneacha agus reiligiúnacha i Murascaill na Peirse ar dócha nach amháin go mbuanóidh siad géarchéimeanna reatha, amhail an ghéarchéim in Éimin, ach go gcuirfidh siad leis an éagobhsaíocht ar fud an réigiúin freisin;

E.  de bhrí gur cúis mhór imní iad na coinbhleachtaí gan réiteach sa Libia agus sa tSiria, agus go gcuireann siad bac ar chobhsaíocht an réigiúin ina iomláine; de bhrí go bhfuil gníomhaithe tríú páirtí, amhail an Iaráin, an Rúis, agus Türkiye sa tSiria, i láthair sna tíortha sin agus go bhfuil grúpaí míleata agus paraimíleata lánpháirteacht sna coinbhleachtaí sin, amhail Grúpa Wagner na Rúise; de bhrí go bhfuil Éimin i lár géarchéim fhada pholaitiúil agus dhaonnúil, ar measa fós í mar gheall ar an gcogadh, agus go bhfuil sreabhadh leanúnach arm isteach sa tír; de bhrí go bhfuil cabhair dhaonnúil agus cosaint ag teastáil ó 80 % den daonra, arb ionann sin agus 24,1 milliún duine; de bhrí gurb é an cogadh in Éimin an ghéarchéim dhaonnúil is mó ar domhan anois; de bhrí go bhfuil coinbhleachtaí leanúnacha sóisialta agus polaitiúla san Iaráic agus sa Liobáin ina bhfuil cumhachtaí réigiúnacha éagsúla ag iarraidh tionchar a imirt ar an bpobal áitiúil chun a rialú a mhéadú; de bhrí gur in olcas a d’fhéadfadh na coinbhleachtaí dul; de bhrí gur cúis éagobhsaíochta go fóill í forghabháil leanúnach Iosraelach ar na críocha Palaistíneacha; de bhrí go raibh tionchar ag coinbhleachtaí sa réigiún ar shaol na milliún dídeanaithe a raibh orthu teitheadh óna dtíortha, lena n-áirítear thart ar 14 mhilliún Palaistíneach(4), 7 milliún Siriach(5), 2 mhilliún Iarácach(6) agus 1,7 milliún Éimineach(7);

F.  de bhrí go leanann UNRWA de bheith ag rannchuidiú leis an gcobhsaíocht agus an tsíocháin réigiúnach; de bhrí nach bhfuil cistiú leormhaith aici chun a sainordú a chomhlíonadh, rud atá ríthábhachtach d’fhorbairt dhaonna cuid de na dídeanaithe is leochailí ar domhan agus chun tacaíocht dhaonnúil a thabhairt dóibh, agus dá bhrí sin, gur príomhghné de straitéis AE í tacaíocht leanúnach AE do UNRWA chun rannchuidiú leis an tslándáil, an chobhsaíocht agus an fhorbairt a chur chun cinn sa réigiún;

G.  de bhrí, in ainneoin tosaíocht níos ísle a thabhairt don réigiún, go bhfuil ról ábhartha fós ag SAM, lena n-áirítear trí láithreacht dhíreach mhíleata agus slándála, ar láithreacht í atá ag laghdú ach a bhfuil ról cinntitheach aici fós in go leor tíortha; de bhrí go bhfuil an Rúis tagtha chun cinn mar ghníomhaí míleata sa réigiún tar éis di idirghabháil a dhéanamh in 2015 chun tacú le réimeas na Siria;

H.  de bhrí gur chomhaontaigh Aontas na nÉimíríochtaí Arabacha agus Bairéin an 15 Meán Fómhair 2020 a gcaidreamh taidhleoireachta le hIosrael a normalú trí Chomhaontuithe Abrahám, mar a thugtar orthu, a shíniú;

I.  de bhrí, le cruinniú mullaigh an 27 agus an 28 Márta 2022 idir Iosrael, Aontas na nÉimíríochtaí Arabacha, Bairéin, an Éigipt agus Maracó ina raibh sé mar aidhm cur chuige réigiúnach nua maidir leis an tslándáil a chruthú agus a gcomhar a mhéadú, ar fhreastail Rúnaí Stáit SAM air freisin, gur réitíodh an bealach do chur chuige réigiúnach nua i leith na slándála; de bhrí, ó 2011 i leith, go bhfuil tionchar na hIaráine méadaithe go suntasach sa réigiún; de bhrí, ag cruinniú mullaigh bliantúil Chomhairle Comhair na Murascaille in Al-Ula in 2021, gur chuir an Araib Shádach, Aontas na nÉimíríochtaí Arabacha, an Éigipt agus Bairéin deireadh lena mbaghcat ar Chatar tar éis beagnach ceithre bliana; de bhrí, in 2021, gur rannchuidigh cainteanna idir an Araib Shádach agus an Iaráin agus idirphlé ardleibhéil idir an Iaráin agus Aontas na nÉimíríochtaí Arabacha le díghéarú sa réigiún;

J.  de bhrí gur príomhonnmhaireoirí iad an Úcráin agus an Rúis i leith gráin agus leasacháin do tháirgí talmhaíochta do roinnt tíortha sa réigiún, ar tíortha iad atá leochaileach agus a bhraitheann go mór ar na táirgí sin; de bhrí go bhfuil ganntanas cruithneachta agus gránach ann mar thoradh ar chogadh na Rúise san Úcráin agus ar a himshuí ar ghrán na hÚcráine, agus go bhféadfadh sé go mbeadh suas le 49 milliún duine faoi dhálaí ar cosúil le gorta iad; de bhrí go bhfuil suaitheadh a bhaineann leis an gcogadh ag cur leis an ardú atá ag teacht ar phraghsanna bia cheana féin agus leis an mbochtaineacht;

K.  de bhrí go leanann Ballstáit AE d’airm a onnmhairiú chuig tíortha sa réigiún; de bhrí go bhfuil comhsheasamh bunaithe ag AE lena leagtar amach rialacha comhchoiteanna faoina rialaítear onnmhairiú teicneolaíochta míleata agus trealaimh mhíleata(8);

L.  de bhrí gur príomh-chomhpháirtithe trádála iad na tíortha sa réigiún do AE agus go bhfuil naisc eacnamaíocha thábhachtacha idir an dá thaobh; de bhrí gur tháinig méadú ar an teagmháil le Comhairle Comhair Stáit Arabacha na Murascaille (CCSAM) agus le tíortha eile sa réigiún maidir le hallmhairiú acmhainní fuinnimh isteach in AE mar thoradh ar an ngéarchéim dhomhanda fuinnimh leanúnach, ar measa fós í mar gheall ar chogadh na Rúise san Úcráin; de bhrí go bhfuil acmhainneacht ann do chomhar níos láidre i réimsí eile, amhail an t-aistriú glas, maolú ar an athrú aeráide agus oiriúnú don athrú sin, turasóireacht, rialachas níos fearr, oideachas, cultúr agus cearta an duine; de bhrí gur leagadh amach sa teachtaireacht chomhpháirteach maidir le comhpháirtíocht straitéiseach leis an Murascaill an iliomad réimsí leasa choitinn idir AE, CCSAM agus tíortha eile na Murascaille; de bhrí gur mhéadaigh tíortha Arabacha na Murascaille a gcabhair dhaonnúil agus forbartha idirnáisiúnta;

M.  de bhrí go bhfuil mór-réigiún an Mheánoirthir i measc na réigiún is mó a ndéanann an t-athrú aeráide difear dóibh ar fud an domhain, agus go bhfuil teochtaí ag ardú dhá uair níos tapa sa mhór-réigiún sin leis an meánteocht domhanda; de bhrí go bhfuil an iliomad dúshlán comhshaoil roimh thíortha an réigiúin, amhail fairsingiú fásaigh, cailliúint na bithéagsúlachta, truailliú i limistéir mhuirí agus chósta, truailliú aeir agus saincheisteanna a bhaineann le ganntanas agus cáilíocht uisce, a bheidh níos measa fós mar gheall ar an athrú aeráide; de bhrí go bhfuil méadú seasta ag teacht ar mhinicíocht agus ar dhéine stoirmeacha gainimh sa réigiún; de bhrí go bhfuil ganntanais uisce, fairsingiú fásaigh agus neamhshlándáil an tsoláthair bia de dheasca na haeráide ina mbagairt ar shlándáil an duine agus go bhféadfadh siad coinbhleachtaí atá ann cheana a ghéarú nó coinbhleachtaí nua a spreagadh sa réigiún; de bhrí go bhfuil gá le méadú ar theagmháil le comhpháirtithe sa réigiún i bhfianaise na géarchéime domhanda fuinnimh leanúnaí; de bhrí go bhfuil acmhainneacht ann do chomhar níos láidre i réimsí eile amhail an t-aistriú glas, rialachas níos fearr agus cearta an duine; de bhrí gur féidir leis an gComhaontú Glas don Eoraip bealaí a chruthú le haghaidh comhar cuiditheach idir AE agus tíortha sa réigiún; de bhrí go mbeidh ar AE fuinneamh in-athnuaite a allmhairiú chun a spriocanna aeráide a bhaint amach; de bhrí, i gcomhthéacs na n-iarrachtaí domhanda chun astaíochtaí gás ceaptha teasa a laghdú agus dífheistiú ó bhreoslaí iontaise, nach mór do thíortha mhór-réigiún an Mheánoirthir a ngeilleagair a éagsúlú, ar geilleagair iad a bhraitheann go mór ar eastóscadh agus ar thrádáil hidreacarbón; de bhrí, i mí Dheireadh Fómhair 2021, gur gheall Aontas na nÉimíríochtaí Arabacha glanastaíochtaí nialasacha a bhaint amach faoi 2050, gur gheall an Araib Shádach astaíochtaí glan-nialasacha a bhaint amach ar bhonn intíre faoi 2060 agus gur gheall Catar laghdú 25 % ar astaíochtaí gás ceaptha teasa a bhaint amach faoi 2030;

N.  de bhrí gur cúis imní iad fadhbanna a bhaineann le rialachas neamhchuimsitheach agus le sáruithe ar an smacht reachta, ar chearta an duine agus ar shaoirsí bunúsacha, chomh maith le sceimhlitheoireacht, éilliú agus trasnaíocht eachtrach sa réigiún, agus gur foinsí suntasacha éagobhsaíochta agus neamhshlándála iad; de bhrí go bhfuil méadú tagtha ar phríosúnacht agus ar chéasadh daoine síochánta ón bhfreasúra polaitiúil, cosantóirí chearta an duine agus gníomhaithe sóisialta i roinnt tíortha ar fud an réigiúin mar fhreagairt ar thoilmhianta daonlathacha dlisteanacha agus go bhfuil an bealach á réiteach acu le haghaidh tuilleadh coinbhleachta; de bhrí, de réir tuarascálacha, gur cláraíodh 520 bású i seacht dtír in 2021 – an Éigipt, an Iaráin, an Iaráic, an Araib Shádach, an tSiria, Aontas na nÉimíríochtaí Arabacha agus Éimin – arb ionann an líon sin agus méadú 19 % ar fhigiúirí 2020; de bhrí go bhfuil drochthionchar ag an éilliú atá fréamhaithe go domhain ar fhostaíocht, ar fhás agus ar fhorbairt agus go gcuireann sé as do chumas na stát a n-oibleagáid a chomhlíonadh maidir le cearta daonna daoine aonair a chur chun cinn, a urramú agus a chosaint laistigh dá ndlínsí; de bhrí go gcuireann na leibhéil is airde dífhostaíochta i measc na hóige ar domhan agus príosúnacht agus céasadh daoine ón bhfreasúra polaitiúil agus gníomhaithe sóisialta ar fud an réigiúin le teannas agus coinbhleacht;

O.  de bhrí go bhfuil baint dhearfach ag na sainmhínithe ar chobhsaíocht agus ar shlándáil le forbairt dhaonlathach agus le hurraim don smacht reachta; de bhrí go ndeimhnítear le taighde(9) a rinneadh le déanaí ar an ngeilleagar polaitiúil go bhfuil ‘éifeacht dhearfach shuntasach ó thaobh an gheilleagair agus staidrimh de ag an daonlathas ar OTI per capita amach anseo’, agus go dtugann an taighde le tuiscint go dtagann ‘méadú thart ar 20-25 % ar OTI fhadtéarmach sna 25 bliana tar éis próiseas daonlathaithe’; de bhrí go bhfuil an dianteannadh ar iolrachas na meán agus ar shaoirse an phreasa tar éis an réigiún a dhíchobhsú tuilleadh, trí chur chun cinn an fhoréigin a mhéadú agus trí dhíspeagadh a dhéanamh de ghuthanna uile an fhreasúra;

P.  de bhrí, de réir UNICEF, gurb ionann leanaí agus daoine óga (0-24 bliana d’aois) sa Mheánoirthear agus san Afraic Thuaidh agus beagnach leath de dhaonra an réigiúin faoi láthair; de bhrí, de réir Shuirbhé 2021 ar an tAos Óg Arabach, go bhféachtar ar an gcostas maireachtála atá ag ardú agus ar shaincheisteanna ‘boird cistine’ eile mar na dúshláin is mó atá roimh an réigiúin, ós rud é go bhfuil deacrachtaí ag níos mó ná aon trian de na hArabaigh óga greim a choinneáil faoin bhfiacail; de bhrí gur coinníodh na céadta leanaí Eorpacha le breis agus ceithre bliana i gcampaí coinneála Al-Hol agus Al-Roj;

Q.  de bhrí gur cheart treoirlínte AE maidir le Cearta an Duine, lena n-áirítear treoirlínte AE maidir leis an bhforéigean in aghaidh na mban agus na gcailíní agus le cur chun cinn chearta na mban agus an chomhionannais inscne, a neartú agus a bheith i gcroílár straitéis AE don réigiún; de bhrí go bhfuil cearta daonna na mban á sárú go córasach agus go bhfuil gníomhaithe chearta na mban fós á gciapadh, á n-imeaglú, á gcoinneáil agus á gcur i bpríosún sa réigiún nó go bhfuil bac taistil á chur orthu; de bhrí go bhfuil maruithe onóra fós forleathan in go leor tíortha i mór-réigiún an Mheánoirthir, agus go bhfuil go leor ban fós ina gcónaí i mbraighdeanas pósta; de bhrí gur léiríodh go bhfuil sé tairbhiúil mná a áireamh go hiomlán i gcosc agus i réiteach coinbhleachtaí chun slándáil agus cobhsaíocht a chur chun cinn ar fud an domhain; de bhrí, le blianta beaga anuas, go raibh béim shuntasach ar fud CCSAM ar ionadaíocht na mban sa lucht saothair, agus i mbardais agus i bparlaimintí, a mhéadú;

R.  de bhrí gur íospartaigh an diansmachta agus an fhoréigin fos iad daoine LADTI ar fud an réigiúin agus go bhfuil an pionós an bháis fós i bhfeidhm in go leor tíortha sa réigiún;

S.  de bhrí go leantar de ghéarleanúint a dhéanamh ar mhionlaigh reiligiúnacha agus eitneacha, lena n-áirítear Críostaithe, in go leor tíortha sa Mheánoirthear, agus de bhrí gur cheart a ráthú go mbeadh a gcearta agus a saoirsí á dteachtadh go hiomlán;

T.  de bhrí gur tháinig meath breise ar an ngéarchéim maidir le cearta an duine a bhí ann cheana mar gheall ar na himeachtaí a tharla san Iaráin le déanaí; de bhrí, tar éis bhás Mahsa Amini, go bhfuil ollagóidí tar éis teacht chun cinn ar fud na tíre agus go bhfuil bearta diansmachta doghlactha tugtha ag údaráis na hIaráine mar fhreagairt orthu, a bhí dírithe ar mhná go háirithe a bhí ag agóid i gcoinne mí-úsáidí agus idirdhealú chórasach;

Staid reatha

1.  á thabhairt chun suntais gur saintréith na staide reatha i mór-réigiún an Mheánoirthir is ea na coinbhleachtaí leanúnacha atá fós ann, lena n-áirítear coinbhleachtaí ionadacha tubaisteacha a bhfuil gné réigiúnach ag baint leo agus géarchéimeanna a bhfuil iliomad foinsí ag baint leo, rud a fhágann go bhfuil forbairt straitéise Eorpaí domhanda an-chasta, ós rud é nach mór d’aon ranníocaíocht a bheith ilghnéitheach agus a chur in oiriúint do shainiúlachtaí gach cáis, agus gné chomhleanúnach réigiúnach agus idirnáisiúnta á coinneáil ag an am céanna; á chur i bhfáth nach mór d’aon rannpháirtíocht ó Bhallstáit AE nó ó pháirtithe seachtracha eile, go háirithe an Rúis, a bheith dírithe ar na coinbhleachtaí a réiteach agus ar shlándáil agus cobhsaíocht a mhéadú; ag tabhairt dá haire go bhfuil coinbhleachtaí folaigh ann, chomh maith le coinbhleachtaí leanúnacha, nach mór do AE a chur san áireamh agus a straitéis fhadtéarmach á bunú aige chun dul i ngleic le bunchúiseanna na héagobhsaíochta sa réigiún;

2.  á chur in iúl gur geal léi iarrachtaí AE an daonlathas, an smacht reachta, cearta an duine, forbairt eacnamaíoch agus saoirsí bunúsacha a chur chun cinn i réigiún an Mheánoirthir agus á iarraidh ar AE gach tír a spreagadh tuilleadh chun athchóirithe polaitiúla agus eacnamaíocha a dhéanamh;

3.  á chur i bhfáth go bhfuil AE ag cur clár oibre síochána agus cobhsaíochta chun cinn agus go bhfuil sé réidh le comhoibriú go dlúth agus le modhanna, taithí agus dea-chleachtais a chomhroinnt maidir le cosc coinbhleachtaí, idirghabháil agus frithsceimhlitheoireacht, ar an leibhéal déthaobhach agus réigiúnach araon;

4.  á chur i bhfios go láidir go bhfuil a leasanna féin ag an Aontas sa Mheánoirthear ar a dtugtar aird ar leith toisc gur limistéar é a bhfuil tionchar aige ar shlándáil an Aontais agus ar a chuid saoránach, eadhon an tsíocháin, an chobhsaíocht agus díghéarú an teannais sa mhór-réigiún a chur chun cinn, an t-athrú aeráide a chomhrac, comhar maidir le fuinneamh glan a tháirgeadh, an t-iltaobhachas a chur chun cinn agus a chur chun feidhme, urraim do chearta an duine, don smacht reachta agus don dea-rialachas a chur chun cinn, rathúnas a mhéadú, freastal ar riachtanais dhomhanda forbartha agus dhaonnúla atá ag fás agus sláinte dhomhanda a chur chun cinn; á chur i bhfáth go bhfuil slándáil AE idirspleách ar an tslándáil sa Mheánoirthear agus gur cheart go gcuirfeadh ionstraimí cistiúcháin AE, amhail an tSaoráid Eorpach Síochána agus an Ionstraim um Chomharsanacht, Forbairt agus Comhar Idirnáisiúnta – an Eoraip Dhomhanda, agus cabhair agus oibríochtaí daonnúla atá dírithe ar an réigiún go mór le cobhsaíocht agus rathúnas an réigiúin; á chur i bhfáth go bhfuil údaráis ábhartha AE freagrach as leanúint de chuntasacht agus trédhearcacht airgeadais a áirithiú bunaithe ar an modheolaíocht atá ann cheana maidir le bainistíocht feidhmíochta agus córas tuairiscithe agus nach féidir aon chistiú ón Aontas a atreorú chuig eagraíocht nó gníomhaíochtaí sceimhlitheoireachta;

5.  á chur i bhfáth go bhfuil gníomhaithe domhanda agus réigiúnacha, nach bhfuil a gcabhair ar fad coinníollach ar phrionsabail an dea-rialachais arna gcur chun cinn ag AE, ag cur dlús lena n-iarrachtaí, go háirithe i réimse na ngnóthaí míleata le tíortha na hAfraice, agus go bhfuil siad ag baint an bhoinn ó shásraí iltaobhacha atá fíor-riachtanach do choimeád na síochána;

6.  ag tabhairt dá haire go bhfuil athruithe stairiúla tagtha ar an réigiún ó Earrach na nArabach in 2011; á chur i bhfáth, áfach, gurb é an cinneadh a rinne réimis fhorlámhacha áirithe foréigean a úsáid i gcoinne agóidí síochánta agus cáineadh, inter alia, ba chúis leis an éagobhsaíocht a lean; á mheas go bhfuil an méadú ar an bpolarú fritorthúil do spriocanna AE i réimse na cobhsaíochta agus na slándála; á iarraidh ar AE an t-iltaobhachas agus an comhtháthú réigiúnach a chothú sa Mheánoirthear i gcoitinne trí chomhpháirtíocht institiúideach AE-GCC agus tríd an gComhpháirtíocht Eora-Mheánmhara, lena n-áirítear caidreamh láidir idirpharlaiminteach; ag spreagadh AE ag an am céanna feabhas a chur ar a phléití agus comhpháirtíochtaí déthaobhacha leis na geallsealbhóirí uile atá tiomanta go mór do thabhairt isteach na síochána agus na cobhsaíochta sa réigiún;

7.  á thabhairt chun suntais go bhféadfadh ról tábhachtach a bheith ag AE i ndlúthchomhar a bheith aige le comhpháirtithe sa réigiún, lena n-áirítear an tsochaí shibhialta, guthanna síochánta ón bhfreasúra, ceardchumainn agus an pobal gnó, ar an leibhéal déthaobhach, réigiúnach agus idirnáisiúnta chun cuidiú le freagairt chomhchoiteann a chruthú chun cobhsú agus forbairt a bhaint amach, rud atá ríthábhachtach chun cobhsaíocht a chothú; ag moladh, dá réir sin, na hiarrachtaí atá déanta ag gníomhaithe réigiúnacha, amhail an Iaráic, Cuáit, Óman agus Catar, rannpháirtíocht taidhleoireachta chuiditheach idir-réigiúnach a chur chun cinn, lena n-áirítear trí thionscnaimh amhail Comhdháil Bagdad um Chomhar agus um Chomhpháirtíocht in 2021 agus na cainteanna normalaithe idir an Iaráin agus an Araib Shádach arna n-éascú ag an Iaráic; á iarraidh ar AE tacú leis na hiarrachtaí taidhleoireachta sin nuair is féidir agus úinéireacht agus freagracht réigiúnach as maolú teannais a spreagadh; á iarraidh, dá bhrí sin, go bhfeabhsófaí an comhar le heagraíochtaí réigiúnacha, amhail GCC agus Léig na Stát Arabach;

8.  á chur in iúl gur geal léi an teachtaireacht chomhpháirteach maidir le comhpháirtíocht straitéiseach leis an Murascaill chun comhar fadréimseach le tíortha GCC i réimsí éagsúla a chur chun cinn; á mheas gur céim thábhachtach í an teachtaireacht chun ról thíortha Arabacha na Murascaille sa réigiún a aithint agus chun bonn nua a chur faoin gcaidreamh idir-réigiúnach idir AE agus an Mhurascaill; á chreidiúint go mb’fhearrde an teachtaireacht dá mba rud é go raibh beartais forbartha inti agus iad dírithe ar an easpa muiníne atá ann cheana idir geallsealbhóirí éagsúla sa Mhurascaill, lena n-áirítear GCC, an Iaráic agus an Iaráin, a shárú; á mheas gur cheart do AE tacú le comhar atá dírithe ar shaincheisteanna idir gníomhaithe réigiúnacha maidir le dúshláin choiteanna, amhail an t-athrú aeráide, tubaistí nádúrtha, trádáil agus na Spriocanna Forbartha Inbhuanaithe, mar mhodh chun muinín a chothú sa réigiún; ag moladh ról lárnach an chomhair san aistriú glas ach á chur in iúl gur oth léi, áfach, go raibh easpa rannpháirtíochta níos criticiúla ann i leith dhrochtheist chearta an duine agus bheartas eachtrach agus slándála achrannach na dtíortha lena mbaineann; á iarraidh ar AE agus ar a Bhallstáit a chur i bhfáth go láidir gur cheart comhpháirtíocht níos dlúithe le tíortha na Murascaille a nascadh le tagarmharcanna soiléire dul chun cinn maidir le cearta an duine, lena n-áirítear maidir le cuntasacht as coireanna cogaidh in Éimin, cearta na mban, saoirse cainte agus comhlachais, scaoileadh cosantóirí chearta an duine, moratóir maidir le pionós an bháis, cearta oibrithe imirceacha agus ailíniú i bhfóraim idirnáisiúnta; á chur in iúl gur geal léi an togra sa teachtaireacht chomhpháirteach chun dlús a chur le rannpháirtíocht AE le tíortha na Murascaille maidir le cabhair dhaonnúil agus forbartha idirnáisiúnta a chistiú; á iarraidh ar an gCoimisiún deontóirí na Murascaille a spreagadh chun níos mó dá gcabhair dhaonnúil agus forbartha a chur i dtreo institiúidí iltaobhacha(10), ós rud é gur cabhair dhéthaobhach a thugann siad den chuid is mó agus nach dtéann ach 1-6 % den chabhair chuig institiúidí iltaobhacha; á mholadh don Choimisiún cúnamh a thairiscint do na tíortha faoi seach chun athmhachnamh a dhéanamh ar a gcuspóirí cabhrach, chomh maith le feabhas a chur ar an gcomhar agus ar an gcomhordú eatarthu féin agus idir iadsan agus AE araon;

9.  ag cáineadh na n-ionsaithe foréigneacha leanúnacha ar mhuintir Éimin ó 2015, arb iad is cúis leis na mílte bás, le scriosadh príomhbhonneagair shibhialtaigh agus le gorta forleathan; á mheabhrú nach féidir aon réiteach míleata a fháil ar an gcoinbhleacht in Éimin agus nach féidir an ghéarchéim a réiteach ar bhealach inbhuanaithe ach amháin trí phróiseas caibidlíochta cuimsitheach faoi stiúir Éimin agus faoi úinéireacht Éimin a mbeidh baint ag gach cuid de shochaí Éimin agus ag gach páirtí sa choinbhleacht ann; á iarraidh ar Bhallstáit AE onnmhairiú arm a úsáidtear sa chogadh in Éimin a chur ar fionraí, i bhfianaise an bhaoil thromchúisigh go ndéanfar sáruithe ar an dlí daonnúil idirnáisiúnta nó ar an dlí daonnúil; á cháineadh go bhfuil líon suntasach arm agus comhpháirteanna á soláthar ag daoine aonair agus eintitis de chuid na hIaráine do ghluaiseacht Houthi; á chur in iúl gur geal léi an fógra i mí Aibreáin 2022 a bhí faoi stiúir na Náisiún Aontaithe maidir le sos cogaidh in Éimin idir an chomhghuaillíocht atá faoi stiúir na hAraibe Sádaí agus reibiliúnaithe Houthi a bhfuil tacaíocht na hIaráine acu, agus gur athnuadh i mí an Mheithimh 2022 é; á áitiú gur cheart go mbeadh an sos cogaidh ar an gcéad chéim chun an bealach a réiteach do chainteanna síochána inchreidte idir na páirtithe in Éimin, ar cheart go n-eascródh deireadh leis an gcogadh agus le ceann de na tubaistí daonnúla is mó ar domhan as; á chur i bhfáth nach féidir an choinbhleacht a réiteach go fírinneach gan cuntasacht as coireanna cogaidh líomhnaithe; á iarraidh ar na páirtithe uile an sos cogaidh a urramú agus dul i mbun caibidlíochta de mheon macánta chun socruithe inmharthana polaitiúla agus slándála a bhaint amach, i gcomhréir le Rún 2216 (2015) ó Chomhairle Slándála na Náisiún Aontaithe, mar aon le sásraí cur chun feidhme comhpháirteacha Mhisean na Náisiún Aontaithe chun Tacú le Comhaontú Hodeidah agus leis an sos comhraic domhanda, mar a iarradh le Rún 2532 (2020) ó Chomhairle Slándála na Náisiún Aontaithe; ag iarraidh aird a tharraingt ar an tubaiste dhaonnúil arb é an cogadh in Éimin, atá ar siúl ó 2016, is cúis léi; á iarraidh ar na páirtithe uile cloí leis an dlí daonnúil idirnáisiúnta agus páirt iomlán a ghlacadh sna cainteanna síochána faoi stiúir na Náisiún Aontaithe;

10.  á chur in iúl gur cúis mhór bhuartha di an géarú atá tagtha ar an teannas san Iaráic, lena n-áirítear trasnaíocht eachtrach, atá ina bhagairt ar obair institiúidí ríthábhachtacha stáit sa tír; á iarraidh ar na páirtithe uile an tsrian is mó is féidir a fheidhmiú agus fanacht socair, ós rud é go bhfuil sé ríthábhachtach do na gníomhaithe uile aon ghníomhaíochtaí a bhféadfadh tuilleadh foréigin a bheith mar thoradh orthu a sheachaint; ag athdhearbhú thacaíocht bhuanseasmhach AE do shlándáil, cobhsaíocht agus ceannasacht na hIaráice; á chur in iúl gur cúis bhuartha di an staid san Iaráic agus á chur i bhfios go láidir go bhfuil frustrachas mór ann i measc phobal na hIaráice a mhéid a bhaineann le héilliú leanúnach sa tír; á mholadh do AE agus dá Bhallstáit rannchuidiú leis an gcobhsaíocht san Iaráic trí thacú le hatógáil agus athmhuintearas iarchoinbhleachta, chomh maith le forbairt institiúidí cuntasacha, chun an tír a chosaint ar iomaíocht gheopholaitiúil agus chun deighiltí sóisialta a dhúnadh; á chur i bhfios go láidir gur gá aghaidh a thabhairt ar scriosadh na hoidhreachta cultúrtha agus ar chreachadh saothar ealaíne agus earraí cultúrtha eile le linn coinbhleachtaí armtha ó thaobh atógáil agus aiseag araon chun sláine na hoidhreacht cultúrtha agus na féiniúlachta atá ag sochaithe, pobail, grúpaí agus daoine aonair a chosaint agus a áirithiú; ag tabhairt dá haire a ábhartha atá Misean Comhairleach AE san Iaráic; á chur i bhfios go láidir, áfach, nach mór dó é féin a athchóiriú chun a thionchar ar an láthair a mhéadú, i gcomhar le húdaráis na hIaráice;

11.  á mheabhrú gur toradh í an choinbhleacht sa Liobáin ar chliantachas na ngníomhaithe polaitiúla, mar aon le héilliú eindéimeach, agus nach mór go mbeadh aon chabhair airgeadais ó AE ag brath ar rialtas daonlathach agus cuimsitheach a ghlacfaidh seasamh soiléir i gcoinne an éillithe; á chur in iúl gur cúis mhór bhuartha di fad na géarchéime polaitiúla, eacnamaíche, airgeadais agus sóisialta sa Liobáin, atá fós ina cúis le fulaingt ar fud an daonra; á chur in iúl gur geal léi na toghcháin pharlaiminteacha sa Liobáin a reáchtáladh an 15 Bealtaine 2022 agus á iarraidh go mbunófaí rialtas nua atá dírithe ar mhisin, atá inchreidte agus cuntasach agus atá saor ó thionchar eachtrach; á iarraidh ar Leas-Uachtarán an Choimisiúin / Ardionadaí an Aontais do Ghnóthaí Eachtracha agus don Bheartas Slándála, ar an tSeirbhís Eorpach Gníomhaíochta Seachtraí (SEGS) agus ar na Ballstáit leanúint de bhrú daingean a chur ar ionadaithe polaitiúla na Liobáine i dtreo an athchóirithe, lena n-áirítear trí thacaíocht struchtúrach ar mhórscála a shocrú maidir le fíorathrú a chur chun feidhme; á iarraidh, ag an am céanna, ar AE agus ar a Bhallstáit cúnamh daonnúil do mhuintir na Liobáine a mhéadú, mar aon le tacaíocht do chroísheirbhísí poiblí, d’eagraíochtaí an phobail agus don tsochaí shibhialta;

12.  á chur i bhfáth go bhfuil freagracht ar leith ar réimeas na Siria; á chur i bhfios go láidir go bhfuil freagracht ar leith ar an Rúis, mar bhuanchomhalta de Chomhairle Slándála na Náisiún Aontaithe, a rinne rúin ó Chomhairle Slándála na Náisiún Aontaithe a chrosadh 18 n-uaire ó 2011, ar rúin iad arb é is aidhm leo teacht ar réiteach polaitiúil ar an ngéarchéim sa tSiria; á chur in iúl gur geal léi cinneadh mhí Aibreáin 2021 ón Eagraíocht um Thoirmeasc ar Airm Cheimiceacha comhaltaí na Siria a chur ar fionraí ón eagraíocht; á mheabhrú go bhfuil cogadh cathartha na Siria ar cheann de na choinbhleachtaí is marfaí sa réigiún leis na deicheanna de bhlianta, agus go raibh bású leathmhilliún duine agus easáitiú éigeantach 14 mhilliún Siriach mar thoradh air; ag meabhrú na tragóide daonna a bhí ann mar gheall ar easáitiú os cionn leath de dhaonra na Siria go hinmheánach agus mar dhídeanaithe ar fud an réigiúin agus na hEorpa; á chur i bhfáth gur gá deireadh a chur le forghabháil leanúnach codanna éagsúla den tSiria ag gníomhaithe réigiúnacha; á thabhairt chun suntais go bhfuil gá le réiteach ar an gcoinbhleacht leanúnach sa tSiria bunaithe ar an daonlathas agus ar cheannasacht agus iomláine chríochach na tíre; á chur i bhfios go láidir nach mór teacht ar an rún sin trí idirphlé; á chur in iúl gur geal léi iarrachtaí uile AE, a Bhallstát agus na sochaí sibhialta coireanna in aghaidh an chine dhaonna a dhoiciméadú agus a ionchúiseamh agus á iarraidh ar AE dlús a chur leis na hiarrachtaí chun deireadh a chur le saoirse ó phionós; ag tabhairt dá haire, ó thús na coinbhleachta, nár réitíodh aon cheann dá príomhspreagthaí, cé go bhfuil méadú tagtha ar an teannas réigiúnach agus go bhfuil géarchéim eacnamaíoch na Siria tar éis dul in olcas tuilleadh, rud is cúis le fulaingt uafásach sibhialtach; á chur in iúl gur geal léi tacaíocht airgeadais AE do Türkiye, don Liobáin agus don Iordáin chun dídeanaithe ón tSiria a óstáil; á mheabhrú nach tír shábháilte a mbeifear ag filleadh uirthi í an tSiria do na 7 milliún dídeanaí a theith ón gcos ar bolg agus ón gcoimhlint ó 2011 i leith; á chur i bhfáth go bhfuil cliseadh Da’esh/SIIS fós ina phríomhthosaíocht ag an gComhghuaillíocht Dhomhanda chun Da’esh/SIIS a shárú, mar d’ainneoin céimeanna suntasacha ar gcúl a bhuail a cheannaireacht le déanaí, leanann Da’esh/SIIS d’ionsaithe a dhéanamh agus is bagairt leanúnach réigiúnach agus dhomhanda é;

13.  á iarraidh ar Bhallstáit AE a n-oibleagáid a chomhlíonadh a mhéid a bhaineann lena náisiúnaigh, idir na mionaoisigh agus a máithreacha, atá faoi choinneáil le breis agus 4 bliana i gcampaí coinneála Al-Hol agus Al-Roj sa Riarachán Féinrialaitheach do Thuaisceart agus d’Oirthear na Siria, a aisdúichiú láithreach; á mheas, i gcás ina mbeidh aon fhreagracht choiriúil ar na máithreacha nó ar na haithreacha, gur cheart iad a thabhairt chun cuntais tar éis dóibh filleadh ar an mBallstát;

14.  á chur i bhfios go láidir gur tosaíocht de chuid AE é an Libia a bheith cobhsaí, slán, aontaithe agus rathúil; á mholadh, i ndáil leis sin, go mbeadh AE neodrach i gcónaí sa streachailt chumhachta leanúnach sa tír, go háirithe tar éis na trodaíochta a bhí ann le déanaí; á chur i bhfáth gur cheart do AE tacú le tionscadail chun cruthú post a mhéadú, go háirithe sa réigiún Fezzan, a mbeadh ról tábhachtach acu maidir leis an tír a chobhsú;

15.  á chur i bhfáth go bhfuil AE tiomanta le fada do na rúin ábhartha ó na Náisiúin Aontaithe agus don rún ón bParlaimint roimhe seo an 17 Feabhra 2022 maidir leis an gcomhbheartas eachtrach agus slándála a chur chun feidhme mar sheasamh AE maidir leis an gcoinbhleacht idir Iosrael agus an Phalaistín agus go bhfuil sé tiomanta le fada do réiteach cóir agus cuimsitheach bunaithe ar dhá stát; á thabhairt chun suntais thairis sin, i gcomhréir leis an dlí idirnáisiúnta, go gcuireann lonnaíochtaí neamhdhleathacha bac ar an réiteach dhá stát a bhunú mar bheartas bunaithe de chuid an Aontais Eorpaigh; á mheabhrú go bhfuil cainteanna síochána idir Iosrael agus Údarás na Palaistíne maidir le socrú cinntitheach ar an gcoinbhleacht bunaithe ar réiteach lena gcuirtear ar chumas an dá thír maireachtáil taobh le taobh faoi shíocháin agus faoi shlándáil, bunaithe ar línte 1967, ríthábhachtach don chobhsaíocht, i measc nithe eile; á chur in iúl arís gur cúis mhór imní di an staid dhaonnúil atá ag dul in olcas go tapa i Stráice Gaza agus á iarraidh go gcuirfear deireadh leis na bearta sriantacha uile maidir le gluaiseacht daoine agus earraí arna bhforchur ag Iosrael ar an gcríoch, ach a bhfuil tionchar tubaisteach acu ar an bpobal; á iarraidh ar an gCoimisiún agus ar an gComhairle gach gníomhaíocht ón dá thaobh lena mbaintear an bonn den réiteach dhá stát, amhail leathnú lonnaíochtaí, a dhíspreagadh; á chur in iúl gur saoth léi go láidir an foréigean leanúnach, na gníomhartha sceimhlitheoireachta agus an gríosú chun foréigin, atá go bunúsach ar neamhréir le réiteach síochánta dhá stát a chur chun cinn; ag cur béim ar a thábhachtaí atá sé toghcháin Phalaistíneacha a reáchtáil; á iarraidh ar AE aird ar leith a thabhairt ar an gcoinbhleacht idir Iosrael agus an Phalaistín mar gheall ar a fad eisceachtúil agus ar na peirspictíochtaí atá ann faoi láthair nach gceadaítear bealach réalaíoch i dtreo na cobhsaíochta ar fud an Mheánoirthir leo;

16.  ag aithint normalú an chaidrimh idir Aontas na nÉimíríochtaí Arabacha, Bairéin, Maracó agus an tSúdáin ar thaobh amháin agus Iosrael ar an taobh eile; ag spreagadh comhar réigiúnach agus ag tacú le normalú an chaidrimh idir Iosrael agus na Stáit Arabacha, lena gcuirtear chun cinn cuimsiú iomlán Údarás Náisiúnta na Palaistíne, i gcomréir le hiarrachtaí an Aontais agus na Stát Aontaithe síochain, slándáil agus cobhsaíocht a bhaint amach sa réigiún agus le Creat NA, leis an Tionscnamh Síochana Arabach agus le Comhaontuithe Oslo; á iarraidh go n-úsáidfí an móiminteam sin chun an t-idirphlé agus an comhar sa réigiún a chur chun cinn maidir le tacaíocht do phróiseas síochána an Mheánoirthir agus don réiteach dhá Stát chomh maith le hurraim don dlí idirnáisiúnta; ag tabhairt dá haire go bhfuil Comhaontuithe Abraham ina dtoisc in atheagrú an chaidrimh idirstáit sa réigiún agus nach mór iad a chur san áireamh i straitéis Eorpach lena ndírítear ar chabhrú leis an réigiún cobhsaíocht a bhaint amach; á iarraidh ar an gCoimisiún agus ar an gComhairle féachaint, i gcomhar leis na tíortha Arabacha faoi seach, ar an gcaoi a bhféadfadh a gcomhaontuithe normalaithe le hIosrael cabhrú leis an réiteach dhá stát;

17.  ag athdhearbhú rannchuidiú bunriachtanach UNRWA leis an gcobhsaíocht agus leis an tslándáil i gcomhthéacs deacair riachtanas daonnúil agus forbartha atá ag dul i méid, agus á iarraidh ar an Aontas agus ar an gcomhphobal idirnáisiúnta i gcoitinne tacaíocht leordhóthanach a áirithiú don ghníomhaireacht, go polaitiúil agus ó thaobh airgeadais araon, chun a áirithiú go gcomhlíonfar a sainordú agus i bhfianaise athnuachan a sainordú ag Comhthionól Ginearálta na Náisiún Aontaithe in 2022; á chur i bhfios go láidir nár cheart stop a chur le cistiú AE gan fianaise ar mhíleithreasú;

18.  á iarraidh ar AE agus ar a Bhallstáit dul i ngleic le hiarmhairtí ionsaí na Rúise i gcoinne na hÚcráine maidir le soláthar domhanda bia agus praghsanna do chobhsaíocht an réigiúin; á iarraidh ar an gCoimisiún aghaidh a thabhairt, mar ábhar tosaíochta, ar thionchar ionsaí na Rúise i gcoinne na hÚcráine ar thíortha áirithe sa Mheánoirthear i gcoitinne ó thaobh slándáil bia de, agus tosaíocht á tabhairt do na tíortha sin is leochailí mar gheall ar ardspleáchas ar allmhairí agus easpa slándáil shóisialta agus a áirithiú go rachaidh tacaíocht airgeadais chun tairbhe go díreach do na grúpaí is leochailí; á chur i bhfáth go bhféadfadh an choinbhleacht san Úcráin cur le brúnna boilscitheacha a spreag paindéim COVID-19 cheana féin agus, ar an gcaoi sin, an ghéarchéim bhia agus dhaonnúil a ghéarú sna tíortha is spleáiche sa Mheánoirthear;

Roghanna cobhsaíochta agus slándála

19.  á thabhairt chun suntais nach mór d’aon chineál comhair a bheith bunaithe ar chur chuige maidir le slándáil an duine agus ar urraim don dlí idirnáisiúnta, don ord domhanda riailbhunaithe agus do na cuspóirí comhroinnte maidir le cearta an duine agus an daonlathas a chur chun cinn;

20.  á iarraidh ar Bhallstáit uile AE iarracht a dhéanamh gan bheith tarraingthe isteach i gcoimhlintí réigiúnacha; á chur i bhfáth, i bhfianaise coinbhleachtaí leanúnacha agus tuarascálacha maidir le diansmacht inmheánach, go bhféadfadh onnmhairiú arm chuig tíortha áirithe i réigiún an Mheánoirthir a bheith ag sárú sheasamh AE mar a leagtar amach i gComhsheasamh 2008/944/CBES ón gComhairle é; á iarraidh go ndéanfar faireachán ar onnmhairiú arm chuig an réigiún a áirithiú trí shásra comhairliúcháin i measc na mBallstát;

21.  á chur in iúl gur saoth léi go gcuireann tíortha comharsanachta isteach go rómhinic ar ghéarchéimeanna inmheánacha a chéile agus go bhfuil an cur isteach sin — bíodh sé polaitiúil nó míleata fiú — díobhálach, go ndéanann sé damáiste fadtéarmach don chaidreamh idir stáit sa réigiún agus go gcuireann sé cosc ar choinbhleachtaí a réiteach; á iarraidh ar na tríú tíortha sa réigiún staonadh ó airm a onnmhairiú chuig tíortha atá thíos le coinbhleachtaí inmheánacha nó comhraiceoirí agus ó idirghabháil a dhéanamh go míleatach i dtíortha eile atá i gcoinbhleacht trí ghrúpaí rialta nó paraimíleatacha, toisc go rannchuidíonn idirghabhálacha den sórt sin le díchobhsú réigiúnach, go mbaineann siad an bonn de struchtúir stáit agus go dtacaíonn siad le baicle trodaithe a bhfuil treoshuíomhanna idé-eolaíocha éagsúla acu; ag cáineadh, ina leith sin, sháruithe leanúnacha Türkiye ar cheannasacht agus ar shláine chríochach na hIaráice; ag cáineadh freisin an úsáid a bhain an Iaráin as diúracáin bhalaistíocha agus as ionsaithe ladrainn i gcoinne Réigiún na Cordastáine san Iaráic mar shárú gan údar ar cheannasacht agus ar shláine chríochach na hIaráice; ag cur go láidir i gcoinne ladrainn a úsáid i maruithe seachbhreithiúnacha agus seach-chríochacha agus á iarraidh go mbeidh tiomantas ann oibriú sna fóraim idirnáisiúnta ábhartha ar thoirmeasc domhanda; á thabhairt chun suntais, go háirithe, go mbaineann contúirtí le húsáid córas uathrialaitheach agus cianoibrithe d’oibríochtaí den sórt sin;

22.  á iarraidh ar AE lánúsáid a bhaint as a chineálacha nua comhair agus tacaíochta airgeadais, amhail an Ionstraim um Chomharsanacht, Forbairt agus Comhar Idirnáisiúnta — an Eoraip Dhomhanda agus an tSaoráid Síochána Eorpach, ag gníomhú dó i gcomhréir leis na treoirphrionsabail atá leagtha amach cheana agus ar bhealach lena gcuirtear cobhsaíocht agus forbairt dhaonna chun cinn;

23.  á chur in iúl gur geal léi gur gealltanas an Aontais i leith limistéar atá saor ó airm ollscriosta a bhunú sa Mheánoirthear, i gcomhréir leis an rún maidir leis an Meánoirthear ó Chomhdháil na bPáirtithe sa Chonradh maidir le Neamhleathadh Arm Núicléach chun Athbhreithniú a dhéanamh air agus Síneadh a chur leis, 1995, agus a chur in iúl gur geal léi bearta cothaithe muiníne a bheith á gcur chun cinn ag an Aontas chun tacú leis an bpróiseas sin ar bhealach iomlán, infhíoraithe agus do-aisiompaithe; á chur in iúl gur cúis mhór bhuartha di leathadh núicléach a d’fhéadfadh tarlú sa réigiún agus á iarraidh ar an Aontas agus ar a Bhallstáit gach iarracht taidhleoireachta a ghníomhachtú agus dlús a chur leo chun é a sheachaint agus deireadh a chur leis an bhfeiniméan sin; ag tabhairt dá haire go bhfuil Iosrael, mar neamhpháirtí sa Chonradh maidir le Neamhleathadh Arm Núicléach, débhríoch le fada an lá faoin seasamh atá aige maidir lena stádas núicléach; á iarraidh ar Iosrael an Conradh maidir le Neamhleathadh Arm Núicléach a shíniú;

24.  ag cáineadh, sna téarmaí is láidre, cos ar bolg iomlán na hIaráine i gcoinne agóideoirí síochánta tar éis dhúnmharú Mahsa Amini, a bhí 21 bhliain d’aois, toisc nár chloígh siad le gnás feistis éigeantach an réimis; á chur in iúl gur mór an meas agus an urraim atá aici ar na mná agus na fir a bhí ag agóid go síochánta ar son cearta agus saoirsí bunúsacha, amhail an ceart atá ag bean gan caifirín a chaitheamh, agus á chur in iúl go dtacaíonn sí leo; á chur in iúl gur geal léi smachtbhannaí spriocdhírithe breise na Comhairle i gcoinne ardoifigeach i réimeas na hIaráine a raibh baint acu leis an gcniogbheartaíocht, lena n-áirítear Cór Gharda na Réabhlóide Ioslamaí, na póilíní moráltachta agus, i bhfianaise na cinsireachta méadaithe ar líne, an tAire Faisnéise; á dhearbhú gur cheart don Pharlaimint stop a chur le cruinnithe oifigiúla a thionól le hoifigigh na hIaráine fad a bheidh seisear dá Feisirí faoi smachtbhannaí spriocdhírithe na hIaráine; á athdhearbhú go dtacaíonn sí leis an bPlean Cuimsitheach Comhpháirteach Gníomhaíochta, agus comhaontú níos cuimsithí á iarraidh ag an am céanna maidir le clár diúracán na hIaráine; á chur in iúl gur saoth go mór léi tacaíocht leanúnach na hIaráine don réimeas diansmachtúil sa tSiria agus do Hezbollah sa Liobáin, agus dá honnmhairiú ladrann agus diúracáin mhíleata chuig an Rúis, in ainneoin chogadh foghach na Rúise i gcoinne na hÚcráine;

25.  ag cur sonrú i ngné straitéiseach an chomhair fuinnimh le réigiún an Mheánoirthir; á chur i bhfios go láidir gur gá foinsí fuinnimh an Aontais a éagsúlú agus á iarraidh ar SEGS agus ar an gCoimisiún measúnú a dhéanamh ar na himpleachtaí i réimse na slándála a bheadh ag aon chomhaontú maidir le hola, gás nó hidrigin a allmhairiú isteach san Aontas Eorpach; á chur i bhfios go láidir gur príomhchuspóir de chuid an Aontais í an chobhsaíocht réigiúnach agus an rathúnas réigiúnach i bhfianaise thábhacht an réigiúin maidir le foinsí fuinnimh an Aontais a éagsúlú; á iarraidh ar an Aontas gan ach soláthar hidreacarbóin ón Meánoirthear amháin a chur in ionad a allmhairí gáis agus ola ón Rúis, ach an deis a thapú chun spleáchas ar ghás na Rúise a laghdú dhá thrian roimh 2022 chun spleáchas foriomlán an Aontais ar bhreoslaí iontaise a laghdú agus borradh a chur faoin infheistíocht i nginiúint fuinnimh ó fhoinsí in-athnuaite, chomh maith le hidirnascadh leictreachais; á iarraidh ar an Aontas méadú a dhéanamh ar a rannpháirtíocht le tíortha an Mheánoirthir i gcoitinne maidir leis an gComhaontú Glas don Eoraip; á iarraidh ar an Aontas tíortha an réigiúin a spreagadh agus tacú leo chun a spriocanna aeráide a bhaint amach, go háirithe trí leas a bhaint as a n-acmhainneacht mhór fuinnimh inathnuaite; á mheas go bhfuil spleáchas an réigiúin ar eastóscadh agus ar thrádáil hidreacarbóin ina bhagairt dá chobhsaíocht sa todhchaí; á iarraidh ar an Aontas béim a leagan ar na tairbhí frithpháirteacha a bhaineann leis an gcomhar san aistriú glas, go háirithe na buntáistí a bhaineann le fás inbhuanaithe, vis-à-vis a n-idirghabhálaithe sa réigiún; á iarraidh ar an Aontas machnamh a dhéanamh ar chomhpháirtíocht fuinnimh in-athnuaite a chur ar bun le tíortha an Mheánoirthir i gcoitinne;

26.  á thabhairt chun suntais go bhfuil gá le cistiú na n-eagraíochtaí agus na ngníomhaíochtaí sceimhlitheoireachta a chomhrac; á chur i bhfáth nach mór don Aontas cabhrú le stop a chur le sciúradh airgid agus bac a chur ar shreabha aindleathacha airgeadais trí straitéis shoiléir a ghlacadh chun aghaidh a thabhairt ar na heasnaimh atá ann i rialú na gcineálacha sin cistí ag roinnt stát sa réigiún; á chur in iúl gur saoth léi go bhfuil tearmann sábháilte curtha ar fáil ag Aontas na nÉimíríochtaí Arabacha do olagarcaí na Rúise lena seachnaítear smachtbhannaí an Aontais ar an Rúis; á chur i bhfios go láidir go n-éilíonn an chomhpháirtíocht slándála stairiúil agus ardleibhéil leis an réigiún cur chuige comhpháirteach i leith fhogha na Rúise i gcoinne na hÚcráine agus leasanna bunúsacha na hEorpa; á chur in iúl gur saoth léi chomh mór céanna go ndearnadh smachtbhannaí an Aontais ar réimeas na Siria a sheachaint tríd an Liobáin, an Iaráin agus an Rúis ó 2011 i leith;

27.  ag cáineadh go láidir na n-ionsaithe sceimhlitheoireachta a rinne grúpaí sceimhlitheoireachta sa réigiún; á iarraidh, dá bhrí sin, ar an Aontas agus ar a Bhallstáit gealltanas daingean a thabhairt do rialtais dhlisteanacha atá ag troid i gcoinne líonraí jiohádacha; ag moladh na n-iarrachtaí atá á ndéanamh ag an gCoimisiún agus ag SEGS chun líonra saineolaithe i réimse na frithsceimhlitheoireachta a chur ar bun i measc thoscaireachtaí an Aontais i roinnt tíortha sa réigiún agus tacaíocht shaincheaptha a chur ar fáil mar a bhí iarrtha ag roinnt rialtas; á iarraidh go mbeidh comhar níos córasaí ann chun radacú agus sceimhlitheoireacht a chosc agus a chomhrac trí chláir shibhialtacha atá spriocdhírithe, saincheaptha agus a ndéantar measúnú rialta orthu; ag moladh na n-iarrachtaí atá á ndéanamh ag an gCoimisiún, agus ag an tSeirbhís um Ionstraimí Beartais Eachtraigh go háirithe, chun cláir a chur ar bun chun comhpháirtíochtaí a fhorbairt le roinnt tíortha sa réigiún chun an radacú agus an sceimhlitheoireacht a chomhrac; á mheas gur féidir leis na cláir shaincheaptha sin, a fhaigheann tacaíocht ó acmhainní ábhartha agus airgeadais atá oiriúnach do riachtanais shonracha na dtíortha is faighteoirí, a bheith ina n-ionstraim éifeachtach le haghaidh an chomhair slándála; á iarraidh, áfach, go ndéanfar measúnú domhain ar éifeachtacht na dtionscadal sin agus go n-áiritheofar go gcuirfidh soláthraithe seirbhíse, ó ghníomhaireachtaí na mBallstát go minic, oiliúint ar fáil atá iomchuí agus oiriúnaithe do na riachtanais a léiríonn na tíortha óstacha agus atá bunaithe ar shaineolas iarbhír gairmiúil;

28.  á chur in iúl gur geal léi gur ghlac an Chomhairle Gníomh Magnitsky mar ionstraim thábhachtach de chuid an Aontais chun smachtbhannaí a fhorchur ar sháraitheoirí chearta an duine; á iarraidh go n-ullmhófaí bearta sriantacha i gcoinne oifigigh de chuid na hIaráine a bhfuil baint acu le sáruithe tromchúiseacha ar chearta an duine i gcoinne chosantóirí chearta an duine san Iaráin, i gcoinne príosúnaigh choinsiasa agus i gcoinne na ndaoine sin atá ag agóid go síochánta sa tír;

Saoránaigh agus cearta an duine

29.  á thabhairt chun suntais go bhfuil ról tábhachtach sa réigiún ag teagmhálacha idirphearsanta agus ag an gcomhar i réimsí amhail an t-oideachas trádála, an eolaíocht agus an cultúr agus gur féidir leo rannchuidiú go mór leis an gcobhsaíocht réigiúnach agus le deighiltí leis an Aontas agus idir na stáit éagsúla araon a dhúnadh; á chur in iúl gur geal léi, sa chomhthéacs sin, an togra a thíolaic an Coimisiún maidir le díolúintí víosa do shaoránaigh Chuáit agus Chatar; á iarraidh ar an gCoimisiún a bheith rannpháirteach go mear i bpléití teicniúla chun a áirithiú go gcomhlíonfar na critéir ábhartha d’fhonn díolúintí víosa a bhaint amach i ndeireadh na dála do shaoránaigh Chuáit agus Chatar; á iarraidh ar an gCoimisiún rochtain ar chlár Erasmus+ a éascú do mhic léinn ón réigiún;

30.  á chur i bhfios go láidir a thábhachtaí atá láithreacht pholaitiúil agus taidhleoireachta an Aontais sa réigiún a bheith leanúnach agus ag fás chun idirphlé polaitiúil straitéiseach a chur chun cinn agus malartuithe a chothú idir tíortha sa réigiún chun an chobhsaíocht a chur chun cinn; á iarraidh ar an Aontas agus ar a Bhallstáit an caidreamh taidhleoireachta agus polaitiúil a mhéadú le haghaidh an daonlathais, chearta an duine agus an smachta reachta, mar a éilítear le gluaiseachtaí pobail síochánta ar fud réigiún an Mheánoirthir agus na hAfraice Thuaidh;

31.  ag tabhairt dá haire go bhfuil an tAontas agus a Bhallstáit rannpháirteach faoi láthair in oibríochtaí míleata agus i gcomhar míleata éagsúla sa réigiún: Oibríocht ATALANTA de chuid Fhórsa Cabhlaigh an Aontais Eorpaigh don tSomáil chun soithí de chuid an Chláir Dhomhanda Bia agus loingseoireacht leochaileach eile a chosaint agus an phíoráideacht agus an robáil armtha ar muir a dhíspreagadh, a chosc agus a chur faoi chois, oibríocht IRINI de chuid Fhórsa Cabhlaigh an Aontais Eorpaigh sa Mheánmhuir, Oibríocht Inherent Resolve na Stát Aontaithe chun tacú le fórsaí comhpháirtíochta go dtí go mbeidh siad in ann Daesh/ISIS a shárú go neamhspleách i limistéir ainmnithe san Iaráic agus sa tSiria, Oibríocht Sea Guardian ECAT um fhothú acmhainní slándála muirí, tacú le feasacht staide muirí agus frithsceimhlitheoireacht mhuirí, agus le Feasacht Mhuirí na hEorpa ar mhisean faireachais i gCaolas Hormuz; á chreidiúint, leis na gealltanais sin, a fhreagraíonn do bhagairtí comhchoiteanna a aithnítear leis an dlí idirnáisiúnta, go bhfuil an tAontas Eorpach ag rannchuidiú go suntasach leis an tslándáil sa réigiún; ag tabhairt dá haire, áfach, nach bhfuil rannpháirtíocht aonair Ballstát áirithe i ngéarchéimeanna nó i gcoinbhleachtaí áitiúla mar chuid d’iarrachtaí a dhéantar a chomhordú ar bhonn níos dlúithe ar an leibhéal Eorpach, mar shampla sa tSiria nó sa Libia; á thabhairt chun suntais gur gá faireachán agus meastóireacht a dhéanamh ar láithreacht an Aontais ó thaobh chearta an duine de agus critéir slándála daonna a chur san áireamh;

32.  á chur in iúl gur saoth léi gur fhreagair ceannairí sa réigiún le hathchóiriú forlámhach ar agóidí forleathana sráide inar iarradh go ndéanfaí athchóirithe daonlathacha a chur i gcrích i roinnt mhaith tíortha Arabacha in 2010, 2011 agus ina dhiaidh sin, trí shrian breise a chur ar shaoirse cainte, saoirse comhlachais, saoirse comhthionóil agus ar shaoirse an phreasa do shaoránaigh agus do chónaitheoirí; á chur i bhfáth go dtéann an smacht reachta agus cearta an duine, an dea-rialachas agus an frith-éilliú chun tairbhe do dhaoine agus go gcothaítear cobhsaíocht leo sa réigiún; á chur i bhfáth gur cineál do-ghlactha neamhshláine do shaoránaigh uile an réigiúin é an dóchúlacht go ndéanfaí iad a choinneáil agus a chéasadh go treallach agus go bhfuil sé ina siocair le corraíl shóisialta, mímhuinín agus doicheall méadaithe i leith institiúidí náisiúnta;

33.  á cháineadh go bhfuil cosantóirí chearta an duine, gníomhaithe, iriseoirí agus daoine a mheastar a bheith cáinteach, ar fud an réigiúin, fós ag fulaingt faoi dhiansmacht forleatach an stáit; á iarraidh ar thoscaireachtaí an Aontais agus na mBallstát atá ar an láthair tosaíocht a thabhairt do shaincheisteanna a bhaineann le cearta an duine ina n-idirghníomhaíochtaí leis na húdaráis áitiúla agus cur chun feidhme iomlán agus mionchúiseach threoirlínte uile an Aontais a áirithiú, lena n-áirítear na Treoirlínte maidir le Cosantóirí Chearta an Duine, agus an plean gníomhaíochta maidir le cearta an duine agus leis an daonlathas; á iarraidh ar an Aontas caoinfhulaingt agus saoirse reiligiúin a chur chun cinn sa réigiún; á iarraidh ar an gCoimisiún a áirithiú go ndéanfar an clásal daonlathach inár gComhaontuithe Comhlachais le tríú tíortha a chur i bhfeidhm go héifeachtach aon uair a dhéantar sáruithe soiléire ar chearta an duine; á iarraidh ar an Aontas agus ar a Bhallstáit na fóraim iltaobhacha uile atá ar fáil dóibh a úsáid, lena n-áirítear na Náisiúin Aontaithe, chun sásraí imscrúdaithe agus tuairiscithe idirnáisiúnta neamhspleácha a athnuachan nó a chur ar bun chun aghaidh a thabhairt ar na sáruithe is tromchúisí ar an dlí daonnúil idirnáisiúnta agus ar an dlí idirnáisiúnta um chearta an duine sa Mheánoirthear, go háirithe céasadh, fuadach forfheidhmithe agus básuithe seachbhreithiúnacha; á iarraidh, chun na críche sin, go ndéanfar Grúpa Saineolaithe Oirirce na Náisiún Aontaithe maidir le hÉimin a athbhunú, go mbunófar sásra faireacháin agus tuairiscithe de chuid na Náisiún Aontaithe maidir le sáruithe ar chearta an duine san Éigipt agus go n-athnuafar sainordú Mhisean Neamhspleách Aimsithe Fíoras na Náisiún Aontaithe sa Libia;

34.  á chur in iúl gur cúis mhór bhuartha di an tionchar ar chearta an duine a bhaineann le teicneolaíocht ollfhaireachais a dhíol, a onnmhairiú, a thabhairt cothrom le dáta agus a chothabháil sa réigiún, i bhfianaise a gcuntais teiste dearóile i dtaobh mí-úsáid a bhaint as teicneolaíocht le haghaidh brú faoi chois intíre; ag cáineadh na húsáide mí-úsáidí a bhaineann an réigiún as teicneolaíocht spiaireachta, amhail earraí spiaireachta Pegasus ó Ghrúpa NSO Iosrael; á chur i bhfios go láidir gur sárú tromchúiseach ar chearta agus saoirsí bunúsacha é aon mhí-úsáid a bhaintear as bogearraí faireachais atá dírithe ar cheannairí polaitiúla, iriseoirí, ghníomhaithe nó ar an tsochaí shibhialta; á chur i bhfáth, i ngeall ar theicneolaíochtaí digiteacha nua, go bhfuil bagairt shonrach ann do chosantóirí chearta an duine, do dhaoine ón bhfreasúra, d’iriseoirí agus do dhaoine eile maidir lena ngníomhaíochtaí a rialú, a shrianadh agus an bonn a bhaint óna ngníomhaíochtaí; á iarraidh ar an Aontas moratóir domhanda láithreach a chur chun cinn ar a thionscnamh féin maidir le teicneolaíocht spiaireachta a dhíol, a aistriú agus a úsáid go dtí go nglacfar creat rialála láidir sa réimse sin; á iarraidh ar an Aontas agus ar a Bhallstáit lándícheall cuí maidir le cearta an duine a áirithiú agus grinnfhiosrúchán cuí a dhéanamh ar aon teicneolaíocht faireacháin Eorpach a onnmhaireofar sa todhchaí agus ar aon chúnamh gaolmhar teicniúil; á iarraidh ar an Aontas agus ar na Ballstáit dul i mbun idirphlé le rialtais tríú tíortha chun deireadh a chur le cleachtais reachtacha agus le reachtaíocht chibearshlándála agus frithsceimhlitheoireachta atá diansmachtúil; á iarraidh ar na húdaráis ábhartha gach príosúnach coinsiasa a scaoileadh saor, lena n-áirítear iriseoirí agus iriseoirí sráide, agus lamháil do thírdhreach na meán a bheidh saor, neamhspleách agus éagsúil a fhorbairt, a bheidh chun leasa fhadtéarmaigh a gcobhsaíocht agus a slándála féin; á chur i bhfios go láidir a thábhachtaí atá sé dul i ngleic leis an mbréagaisnéis agus le scaipeadh na bréagnuachta sa réigiún agus á iarraidh ar an Aontas gníomhaíocht iomchuí a dhéanamh, go háirithe trí thacú leis na meáin neamhspleácha agus le tionscnaimh shibhialta oideachasúla;

35.  á iarraidh ar an Aontas an fhorbairt ar shochaí shibhialta láidir agus neamhspleách a chur chun cinn tuilleadh sa réigiún, go háirithe trí rannpháirtíocht le ceardchumainn, le heagraíochtaí ban agus le heagraíochtaí comhshaoil; ag tabhairt dá haire go bhfuil leas ag an Aontas i rannpháirteachas a dhéanamh le heagraíochtaí áitiúla na sochaí sibhialta chun go mbeidh a bheartais níos eolaí agus chun iad a mheas agus a éagsúlú ar bhonn níos fearr i leith na dtíortha sa réigiún; á thabhairt chun suntais go bhfuil an laghdú atá ag teacht ar an spás sibhialta le haghaidh na sochaí sibhialta i roinnt tíortha ina bhagairt don chobhsaíocht réigiúnach; á chur in iúl gur saoth go mór léi an meathlú géar atá tagtha ar shaoirse comhlachais agus na hionsaithe i gcoinne eagraíochtaí na sochaí sibhialta, bíodh sin trí chos ar bolg agus imeaglú dlíthiúil nó de facto, i roinnt tíortha le 10 mbliana anuas; á athdhearbhú go láidir gur réimse dlisteanach oibre é cosaint a dhéanamh ar chearta agus saoirsí bunúsacha sibhialta agus polaitiúla le haghaidh eagraíochtaí na sochaí sibhialta, lena n-áirítear sa Mheánoirthear;

36.  á thabhairt chun suntais a thromchúisí atá an foréigean in aghaidh na mban sa réigiún, go háirithe i gcásanna coinbhleachta; á iarraidh ar an Aontas agus ar a Bhallstáit, a iarraidh ar a n-idirghabhálaithe sa réigiún rannpháirtíocht na mban a mhéadú i gcosc agus i réiteach coinbhleachtaí, i gcaibidlíocht síochána, i gcothú na síochána, i gcoimeád na síochána, i bhfreagairtí daonnúla agus in atógáil iarchoinbhleachta; á iarraidh ar an Aontas ina leith sin dea-shampla a thabhairt agus ionadaíocht chothrom na mban ina thoscaireachtaí agus ina mhisin féin a áirithiú; á iarraidh ar an Aontas agus ar a Bhallstáit Rún 1325 (2000) ó Chomhairle Slándála na Náisiún Aontaithe maidir le mná, síocháin agus slándáil a ionchorprú ina iarrachtaí maidir le coinbhleachtaí a réiteach sa Mheánoirthear i gcoitinne; á iarraidh an athuair go ndéanfaí Plean Gníomhaíochta III an Aontais maidir le hInscne a chur chun feidhme go hiomlán agus tús áite a thabhairt dó i ngach gné de ghníomhaíocht sheachtrach an Aontais; á iarraidh ar an Aontas agus ar a Bhallstáit a thathant ar na páirtithe uile i gcoinbhleacht sa réigiún bearta speisialta a dhéanamh chun mná agus cailíní a chosaint ar fhoréigean inscnebhunaithe, go háirithe éigniú agus cineálacha eile mí-úsáide gnéasaí, i gcásanna coinbhleachta armtha; á chur i bhfáth a thábhachtaí atá sé tacú le heagraíochtaí áitiúla na mban mar mhodh cumhachtaithe;

37.  á iarraidh ar na húdaráis sa réigiún seasamh leis an toirmeasc ar chéasadh i ngach uile chúinse, mar a chumhdaítear go háirithe i gCoinbhinsiún na Náisiún Aontaithe in aghaidh Céastóireachta agus in aghaidh Íde nó Pionóis eile atá Cruálach, Mídhaonna nó Táireach, a ndearna formhór na dtíortha sa réigiún é a shíniú agus a dhaingniú; á iarraidh go gcuirfí deireadh le pionós an bháis ar fud an réigiúin; á chur in iúl gur oth léi nár éirigh leis an teachtaireacht chomhpháirteach maidir le comhpháirtíocht straitéiseach leis an Murascaill aon choimircí ar chearta an duine a thabhairt isteach le haghaidh comhar frithsceimhlitheoireachta le Stáit na Murascaille agus á áitiú go mbeadh aon chomhar sa réimse sin le tíortha na Murascaille agus an Mheánoirthir faoi réir chur i bhfeidhm docht na gcoimircí sin; ag tabhairt dá haire, agus é ina chúis mhór bhuartha di, go bhfuil patrún leanúnach i dtíortha an réigiúin maidir le dlíthe ‘frithsceimhlitheoireachta’ atá dréachtaithe go doiléir a ghlacadh, ar dlíthe iad a bhfuil coiriúlú easaontais dhlisteanaigh shíochánta mar thoradh ar a gcur chun feidhme iarbhír; á chur in iúl gur geal léi idirphlé déthaobhach maidir le cearta an duine a bheith ar siúl le tíortha Arabacha na Murascaille, chomh maith le hIosrael, an Iordáin agus an Liobáin; á chur i bhfáth, áfach, nár cheart go mbeadh na hidirphléití sin ina gcleachtais mhaorlathais agus gur cheart go mbeadh sé d’aidhm acu, ina ionad sin, gealltanais nithiúla agus spriocanna insoláthartha a dhaingniú le haghaidh dul chun cinn sonrach maidir le cearta an duine i dtíortha comhpháirtíochta; á chur i bhfios go láidir, thairis sin, nár cheart gurb iad na hidirphléití bliantúla maidir le cearta an duine an t-aon deis amháin a bheadh ann do chainteanna maidir le cearta an duine leis na tíortha faoi seach; á iarraidh ar an Aontas agus ar cheannairí na mBallstát ábhair imní a léiriú agus forbairt a dhéanamh ar na moltaí a cuireadh in iúl san idirphlé le linn na n-idirghníomhaíochtaí ardleibhéil uile lena gcontrapháirtithe i mBallstáit GCC; á chur in iúl gur cúis mhór bhuartha di an meath seasta atá tagtha ar staid chearta an duine san Araib Shádach, lena léirítear sa mhéadú ar bhásuithe in 2022 agus sa phianbhreith a ghearrtar ar shaoránaigh na hAraibe Sádaí, amhail Salma al-Shehab, ar gearradh 45 bliain príosúin air as na meáin shóisialta a úsáid; á chur in iúl gur cúis mhór bhuartha di an easpa cuntasacht fhónta as dúnmharú an iriseora, Jamal Khashoggi, ón Washington Post;

38.  á thabhairt chun suntais a thábhachtaí atá na Spriocanna Forbartha Inbhuanaithe a leagtar amach i gClár Oibre 2030 na Náisiún Aontaithe don Fhorbairt Inbhuanaithe mar phríomhthionscnóirí na cobhsaíochta réigiúnaí; á chur i bhfáth gur gá tuilleadh feabhais a chur ar an gcomhar idir an tAontas agus tíortha sa réigiún chun na spriocanna uile a chomhlíonadh, go háirithe na spriocanna a bhaineann leis na dúshláin a n-éilítear comhar domhanda leo, amhail an t-athrú aeráide, trí straitéisí, amchláir agus spriocanna soiléire a leagan amach sna réimsí sin; á chur i bhfáth gurb é an bealach is fearr don Aontas chun an tslándáil agus an chobhsaíocht a chur chun cinn sa réigiún ná dul i ngleic le bunchúiseanna;

o
o   o

39.  á threorú dá hUachtarán an rún seo a chur ar aghaidh chuig an gComhairle, chuig an gCoimisiún, chuig Leas-Uachtarán an Choimisiúin / Ardionadaí an Aontais do Ghnóthaí Eachtracha agus don Bheartas Slándála, chuig rialtais agus parlaimintí na mBallstát, chuig Ard-Rúnaithe Léig na Stát Arabach, chuig an Aontas don Réigiún Meánmhuirí agus chuig Comhairle Comhair Stáit Arabacha na Murascaille, agus chuig rialtais agus parlaimintí a mballstát.

(1) IO L 335, 13.12.2008, lch. 99. (2) IO C 342, 6.9.2022, lch. 167. (3) IO C 404, 6.10.2021, lch. 202. (4) Fo-Ard-Rúnaí na Náisiún Aontaithe um Ghnóthaí Daonnúla agus Comhordaitheoir na Fóirithinte Éigeandálaí, Martin Griffiths, Ard-Choimisinéir na Náisiún Aontaithe le haghaidh Dídeanaithe, Filippo Grandi, agus Riarthóir Chlár Forbartha na Náisiún Aontaithe, Achim Steiner, Message from the United Nations humanitarian, refugee, and development chiefs on the situation in Syria and the region, 10 Bealtaine 2022. (5) Ard-Choimisinéir na Náisiún Aontaithe le haghaidh Dídeanaithe, Syria emergency, uasdátaithe an 15 Márta 2021. (6) Ard-Choimisinéir na Náisiún Aontaithe le haghaidh Dídeanaithe, Iraq Refugee Crisis Explained, 7 Samhain 2019. (7) Ard-Choimisinéir na Náisiún Aontaithe le haghaidh Dídeanaithe, Yemen Crisis Explained, 14 Iúil 2022. (8) Comhsheasamh 2008/944/CBES ón gComhairle. (9) Acemoglu, D. et al., ‘Democracy Does Cause Growth’, Journal of Political Economy, Iml. 127, Uimh. 1, 2019, lgh. 47-100. (10) AlMezaini, K., Humanitarian Foreign Aid of Gulf States – Background and Orientations [Cabhair Dhaonnúil Eachtrach i Stáit na Murascaille – Cúlra agus Treoshuíomhanna], Fondúireacht Konrad Adenauer, Tuarascáil Bheartais Uimh. 20, Eanáir 2021.

Rún ó Pharlaimint na hEorpa an 23 Samhain 2022 maidir le diaibéiteas a chosc, a bhainistiú agus cúram níos fearr a thabhairt ina leith in AE, ar Lá Domhanda an Diaibéitis (2022/2901(RSP))

P9_TA(2022)0409 B9-0492/2022

Níl an téacs seo ar fáil as Gaeilge faoi láthair