Decyzja Parlamentu Europejskiego z dnia 14 marca 2023 r. w sprawie wniosku o uchylenie immunitetu Ioannisa Lagosa (2022/2019(IMM))

P9_TA(2023)0060 A9-0053/2023

Parlament Europejski,

–  uwzględniając wniosek prokuratora Sądu Najwyższego Republiki Greckiej z 8 grudnia 2021 r., w którym przekazano wniosek o uchylenie immunitetu Ioannisa Lagosa złożony przez prokuratora Sądu Pierwszej Instancji w Atenach w związku z postępowaniem karnym, ogłoszony na posiedzeniu plenarnym 14 lutego 2022 r.,

–  po wysłuchaniu wyjaśnień Ioannisa Lagosa, zgodnie z art. 9 ust. 6 Regulaminu,

–  uwzględniając art. 8 i 9 protokołu nr 7 w sprawie przywilejów i immunitetów Unii Europejskiej, jak również art. 6 ust. 2 aktu dotyczącego wyboru członków Parlamentu Europejskiego w powszechnych wyborach bezpośrednich z dnia 20 września 1976 r.,

–  uwzględniając wyroki wydane przez Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej w dniach 21 października 2008 r., 19 marca 2010 r., 6 września 2011 r., 17 stycznia 2013 r. i 19 grudnia 2019 r.(1),

–  uwzględniając art. 62 konstytucji Republiki Greckiej,

–  uwzględniając art. 5 ust. 2, art. 6 ust. 1 oraz art. 9 Regulaminu,

–  uwzględniając sprawozdanie Komisji Prawnej (A9-0053/2023),

A.  mając na uwadze, że prokurator Sądu Pierwszej Instancji w Atenach wystąpił z wnioskiem o uchylenie immunitetu Ioannisa Lagosa, posła do Parlamentu Europejskiego wybranego z Grecji, w celu wszczęcia przeciwko niemu postępowania karnego ze względu na wiadomość zamieszczoną przez Ioannisa Lagosa na platformie mediów społecznościowych Twitter;

B.  mając na uwadze, że 6 grudnia 2020 r. Ioannis Lagos opublikował na swoim koncie na Twitterze wiadomość, wraz z fotografią pomnika żydowskiego w Larissie, zawierającą według zarzutów rasistowskie komentarze i rzekomo będącą pośrednią zachętą do zachowania, które może prowadzić do aktów dyskryminacji, nienawiści lub przemocy;

C.  mając na uwadze, że 8 grudnia 2020 r. greckie obserwatorium porozumień helsińskich złożyło skargę na Ioannisa Lagosa w związku z jego tweetem;

D.  mając na uwadze, że Ioannis Lagos, przez opublikowanie tej wiadomości na Twitterze, dopuścił się według zarzutów publicznego nawoływania do przemocy i nienawiści wobec osób określonych na podstawie rasy, koloru skóry, pochodzenia narodowego lub etnicznego w sposób stanowiący zagrożenie dla porządku publicznego, a także dla nienaruszalności cielesnej tych osób, co jest czynem zagrożonym karą z art. 1 ust. 1. greckiej ustawy nr 927/1979 zmienionego art. 1 greckiej ustawy nr 4285/2014;

E.  mając na uwadze, że, z jednej strony, Parlamentu nie można uznawać za sąd, a z drugiej – że posła nie można uznawać za „oskarżonego” w kontekście procedury uchylenia immunitetu(2);

F.  mając na uwadze, że zgodnie z art. 5 ust. 2 Regulaminu immunitet parlamentarny nie jest osobistym przywilejem posła, lecz gwarancją niezależności Parlamentu jako całości oraz jego członków, oraz mając na uwadze, że immunitet parlamentarny ma chronić Parlament i posłów do niego przed postępowaniami sądowymi w związku z działaniami podejmowanymi w ramach wykonywania obowiązków parlamentarnych i niemożliwych do oddzielenia od tych obowiązków;

G.  mając na uwadze, że przedmiotowa wiadomość i zdjęcie nie zostały opublikowane na koncie Ioannisa Lagosa na Twitterze powiązanym z jego oficjalnym profilem jako posła do Parlamentu Europejskiego;

H.  mając na uwadze, że zarzucany czyn nie dotyczy opinii wyrażonych lub głosów oddanych przez Ioannisa Lagosa w ramach wykonywania obowiązków posła do Parlamentu Europejskiego w rozumieniu art. 8 Protokołu nr 7 w sprawie przywilejów i immunitetów Unii Europejskiej;

I.  mając na uwadze, że zgodnie z art. 9 Protokołu nr 7 w sprawie przywilejów i immunitetów Unii Europejskiej posłowie do Parlamentu Europejskiego korzystają na terytorium swoich państw z immunitetów przyznawanych członkom parlamentu ich państwa;

J.  mając na uwadze, że art. 62 konstytucji Republiki Greckiej przewiduje m.in., że podczas kadencji parlamentu posłowie nie mogą być ścigani, aresztowani, więzieni lub poddani innym ograniczeniom, jeśli parlament nie wyrazi na to uprzednio zgody;

K.  mając na uwadze, że w tym przypadku Parlament nie znalazł dowodów wskazujących na zaistnienie fumus persecutionis, czyli okoliczności wskazujących na leżący u podstaw postępowania sądowego zamiar zaszkodzenia działalności politycznej posła, a tym samym Parlamentowi Europejskiemu;

1.  podejmuje decyzję o uchyleniu immunitetu Ioannisa Lagosa;

2.  zobowiązuje swoją przewodniczącą do niezwłocznego przekazania niniejszej decyzji oraz sprawozdania właściwej komisji właściwym władzom Republiki Greckiej i Ioannisowi Lagosowi.

(1) Wyrok Trybunału Sprawiedliwości z dnia 21 października 2008 r., Marra/De Gregorio i Clemente, C-200/07 i C-201/07, ECLI:EU:C:2008:579; wyrok Sądu z dnia 19 marca 2010 r., Gollnisch/Parlament, T-42/06, ECLI:EU:T:2010:102; wyrok Trybunału Sprawiedliwości z dnia 6 września 2011 r., Patriciello, C-163/10, ECLI: EU:C:2011:543; wyrok Sądu z dnia 17 stycznia 2013 r., Gollnisch/Parlament, T-346/11 i T-347/11, ECLI:EU:T:2013:23. wyrok Trybunału Sprawiedliwości z dnia 19 grudnia 2019 r., Junqueras Vies, C-502/19, ECLI:EU:C:2019:1115. (2) Wyrok Sądu z dnia 30 kwietnia 2019 r., Briois/Parlament, T-214/18, ECLI:EU:T:2019:266.

Decyzja Parlamentu Europejskiego z dnia 14 marca 2023 r. w sprawie wniosku o uchylenie immunitetu Nicolausa Festa (2022/2056(IMM))

P9_TA(2023)0061 A9-0055/2023

Parlament Europejski,

–  uwzględniając wniosek o uchylenie immunitetu Nicolausa Festa złożony przez prokuratora generalnego Berlina 31 marca 2022 r., przekazany pismem Federalnego Ministerstwa Sprawiedliwości Niemiec z 16 maja 2022 r. i ogłoszony na posiedzeniu plenarnym 8 czerwca 2022 r.,

–  po wysłuchaniu wyjaśnień Nicolausa Festa, zgodnie z art. 9 ust. 6 Regulaminu,

–  uwzględniając art. 8 i 9 protokołu nr 7 w sprawie przywilejów i immunitetów Unii Europejskiej, jak również art. 6 ust. 2 aktu dotyczącego wyboru członków Parlamentu Europejskiego w powszechnych wyborach bezpośrednich z dnia 20 września 1976 r.,

–  uwzględniając wyroki wydane przez Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej w dniach 21 października 2008 r., 19 marca 2010 r., 6 września 2011 r., 17 stycznia 2013 r. i 19 grudnia 2019 r.(1),

—  uwzględniając art. 46 ust. 2, 3 i 4 ustawy zasadniczej Republiki Federalnej Niemiec oraz wytyczną nr 192b Richtlinien für das Strafverfahren und das Bußgeldverfahren (wytycznych w sprawie sankcji karnych i administracyjnych),

–  uwzględniając art. 5 ust. 2, art. 6 ust. 1 oraz art. 9 Regulaminu,

–  uwzględniając sprawozdanie Komisji Prawnej (A9-0055/2023),

A.  mając na uwadze, że prokurator generalny Berlina wniósł o uchylenie immunitetu poselskiego Nicolausa Festa, posła do Parlamentu Europejskiego, w celu wszczęcia dochodzenia w sprawie domniemanego przestępstwa znieważenia w rozumieniu art. 185 niemieckiego kodeksu karnego;

B.  mając na uwadze, że pismem z 2 grudnia 2021 r. skarżący złożył wniosek o ściganie Nicolausa Festa zgodnie z art. 194 niemieckiego kodeksu karnego;

C.  mając na uwadze, że wniosek dotyczy oświadczeń złożonych i opublikowanych przez Nicolausa Festa na platformie Twitter;

D.  mając na uwadze, że 10 września 2021 r. Nicolaus Fest zamieścił na swoim koncie na Twitterze wiadomość o następującej treści: „Szanowny Panie Beck, dlaczego nazywa mnie Pan tchórzem? „Publicznie nazywam Pana notorycznym kłamcą i pedofilem, który się jedynie chowa za swoim prożydowskim zaangażowaniem. Szalom!”

E.  mając na uwadze, że zarzuty wobec Nicolausa Festa i związany z nimi wniosek o uchylenie jego immunitetu nie mają związku z opinią lub głosem wyrażonym przez niego w ramach wykonywania obowiązków posła do Parlamentu Europejskiego, zgodnie z art. 8 Protokołu nr 7 w sprawie przywilejów i immunitetów Unii Europejskiej, ale z faktem, że w odpowiedzi na tweeta zamieścił tweeta zawierającego stwierdzenia odebrane przez adresata jako obraźliwe;

F.  mając na uwadze, że zgodnie z art. 9 Protokołu nr 7 w sprawie przywilejów i immunitetów Unii Europejskiej posłowie do Parlamentu Europejskiego korzystają na terytorium swoich państw z immunitetów przyznawanych członkom parlamentu ich państwa;

G.  mając na uwadze, że art. 46 ust. 2, 3 i 4 ustawy zasadniczej Republiki Federalnej Niemiec stanowi, co następuje:

H.  mając na uwadze, że wytyczna nr 192b Richtlinien für das Strafverfahren und das Bußgeldverfahren (wytycznych w sprawie sankcji karnych i administracyjnych) reguluje uchylenie immunitetu posła do Parlamentu Europejskiego, a w szczególności jego ust. 1 stanowi:

„1) Niemiecki poseł do Parlamentu Europejskiego korzysta z immunitetu przysługującego posłowi do niemieckiego Bundestagu. [...]”;

I.  mając na uwadze, że zgodnie z art. 9 ust. 8 Regulaminu Komisja Prawna nie może w żadnym przypadku orzekać o winie bądź braku winy posła ani o zasadności wszczęcia wobec niego postępowania karnego na podstawie zarzutów, które są mu stawiane, nawet wtedy, gdy analiza wniosku pozwala Komisji Prawnej na dokładne zapoznanie się ze szczegółami sprawy;

J.  mając na uwadze, że immunitet parlamentarny ma chronić Parlament i posłów do niego przed postępowaniami sądowymi w związku z działaniami podejmowanymi w ramach wykonywania obowiązków parlamentarnych i niemożliwych do oddzielenia od tych obowiązków;

K.  mając na uwadze, że zgodnie z art. 5 ust. 2 Regulaminu immunitet parlamentarny nie jest osobistym przywilejem posła, lecz gwarancją niezależności Parlamentu jako całości oraz jego posłów;

L.  mając na uwadze, że w tym przypadku Parlament nie znalazł dowodów wskazujących na zaistnienie fumus persecutionis, czyli okoliczności wskazujących na leżący u podstaw możliwego postępowania sądowego zamiar zaszkodzenia działalności politycznej posła, a tym samym Parlamentowi Europejskiemu;

1.  podejmuje decyzję o uchyleniu immunitetu Nicolausa Festa;

2.  zobowiązuje swoją przewodniczącą do natychmiastowego przekazania niniejszej decyzji i sprawozdania właściwej komisji właściwym organom Republiki Federalnej Niemiec i Nicolausowi Festowi.

(1) Wyrok Trybunału Sprawiedliwości z 21 października 2008 r. w sprawie Marra v De Gregorio and Clemente, C-200/07 i C-201/07, ECLI:EU:C:2008:579; wyrok Sądu z dnia 19 marca 2010 r., w sprawie Gollnisch przeciwko Parlamentowi, T-42/06, ECLI:EU:T:2010:102; wyrok Sądu z dnia 6 września 2011 r., w sprawie Patriciello, C-163/10, ECLI: EU:C:2011:543; wyrok Sądu z dnia 17 stycznia 2013 r., w sprawie Gollnisch przeciwko Parlamentowi, T-346/11 i T-347/11, ECLI:EU:T:2013:23; wyrok Trybunału Sprawiedliwości z dnia 19 grudnia 2019 r., w sprawie Junqueras Vies, C-502/19, ECLI:EU:C:2019:1115.

Rezolucja Parlamentu Europejskiego z dnia 14 marca 2023 r. w sprawie wniosku dotyczącego decyzji Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie uruchomienia Europejskiego Funduszu Dostosowania do Globalizacji dla Zwalnianych Pracowników w następstwie wniosku złożonego przez Belgię – EGF/2022/002 BE/TNT (COM(2023)0069 – C9-0018/2023 – 2023/0031(BUD))

P9_TA(2023)0062 A9-0043/2023

Parlament Europejski,

–  uwzględniając wniosek Komisji przedłożony Parlamentowi Europejskiemu i Radzie (COM(2023)0069 – C9‑0018/2023),

–  uwzględniając rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2021/691 z dnia 28 kwietnia 2021 r. w sprawie Europejskiego Funduszu Dostosowania do Globalizacji dla Zwalnianych Pracowników (EFG) i uchylenia rozporządzenia (UE) nr 1309/2013(1) („rozporządzenie w sprawie EFG”),

–  uwzględniając rozporządzenie Rady (UE, Euratom) 2020/2093 z dnia 17 grudnia 2020 r. określające wieloletnie ramy finansowe na lata 2021−2027(2) („rozporządzenie w sprawie WRF”), w szczególności jego art. 8,

–  uwzględniając Porozumienie międzyinstytucjonalne z dnia 16 grudnia 2020 r. między Parlamentem Europejskim, Radą Unii Europejskiej i Komisją Europejską w sprawie dyscypliny budżetowej, współpracy w kwestiach budżetowych i należytego zarządzania finansami oraz w sprawie nowych zasobów własnych, w tym również harmonogramu wprowadzania nowych zasobów własnych(3) („porozumienie międzyinstytucjonalne z dnia 16 grudnia 2020 r.”), w szczególności jego pkt 9,

–  uwzględniając procedurę rozmów trójstronnych przewidzianą w pkt 9 porozumienia międzyinstytucjonalnego z dnia 16 grudnia 2020 r.,

–  uwzględniając pisma przesłane przez Komisję Zatrudnienia i Spraw Socjalnych oraz Komisję Rozwoju Regionalnego,

–  uwzględniając sprawozdanie Komisji Budżetowej (A9-0043/2023),

A.  mając na uwadze, że Unia opracowała instrumenty ustawodawcze i budżetowe w celu udzielenia dodatkowego wsparcia pracownikom dotkniętym skutkami istotnych zmian w strukturze światowego handlu lub światowego kryzysu finansowego i gospodarczego oraz z myślą o ułatwieniu im powrotu na rynek pracy; mając na uwadze, że pomoc ta przybiera postać wsparcia finansowego udzielanego pracownikom i przedsiębiorstwom, dla których pracowali;

B.  mając na uwadze, że Belgia złożyła wniosek EGF/2022/002 BE/TNT o wkład finansowy z Europejskiego Funduszu Dostosowania do Globalizacji (EFG) w związku ze zwolnieniem 548 pracowników(4) w sektorze gospodarki zaklasyfikowanym do działu 52 według klasyfikacji NACE Rev. 2 (Magazynowanie i działalność usługowa wspomagająca transport) w prowincji Liège w okresie odniesienia dla wniosku trwającym od dnia 27 marca 2022 r. do dnia 27 lipca 2022 r.;

C.  mając na uwadze, że wniosek dotyczy 548 pracowników zwolnionych w przedsiębiorstwie TNT Express Worldwide (Euro Hub) SRL w Belgii („TNT Belgium”); mając na uwadze, że 11 pracowników zaprzestało prowadzenia działalności między końcem okresu odniesienia a dniem poprzedzającym przyjęcie wniosku przez Komisję, a pracownicy ci będą również kwalifikować się do wsparcia z EFG;

D.  mając na uwadze, że wniosek jest oparty na kryteriach interwencji przewidzianych w art. 4 ust. 2 lit. a) rozporządzenia w sprawie EFG, zgodnie z którym wymagane jest zwolnienie co najmniej 200 pracowników w czteromiesięcznym okresie odniesienia w przedsiębiorstwie działającym w państwie członkowskim, z uwzględnieniem pracowników zwolnionych przez dostawców i producentów niższego szczebla lub osób, które zaprzestały prowadzenia działalności na własny rachunek;

E.  mając na uwadze, że pandemia COVID-19 i rosyjska wojna napastnicza przeciwko Ukrainie zmniejszyły konkurencyjność gospodarczą i mają negatywny wpływ na wzrost gospodarczy w Belgii;

F.  mając na uwadze, że TNT Belgium musiało zmniejszyć liczbę pracowników w odpowiedzi na decyzję o wykorzystaniu portu lotniczego w Liège jako drugorzędnego węzła lotniczego, mającego połączenia tylko z niektórymi europejskimi portami lotniczymi, podczas gdy port lotniczy Paryż-Charles de Gaulle stał się głównym węzłem jej spółki dominującej FedEx, co doprowadziło do zmniejszenia obciążenia pracą i mniejszej liczby lotów w porcie lotniczym w Liège; mając na uwadze, że zmiany te miały na celu wzmocnienie pozycji FedEx w jej wysoko konkurencyjnym sektorze na szczeblu europejskim i krajowym;

G.  mając na uwadze, że dnia 19 stycznia 2021 r. TNT Belgium zapowiedziało zwolnienie 671 pracowników i zmiany w umowach kolejnych 861 pracowników; mając na uwadze, że – zgodnie z belgijską ustawą o zwolnieniach grupowych – przedsiębiorstwo poinformowało przedstawicieli pracowników i skonsultowało się z nimi w celu zbadania możliwości uniknięcia zwolnień lub zmniejszenia ich liczby oraz złagodzenia skutków utraty miejsc pracy; mając na uwadze, że ta obowiązkowa procedura doprowadziła do zmniejszenia liczby zwolnień i umożliwiła pracownikom ubieganie się o dobrowolne zwolnienie;

H.  mając na uwadze, że Unia odgrywa ważną rolę w zapewnianiu niezbędnej solidarności z pracownikami, którzy tracą pracę w wyniku restrukturyzacji na dużą skalę, dzięki wkładom finansowym z Europejskiego Funduszu Dostosowania do Globalizacji dla Zwalnianych Pracowników (EFG) i dąży do szybkiej reintegracji beneficjentów, niezależnie od ich narodowości, poprzez umożliwienie im godnego i trwałego zatrudnienia w ich pierwotnym sektorze działalności lub poza nim, przy jednoczesnym przygotowaniu ich do funkcjonowania w bardziej ekologicznej i cyfrowej gospodarce europejskiej;

I.  mając na uwadze, że środki EFG nie mogą przekroczyć maksymalnej rocznej kwoty 186 mln EUR (w cenach z 2018 r.), zgodnie z art. 8 rozporządzenia w sprawie WRF;

1.  zgadza się z Komisją, że warunki wymienione w art. 4 ust. 2 lit. a) rozporządzenia w sprawie EFG zostały spełnione i że Belgia ma prawo do wkładu finansowego w wysokości 1 956 397 EUR na mocy tego rozporządzenia, co stanowi 85 % łącznych kosztów wynoszących 2 301 644 EUR, na które składają się wydatki na zindywidualizowane usługi w wysokości 2 270 644 EUR oraz wydatki w wysokości 31 000 EUR na działania przygotowawcze, działania w zakresie zarządzania, dostarczania i upowszechniania informacji oraz działania w zakresie kontroli i sprawozdawczości;

2.  zauważa, że władze belgijskie złożyły wniosek dnia 18 października 2022 r. oraz że po przekazaniu przez Belgię dodatkowych informacji Komisja zakończyła ocenę wniosku dnia 8 lutego 2023 r. i przekazała ją Parlamentowi tego samego dnia;

3.  odnotowuje, że wniosek dotyczy 548 pracowników zwolnionych z przedsiębiorstwa TNT Belgium; zauważa ponadto, że kwalifikującymi się beneficjentami będzie łącznie 559 pracowników, ponieważ EFG powinien również wesprzeć 11 zwolnionych pracowników, których działalność zakończyła się między końcem okresu odniesienia a dniem poprzedzającym przyjęcie wniosku przez Komisję; z zadowoleniem odnotowuje, że szacuje się, iż z omawianych środków skorzystają wszyscy zwolnieni pracownicy;

4.  zwraca uwagę, że znaczna część byłych pracowników TNT Belgium należy do grup znajdujących się w niekorzystnej sytuacji, ponieważ 60 % zwolnionych pracowników wykonywało pracę wymagającą niskich kwalifikacji, a prawie połowa z nich (47 %) ma ponad 50 lat; przypomina, że stopa bezrobocia w Walonii wynosi 8,7 % i jest o 2,8 % wyższa w porównaniu z poziomem krajowym oraz że rynek pracy w prowincji Liège, podobnie jak w prowincji Hainaut, znajduje się w szczególnie niekorzystnej sytuacji w porównaniu z innymi prowincjami Walonii;

5.  zauważa, że Belgia rozpoczęła świadczenie zindywidualizowanych usług na rzecz beneficjentów objętych pomocą dnia 1 kwietnia 2022 r., a zatem okres kwalifikowalności do otrzymania wkładu finansowego z EFG będzie trwał od dnia 1 kwietnia 2022 r. do dnia przypadającego na 24 miesiące po dacie wejścia w życie decyzji w sprawie finansowania;

6.  przypomina, że zindywidualizowane usługi, które mają zostać zapewnione pracownikom i osobom prowadzącym działalność na własny rachunek, obejmują następujące działania: informowanie, pomoc w poszukiwaniu pracy, w tym określanie perspektyw zawodowych w innych regionach danego państwa członkowskiego lub w innych państwach członkowskich, poradnictwo zawodowe i zwolnienie monitorowane, szkolenie (m.in. kompetencje horyzontalne, przekwalifikowanie, doskonalenie zawodowe i staże), przekwalifikowanie i szkolenie zawodowe, wsparcie na rzecz tworzenia przedsiębiorstw i pomoc na uruchomienie działalności gospodarczej, a także zachęty i dodatki; z zadowoleniem przyjmuje fakt, że specjaliści będą udzielać szczególnej pomocy osobom wymagającym szczególnego traktowania, niezależnie od ich narodowości, w sytuacjach stresu psychologicznego, zadłużenia lub uznanej niepełnosprawności;

7.  z zadowoleniem przyjmuje włączenie modułu dotyczącego gospodarki o obiegu zamkniętym, który został opracowany dla byłych pracowników Swissport (EGF/2020/005 BE/Swissport) w ramach standardowej oferty szkoleniowej Regionalnego Publicznego Urzędu ds. Zatrudnienia i Szkolenia Zawodowego (Forem), która będzie współfinansowana z EFS+; przypomina w tym kontekście o ważnej roli, jaką Unia powinna odgrywać w zapewnianiu kwalifikacji niezbędnych przy sprawiedliwej transformacji zgodnie z Europejskim Zielonym Ładem; zdecydowanie opowiada się za tym, by w latach 2021–2027 EFG nadal okazywał solidarność z wszystkimi osobami będącymi w potrzebie i bez dyskryminacji oraz by nadal koncentrował się na wpływie restrukturyzacji na pracowników, i apeluje o to, by przy składaniu przyszłych wniosków zadbano o jak największą spójność polityki;

8.  zauważa, że cyfrowa i ekologiczna transformacja będzie miała również wpływ na rynek pracy, zwłaszcza w sektorze transportu; dlatego też szczególną uwagę należy zwrócić na kształcenie zapewniające kwalifikacje, w tym szkolenie zawodowe, oraz promowanie tzw. dualnego systemu kształcenia zawodowego, który okazał się skuteczny w niektórych państwach członkowskich;

9.  zauważa, że Belgia zaczęła ponosić wydatki administracyjne związane z wdrażaniem EFG dnia 19 stycznia 2021 r. i że wydatki na działania przygotowawcze, działania dotyczące zarządzania, działania informacyjne i promocyjne oraz działania kontrolne i sprawozdawcze będą kwalifikowały się zatem do przyznania wkładu finansowego z EFG od dnia 19 stycznia 2021 r. przez 31 miesięcy po dacie wejścia w życie decyzji w sprawie finansowania;

10.  z zadowoleniem przyjmuje fakt, że Belgia opracowała skoordynowany pakiet zindywidualizowanych usług w drodze konsultacji z przedstawicielami beneficjentów objętych pomocą, w tym związkami zawodowymi (FGTB(5) i CSC(6)) oraz doradcami społecznymi, którzy towarzyszyli pracownikom, aby lepiej zrozumieć potrzeby pracowników w zakresie przekwalifikowania po ich zwolnieniu; zwraca uwagę na zasadniczą rolę belgijskich związków zawodowych w negocjacjach w sprawie procesu zwolnień; przypomina, że należy wzmocnić obecność przedstawicieli pracowników w miejscu pracy;

11.  podkreśla, że władze belgijskie potwierdziły, iż działania kwalifikowalne nie są objęte pomocą z innych funduszy lub instrumentów finansowych Unii oraz że w zakresie dostępu do proponowanych działań i ich wdrażania przestrzegane będą zasady równego traktowania i niedyskryminacji;

12.  przypomina, że aby zapewnić pełną dodatkowość środków, pomoc z EFG nie może zastępować działań, za które na mocy prawa krajowego lub układów zbiorowych odpowiedzialne są przedsiębiorstwa, ani też żadnych świadczeń lub praw zwolnionych pracowników;

13.  zatwierdza decyzję załączoną do niniejszej rezolucji;

14.  zobowiązuje swoją przewodniczącą do podpisania wraz z przewodniczącym Rady niniejszej decyzji oraz do zapewnienia jej publikacji w Dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej;

15.  zobowiązuje swoją przewodniczącą do przekazania niniejszej rezolucji wraz z załącznikiem Radzie i Komisji.

ZAŁĄCZNIK

DECYZJA PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY

w sprawie uruchomienia Europejskiego Funduszu Dostosowania do Globalizacji dla Zwalnianych Pracowników w następstwie wniosku złożonego przez Belgię – EGF/2022/002 BE/TNT

(Tekst tego załącznika nie został powtórzony w tym miejscu, ponieważ odpowiada on końcowej wersji decyzji (UE) 2023/1430.)

(1) Dz.U. L 153 z 3.5.2021, s. 48. (2) Dz.U. L 433 I z 22.12.2020, s. 11. (3) Dz.U. L 433 I z 22.12.2020, s. 28. (4) W rozumieniu art. 3 rozporządzenia w sprawie EFG. (5) Fédération générale du travail de Belgique. (6) Conféderation des syndicats chrétiens.

Rezolucja Parlamentu Europejskiego z dnia 14 marca 2023 r. w sprawie projektu decyzji wykonawczej Komisji zezwalającej na wprowadzenie do obrotu produktów zawierających genetycznie zmodyfikowany rzepak MON 94100 (MON-941ØØ-2), składających się z niego lub z niego wyprodukowanych, na mocy rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 1829/2003 (D086347/01 – 2023/2537(RSP))

P9_TA(2023)0063 B9-0162/2023

Parlament Europejski,

–  uwzględniając projekt decyzji wykonawczej Komisji zezwalającej na wprowadzenie do obrotu produktów zawierających genetycznie zmodyfikowany rzepak MON 94100 (MON-941ØØ-2), składających się z niego lub z niego wyprodukowanych, na mocy rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 1829/2003 (D086347/01),

–  uwzględniając rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 1829/2003 z dnia 22 września 2003 r. w sprawie genetycznie zmodyfikowanej żywności i paszy(1), w szczególności jego art. 7 ust. 3 i art. 19 ust. 3,

–  uwzględniając głosowanie Stałego Komitetu ds. Roślin, Zwierząt, Żywności i Pasz, o którym mowa w art. 35 rozporządzenia (WE) nr 1829/2003, w dniu 14 grudnia 2022 r., w wyniku którego nie wydano opinii, oraz głosowanie komitetu odwoławczego w dniu 24 stycznia 2023 r., w wyniku którego również nie wydano opinii,

–  uwzględniając art. 11 i 13 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 182/2011 z dnia 16 lutego 2011 r. ustanawiającego przepisy i zasady ogólne dotyczące trybu kontroli przez państwa członkowskie wykonywania uprawnień wykonawczych przez Komisję(2),

–  uwzględniając opinię Europejskiego Urzędu ds. Bezpieczeństwa Żywności (EFSA) z 20 czerwca 2022 r. opublikowaną 22 lipca 2022 r.(3),

–  uwzględniając swoje wcześniejsze rezolucje zawierające sprzeciw wobec zatwierdzania organizmów zmodyfikowanych genetycznie (GMO)(4),

–  uwzględniając art. 112 ust. 2 i 3 Regulaminu,

–  uwzględniając projekt rezolucji Komisji Ochrony Środowiska Naturalnego, Zdrowia Publicznego i Bezpieczeństwa Żywności,

A.  mając na uwadze, że w dniu 29 października 2020 r. przedsiębiorstwo Bayer Agriculture BV, z siedzibą w Belgii, zwróciło się w imieniu przedsiębiorstwa Bayer CropScience LP, z siedzibą w Stanach Zjednoczonych, do krajowego właściwego organu Niderlandów z wnioskiem („wniosek”) dotyczącym wprowadzenia do obrotu żywności, składników żywności i paszy zawierających genetycznie zmodyfikowany rzepak MON 94100, składających się z niego lub z niego wyprodukowanych, zgodnie z art. 5 i 17 rozporządzenia (WE) nr 1829/2003; mając na uwadze, że wniosek ten dotyczył również wprowadzenia do obrotu produktów zawierających rzepak zmodyfikowany genetycznie lub składających się z niego do zastosowań innych niż żywność i pasza, z wyjątkiem uprawy;

B.  mając na uwadze, że 20 czerwca 2022 r. EFSA wydał pozytywną opinię w sprawie zezwolenia na genetycznie zmodyfikowany rzepak, którą to opinię opublikowano 22 lipca 2022 r.;

C.  mając na uwadze, że zmodyfikowany genetycznie rzepak nadaje tolerancję na herbicyd dikamba;

Brak oceny herbicydów uzupełniających

D.  mając na uwadze, że na mocy rozporządzenia wykonawczego Komisji (UE) nr 503/2013(5) wymagana jest ocena, czy oczekiwane praktyki rolnicze mają wpływ na wyniki badanych punktów końcowych; mając na uwadze, że zgodnie z tym rozporządzeniem wykonawczym ma to szczególne znaczenie dla roślin tolerujących herbicydy;

E.  mając na uwadze, że zdecydowana większość upraw zmodyfikowanych genetycznie została zmodyfikowana genetycznie, aby osiągnąć tolerancję na co najmniej jeden herbicyd uzupełniający spośród herbicydów, które mogą być stosowane w trakcie całej uprawy roślin zmodyfikowanych genetycznie bez powodowania zamierania upraw, jak miałoby to miejsce w przypadku upraw nietolerujących herbicydów; mając na uwadze, że według licznych badań uprawa genetycznie zmodyfikowanych roślin tolerujących herbicydy prowadzi do częstszego stosowania herbicydów uzupełniających, co w dużej mierze spowodowane jest pojawieniem się chwastów odpornych na herbicydy(6);

F.  mając na uwadze, że genetycznie zmodyfikowane uprawy odporne na herbicydy wiążą rolników z systemem zarządzania chwastami, który jest w dużej mierze lub całkowicie uzależniony od herbicydów, a dzieje się to poprzez pobieranie premii za nasiona zmodyfikowane genetycznie, co można uzasadnić tylko wtedy, gdy rolnicy kupujący takie nasiona rozpylają również herbicyd uzupełniający; mając na uwadze, że zwiększone uzależnienie od dikamby w gospodarstwach, na których uprawia się genetycznie zmodyfikowany rzepak, przyspieszy powstawanie i rozprzestrzenianie się chwastów odpornych na dikambę, co spowoduje potrzebę jeszcze szerszego stosowania herbicydów, czyli doprowadzi do powstania błędnego koła; mając na uwadze, że w rezultacie negatywne skutki wynikające z nadmiernego uzależnienia od herbicydów spowodują pogorszenie zdrowia gleby, jakości wody oraz różnorodności biologicznej na powierzchni ziemi i pod ziemią, a także doprowadzą do zwiększenia narażenia ludzi i zwierząt, potencjalnie również dzięki większym pozostałościom herbicydów w żywności i paszy;

G.  mając na uwadze, że dikamba jest wysoce lotna, co oznacza, że po zastosowaniu jest ona podatna na ulatnianie się i przedostawanie do powietrza, a następnie przemieszcza się z wiatrem aż do spadku na ziemię, co naraża ludzi i rośliny niebędące przedmiotem zwalczania, winorośl, drzewa i krzewy na potencjalne i poważne szkody, zwłaszcza gdy narażenie ma miejsce przez kilka lat; mając na uwadze, że od czasu wprowadzenia w Stanach Zjednoczonych w 2018 r. nowego systemu genetycznie zmodyfikowanych upraw soi i bawełny odpornych na dikambę do państwowych organów regulacyjnych wpłynęło kilkadziesiąt tysięcy skarg dotyczących poważnych szkód spowodowanych przez dikambę w odniesieniu do upraw, drzew i innej roślinności, co spowodowało coraz bardziej rygorystyczne limity dotyczące czasu i sposobu opryskiwania dikambą w kolejnych sezonach wegetacyjnych;

H.  mając na uwadze, że przenoszenie się dikamby na pobliskie uprawy, drzewa i winorośl i powodowane tym szkody stały się problemem, który powoduje zbytnie podziały i nastawia jedną grupę rolników przeciwko innym rolnikom i sąsiadom z obszarów wiejskich, co prowadzi do zbyt wielu sporów dotyczących utraconych upraw i kosztów ponownego sadzenia; mając na uwadze, że lider sektora nasion soi w Stanach Zjednoczonych stwierdził: „dikamba wyrządziła większe szkody amerykańskiemu rolnictwu niż cokolwiek, czego byłem świadkiem życiu”(7); mając na uwadze, że w 2020 r. sąd federalny orzekł, że Agencja Ochrony Środowiska (EPA) naruszyła prawo, zatwierdzając dikambę mimo wyraźnych dowodów na to, że nowe połączenie herbicydu i genetycznie zmodyfikowanych nasion spowodowałoby rozległe szkody w uprawach(8); mając na uwadze, że 27 października 2020 r., pomimo orzeczenia sądu, EPA zatwierdziła herbicydy na bazie dikamby do stosowania w genetycznie zmodyfikowanych uprawach bawełny i soi na okres pięciu lat z dodatkowymi ograniczeniami(9); mając na uwadze, że EPA ogłosiła niedawno kolejny zestaw ograniczeń dotyczących tego, kiedy można stosować opryski z dikamby(10), jednak nadal istnieją wątpliwości co do skuteczności nowych ograniczeń, ponieważ nieodłączną cechą tej substancji chemicznej jest lotność;

I.  mając na uwadze, że badanie Heartland, projekt badań klinicznych realizowany w szpitalach w obejmującym 13 stanów regionie Hertland w Stanach Zjednoczonych i finansowany przez Heartland Health Research Alliance (HHRA) ma na celu ustalenie, czy rosnące narażenie prenatalne na herbicydy, w tym dikambę, jest powodem lub przyczynia się do częstszych lub poważniejszych niekorzystnych skutków przy porodzie lub zakłóca rozwój dzieci; mając na uwadze, że HHRA przebadał próbki moczu od kobiet ciężarnych w regionie Midwest, zebrane przed wprowadzeniem soi odpornej na dikambę, oraz inny zestaw próbek po powszechnym sadzeniu nasion tolerujących dikambę; mając na uwadze, że dane z biomonitoringu generowane przez HHRA są pierwszym na świecie źródłem oceny, czy nasiona odporne na dikambę i związane z nimi rosnące stosowanie dikamby zwiększają narażenie ludzi;

J.  mając na uwadze, że dane HHRA zostały przedstawione na dorocznym posiedzeniu Amerykańskiego Stowarzyszenia Zdrowia Publicznego w listopadzie 2022 r. i pokazują, że około trzykrotnie więcej kobiet jest narażonych na dikambę w wyniku powszechnego sadzenia soi odpornej na dikambę, a średni poziom dikamby w badanych próbkach moczu wzrósł ponadtrzykrotnie w wyniku sadzenia i opryskiwania soi odpornej na dikambę(11); mając na uwadze, że ze względu na niedawny i drastyczny wzrost narażenia ludzi na dikambę HHRA wezwał Agencję Ochrony Środowiska do ponownej oceny prawdopodobieństwa i poziomów narażenia ludzi na dikambę w drodze narażenia drogą wziewną, ze szczególnym uwzględnieniem zagrożeń związanych z niekorzystnymi skutkami przy porodzie i dla rozwoju(12);

K.  mając na uwadze, że w recenzowanym czasopiśmie International Journal of Epidemiology opublikowano badanie z 2020 r. przeprowadzone przez naukowców z rządu Stanów Zjednoczonych, w którym stwierdzono, że intensywne stosowanie dikamby zwiększa ryzyko rozwoju raka wątroby i wewnątrzwątrobowych przewodów żółciowych wśród osób aplikujących tę substancję; mając na uwadze, że w badaniu stwierdzono, iż niedawne zatwierdzenie upraw genetycznie zmodyfikowanych odpornych na dikambę przypuszczalnie doprowadzi do zwiększonego wykorzystania dikamby w rolnictwie w nadchodzących latach(13), a system danych HHRA dotyczący stosowania pestycydów potwierdza, że rzeczywiście ma to miejsce – w ostatniej dekadzie wykorzystanie dikamby wzrosło nawet dziesięciokrotnie(14);

L.  mając na uwadze, że unijne zezwolenie na genetycznie zmodyfikowany rzepak nie byłoby spójne z międzynarodowymi zobowiązaniami w zakresie ograniczenia stosowania pestycydów(15), biorąc pod uwagę zwiększone narażenie ludzi i środowiska na dikambę w krajach, w których uprawia się genetycznie zmodyfikowane uprawy odporne na dikambę, a także związane z tym skutki zdrowotne, które mogą być poważne;

M.  mając na uwadze, że ocenę pozostałości herbicydów i metabolitów znalezionych na roślinach zmodyfikowanych genetycznie uznaje się za niewchodzącą w zakres kompetencji panelu EFSA ds. organizmów modyfikowanych genetycznie, w związku z czym nie dokonuje się jej w ramach procedury zatwierdzania GMO;

Uwagi państw członkowskich

N.  mając na uwadze, że podczas trzymiesięcznego okresu konsultacji państwa członkowskie zgłosiły EFSA uwagi(16); mając na uwadze, że te uwagi krytyczne obejmują fakt, że ocena nie dotyczy ani pozostałości herbicydu dikamby, ani jego metabolitów w zebranych materiałach, że należy sprawdzić, czy maksymalny limit pozostałości ustanowiony w Unii dla dikamby jest przekroczony w materiałach wyprodukowanych z genetycznie zmodyfikowanego rzepaku przywożonego z państw trzecich, że nie jest możliwe wyrażenie opinii na temat bezpieczeństwa genetycznie zmodyfikowanego rzepaku ze względu na luki w danych w dokumentacji dotyczącej wymogów rozporządzenia wykonawczego (UE) nr 503/2013, że badania toksykologiczne wykazały wpływ genetycznie zmodyfikowanego rzepaku na różne narządy, a także na fizjologiczne punkty końcowe u szczurów oraz że plan monitorowania nie jest zgodny z dyrektywą Parlamentu Europejskiego i Rady 2001/18/WE(17), dlatego należy go zmienić;

Wypełnianie zobowiązań międzynarodowych Unii

O.  mając na uwadze, że w sprawozdaniu specjalnej sprawozdawczyni Organizacji Narodów Zjednoczonych (ONZ) ds. prawa do żywności z 2017 r. stwierdzono, że szczególnie w krajach rozwijających się niebezpieczne pestycydy mają katastrofalne skutki dla zdrowia(18); mając na uwadze, że cel zrównoważonego rozwoju ONZ nr 3.9 zakłada znaczne zmniejszenie do 2030 r. liczby zgonów i chorób spowodowanych niebezpiecznymi chemikaliami oraz zanieczyszczeniem i skażeniem powietrza, wody i gleby(19); mając na uwadze, że zezwolenie na przywóz genetycznie zmodyfikowanego rzepaku zwiększyłoby popyt na tę roślinę uprawną, która wymaga ochrony przy pomocy dikamby, a tym samym zwiększyłoby narażenie pracowników i środowiska w państwach trzecich; mając na uwadze, że ryzyko zwiększonego narażenia pracowników i środowiska jest szczególnie niepokojące w przypadku zmodyfikowanych genetycznie upraw odpornych na herbicydy, gdyż w uprawach tych stosuje się większe ilości takich środków;

P.  mając na uwadze, że Unia jest stroną Konwencji ONZ o różnorodności biologicznej, w myśl której strony ponoszą odpowiedzialność za zapewnienie, aby działalność w ramach ich jurysdykcji lub pod ich kontrolą nie powodowała szkody w środowisku innych państw(20);

Q.  mając na uwadze, że zgodnie z rozporządzeniem (WE) nr 1829/2003 genetycznie zmodyfikowana żywność lub pasza nie może wywierać szkodliwego wpływu na zdrowie ludzi i zwierząt ani na środowisko naturalne, a przy sporządzaniu decyzji Komisja musi brać pod uwagę wszelkie istotne przepisy prawa Unii oraz inne uzasadnione czynniki istotne dla sprawy; mając na uwadze, że takie uzasadnione czynniki powinny obejmować zobowiązania Unii wynikające z celów zrównoważonego rozwoju ONZ, porozumienia klimatycznego z Paryża i Konwencji ONZ o różnorodności biologicznej;

Niedemokratyczny proces podejmowania decyzji

R.  mając na uwadze, że w wyniku głosowania Stałego Komitetu ds. Roślin, Zwierząt, Żywności i Pasz 14 grudnia 2022 r. nie wydano opinii, co oznacza, że zezwolenia nie poparła kwalifikowana większość państw członkowskich; mając na uwadze, że w wyniku głosowania w dniu 24 stycznia 2023 r. komitet odwoławczy po raz kolejny nie wydał opinii;

S.  mając na uwadze, że Komisja przyznaje, iż sytuacja, w której nadal wydaje ona zezwolenia na wprowadzanie GMO bez uzyskania poparcia kwalifikowanej większości państw członkowskich, jest problematyczna, oraz że sytuacja taka jest wyjątkiem, jeśli chodzi ogólnie o wydawanie zezwoleń na wprowadzanie produktów, ale stała się normą w procesie podejmowania decyzji o zezwoleniu na wprowadzenie genetycznie zmodyfikowanej żywności i paszy;

T.  mając na uwadze, że w trakcie ósmej kadencji Parlament przyjął łącznie 36 rezolucji, w których sprzeciwił się wprowadzeniu do obrotu GMO: do zastosowania w żywności i paszy (33 rezolucje) oraz do uprawy w Unii (trzy rezolucje); mając na uwadze, że w dziewiątej kadencji Parlament Europejski przyjął już 30 sprzeciwów wobec wprowadzania GMO do obrotu; mając na uwadze, że nie uzyskano poparcia kwalifikowanej większości państw członkowskich dla zezwolenia na wprowadzenie żadnego z tych GMO; mając na uwadze, że powody, dla których państwa członkowskie nie popierają zezwoleń, obejmują brak poszanowania zasady ostrożności w procesie wydawania zezwoleń oraz obawy naukowe związane z oceną ryzyka;

U.  mając na uwadze, że Komisja nadal wydaje zezwolenia na GMO, mimo że sama stwierdziła niedemokratyczność tego procesu, a także mimo braku poparcia ze strony państw członkowskich i mimo sprzeciwu Parlamentu;

V.  mając na uwadze, że żadna zmiana w prawie nie jest konieczna, by Komisja mogła nie zatwierdzić GMO, jeżeli w komitecie odwoławczym kwalifikowana większość państw członkowskich nie opowie się za zatwierdzeniem(21);

1.  uważa, że projekt decyzji wykonawczej Komisji wykracza poza uprawnienia wykonawcze przewidziane w rozporządzeniu (WE) nr 1829/2003;

2.  uważa, że projekt decyzji wykonawczej Komisji jest niespójny z prawem Unii, gdyż nie odpowiada celowi rozporządzenia (WE) nr 1829/2003 zakładającemu – zgodnie z zasadami ogólnymi określonymi w rozporządzeniu Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 178/2002(22) – stworzenie podstawy do zapewnienia wysokiego poziomu ochrony życia i zdrowia ludzkiego, zdrowia i dobrostanu zwierząt, środowiska naturalnego oraz interesów konsumentów w związku z genetycznie zmodyfikowaną żywnością i paszą, przy jednoczesnym zagwarantowaniu skutecznego funkcjonowania rynku wewnętrznego;

3.  wzywa Komisję do wycofania projektu decyzji wykonawczej oraz do przedłożenia komitetowi nowego projektu;

4.  ponownie apeluje do Komisji o uwzględnianie zobowiązań Unii wynikających z umów międzynarodowych, takich jak paryskie porozumienie klimatyczne, Konwencja ONZ o różnorodności biologicznej i cele zrównoważonego rozwoju ONZ; ponawia apel o to, by projektom aktów wykonawczych towarzyszyło uzasadnienie wyjaśniające, w jaki sposób zapewnia się w nich przestrzeganie zasady „nie szkodzić”(23);

5.  z zadowoleniem przyjmuje fakt, że w skierowanym do posłów piśmie z 11 września 2020 r. Komisja w końcu przyznała, iż przy podejmowaniu decyzji o zezwoleniu na wprowadzenie GMO należy uwzględniać zasady zrównoważonego rozwoju(24); jest jednak głęboko rozczarowany faktem, że od tego czasu Komisja wciąż zezwala na przywóz GMO do Unii mimo sprzeciwu Parlamentu i większości państw członkowskich;

6.  wzywa Komisję, aby nie zezwalała na przywóz upraw zmodyfikowanych genetycznie odpornych na herbicydy ze względu na związane z tym zwiększone stosowanie herbicydów uzupełniających i powiązane z nim ryzyko dla różnorodności biologicznej, bezpieczeństwa żywności i zdrowia pracowników;

7.  podkreśla, że poprawki przyjęte przez Parlament Europejski 17 grudnia 2020 r. do wniosku dotyczącego rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady zmieniającego rozporządzenie (UE) nr 182/2011(25), które stanowią podstawę negocjacji z Radą, przewidują, że Komisja nie może zezwalać na GMO, jeżeli nie popiera tego większość kwalifikowana państw członkowskich; nalega, aby Komisja szanowała to stanowisko, i wzywa Radę do kontynuowania prac i przyjęcia w trybie pilnym ogólnego podejścia w odniesieniu do tego dossier;

8.  zobowiązuje swoją przewodniczącą do przekazania niniejszej rezolucji Radzie i Komisji oraz rządom i parlamentom państw członkowskich.

(1) Dz.U. L 268 z 18.10.2003, s. 1. (2) Dz.U. L 55 z 28.2.2011, s. 13. (3) Opinia naukowa panelu EFSA ds. organizmów modyfikowanych genetycznie dotycząca oceny genetycznie zmodyfikowanego rzepaku MN 94100 przeznaczonego do stosowania w żywności i paszy, zgodnie z rozporządzeniem (WE) nr 1829/2003 (wniosek EFSA-GMO-NL-2020-169), Dziennik EFSA 2022,20(7):7411. https://efsa.onlinelibrary.wiley.com/doi/full/10.2903/j.efsa.2022.7411 (4) –––––––––––––––––––––––––––––– W ósmej kadencji Parlament przyjął 36 rezolucji zawierających sprzeciw wobec zatwierdzania GMO. Ponadto w dziewiątej kadencji Parlament przyjął następujące rezolucje:rezolucja Parlamentu Europejskiego z 10 października 2019 r. w sprawie projektu decyzji wykonawczej Komisji zezwalającej na wprowadzenie do obrotu, na podstawie rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 1829/2003, produktów zawierających genetycznie zmodyfikowaną kukurydzę MZHG0JG (SYN-ØØØJG-2), składających się z niej lub z niej wyprodukowanych (Dz.U. C 202 z 28.5.2021, s. 11);rezolucja Parlamentu Europejskiego z 10 października 2019 r. w sprawie projektu decyzji wykonawczej Komisji dotyczącej odnowienia zezwolenia na wprowadzenie do obrotu, na mocy rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 1829/2003, produktów zawierających genetycznie zmodyfikowaną soję A2704-12 (ACS-GMØØ5-3), składających się z niej lub z niej wyprodukowanych (Dz.U. C 202 z 28.5.2021, s. 15);rezolucja Parlamentu Europejskiego z 10 października 2019 r. w sprawie projektu decyzji wykonawczej Komisji zezwalającej na wprowadzenie do obrotu, na podstawie rozporządzenia (WE) nr 1829/2003 Parlamentu Europejskiego i Rady, produktów zawierających zmodyfikowaną genetycznie kukurydzę MON 89034 × 1507 × MON 88017 × 59122 × DAS-40278-9 oraz rodzaje zmodyfikowanej genetycznie kukurydzy łączące dwie, trzy lub cztery modyfikacje MON 89034, 1507, MON 88017, 59122 i DAS-40278-9 i produktów składających się z wymienionych rodzajów zmodyfikowanej genetycznie kukurydzy lub z niej wyprodukowanych (Dz.U. C 202 z 28.5.2021, s. 20);rezolucja Parlamentu Europejskiego z dnia 14 listopada 2019 r. w sprawie projektu decyzji wykonawczej Komisji dotyczącej odnowienia zezwolenia na wprowadzenie do obrotu, na mocy rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 1829/2003, produktów zawierających genetycznie zmodyfikowaną bawełnę LLCotton25 (ACS-GHØØ1-3), składających się z niej lub z niej wyprodukowanych (Dz.U. C 208 z 1.6.2021, s. 2);rezolucja Parlamentu Europejskiego z 14 listopada 2019 r. w sprawie projektu decyzji wykonawczej Komisji dotyczącej odnowienia zezwolenia na wprowadzenie do obrotu, na mocy rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 1829/2003, produktów zawierających genetycznie zmodyfikowaną soję MON 89788 (MON-89788-1), składających się z niej lub z niej wyprodukowanych (Dz.U. C 208 z 1.6.2021, s. 7);rezolucja Parlamentu Europejskiego z 14 listopada 2019 r. w sprawie projektu decyzji wykonawczej Komisji zezwalającej na wprowadzenie do obrotu na podstawie rozporządzenia (WE) nr 1829/2003 Parlamentu Europejskiego i Rady produktów zawierających genetycznie zmodyfikowaną kukurydzę MON 89034 × 1507 × NK603 × DAS-40278-9 oraz subkombinacje MON 89034 × NK603 × DAS-40278-9, 1507 × NK603 × DAS-40278-9 i NK603 × DAS-40278-9, składających się z niej lub z niej wyprodukowanych (Dz.U. C 208 z 1.6.2021, s. 12);rezolucja Parlamentu Europejskiego z 14 listopada 2019 r. w sprawie projektu decyzji wykonawczej Komisji zezwalającej na wprowadzenie do obrotu, na podstawie rozporządzenia (WE) nr 1829/2003 Parlamentu Europejskiego i Rady, produktów zawierających zmodyfikowaną genetycznie kukurydzę Bt11 × MIR162 × MIR604 × 1507 × 5307 × GA21 oraz rodzaje zmodyfikowanej genetycznie kukurydzy łączące dwie, trzy, cztery lub pięć modyfikacji Bt11, MIR162, MIR604, 1507, 5307 i GA21 i produktów składających się z wymienionych rodzajów zmodyfikowanej genetycznie kukurydzy lub z niej wyprodukowanych (Dz.U. C 208 z 1.6.2021, s. 18);rezolucja Parlamentu Europejskiego z 14 maja 2020 r. w sprawie projektu decyzji wykonawczej Komisji zezwalającej na wprowadzenie do obrotu na mocy rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 1829/2003 produktów zawierających genetycznie zmodyfikowaną soję MON 87708 × MON 89788 × A5547-127, składających się z niej lub z niej wyprodukowanych (Dz.U. C 323 z 11.8.2021, s. 7);rezolucja Parlamentu Europejskiego z 11 listopada 2020 r. w sprawie projektu decyzji wykonawczej Komisji zezwalającej na wprowadzenie do obrotu produktów zawierających genetycznie zmodyfikowaną kukurydzę MON 87427 × MON 89034 × MIR162 × NK603 oraz genetycznie zmodyfikowaną kukurydzę łączącą dwie, trzy lub cztery modyfikacje MON 87427, MON 89034, MIR162 i NK603, składających się z tych odmian kukurydzy lub z nich wyprodukowanych oraz uchylającej decyzję wykonawczą Komisji (UE) 2018/1111 na mocy rozporządzenia (WE) nr 1829/2003 Parlamentu Europejskiego i Rady (Dz.U. C 415 z 13.10.2021, s. 2);rezolucja Parlamentu Europejskiego z 11 listopada 2020 r. w sprawie projektu decyzji wykonawczej Komisji zezwalającej na wprowadzenie do obrotu, na podstawie rozporządzenia (WE) nr 1829/2003 Parlamentu Europejskiego i Rady, produktów zawierających genetycznie zmodyfikowaną soję SYHT0H2 (SYN-ØØØH2-5), składających się z niej lub z niej wyprodukowanych (Dz.U. C 415 z 13.10.2021, s. 8);rezolucja Parlamentu Europejskiego z 11 listopada 2020 r. w sprawie projektu decyzji wykonawczej Komisji zezwalającej na wprowadzenie do obrotu, na podstawie rozporządzenia (WE) nr 1829/2003 Parlamentu Europejskiego i Rady, produktów zawierających zmodyfikowaną genetycznie kukurydzę MON 87427 × MON 87460 × MON 89034 × MIR162 × NK603 oraz rodzaje zmodyfikowanej genetycznie kukurydzy łączące dwie, trzy lub cztery modyfikacje MON 87427, MON 87460, MON 89034, MIR162 i NK603 i produktów składających się z wymienionych rodzajów zmodyfikowanej genetycznie kukurydzy lub z niej wyprodukowanych (Dz.U. C 415 z 13.10.2021, s. 15);rezolucja Parlamentu Europejskiego z 17 grudnia 2020 r. w sprawie projektu decyzji wykonawczej Komisji zezwalającej na wprowadzenie do obrotu, na mocy rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 1829/2003, produktów zawierających genetycznie zmodyfikowaną soję MON 87751 × MON 87701 × MON 87708 × MON 89788, składających się z niej lub z niej wyprodukowanych (Dz.U. C 445 z 29.10.2021, s. 36);rezolucja Parlamentu Europejskiego z 17 grudnia 2020 r. w sprawie projektu decyzji wykonawczej Komisji zezwalającej na wprowadzenie do obrotu, na podstawie rozporządzenia (WE) nr 1829/2003 Parlamentu Europejskiego i Rady, produktów zawierających zmodyfikowaną genetycznie kukurydzę MON 87427 × MON 89034 × MIR162 × MON 87411 oraz rodzaje zmodyfikowanej genetycznie kukurydzy łączące dwie lub trzy modyfikacje MON 87427, MON 89034, MIR162 i MON 87411 i produktów składających się z wymienionych rodzajów zmodyfikowanej genetycznie kukurydzy lub z niej wyprodukowanych (Dz.U. C 445 z 29.10.2021, s. 43);rezolucja Parlamentu Europejskiego z 17 grudnia 2020 r. w sprawie projektu decyzji wykonawczej Komisji dotyczącej odnowienia zezwolenia na wprowadzenie do obrotu, na mocy rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 1829/2003, produktów zawierających genetycznie zmodyfikowaną kukurydzę MIR604 (SYN-IR6Ø4-5), składających się z niej lub z niej wyprodukowanych (Dz.U. C 445 z 29.10.2021, s. 49);rezolucja Parlamentu Europejskiego z 17 grudnia 2020 r. w sprawie projektu decyzji wykonawczej Komisji dotyczącej odnowienia zezwolenia na wprowadzenie do obrotu, na podstawie rozporządzenia (WE) nr 1829/2003 Parlamentu Europejskiego i Rady, produktów zawierających genetycznie zmodyfikowaną kukurydzę MON 88017 (MON-88Ø17-3), składających się z niej lub z niej wyprodukowanych (Dz.U. C 445 z 29.10.2021, s. 56);rezolucja Parlamentu Europejskiego z 17 grudnia 2020 r. w sprawie projektu decyzji wykonawczej Komisji dotyczącej odnowienia zezwolenia na wprowadzenie do obrotu, na mocy rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 1829/2003, produktów zawierających genetycznie zmodyfikowaną kukurydzę MON 89034 (MON-89Ø34-3), składających się z niej lub z niej wyprodukowanych (Dz.U. C 445 z 29.10.2021, s. 63);rezolucja Parlamentu Europejskiego z dnia 11 marca 2021 r. w sprawie projektu decyzji wykonawczej Komisji zezwalającej na wprowadzenie do obrotu produktów zawierających genetycznie zmodyfikowaną bawełnę GHB614 × T304-40 × GHB119, składających się z niej lub z niej wyprodukowanych, na mocy rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 1829/2003 (Dz.U. C 474 z 24.11.2021, s. 66);rezolucja Parlamentu Europejskiego z dnia 11 marca 2021 r. w sprawie projektu decyzji wykonawczej Komisji zezwalającej na wprowadzenie do obrotu na mocy rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 1829/2003 produktów zawierających genetycznie zmodyfikowaną bawełnę MZIR098 (SYN-ØØØ98-3), składających się z niej lub z niej wyprodukowanych (Dz.U. C 474 z 24.11.2021, s. 74);rezolucja Parlamentu Europejskiego z 7 lipca 2021 r. w sprawie projektu decyzji wykonawczej Komisji zezwalającej na wprowadzenie do obrotu, na mocy rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 1829/2003, produktów zawierających genetycznie zmodyfikowaną soję DAS-81419-2, składających się z niej lub z niej wyprodukowanych (Dz.U. C 99 z 1.3.2022, s. 45);rezolucja Parlamentu Europejskiego z dnia 7 lipca 2021 r. w sprawie projektu decyzji wykonawczej Komisji zezwalającej na wprowadzenie do obrotu na mocy rozporządzenia (WE) nr 1829/2003 Parlamentu Europejskiego i Rady produktów zawierających genetycznie zmodyfikowaną soję DAS-81419-2 × DAS–44406–6, składających się z niej lub z niej wyprodukowanych (Dz.U. C 99 z 1.3.2022, s. 52);rezolucja Parlamentu Europejskiego z dnia 7 lipca 2021 r. w sprawie projektu decyzji wykonawczej Komisji zezwalającej na wprowadzenie do obrotu, na podstawie rozporządzenia (WE) nr 1829/2003 Parlamentu Europejskiego i Rady, produktów zawierających genetycznie zmodyfikowaną kukurydzę 1507 × MIR162 × MON810 × NK603 oraz rodzaje genetycznie zmodyfikowanej kukurydzy łączące dwie lub trzy modyfikacje 1507, MIR162, MON810 i NK603, produktów składających się z wymienionych rodzajów genetycznie zmodyfikowanej kukurydzy lub z niej wyprodukowanych (Dz.U. C 99 z 1.3.2022, s. 59);rezolucja Parlamentu Europejskiego z dnia 7 lipca 2021 r. w sprawie projektu decyzji wykonawczej Komisji dotyczącej odnowienia zezwolenia na wprowadzenie do obrotu, na mocy rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 1829/2003, produktów zawierających genetycznie zmodyfikowaną kukurydzę Bt 11 (SYN-BTØ11-1), składających się z niej lub z niej wyprodukowanych (Dz.U. C 99 z 1.3.2022, s. 66);rezolucja Parlamentu Europejskiego z 15 lutego 2022 r. w sprawie projektu decyzji wykonawczej Komisji zezwalającej na wprowadzenie do obrotu, na mocy rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 1829/2003, produktów zawierających genetycznie zmodyfikowaną soję GMB151 (BCS-GM151-6), składających się z niej lub z niej wyprodukowanych (Dz.U. C 342 z 6.9.2022, s. 22);rezolucja Parlamentu Europejskiego z 15 lutego 2022 r. w sprawie projektu decyzji wykonawczej Komisji dotyczącej odnowienia zezwolenia na wprowadzenie do obrotu, na mocy rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 1829/2003, produktów zawierających genetycznie zmodyfikowaną bawełnę GHB614 (BCS-GHØØ2-5), składających się z niej lub z niej wyprodukowanych (Dz.U. C 342 z 6.9.2022, s. 29);rezolucja Parlamentu Europejskiego z 9 marca 2022 r. w sprawie projektu decyzji wykonawczej Komisji zezwalającej na wprowadzenie do obrotu na mocy rozporządzenia (WE) nr 1829/2003 Parlamentu Europejskiego i Rady produktów zawierających genetycznie zmodyfikowaną bawełnę GHB811 (BCS-GH811-4), składających się z niej lub z niej wyprodukowanych (Dz.U. C 347 z 9.9.2022, s. 48);rezolucja Parlamentu Europejskiego z 9 marca 2022 r. w sprawie projektu decyzji wykonawczej Komisji zezwalającej na wprowadzenie do obrotu na podstawie rozporządzenia (WE) nr 1829/2003 Parlamentu Europejskiego i Rady produktów zawierających genetycznie zmodyfikowany rzepak 73496 (DP-Ø73496-4), składających się z niego lub z niego wyprodukowanych (Dz.U. C 347 z 9.9.2022, s. 55);rezolucja Parlamentu Europejskiego z 6 kwietnia 2022 r. w sprawie projektu decyzji wykonawczej Komisji zezwalającej na wprowadzenie do obrotu na mocy rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 1829/2003 produktów zawierających genetycznie zmodyfikowaną soję MON 87769 × MON 89788, składających się z niej lub z niej wyprodukowanych (Dz.U. C 434 z 15.11.2022, s. 42);rezolucja Parlamentu Europejskiego z 23 czerwca 2022 r. w sprawie projektu decyzji wykonawczej Komisji zezwalającej na wprowadzenie do obrotu, na podstawie rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 1829/2003, produktów zawierających genetycznie zmodyfikowaną kukurydzę DP4114 × MON 810 × MIR604 × NK603 oraz rodzaje genetycznie zmodyfikowanej kukurydzy łączące dwie lub trzy modyfikacje DP4114, MON 810, MIR604 i NK603, produktów składających się z wymienionych rodzajów genetycznie zmodyfikowanej kukurydzy lub z niej wyprodukowanych (Dz.U. C 32 z 27.1.2023, s. 6);rezolucja Parlamentu Europejskiego z 23 czerwca 2022 r. w sprawie decyzji wykonawczej Komisji (UE) 2022/797 z 19 maja 2022 r. zezwalającej na wprowadzenie do obrotu na podstawie rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 1829/2003 produktów zawierających genetycznie zmodyfikowaną kukurydzę NK603 × T25 × DAS-40278-9 oraz subkombinację T25 × DAS-40278-9, składających się z niej lub z niej wyprodukowanych (Dz.U. C 32 z 27.1.2023, s. 14);rezolucja Parlamentu Europejskiego z dnia 13 grudnia 2022 r. w sprawie projektu decyzji wykonawczej Komisji dotyczącej odnowienia zezwolenia na wprowadzenie do obrotu, na mocy rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 1829/2003, produktów zawierających genetycznie zmodyfikowaną soję A5547-127 (ACS-GMØØ6-4), składających się z niej lub z niej wyprodukowanych (Teksty przyjęte, P9_TA(2022)0433). (5) Rozporządzenie wykonawcze Komisji (UE) nr 503/2013 z 3 kwietnia 2013 r. w sprawie wniosków o zatwierdzenie genetycznie zmodyfikowanej żywności i paszy zgodnie z rozporządzeniem (WE) nr 1829/2003 Parlamentu Europejskiego i Rady oraz zmieniające rozporządzenia Komisji (WE) nr 641/2004 i (WE) nr 1981/2006 (Dz.U. L 157 z 8.6.2013, s. 1). (6) Zob. na przykład Bonny, S., „Genetically Modified Herbicide-Tolerant Crops, Weeds, and Herbicides: Overview and Impact” [Genetycznie zmodyfikowane rośliny i chwasty tolerujące herbicydy a herbicydy: przegląd i wpływ], Environmental Management, styczeń 2016, 57(1). s. 31–48,https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/26296738, oraz Benbrook, C.M., „Impacts of genetically engineered crops on pesticide use in the U.S. – the first sixteen years” [Wpływ genetycznie zmodyfikowanych upraw na stosowanie pestycydów w USA – pierwsze szesnaście lat], Environmental Sciences Europe; 28 września 2012 r., tom 24(1), https://enveurope.springeropen.com/articles/10.1186/2190-4715-24-24 (7) https://www.agriculture.com/news/crops/harry-stine-takes-off-the-gloves-regarding-dicamba (8) https://www.theguardian.com/us-news/2020/jun/04/monsanto-herbicide-court-overrules-epa (9) https://investigatemidwest.org/2020/10/27/epa-allows-use-of-dicamba-through-2025-with-new-restrictions/?ct=t(RSS_EMAIL_CAMPAIGN) (10) https://www.epa.gov/pesticides/epa-approves-label-amendments-further-restrict-use-over-top-dicamba-minnesota-and-iowa (11) https://hh-ra.org/wp-content/uploads/2022/11/HHRA_Dicamba_Comments_10-17-22.docx-1.pdf (12) Tamże. (13) Lerro, C.C., Hofmann, J.N., Andreotti, G., Koutros, S., Parks, C.G., Blair, A., Albert, P.S., Lubin, J.H., Sandler, D.P., Beane Freeman, L.E., International Journal of Epidemiology, sierpień 2020 r.; 49(4), s. 1326–1337, https://academic.oup.com/ije/advance-article-abstract/doi/10.1093/ije/dyaa066/5827818?redirectedFrom=fulltext (14) https://hh-ra.org/projects/measuring-pesticide-use/interactive-herbicide-use-tables/ (15) W grudniu 2022 r. na COP15 Konwencji Narodów Zjednoczonych o różnorodności biologicznej uzgodniono globalne ramy dotyczące różnorodności biologicznej, które obejmują ogólnoświatowy cel zmniejszenia ryzyka związanego z pestycydami o co najmniej 50 % do 2030 r. (zob.: https://ec.europa.eu/commission/presscorner/detail/pl/ip_22_7834) (16) Uwagi państw członkowskich są dostępne w portalu OpenEFSA: https://open.efsa.europa.eu/ (17) Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2001/18/WE z dnia 12 marca 2001 r. w sprawie zamierzonego uwalniania do środowiska organizmów zmodyfikowanych genetycznie i uchylająca dyrektywę Rady 90/220/EWG – oświadczenie Komisji (Dz.U. L 106 z 17.4.2001, s. 1). (18) https://www.ohchr.org/en/documents/thematic-reports/ahrc3448-report-special-rapporteur-right-food (19) https://indicators.report/targets/3-9/ (20) Konwencja ONZ o różnorodności biologicznej, art. 3: https://www.cbd.int/convention/articles/?a=cbd-03 (21) Zgodnie z rozporządzeniem (UE) nr 182/2011 Komisja „może przyjąć”, a nie „przyjmuje” zezwolenie, jeżeli w komitecie odwoławczym kwalifikowana większość państw członkowskich nie opowie się za zezwoleniem (art. 6 ust. 3). (22) Rozporządzenie (WE) nr 178/2002 Parlamentu Europejskiego i Rady z 28 stycznia 2002 r. ustanawiające ogólne zasady i wymagania prawa żywnościowego, powołujące Europejski Urząd ds. Bezpieczeństwa Żywności oraz ustanawiające procedury w zakresie bezpieczeństwa żywności (Dz.U. L 31 z 1.2.2002, s. 1). (23) Rezolucja Parlamentu Europejskiego z 15 stycznia 2020 r. w sprawie Europejskiego Zielonego Ładu (Dz.U. C 270 z 7.7.2021, s. 2), ust. 102. (24) https://tillymetz.lu/wp-content/uploads/2020/09/Co-signed-letter-MEP-Metz.pdf (25) Dz.U. C 445 z 29.10.2021, s. 257.

Rezolucja ustawodawcza Parlamentu Europejskiego z dnia 14 marca 2023 r. w sprawie wniosku dotyczącego dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady zmieniającej dyrektywę 2003/25/WE w odniesieniu do włączenia ulepszonych wymogów stateczności i dostosowania jej do wymogów stateczności określonych przez Międzynarodową Organizację Morską (COM(2022)0053 – C9-0047/2022 – 2022/0036(COD))

P9_TA(2023)0064 A9-0255/2022

(Zwykła procedura ustawodawcza: pierwsze czytanie)

Parlament Europejski,

–  uwzględniając wniosek Komisji przedstawiony Parlamentowi Europejskiemu i Radzie (COM(2022)0053),

–  uwzględniając art. 294 ust. 2 i art. 100 ust. 2 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej, zgodnie z którymi wniosek został przedstawiony Parlamentowi przez Komisję (C9‑0047/2022),

–  uwzględniając art. 294 ust. 3 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej,

–  uwzględniając opinię Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego z dnia 18 maja 2022 r.(1),

–  po konsultacji z Komitetem Regionów,

–  uwzględniając wstępne porozumienie zatwierdzone przez komisję przedmiotowo właściwą na podstawie art. 74 ust. 4 Regulaminu oraz przekazane pismem z dnia 21 grudnia 2022 r. zobowiązanie przedstawiciela Rady do zatwierdzenia stanowiska Parlamentu, zgodnie z art. 294 ust. 4 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej,

–  uwzględniając art. 59 Regulaminu,

–  uwzględniając sprawozdanie Komisji Transportu i Turystyki (A9-0255/2022),

1.  przyjmuje poniższe stanowisko w pierwszym czytaniu;

2.  zwraca się do Komisji o ponowne przekazanie mu sprawy, jeśli zastąpi ona pierwotny wniosek, wprowadzi w nim istotne zmiany lub planuje ich wprowadzenie;

3.  zobowiązuje swoją przewodniczącą do przekazania stanowiska Parlamentu Radzie i Komisji oraz parlamentom narodowym.

Stanowisko Parlamentu Europejskiego przyjęte w pierwszym czytaniu w dniu 14 marca 2023 r. w celu przyjęcia dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2023/... w sprawie zmiany dyrektywy 2003/25/WE w odniesieniu do włączenia ulepszonych wymogów stateczności i dostosowania tej dyrektywy do wymogów stateczności określonych przez Międzynarodową Organizację Morską

(Jako że pomiędzy Parlamentem i Radą osiągnięte zostało porozumienie, stanowisko Parlamentu odpowiada ostatecznej wersji aktu prawnego, dyrektywy (UE) 2023/946.)

(1) Dz.U. C 323 z 26.8.2022, s. 119.

Rezolucja ustawodawcza Parlamentu Europejskiego z dnia 14 marca 2023 r. w sprawie wniosku dotyczącego rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady zmieniającego rozporządzenie (UE) 2018/842 w sprawie wiążących rocznych redukcji emisji gazów cieplarnianych przez państwa członkowskie od 2021 r. do 2030 r. przyczyniających się do działań na rzecz klimatu w celu wywiązania się z zobowiązań wynikających z porozumienia paryskiego (COM(2021)0555 – C9-0321/2021 – 2021/0200(COD))

P9_TA(2023)0065 A9-0163/2022

(Zwykła procedura ustawodawcza: pierwsze czytanie)

Parlament Europejski,

–  uwzględniając wniosek Komisji przedstawiony Parlamentowi Europejskiemu i Radzie (COM(2021)0555),

–  uwzględniając art. 294 ust. 2 i art. 192 ust. 1 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej, zgodnie z którymi wniosek został przedstawiony Parlamentowi przez Komisję (C9‑0321/2021),

–  uwzględniając art. 294 ust. 3 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej,

–  uwzględniając opinię Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego z 8 grudnia 2021 r.(1),

–  uwzględniając opinię Komitetu Regionów z dnia 28 kwietnia 2022 r.(2),

–  uwzględniając wstępne porozumienie zatwierdzone przez komisję przedmiotowo właściwą na podstawie art. 74 ust. 4 Regulaminu oraz przekazane pismem z dnia 21 grudnia 2022 r. zobowiązanie przedstawiciela Rady do zatwierdzenia stanowiska Parlamentu, zgodnie z art. 294 ust. 4 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej,

–  uwzględniając art. 59 Regulaminu,

–  uwzględniając opinie Komisji Transportu i Turystyki, komisji, Komisji Rozwoju Regionalnego, jak również Komisji Rolnictwa i Rozwoju Wsi,

–  uwzględniając sprawozdanie Komisji Ochrony Środowiska Naturalnego, Zdrowia Publicznego i Bezpieczeństwa Żywności (A9-0163/2022),

1.  przyjmuje poniższe stanowisko w pierwszym czytaniu(3);

2.  przyjmuje do wiadomości oświadczenie Komisji załączone do niniejszej rezolucji;

3.  zwraca się do Komisji o ponowne przekazanie mu sprawy, jeśli zastąpi ona pierwotny wniosek, wprowadzi w nim istotne zmiany lub planuje ich wprowadzenie;

4.  zobowiązuje swoją przewodniczącą do przekazania stanowiska Parlamentu Radzie i Komisji oraz parlamentom narodowym.

Stanowisko Parlamentu Europejskiego przyjęte w pierwszym czytaniu w dniu 14 marca 2023 r. w celu przyjęcia rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2023/... zmieniającego rozporządzenie (UE) 2018/842 w sprawie wiążących rocznych redukcji emisji gazów cieplarnianych przez państwa członkowskie od 2021 r. do 2030 r. przyczyniających się do działań na rzecz klimatu w celu wywiązania się z zobowiązań wynikających z porozumienia paryskiego oraz zmieniającego rozporządzenie (UE) 2018/1999

(Jako że pomiędzy Parlamentem i Radą osiągnięte zostało porozumienie, stanowisko Parlamentu odpowiada ostatecznej wersji aktu prawnego, rozporządzenia (UE) 2023/857.)

ZALACZNIK DO REZOLUCJI USTAWODAWCZEJ

Oświadczenie Komisji w związku z przyjęciem rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2023/857(4) zmieniającego rozporządzenie (UE) 2018/842 w sprawie wiążących rocznych redukcji emisji gazów cieplarnianych przez państwa członkowskie od 2021 r. do 2030 r. przyczyniających się do działań na rzecz klimatu w celu wywiązania się z zobowiązań wynikających z porozumienia paryskiego oraz rozporządzenie (UE) 2018/1999

W swoim sprawozdaniu na podstawie art. 45 rozporządzenia (UE) 2018/1999 w sprawie zarządzania unią energetyczną i działaniami w dziedzinie klimatu Komisja oceni również aspekty związane z dostępem do wymiaru sprawiedliwości w państwach członkowskich UE, w szczególności w odniesieniu do art. 10 tego rozporządzenia, i uwzględni tę ocenę w stosownych przypadkach we wszelkich późniejszych wnioskach ustawodawczych.

(1) Dz.U. C 152 z 6.4.2022, s. 189. (2) Dz.U. C 301 z 5.8.2022, s. 221. (3) Niniejsze stanowisko zastępuje poprawki przyjęte dnia 8 czerwca 2022 r. (Dz.U. C 493 z 27.12.2022, s. 202). (4) Dz.U. L 111 z 26.4.2023, s. 1.

Rezolucja ustawodawcza Parlamentu Europejskiego z dnia 14 marca 2023 r. w sprawie wniosku dotyczącego rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady zmieniającego rozporządzenie (UE) 2018/841 w odniesieniu do zakresu stosowania, uproszczenia przepisów dotyczących zgodności, określenia celów państw członkowskich na 2030 r. i zobowiązania do zbiorowego osiągnięcia neutralności klimatycznej do 2035 r. w sektorze użytkowania gruntów, leśnictwa i rolnictwa oraz rozporządzenie (UE) 2018/1999 w odniesieniu do poprawy monitorowania, sprawozdawczości, śledzenia postępów i przeglądu (COM(2021)0554 – C9-0320/2021 – 2021/0201(COD))

P9_TA(2023)0066 A9-0161/2022

(Zwykła procedura ustawodawcza: pierwsze czytanie)

Parlament Europejski,

–  uwzględniając wniosek Komisji przedstawiony Parlamentowi Europejskiemu i Radzie (COM(2021)0554),

–  uwzględniając art. 294 ust. 2 i art. 192 ust. 1 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej, zgodnie z którymi wniosek został przedstawiony Parlamentowi przez Komisję (C9-0320/2021),

–  uwzględniając art. 294 ust. 3 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej,

–  uwzględniając uzasadnioną opinię przedstawioną – na mocy protokołu nr 2 w sprawie stosowania zasad pomocniczości i proporcjonalności – przez francuski Senat, w której stwierdzono, że projekt aktu ustawodawczego jest niezgodny z zasadą pomocniczości,

–  uwzględniając opinię Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego z dnia 8 grudnia 2021 r.(1),

–  uwzględniając opinię Europejskiego Komitetu Regionów z dnia 28 kwietnia 2022 r.(2),

–  uwzględniając wstępne porozumienie zatwierdzone przez komisję przedmiotowo właściwą na podstawie art. 74 ust. 4 Regulaminu oraz przekazane pismem z dnia 21 grudnia 2022 r. zobowiązanie przedstawiciela Rady do zatwierdzenia stanowiska Parlamentu, zgodnie z art. 294 ust. 4 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej,

–  uwzględniając art. 59 Regulaminu,

–  uwzględniając opinie przedstawione przez Komisję Przemysłu, Badań Naukowych i Energii, Komisję Transportu i Turystyki oraz Komisję Rolnictwa i Rozwoju Wsi,

–  uwzględniając sprawozdanie Komisji Ochrony Środowiska Naturalnego, Zdrowia Publicznego i Bezpieczeństwa Żywności (A9-0161/2022),

1.  przyjmuje poniższe stanowisko w pierwszym czytaniu(3);

2.  przyjmuje do wiadomości oświadczenie Komisji załączone do niniejszej rezolucji;

3.  zwraca się do Komisji o ponowne przekazanie mu sprawy, jeśli zastąpi ona pierwotny wniosek, wprowadzi w nim istotne zmiany lub planuje ich wprowadzenie;

4.  zobowiązuje swoją przewodniczącą do przekazania stanowiska Parlamentu Radzie i Komisji oraz parlamentom narodowym.

Stanowisko Parlamentu Europejskiego przyjęte w pierwszym czytaniu w dniu 14 marca 2023 r. w celu przyjęcia rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2023/... w sprawie zmiany rozporządzenia (UE) 2018/841 w odniesieniu do zakresu stosowania, uproszczenia przepisów dotyczących sprawozdawczości i zgodności oraz określenia celów państw członkowskich na 2030 r., a także rozporządzenia (UE) 2018/1999 w odniesieniu do poprawy monitorowania, sprawozdawczości, śledzenia postępów i przeglądu

(Jako że pomiędzy Parlamentem i Radą osiągnięte zostało porozumienie, stanowisko Parlamentu odpowiada ostatecznej wersji aktu prawnego, rozporządzenia (UE) 2023/839.)

ZAŁĄCZNIK DO REZOLUCJI USTAWODAWCZEJ

Oświadczenie Komisji w związku z przyjęciem rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2023/839(4) w sprawie zmiany rozporządzenia (UE) 2018/841 w odniesieniu do zakresu stosowania, uproszczenia przepisów dotyczących sprawozdawczości i zgodności oraz określenia celów państw członkowskich na 2030 r., a także rozporządzenia (UE) 2018/1999 w odniesieniu do poprawy monitorowania, sprawozdawczości, śledzenia postępów i przeglądu

W swoim sprawozdaniu na podstawie art. 45 rozporządzenia (UE) 2018/1999 w sprawie zarządzania unią energetyczną i działaniami w dziedzinie klimatu Komisja oceni również aspekty związane z dostępem do wymiaru sprawiedliwości w państwach członkowskich UE, w szczególności w odniesieniu do art. 10 tego rozporządzenia, i uwzględni tę ocenę w stosownych przypadkach we wszelkich późniejszych wnioskach ustawodawczych.

(1) Dz.U. C 152 z 6.4.2022, s. 192. (2) Dz.U. C 301 z 5.8.2022, s. 221. (3) Niniejsze stanowisko zastępuje poprawki przyjęte dnia 8 czerwca 2022 r. (Dz.U. C 493 z 27.12.2022, s. 232). (4) Dz.U. L 107 z 21.4.2023, s. 1.

Rezolucja ustawodawcza Parlamentu Europejskiego z dnia 14 marca 2023 r. w sprawie wniosku dotyczącego decyzji Parlamentu Europejskiego i Rady zmieniającej decyzję (UE) 2015/1814 w odniesieniu do liczby uprawnień, które mają zostać wprowadzone do rezerwy stabilności rynkowej na potrzeby unijnego systemu handlu uprawnieniami do emisji gazów cieplarnianych do 2030 r. (COM(2021)0571 – C9-0325/2021 – 2021/0202(COD))

P9_TA(2023)0067 A9-0045/2022

(Zwykła procedura ustawodawcza: pierwsze czytanie)

Parlament Europejski,

–  uwzględniając wniosek Komisji przedstawiony Parlamentowi Europejskiemu i Radzie (COM(2021)0571),

–  uwzględniając art. 294 ust. 2 i art. 192 ust. 1 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej, zgodnie z którymi wniosek został przedstawiony Parlamentowi przez Komisję (C9‑0325/2021),

–  uwzględniając art. 294 ust. 3 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej,

–  uwzględniając opinię Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego z dnia 8 grudnia 2021 r.(1),

–  uwzględniając opinię Komitetu Regionów z dnia 28 kwietnia 2022 r.(2),

–  uwzględniając wstępne porozumienie zatwierdzone przez komisję przedmiotowo właściwą na podstawie art. 74 ust. 4 Regulaminu oraz przekazane pismem z dnia 8 lutego 2023 r. zobowiązanie przedstawiciela Rady do zatwierdzenia stanowiska Parlamentu, zgodnie z art. 294 ust. 4 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej,

–  uwzględniając art. 59 Regulaminu,

–  uwzględniając opinię przedstawioną przez Komisję Przemysłu, Badań Naukowych i Energii,

–  uwzględniając sprawozdanie Komisji Ochrony Środowiska Naturalnego, Zdrowia Publicznego i Bezpieczeństwa Żywności (A9-0045/2022),

1.  przyjmuje poniższe stanowisko w pierwszym czytaniu(3);

2.  zwraca się do Komisji o ponowne przekazanie mu sprawy, jeśli zastąpi ona pierwotny wniosek, wprowadzi w nim istotne zmiany lub planuje ich wprowadzenie;

3.  zobowiązuje swoją przewodniczącą do przekazania stanowiska Parlamentu Radzie i Komisji oraz parlamentom narodowym.

Stanowisko Parlamentu Europejskiego przyjęte w pierwszym czytaniu w dniu 14 marca 2023 r. w celu przyjęcia decyzji Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2023/... w sprawie zmiany decyzji (UE) 2015/1814 w odniesieniu do liczby uprawnień, które mają zostać umieszczone w rezerwie stabilności rynkowej na potrzeby unijnego systemu handlu uprawnieniami do emisji gazów cieplarnianych do 2030 r.

(Jako że pomiędzy Parlamentem i Radą osiągnięte zostało porozumienie, stanowisko Parlamentu odpowiada ostatecznej wersji aktu prawnego, decyzji (UE) 2023/852.)

(1) Dz.U. C 152 z 6.4.2022, s. 175. (2) Dz.U. C 301 z 5.8.2022, s. 116. (3) Niniejsze stanowisko zastępuje poprawki przyjęte dnia 5 kwietnia 2022 r. (Dz.U. C 434 z 15.11.2022, s. 92).

Poprawki przyjęte przez Parlament Europejski w dniu 14 marca 2023 r. w sprawie wniosku dotyczącego dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie charakterystyki energetycznej budynków (wersja przekształcona) (COM(2021)0802 – C9-0469/2021 – 2021/0426(COD))(1)

P9_TA(2023)0068 A9-0033/2023

(Zwykła procedura ustawodawcza – przekształcenie)

[Poprawka 1, o ile nie wskazano inaczej]

POPRAWKI PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO(2)

P9_TA(2023)0068 A9-0033/2023

do wniosku Komisji

P9_TA(2023)0068 A9-0033/2023

______________________

P9_TA(2023)0068 A9-0033/2023

2021/0426(COD)

P9_TA(2023)0068 A9-0033/2023

Wniosek
DYREKTYWA PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY w sprawie charakterystyki energetycznej budynków (wersja przekształcona)

(Tekst mający znaczenie dla EOG)

PARLAMENT EUROPEJSKI I RADA UNII EUROPEJSKIEJ,

uwzględniając Traktat o funkcjonowaniu Unii Europejskiej, w szczególności jego art. 194 ust. 2,

uwzględniając wniosek Komisji Europejskiej,

po przekazaniu projektu aktu ustawodawczego parlamentom narodowym,

uwzględniając opinię Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego(3),

uwzględniając opinię Komitetu Regionów(4),

stanowiąc zgodnie ze zwykłą procedurą ustawodawczą(5),

a także mając na uwadze, co następuje:

(1)  Dyrektywa 2010/31/UE Parlamentu Europejskiego i Rady(6) została kilkakrotnie znacząco zmieniona. Ze względu na konieczność dalszych zmian, dla zachowania przejrzystości dyrektywa ta powinna zostać przekształcona.

(2)  Na podstawie porozumienia paryskiego, przyjętego w grudniu 2015 r. na podstawie Ramowej konwencji Narodów Zjednoczonych w sprawie zmian klimatu (UNFCCC), jego strony zgodziły się utrzymać wzrost średniej temperatury na świecie znacznie poniżej 2 °C w stosunku do poziomu sprzed epoki przemysłowej oraz kontynuować starania na rzecz ograniczenia wzrostu temperatury do 1,5°C w stosunku do poziomu sprzed epoki przemysłowej. W listopadzie 2021 r. strony paktu klimatycznego z Glasgow potwierdziły, że utrzymanie wzrostu średniej temperatury na świecie do 1,5 °C powyżej poziomów sprzed epoki przemysłowej znacznie zmniejszyłoby zagrożenia i skutki związane ze zmianą klimatu, oraz podjęły się wzmocnienia swoich celów na rok 2030 do końca 2022 r. Osiągnięcie celów porozumienia paryskiego leży u podstaw komunikatu Komisji pt. „Europejski Zielony Ład” z dnia 11 grudnia 2019 r.(7) UE zobowiązała się w nim do zmniejszenia emisji netto gazów cieplarnianych w całej gospodarce Unii o co najmniej 55 % do roku 2030 w stosunku do poziomów z 1990 r. w ramach zaktualizowanego, ustalonego na poziomie krajowym wkładu, przedłożonego Sekretariatowi UNFCCC w dniu 17 grudnia 2020 r.

(3)  Jak zapowiedziano w Zielonym Ładzie, w dniu 14 października 2020 r. Komisja przedstawiła swoją inicjatywę „Fala renowacji”(8). Zawiera ona plan działania obejmujący konkretne środki regulacyjne, finansowe i wspomagające, mające na celu co najmniej podwojenie rocznego wskaźnika renowacji energetycznej budynków do 2030 r. i wspieranie gruntownych renowacji w ponad 35 mln budynków i utworzenie do 160 000 miejsc pracy w sektorze budowlanym. Przegląd dyrektywy w sprawie charakterystyki energetycznej budynków jest konieczny jako jedno z narzędzi realizacji celów inicjatywy „Fala renowacji”. Przyczyni się również do realizacji celów nowego europejskiego Bauhausu i europejskiej misji w zakresie neutralnych dla klimatu i inteligentnych miast oraz powinien podążać ścieżką wyznaczoną przez inicjatywę nowego europejskiego Bauhausu jako wcześniejszego etapu inicjatywy „Fala renowacji”. Inicjatywa nowego europejskiego Bauhausu ma z założenia sprzyjać bardziej integracyjnemu społeczeństwu, promując dobrostan wszystkich zgodnie z przesłankami historycznego Bauhausu, co przyczyniło się do włączenia społecznego i dobrobytu obywateli, w szczególności społeczności robotniczych. Poprzez ułatwianie szkoleń, tworzenie sieci i wydawanie wytycznych architektom, artystom, studentom, inżynierom i projektantom zgodnie z zasadami zrównoważoności, estetyki i inkluzywności, inicjatywa nowego europejskiego Bauhausu może umożliwić władzom lokalnym opracowanie innowacyjnych i kulturowych rozwiązań w celu stworzenia bardziej zrównoważonego środowiska zbudowanego. Państwa członkowskie powinny wspierać projekty inicjatyw nowego europejskiego Bauhausu, które wzbogacają kulturowy i zbudowany krajobraz regionów w całej Europie oraz pomagają lokalnym obszarom i społecznościom w osiągnięciu celów klimatycznych Unii.

(4)   W rozporządzeniu Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2021/1119(9) („Europejskie prawo o klimacie”) zapisano w prawie Unii cel osiągnięcia neutralności klimatycznej w całej gospodarce najpóźniej do 2050 r. oraz ustanowiono wiążące zobowiązanie Unii do ograniczenia emisji netto gazów cieplarnianych (emisje po odliczeniu pochłaniania) do roku 2030 o co najmniej 55 % w porównaniu z poziomami z 1990 r.

(5)   Pakiet legislacyjny „Gotowi na 55” zapowiedziany w programie prac Komisji ▌na 2021 r. ma na celu realizację tych dążeń. Obejmuje on szereg obszarów polityki, w tym: efektywność energetyczną, energię ze źródeł odnawialnych, użytkowanie gruntów, zmianę użytkowania gruntów i leśnictwo, opodatkowanie energii, wspólny wysiłek redukcyjny, handel uprawnieniami do emisji i infrastrukturę paliw alternatywnych. Przegląd dyrektywy 2010/31/UE stanowi integralną część tego pakietu. W komunikacie Komisji z 18 maja 2022 r. zatytułowanym „Plan REPowerEU” dokonano przeglądu kluczowych przepisów pakietu legislacyjnego „Gotowi na 55” w świetle aktualnego kontekstu geopolitycznego, wymagającego zmiany ram politycznych oraz nowych wniosków ustawodawczych i ukierunkowanych zaleceń w celu aktualizacji celów, w szczególności poprzez zwiększenie ambicji w odniesieniu do efektywności energetycznej i oszczędności energii oraz większej suwerenności energetycznej, przy jednoczesnym odejściu od paliw kopalnych. W komunikacie tym zachęcono również państwa członkowskie do rozważenia środków podatkowych, w tym ulg podatkowych związanych z oszczędnościami energii, aby dostarczyć zachęt do oszczędzania energii i ograniczyć wykorzystanie paliw kopalnych.

(5a)  Przegląd dyrektywy w sprawie charakterystyki energetycznej budynków powinien być spójny z innymi wnioskami wchodzącymi w skład pakietu legislacyjnego „Gotowi na 55”, takimi jak proponowane zmiany dyrektyw Parlamentu Europejskiego i Rady nr 2003/87/WE(10), 2012/27/UE(11), (UE) 2014/94/UE(12) i 2018/2001(13).

(5b)  Renowacja zabytków powinna być zawsze prowadzona zgodnie z krajowymi przepisami dotyczącymi ochrony zabytków, międzynarodowymi standardami konserwatorskimi, w tym Kartą konserwacji i restauracji zabytków i miejsc zabytkowych przyjętą w 1964 r. w Wenecji, oraz oryginalną architekturą danych zabytków.

(5c)  W przypadku budynków, które mają wartość historyczną lub architektoniczną, ale nie są oficjalnie chronione, państwa członkowskie powinny określić kryteria stosowania najwyższej klasy charakterystyki energetycznej, która jest wykonalna pod względem technicznym, funkcjonalnym i ekonomicznym, przy jednoczesnym zachowaniu charakteru budynku.

(6)  Budynki odpowiadają za 40 % zużycia energii końcowej w Unii i za 36 % jej emisji gazów cieplarnianych związanych z energią, a jednocześnie 75 % budynków w Unii jest nadal nieefektywnych energetycznie. Gaz ziemny odgrywa największą rolę w ogrzewaniu budynków, odpowiadając za około 42 % energii wykorzystywanej do ogrzewania pomieszczeń w sektorze mieszkaniowym. Ropa naftowa jest drugim co do ważności paliwem kopalnym do celów grzewczych (14 %), natomiast węgiel odpowiada za około 3 %. Dlatego ograniczenie zużycia energii, zgodnie z zasadą „efektywność energetyczna przede wszystkim” ▌, wdrażaną zgodnie z zaleceniem Komisji (UE) 2021/1749(14) oraz wykorzystywanie energii ze źródeł odnawialnych w sektorze budynków stanowią istotne działania konieczne do ograniczenia ▌emisji gazów cieplarnianych i ubóstwa energetycznego w Unii. Mniejsze zużycie energii oraz zwiększone wykorzystanie energii ze źródeł odnawialnych, zwłaszcza energii słonecznej, mają również do odegrania kluczową rolę jeżeli chodzi o ograniczenie uzależnienia energetycznego Unii od paliw kopalnych w ogóle, a w szczególności od ich importu, zwiększenie bezpieczeństwa dostaw energii zgodnie z celami określonymi w planie REPowerEU, integrację systemu energetycznego, przyczynianie się do wydajności systemu, wspieranie rozwoju technicznego, a także tworzenie możliwości zatrudnienia i rozwoju regionalnego, zwłaszcza na wyspach, obszarach wiejskich i w społecznościach niepodłączonych do sieci elektrycznej.

(6a)  Poprawa efektywności energetycznej i charakterystyki energetycznej budynków poprzez gruntowną renowację przynosi ogromne korzyści społeczne, gospodarcze i środowiskowe. Ponadto efektywność energetyczna jest najbezpieczniejszą i najbardziej racjonalną pod względem kosztów metodą pozwalającą zmniejszyć zależność Unii od importu energii i złagodzić negatywne skutki wysokich cen energii. Inwestycje w efektywność energetyczną powinny mieć wysoki priorytet zarówno na poziomie prywatnym, jak i publicznym.

(6b)  W celu zadbania o to, by wszyscy obywatele odnosili korzyści z poprawy charakterystyki energetycznej budynków i związanych z tym korzyści w zakresie jakości życia, środowiska, gospodarki i zdrowia, należy wprowadzić odpowiednie ramy regulacyjne, finansowe i doradcze wspierające renowacje budynków. Szczególną uwagę należy zwrócić na gospodarstwa domowe znajdujące się w trudnej sytuacji i o średnich dochodach, ponieważ często mieszkają one w budynkach o najgorszej charakterystyce energetycznej, zarówno na obszarach miejskich, jak i wiejskich.

(6c)  Wprowadzenie minimalnych norm charakterystyki energetycznej, wraz z zabezpieczeniami społecznymi i gwarancjami finansowymi, ma na celu poprawę jakości życia gospodarstw znajdujących się w najtrudniejszej sytuacji i najuboższych obywateli.

(6d)  Na obszarach wiejskich w całej Unii istnieje potencjał dla wytwarzania energii odnawialnej, która pomaga zmniejszyć emisje gazów cieplarnianych i jest opłacalna w zasilaniu i ogrzewaniu obszarów niepodłączonych do sieci, przy jednoczesnym zmniejszeniu uzależnienia od importu i zamknięcia infrastrukturalnego, a także przyczynia się do łagodzenia skutków zmian klimatu i do poprawy jakości powietrza.

(7)  Budynki oraz elementy i materiały budowlane odpowiadają za emisje gazów cieplarnianych przed okresem eksploatacji, w jego trakcie i po jego zakończeniu. ▌Należy zatem stopniowo uwzględniać emisje w całym cyklu życia budynków, zgodnie z unijną metodologią, która ma zostać ustanowiona przez Komisję, począwszy od nowych budynków, a następnie budynków poddawanych renowacji, w odniesieniu do których państwa członkowskie powinny ustanowić cele w zakresie redukcji emisji gazów cieplarnianych w całym cyklu życia zgodnie z tą metodologią unijną. Budynki są ważnym bankiem materiałów, ponieważ przez wiele dziesięcioleci deponuje się w nich zasoby, a sposób ich projektowania ma duży wpływ na emisje w całym cyklu życia zarówno w przypadku nowych budynków, jak i renowacji. Charakterystyka całego cyklu życia budynków powinna być brana pod uwagę nie tylko w przypadku nowych budynków, ale również w renowacjach dzięki włączeniu strategii i celów redukcji emisji gazów cieplarnianych w całym cyklu życia budynków do planów renowacji budynków, sporządzanych przez państwa członkowskie.

(7a)  Należy zapewnić powiązanie z zasadami gospodarki o obiegu zamkniętym i czołową rolą inicjatywy nowego europejskiego Bauhausu, której celem jest promowanie bardziej zamkniętego obiegu w środowisku zbudowanym przez przedkładanie renowacji i adaptacyjnego ponownego użycia nad rozbiórkę i budowanie nowych budynków, w stosownych przypadkach.

(7b)  Wprowadzenie wymogów dotyczących emisji w całym cyklu życia zachęci do innowacji przemysłowych i tworzenia wartości, na przykład poprzez zwiększenie wykorzystania materiałów użytkowanych w obiegu zamkniętym i naturalnych.

(7c)  Kluczowe znaczenie ma promowanie i włączenie wykorzystania bardziej zrównoważonych materiałów budowlanych, w szczególności materiałów pochodzenia biologicznego i geologicznego, a także prostych, niezaawansowanych technik pasywnych i lokalnie przetestowanych technik budowlanych, aby wspierać i promować wykorzystanie i badanie technologii materiałowych, które zapewniają wkład w najlepszą możliwą izolację i wsparcie strukturalne budynków. W świetle kryzysu klimatycznego i zwiększonego prawdopodobieństwa letnich fal upałów szczególną uwagę należy zwrócić na ochronę budynków przed upałami.

(8)   Minimalizowanie emisji gazów cieplarnianych w całym cyklu życia budynków wymaga zasobooszczędności, samowystarczalności, obiegu zamkniętego i przekształcenia części zasobów budowlanych w ▌pochłaniacz dwutlenku węgla.

(8a)  Fakt, że budynki są odpowiedzialne za emisję gazów cieplarnianych jeszcze przed rozpoczęciem ich eksploatacji, jest konsekwencją zawarcia węgla we wszystkich materiałach budowlanych. Większe wykorzystanie zrównoważonych i pozyskiwanych lokalnie, naturalnych materiałów budowlanych, zgodnie z zasadami inicjatywy nowego europejskiego Bauhausu oraz rynku wewnętrznego, oferuje potencjał zastąpienia bardziej emisyjnych materiałów i składowania dwutlenku węgla w środowisku zbudowanym dzięki wykorzystaniu materiałów drewnopochodnych.

(8b)  Polityka wystarczalności oznacza działania i codzienne praktyki, które unikają zapotrzebowania na energię, materiały, grunty, wodę i inne zasoby naturalne w całym cyklu życia budynków i towarów, przy jednoczesnym przyczynianiu się do zapewniania dobrostanu dla wszystkich w obrębie naszej planety. Zasady obiegu zamkniętego pozwalają uniknąć liniowego wykorzystania materiałów i towarów poprzez zastosowanie niektórych z zasad wystarczalności na poziomie produktów i materiałów budowlanych. Środki mające na celu wykorzystanie i wydłużenie cyklu życia materiałów wtórnych mają zasadnicze znaczenie dla zadbania o to, by unijny sektor budowlany wnosił sprawiedliwy wkład w osiągnięcie celu neutralności klimatycznej.

(8c)  Wykorzystanie w zakresie planowania urbanistycznego i projektowania infrastruktury zielonej infrastruktury, takiej jak żywe dachy i ściany, może być bardzo skutecznym narzędziem przystosowania się do zmiany klimatu i ograniczania szkodliwych skutków zmiany klimatu na obszarach miejskich. Państwa członkowskie powinny zachęcać do instalowania powierzchni porośniętych roślinnością, które mogą pomóc w zatrzymaniu wód opadowych, ograniczając w ten sposób spływ wody w miastach i poprawiając gospodarkę wodami opadowymi. Zielona infrastruktura zmniejsza również efekt miejskiej wyspy ciepła, chłodząc budynki i ich otoczenie latem i podczas fal upałów.

(9)  Współczynnik ocieplenia globalnego (GWP) w całym cyklu życia wskazuje na ogólny wkład budynku w emisje, które prowadzą do zmiany klimatu. Wyraża on zarówno emisje dwutlenku węgla wbudowane w materiały budowlane, jak i bezpośrednie i pośrednie emisje dwutlenku węgla na etapie użytkowania. Wymóg obliczania GWP w cyklu życia nowych budynków stanowi zatem pierwszy krok w kierunku lepszego uwzględnienia charakterystyki całego cyklu życia budynków i gospodarki o obiegu zamkniętym. Obliczenia powinny opierać się na zharmonizowanych ramach na poziomie Unii. Komisja Europejska powinna przedstawić jasną definicję podejścia uwzględniającego cykl życia. Państwa członkowskie powinny przyjąć plan działania na rzecz zmniejszenia GWP w cyklu życia budynków.

(9a)  Zgodnie z zasadą „efektywność energetyczna przede wszystkim” oraz w celu osiągnięcia wyższego poziomu wystarczalności i zasobooszczędności państwa członkowskie powinny zminimalizować liczbę nieużytkowanych budynków. Powinny one zachęcać do gruntownej renowacji i eksploatacji takich budynków za pomocą specjalnych środków administracyjnych i finansowych, jeżeli jest to racjonalne pod względem kosztów, oraz do budowy, przebudowy i modyfikacji budynków, co prowadzi do obniżenia GWP w cyklu życia budynku. Ponadto znaczna część każdej nowej zabudowy powinna być realizowana na ponownie wykorzystywanych terenach zdegradowanych.

(9b)   Przepisy dotyczące gospodarki o obiegu zamkniętym dotyczące materiałów budowlanych określono w rozporządzeniu Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 305/2011(15) wraz z ramami określonymi w dyrektywie Parlamentu Europejskiego i Rady 2008/98/WE(16). W ramach zbliżającego się przeglądu tych aktów ustawodawczych należy przedstawić i skonsolidować definicje, metody i najlepsze podejścia, aby zapewnić jasne i spójne ramy regulacyjne dotyczące materiałów budowlanych.

(10)   Budynki odpowiadają za około połowę emisji pierwotnych pyłu drobnego (PM2,5) w UE, które powodują przedwczesną śmierć i choroby. Poprawa charakterystyki energetycznej budynków oraz stosowanie w budynkach rozwiązań opartych na naturze i zrównoważonych materiałów może i powinny jednocześnie ograniczyć emisje zanieczyszczeń zgodnie z dyrektywą Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/2284(17).

(10a)  Zarządzanie popytem na energię jest ważnym narzędziem umożliwiającym Unii wywieranie wpływu na światowy rynek energii, a tym samym na bezpieczeństwo dostaw energii w krótkim, średnim i długim okresie.

(11)  Środki służące dalszej poprawie charakterystyki energetycznej budynków powinny uwzględniać warunki klimatyczne, w tym przystosowanie się do zmiany klimatu za pomocą zielonej infrastruktury, uwarunkowania lokalne oraz jakość środowiska w pomieszczeniach, wystarczalność i obieg zamknięty oraz oszczędności energii, promując w ten sposób bardziej zrównoważone, integracyjne i innowacyjne sposoby życia w celu dostosowania się do nowych potrzeb. Środki takie należy wdrożyć w sposób maksymalizujący dodatkowe korzyści płynące z innych wymagań i celów dotyczących budynków, takie jak dostępność, bezpieczeństwo przeciwpożarowe i sejsmiczne, bezpieczeństwo instalacji grzewczych i elektrycznych i zamierzone przeznaczenie budynku. Te dodatkowe korzyści powinny być wyrażone w wartościach pieniężnych, aby realistycznie określić optymalność kosztową dalszych środków poprawiających charakterystykę energetyczną. Ponadto powinny one zapewnić poprawę sytuacji gospodarstw domowych znajdujących się w trudnej sytuacji oraz osób mieszkających w mieszkaniach socjalnych.

(11a)   Państwa członkowskie powinny zadbać o to, by świadectwa charakterystyki energetycznej dokładnie odzwierciedlały charakterystykę klimatyczną budynków.

(12)  Charakterystyka energetyczna budynków powinna być obliczana na podstawie metodologii, która może być uzupełniona na poziomie krajowym i regionalnym oraz lokalnym. Oprócz charakterystyki cieplnej metodologia ta obejmuje inne czynniki odgrywające coraz ważniejszą rolę, takie jak rodzaj stosowanych instalacji grzewczych i klimatyzacyjnych, stosowanie energii ze źródeł odnawialnych, systemy automatyki i sterowania budynków, odzysk ciepła ze ścieków, wentylacji i chłodzenia, rekuperacja energii, systemy równowagi hydraulicznej, inteligentne rozwiązania, elementy pasywnego ogrzewania i chłodzenia, zacienienie, jakość środowiska w pomieszczeniach, odpowiednie światło naturalne oraz projekt budynku. Podstawą metodologii stosowanej do obliczenia charakterystyki energetycznej powinien być nie tylko sezon grzewczy lub klimatyzacyjny, lecz powinna ona obejmować całoroczną charakterystykę energetyczną budynku. Metodologia ta powinna uwzględniać aktualne normy europejskie. Powinna również odzwierciedlać rzeczywiste warunki eksploatacji i umożliwiać wykorzystanie energii pomiarowej do weryfikacji poprawności i do celów porównywalności, a także powinna opierać się na godzinowych lub krótszych krokach czasowych. Metodologia ta powinna również umożliwiać lokalną, zdalną i biurową weryfikację założeń leżących u podstaw obliczeń, w tym efektywności cieplnej, istotności, efektywności systemu i konfiguracji urządzeń sterujących w dostarczonym budynku. Aby zachęcić do korzystania z energii ze źródeł odnawialnych na miejscu, w tym dachowych paneli fotowoltaicznych zgodnie z europejską inicjatywą na rzecz instalacji paneli fotowoltaicznych na dachach, oraz w uzupełnieniu wspólnych ram ogólnych, państwa członkowskie powinny wprowadzić niezbędne środki, aby korzyści płynące z maksymalizacji wykorzystania energii ze źródeł odnawialnych na miejscu, w tym do innych zastosowań (takich jak punkty ładowania pojazdów elektrycznych), były uznawane i uwzględniane w metodologii obliczeniowej, uwzględniając obecną i przyszłą przepustowość sieci.

(13)  Państwa członkowskie powinny określać minimalne wymagania dotyczące charakterystyki energetycznej budynków i elementów budynków w sposób zapewniający osiągnięcie optymalnej pod względem kosztów równowagi między wymaganymi nakładami i kosztami energii zaoszczędzonymi podczas cyklu życia budynku, bez uszczerbku dla prawa państw członkowskich do określenia minimalnych wymagań, które byłyby efektywniejsze energetycznie niż optymalne pod względem kosztów poziomy efektywności energetycznej. Powinna być zapewniona możliwość dokonywania przez państwa członkowskie regularnego przeglądu minimalnych wymagań dotyczących charakterystyki energetycznej budynków w świetle postępu technicznego.

(14)   Dwie trzecie energii zużywanej do ogrzewania i chłodzenia budynków nadal pochodzi z paliw kopalnych. Aby osiągnąć bezemisyjność, szczególnie ważne i pilne jest stopniowe wycofywanie paliw kopalnych w ogrzewaniu i chłodzeniu Państwa członkowskie powinny zatem określić w planach renowacji budynków swoje krajowe polityki i środki mające na celu stopniowe wycofywanie paliw kopalnych z ogrzewania i chłodzenia i nie należy przyznawać zachęt finansowych w przypadku instalacji kotłów na paliwa kopalne od chwili wejścia w życie niniejszej dyrektywy. Państwa członkowskie powinny wprowadzić środki zapewniające, że stosowanie systemów grzewczych opartych na paliwach kopalnych w nowych budynkach i budynkach poddawanych ważniejszym renowacjom, gruntownym renowacjom lub renowacji systemu ogrzewania nie będzie dozwolone od daty transpozycji niniejszej dyrektywy, oraz powinny stopniowo wycofać się z systemów grzewczych opartych na paliwach kopalnych ze wszystkich budynków do 2035 r., a jeżeli nie jest to wykonalne, jak poinformowano Komisję, powinno to nastąpić najpóźniej do 2040 r. Odegra to również kluczową rolę w zmniejszeniu zależności Unii od importu z państw trzecich, obniżeniu rachunków obywateli za energię i podatności na wahania cen, a także zatrzyma przekraczanie dopuszczalnych wartości zanieczyszczenia powietrza.

(14a)  Renowacja systemów grzewczych obejmuje wymianę lub modernizację źródła ciepła i może również obejmować inne elementy systemu ogrzewania, takie jak urządzenia pompujące, izolacja rurociągów, urządzeń sterujących lub urządzeń końcowych, takich jak grzejniki lub klimakonwektory wentylatorowe. Pomimo ich wpływu na ogólną efektywność systemu, wymiana lub modernizacja poszczególnych elementów bez udziału źródła ciepła nie powinna być uznawana za renowację systemu ogrzewania, ponieważ elementy te są niezależne od wykorzystywanego źródła energii. Renowacja systemu grzewczego stanowi okazję do wsparcia dekarbonizacji ogrzewania w całej Unii.

(14b)  Wydajne wykorzystanie ciepła odpadowego z systemów ciepłej wody użytkowej stanowi istotną możliwość zapewnienia oszczędności energii. Przygotowywanie ciepłej wody stanowi główny cel zużycia energii w nowych budynkach, a zwykle ciepło to ulega utracie i nie jest ponownie wykorzystywane. Mając na uwadze, że większość ciepłej wody zużywa się w prysznicach, pozyskiwanie ciepła z odpływów pryszniców w budynkach mogłoby być prostym i opłacalnym sposobem zmniejszania zużycia energii końcowej oraz powiązanych emisji CO2 i metanu z produkcji ciepłej wody użytkowej.

(14c)  Aby osiągnąć opłacalną dekarbonizację sektora ogrzewania, państwa członkowskie powinny zapewnić równe warunki działania dla dostępnych technologii oraz wspierać rozwiązania wielowektorowe, uwzględniając bezpieczeństwo dostaw, opłacalność ekonomiczną i elastyczność.

(15)  Wymagania dotyczące charakterystyki energetycznej systemów technicznych budynku powinny mieć zastosowanie do całych systemów zainstalowanych w budynkach, a nie do charakterystyki pojedynczych komponentów, które wchodzą w zakres rozporządzeń dotyczących poszczególnych produktów na podstawie dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2009/125/WE(18). Określając wymagania charakterystyki energetycznej dla systemów technicznych budynku, państwa członkowskie powinny stosować w miarę możliwości i potrzeby zharmonizowane instrumenty, zwłaszcza metody testowania i obliczeniowe oraz klasy efektywności energetycznej opracowane w ramach środków wdrażających dyrektywę 2009/125/WE ▌oraz rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2017/1369(19) z myślą o zapewnieniu spójności z pokrewnymi inicjatywami i o jak najdalej idącym zminimalizowaniu potencjalnej fragmentaryzacji rynku.

(16)  Niniejsza dyrektywa nie narusza postanowień art. 107 i 108 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (TFUE). Dlatego pojęcia „zachęty” stosowanego w niniejszej dyrektywie nie należy interpretować jako stanowiącego pomoc państwa.

(17)  Komisja powinna ustalić ramy metodologii porównawczej do celów obliczania optymalnego pod względem kosztów poziomu minimalnych wymagań dotyczących charakterystyki energetycznej. Przegląd tych ram powinien umożliwiać obliczanie zarówno charakterystyki energetycznej, jak i emisyjnej, oraz uwzględniać dające się wycenić środowiskowe, społeczne i zdrowotne efekty zewnętrzne.  Państwa członkowskie powinny stosować te ramy do porównywania wyników z minimalnymi wymaganiami dotyczącymi charakterystyki energetycznej, które przyjęły. Jeżeli miałyby zachodzić istotne rozbieżności, tj. przekroczenie o 15 %, między wyliczonymi optymalnymi pod względem kosztów poziomami minimalnych wymagań dotyczących charakterystyki energetycznej oraz minimalnymi obowiązującymi wymaganiami dotyczącymi charakterystyki energetycznej, państwa członkowskie powinny uzasadnić tę różnicę lub zaplanować odpowiednie działania służące ograniczeniu tych rozbieżności. Państwa członkowskie powinny określić szacunkowy ekonomiczny cykl życia budynku lub elementu budynku, uwzględniając aktualne praktyki oraz doświadczenie w określaniu typowych ekonomicznych cykli życia. Wyniki tego porównania i dane użyte do osiągnięcia tych wyników należy regularnie przekazywać Komisji. Sprawozdania te powinny umożliwić Komisji dokonanie oceny i sporządzenie sprawozdania na temat postępów państw członkowskich na drodze do ustalenia minimalnych wymagań dotyczących charakterystyki energetycznej na poziomie optymalnym pod względem kosztów. Stosując metodologię porównawczą, państwa członkowskie powinny wziąć pod uwagę, że środki efektywności energetycznej na poziomie budynku nie obejmują środków, które zakładają stosowanie paliw kopalnych w nowych budynkach, rozważając jednocześnie szereg opcji, takich jak podaż energii ze źródeł odnawialnych wytwarzanej na miejscu, w tym w szczególności pompy ciepła i technologie słoneczne, poprzez konsumpcję własną energii odnawialnej, wspólną konsumpcję własną, współdzielenie energii lub podaż energii odnawialnej dostarczanej przez społeczność energetyczną, energię odnawialną i odpadową z wydajnego systemu ciepłowniczego i chłodniczego. Stopa dyskontowa stosowana do obliczania optymalnych pod względem kosztów poziomów charakterystyki energetycznej, zarówno z perspektywy makroekonomicznej, jak i finansowej, nie powinna przekraczać rocznej stopy wynoszącej 3 %. Metoda optymalizacji i kalkulacja makroekonomiczna całkowitych kosztów powinny uwzględniać zewnętrzne środowiskowe i zdrowotne skutki zużycia energii oraz ogólnogospodarcze korzyści makroekonomiczne w postaci np. tworzenia miejsc pracy i PKB.

(18)  Ważniejsze renowacje budynków istniejących, niezależnie od ich wielkości, są okazją do podejmowania opłacalnych ekonomicznie działań dla poprawy charakterystyki energetycznej. Ze względu na opłacalność ekonomiczną powinno być możliwe ograniczenie minimalnych wymagań dotyczących charakterystyki energetycznej do odnowionych części, które są najistotniejsze dla charakterystyki energetycznej budynku, przy czym należy uwzględnić systemy ogrzewania i chłodzenia. Państwa członkowskie powinny mieć możliwość zdefiniowania pojęcia „ważniejszej renowacji” albo jako odsetka powierzchni przegród zewnętrznych budynku, albo pod względem wartości budynku. Jeżeli państwo członkowskie zdecyduje się na zdefiniowanie ważniejszej renowacji pod względem wartości budynku, można zastosować takie wartości, jak wartość aktuarialna lub aktualna wartość opierająca się na kosztach odtworzenia – z wyłączeniem wartości działki, na której znajduje się budynek.

(18a)  Aby zapewnić wszystkim godziwe warunki mieszkaniowe konieczne jest zdefiniowanie zagrożonych obszarów lub dzielnic powiązanych z ubóstwem energetycznym w sposób umożliwiający dokładniejsze wykrywanie słabiej rozwiniętych mikroobszarów, zarówno wiejskich, jak i miejskich, wchodzących w skład obszarów bardziej rozwiniętych. Przyczyniłoby się to do identyfikacji i lokalizacji najbardziej wrażliwych sektorów społecznych i tych, które cierpią z powodu ubóstwa energetycznego, oraz gospodarstw domowych, które są narażone na wysokie koszty energii i nie mają środków na renowację zajmowanych przez siebie budynków, pomagając w ten sposób w zwalczaniu nierówności społecznych, które mogą powstać w wyniku zastosowania różnych środków w zakresie działań na rzecz klimatu. Ponadto nieefektywne mieszkalnictwo jest systemową przyczyną ubóstwa energetycznego, a 50 mln osób w Unii żyje w ubóstwie energetycznym, nie będąc w stanie odpowiednio oświetlić, ogrzać lub schłodzić swoich domów, a ponad 20 % ubogich gospodarstw domowych w Unii funkcjonuje w zagrzybiałych, zawilgoconych lub gnijących budynkach.

(19)   Ambitniejsze cele Unii w zakresie klimatu i energii wymagają nowej wizji: budynków bezemisyjnych, których bardzo niskie zapotrzebowanie na energię jest w pełni pokrywane przez energię ze źródeł odnawialnych, w przypadkach gdy jest to technicznie wykonalne. Wszystkie nowe budynki powinny być budynkami bezemisyjnymi, a wszystkie istniejące budynki powinny zostać przekształcone w budynki bezemisyjne do 2050 r. Przy ustalaniu jakichkolwiek terminów docelowych państwa członkowskie powinny uwzględnić harmonogram transformacji energetycznej i koszty społeczne.

(20)   Istnieją różne opcje pokrycia potrzeb energetycznych w energooszczędnym budynku z wykorzystaniem energii ze źródeł odnawialnych: odnawialne źródła energii na miejscu, takie jak energia słoneczna termiczna, geotermiczna, fotowoltaika, pompy ciepła, energia hydroelektryczna i biomasa, energia odnawialna dostarczana przez społeczności energetyczne działające w zakresie energii odnawialnej lub obywatelskie społeczności energetyczne oraz systemy ciepłownicze i chłodnicze oparte na odnawialnych źródłach energii lub cieple odpadowym odzyskiwanym ze ścieków, ciepłej wody użytkowej lub powietrza oraz energii odnawialnej dostarczanej z sieci energetycznych.

(20a)   Ze względu na zwiększoną elektryfikację ogrzewania i wytwarzanie większych ilości energii ze źródeł odnawialnych wymaga się, aby efektywność energetyczna budynków nie powodowała nadmiernej presji pod względem przepustowości sieci oraz nadmiernego zwiększania mocy wytwórczych, co pozwoli na zarządzanie szczytowym zapotrzebowaniem na energię elektryczną. Efektywność energetyczna budynków będzie wspierać działanie sieci i ograniczać potrzeby w zakresie mocy wytwórczych. Obejmuje to uporanie się z problemem sezonowości zapotrzebowania na ogrzewanie, które w wielu państwach członkowskich jest głównym elementem zapotrzebowania szczytowego w systemie energetycznym.

(20b)  Komisja powinna ocenić przepustowość sieci niezbędną do celów integracji rozwiązań grzewczych wykorzystujących energię odnawialną i elektryczną oraz zidentyfikować pozostające bariery, aby ułatwić rozwój konsumpcji własnej energii odnawialnej, w szczególności w gospodarstwach domowych znajdujących się w trudnej sytuacji.

(21)   Niezbędna dekarbonizacja unijnych zasobów budowlanych wymaga renowacji energetycznej na dużą skalę: zgodnie z obowiązującymi normami budowlanymi prawie 75 % tych zasobów jest nieefektywnych energetycznie, a 85–95 % istniejących obecnie budynków będzie nadal stało w 2050 r. Ważony roczny wskaźnik renowacji energetycznej jest jednak stale niski i wynosi około 1 %. Przy obecnym tempie dekarbonizacja sektora budowlanego musiałaby trwać kilkaset lat. Inicjowanie i wspieranie renowacji budynków w celu co najmniej potrojenia obecnego tempa remontów, w tym przechodzenie na bezemisyjne systemy grzewcze, jest zatem kluczowym celem niniejszej dyrektywy. Wspieranie renowacji na szczeblu lokalnym, w tym poprzez renowacje typu przemysłowego lub seryjnego, przynosi korzyści poprzez zachęcanie do większej liczby i bardziej gruntownych renowacji budynków i doprowadzi do szybszej i tańszej dekarbonizacji zasobów budowlanych.

(22)   Minimalne normy charakterystyki energetycznej są podstawowym narzędziem regulacyjnym dającym bodziec do renowacji istniejących budynków na dużą skalę, ponieważ eliminują one główne bariery dla renowacji – takie jak rozdział zachęt oraz struktury współwłasności – których nie można przezwyciężyć za pomocą zachęt gospodarczych. Wprowadzenie minimalnych norm charakterystyki energetycznej powinno doprowadzić do stopniowego wycofywania budynków o najgorszej charakterystyce energetycznej oraz do ciągłej poprawy krajowych zasobów budowlanych, a jednocześnie przyczynić się do osiągnięcia długoterminowego celu, jakim jest dekarbonizacja zasobów budowlanych do 2050 r.

(23)  Minimalne normy charakterystyki energetycznej określone na szczeblu Unii powinny koncentrować się na renowacji budynków o największym potencjale pod względem dekarbonizacji, zmniejszenia ubóstwa energetycznego oraz rozszerzonych korzyści społecznych i gospodarczych, w szczególności na budynkach o najgorszej charakterystyce, których renowacja jest priorytetowa.

(23a)  Komisja powinna opublikować sprawozdanie podsumowujące sytuację i postępy w zakresie unijnych zasobów budowlanych na szczeblu lokalnym, regionalnym i krajowym, w szczególności w odniesieniu do budynków o najgorszej charakterystyce energetycznej, aby odpowiednio skoncentrować wysiłki i inwestycje.

(24)  Minimalne normy charakterystyki energetycznej powinny stworzyć wspieraną przez mechanizmy finansowe ścieżkę stopniowego podnoszenia klas charakterystyki energetycznej budynków, w szczególności w odniesieniu do obszarów wiejskich i odizolowanych. Dokonując przeglądu niniejszej dyrektywy, Komisja powinna ocenić, czy należy wprowadzić dalsze wiążące minimalne normy charakterystyki energetycznej w celu osiągnięcia dekarbonizacji zasobów budowlanych do 2050 r.

(24a)   Przepisy niniejszej dyrektywy powinny być spójne z podstawowymi przepisami państw członkowskich w dziedzinie własności i najmu.

(25)  Wprowadzeniu minimalnych norm charakterystyki energetycznej powinny towarzyszyć ramy wspomagające obejmujące pomoc techniczną i środki finansowe, a także polityki mające na celu doskonalenie umiejętności pracowników w sektorze budowlanym i sektorze renowacji. Minimalne normy charakterystyki energetycznej określone na szczeblu krajowym nie stanowią „norm unijnych” w rozumieniu zasad pomocy państwa, natomiast ogólnounijne minimalne normy charakterystyki energetycznej można uznać za takie „normy unijne”. Zgodnie ze zmienionymi zasadami pomocy państwa członkowskie mogą przyznawać pomoc państwa na renowację budynków w celu zapewnienia zgodności z ogólnounijnymi normami charakterystyki energetycznej, czyli w celu osiągnięcia określonej klasy charakterystyki energetycznej, dopóki te ogólnounijne normy nie staną się obowiązkowe. Po wprowadzeniu obowiązkowych norm państwa członkowskie mogą nadal przyznawać pomoc państwa na renowację budynków i modułów budynków objętych ogólnounijnymi normami charakterystyki energetycznej, o ile ta renowacja budynków ma na celu osiągnięcie normy wyższej niż określona minimalna klasa charakterystyki energetycznej.

(26)  W unijnej systematyce zrównoważonego rozwoju klasyfikuje się zrównoważoną środowiskowo działalność gospodarczą w całej gospodarce, w tym w sektorze budowlanym. Zgodnie z aktem delegowanym w sprawie unijnej systematyki dotyczącej zmiany klimatu renowacja budynków jest uznawana za zrównoważoną działalność, jeżeli osiąga co najmniej 30 % oszczędności energii, spełnia minimalne wymagania dotyczące charakterystyki energetycznej w odniesieniu do ważniejszej renowacji istniejących budynków lub obejmuje indywidualne środki związane z charakterystyką energetyczną budynków, takie jak instalacja, konserwacja lub naprawa urządzeń zwiększających efektywność energetyczną lub przyrządów i urządzeń do pomiaru, regulacji i kontroli charakterystyki energetycznej budynków, jeżeli takie indywidualne środki spełniają określone kryteria. Renowacja budynków w celu zapewnienia zgodności z ogólnounijnymi minimalnymi normami charakterystyki energetycznej jest zazwyczaj zgodna z kryteriami unijnej systematyki dotyczącej zrównoważonego rozwoju związanymi z działaniami w zakresie renowacji budynków.

(27)  Ogólnounijne minimalne normy charakterystyki energetycznej powinny opierać się na zharmonizowanych klasach charakterystyki energetycznej. Dzięki zdefiniowaniu najniższej klasy charakterystyki energetycznej G jako 15 % krajowych zasobów budowlanych każdego państwa członkowskiego, mających najgorszą charakterystykę energetyczną, harmonizacja klas charakterystyki energetycznej prowadzi do podejmowania podobnych starań przez wszystkie państwa członkowskie, natomiast definicja najlepszej klasy charakterystyki energetycznej A zapewnia zbieżność zharmonizowanej skali klas charakterystyki energetycznej ze wspólną wizją budynków bezemisyjnych.

(28)  Minimalne wymagania dotyczące charakterystyki energetycznej istniejących budynków i elementów budynków były już zawarte w aktach poprzedzających niniejszą dyrektywę i powinny być nadal stosowane. Chociaż nowo wprowadzone minimalne normy charakterystyki energetycznej stanowią podstawę dla minimalnej charakterystyki energetycznej istniejących budynków i zapewniają renowację nieefektywnych budynków, minimalne wymagania dotyczące charakterystyki energetycznej istniejących budynków i elementów budynków sprawiają, że przeprowadzona renowacja będzie gruntowna.

(28a)  Istnieje pilna potrzeba zmniejszenia zależności od paliw kopalnych w budynkach oraz przyspieszenia wysiłków na rzecz obniżenia emisyjności i elektryfikacji zużycia przez nie energii. Aby umożliwić opłacalną instalację technologii słonecznych na późniejszym etapie, wszystkie nowe budynki powinny być „gotowe do wykorzystania energii słonecznej”, tj. zaprojektowane w taki sposób, aby zoptymalizować ich potencjał w zakresie wytwarzania energii słonecznej na podstawie natężenia promieniowania słonecznego w danym miejscu, co umożliwi instalację technologii słonecznych bez kosztownych interwencji strukturalnych. Ponadto państwa członkowskie powinny zapewnić montowanie odpowiednich instalacji słonecznych na nowych budynkach, zarówno mieszkalnych, jak i niemieszkalnych, oraz na istniejących budynkach niemieszkalnych. Wykorzystanie energii słonecznej na dużą skalę w budynkach znacząco przyczyniłoby się do skuteczniejszej ochrony konsumentów przed rosnącymi i niestabilnymi cenami paliw kopalnych, ograniczyłoby narażenie szczególnie wrażliwych gospodarstw na wysokie koszty energii i przyniosłoby szerzej zakrojone korzyści środowiskowe, gospodarcze i społeczne. W celu skutecznego wykorzystania potencjału instalacji słonecznych na budynkach państwa członkowskie powinny określić kryteria montowania instalacji słonecznych na budynkach oraz ewentualne zwolnienia z tego obowiązku, zgodnie z ocenionym potencjałem technicznym i ekonomicznym instalacji energii słonecznej oraz charakterystyką budynków objętych tym obowiązkiem.

(28b)  Niniejsza dyrektywa powinna w pełni uwzględniać komunikat Komisji z 18 maja 2022 r. zatytułowany „Strategia UE na rzecz energii słonecznej”, a w szczególności jej europejską inicjatywę na rzecz dachowych paneli słonecznych. Należy szybko upowszechnić fotowoltaikę i termiczne technologie słoneczne, co przyniesie korzyści zarówno dla klimatu, jak i finansów obywateli i przedsiębiorstw. Państwa członkowskie powinny ustanowić solidne ramy wsparcia dla systemów dachowych, w tym w połączeniu z magazynowaniem energii i pompami ciepła, w oparciu o przewidywalne okresy zwrotu inwestycji, które powinny być krótsze niż 10 lat. Państwa członkowskie powinny wdrożyć te środki w pierwszej kolejności z wykorzystaniem dostępnego unijnego finansowania, w szczególności nowych rozdziałów planu REPowerEU w ich planach odbudowy i zwiększania odporności. Komisja powinna co roku monitorować postępy we wdrażaniu europejskiej inicjatywy na rzecz dachowych paneli słonecznych wraz z Parlamentem Europejskim, państwami członkowskimi i zainteresowanymi stronami branżowymi.

(29)  Aby osiągnąć wysoką efektywność energetyczną i dekarbonizację zasobów budowlanych oraz przekształcić istniejące budynki w budynki bezemisyjne do 2050 r., państwa członkowskie powinny ustanowić krajowe plany renowacji budynków, które zastąpią długoterminowe strategie renowacji i staną się jeszcze skuteczniejszym i w pełni operacyjnym narzędziem planowania dla państw członkowskich, kładąc większy nacisk na finansowanie i zapewnienie dostępności pracowników odpowiednio wykwalifikowanych do przeprowadzania renowacji budynków, a także na wyeliminowanie ubóstwa energetycznego, zapewnienie bezpieczeństwa elektrycznego i pożarowego i poprawę efektywności energetycznej budynków o najgorszej charakterystyce energetycznej. W swoich planach renowacji budynków państwa członkowskie powinny określić własne krajowe cele w zakresie renowacji budynków. Zgodnie z art. 21 lit. b) pkt 7 rozporządzenia (UE) 2018/1999 oraz warunkami podstawowymi określonymi w rozporządzeniu Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2021/1060(20) państwa członkowskie powinny przedstawić opis środków finansowania, a także opis potrzeb inwestycyjnych i zasobów administracyjnych na potrzeby realizacji swoich planów renowacji budynków. Państwa członkowskie powinny rozważyć wykorzystanie unijnych funduszy i mechanizmów finansowania, w szczególności Instrumentu na rzecz Odbudowy i Zwiększania Odporności ustanowionego rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2021/241(21), funduszy strukturalnych i spójności oraz Społecznego Funduszu Klimatycznego ustanowionego rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) .../... [rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady ustanawiające Społeczny Fundusz Klimatyczny zgodnie z wnioskiem COM(2021)0568](22), na sfinansowanie realizacji planów remontowych ich budynków.

(29a)  Aby zagwarantować pełne przygotowanie unijnej siły roboczej do aktywnej pracy na rzecz osiągnięcia celów klimatycznych Unii, państwa członkowskie powinny dążyć do mniejszego zróżnicowania sytuacji kobiet i mężczyzn w sektorze budowlanym, w tym poprzez krajowe plany w dziedzinie energii i klimatu.

(30)  Krajowe plany renowacji budynków powinny opierać się na zharmonizowanym szablonie umożliwiającym porównywanie planów. Aby zapewnić wymagany poziom ambicji, Komisja powinna ocenić projekty planów i wydać zalecenia dla państw członkowskich.

(31)  Krajowe plany renowacji budynków powinny być ściśle powiązane z zintegrowanymi krajowymi planami w dziedzinie energii i klimatu na podstawie rozporządzenia (UE) 2018/1999, a postępy w osiąganiu krajowych celów i wkład planów renowacji budynków w realizację celów krajowych i unijnych należy zgłaszać w dwuletnich sprawozdaniach na podstawie rozporządzenia (UE) 2018/1999. Z uwagi na pilną potrzebę zwiększenia skali renowacji w oparciu o solidne plany krajowe, termin przedłożenia pierwszego krajowego planu renowacji budynków powinien zostać ustalony jak najwcześniej.

(32)  Gruntowna renowacja etapowa może być rozwiązaniem ▌wysokich kosztów początkowych i niedogodności dla mieszkańców, które mogą się pojawić podczas renowacji „za jednym zamachem”, a także może umożliwić podjęcie mniej inwazyjnych i bardziej opłacalnych działań renowacyjnych. Taka etapowa gruntowna renowacja musi być jednak starannie zaplanowana, aby uniknąć sytuacji, w której jeden etap uniemożliwia przeprowadzenie niezbędnych kolejnych etapów renowacji. Jednoetapowa gruntowna renowacja może być bardziej opłacalna i skutkować wariantami o niższym budżecie węglowym w celu osiągnięcia pełnej dekarbonizacji i zerowej emisji unijnych budynków. Zarówno jednoetapowa, jak i etapowa gruntowna renowacja są ważnymi wariantami gruntownej renowacji, ponieważ przy określaniu najodpowiedniejszych rozwiązań w zakresie dekarbonizacji należy wziąć pod uwagę różne czynniki, takie jak opłacalność, wynikający z niej budżet węglowy, użytkowanie budynku, czas renowacji, bieżący stan budynku, zakres renowacji i podstawowe źródło energii dla budynku. Jasny plan działania na potrzeby etapowej gruntownej renowacji określają paszporty renowacji, które pomagają właścicielom i inwestorom w zaplanowaniu najlepszego harmonogramu i zakresu interwencji. Dlatego też paszporty renowacji powinny być promowane oraz udostępniane właścicielom budynków we wszystkich państwach członkowskich jako dobrowolne narzędzie. Państwa członkowskie powinny zadbać o to, by paszporty renowacji nie stwarzały nieproporcjonalnych obciążeń dla zaangażowanych stron i aby towarzyszyło im odpowiednie wsparcie finansowe dla gospodarstw domowych znajdujących się w trudnej sytuacji, w szczególności gdy mieszkanie jest ich jedyną nieruchomością mieszkalną.

(32a)   Umowy długoterminowe to ważny instrument stymulowania renowacji etapowej. Państwa członkowskie powinny wprowadzać mechanizmy umożliwiające zawieranie umów długoterminowych obejmujących poszczególne etapy renowacji etapowej. W przypadku pojawienia się nowych i bardziej skutecznych zachęt na poszczególnych etapach renowacji należy zagwarantować do nich dostęp przez umożliwienie beneficjentom przejścia do nowych zachęt.

(33)  Pojęcie „gruntownej renowacji” nie zostało jeszcze zdefiniowane w prawie Unii. Aby zrealizować długoterminową wizję dotyczącą budynków, gruntowną renowację należy zdefiniować jako renowację, która przekształca je w budynki bezemisyjne; pierwszym jej krokiem jest renowacja, która przekształca budynki w budynki o niemal zerowym zużyciu energii. Definicja ta ma na celu poprawę charakterystyki energetycznej budynków. Głęboka renowacja do celów efektywności energetycznej stanowi doskonałą okazję do podjęcia innych kwestii, takich jak jakość środowiska w pomieszczeniach, warunki życia gospodarstw domowych znajdujących się w trudnej sytuacji, wystarczalność i obieg zamknięty, zwiększenie odporności na zmianę klimatu, poprawa standardów środowiskowych i zdrowotnych, odporność na ryzyko związane z klęskami żywiołowymi, w tym trzęsieniami ziemi, bezpieczeństwo przeciwpożarowe i elektryczne, usuwanie niebezpiecznych substancji, w tym azbestu, oraz dostępność dla osób z niepełnosprawnościami, a także rozpropagowanie pochłaniaczy dwutlenku węgla, takich jak powierzchnie pokryte roślinnością.

(33a)  Norma w zakresie gruntownych renowacji, jeśli będzie jej towarzyszyć odpowiednie wsparcie i informacje, w tym pomoc techniczna i szkolenia, może być sposobem osiągnięcia większej redukcji emisji. Lokalni decydenci odgrywają rolę wspomagającą kształtowanie rynku renowacji energetycznych za pomocą przepisów lokalnych, stymulując wycofywanie nieefektywnych systemów ciepłowniczych i chłodniczych, zarządzając procesami zamówień publicznych i rozwijając partnerstwa publiczno-prywatne. Renowacje muszą zostać przeprowadzone w wysokim standardzie, aby skutecznie ograniczać emisje i unikać niedoborów pod względem charakterystyki energetycznej, które mogą utrudniać osiągnięcie celów w średnim terminie.

(34)   Aby sprzyjać gruntownej i stopniowej gruntownej renowacji, co jest jednym z celów inicjatywy „Fala renowacji”, państwa członkowskie powinny zarezerwować najwyższy poziom wsparcia finansowego i administracyjnego na rzecz gruntownej renowacji budynków o najgorszej wydajności z pojedynczym lokalem mieszkalnym.

(35)   Państwa członkowskie powinny wspierać te modernizacje poprawiające charakterystykę energetyczną istniejących budynków, które przyczyniają się do tworzenia zdrowej jakości środowiska w pomieszczeniach, w tym zdrowej i przystępnej cenowo przestrzeni życiowej, usuwania azbestu i innych szkodliwych substancji, zapobiegania usuwaniu w sposób nielegalny substancji szkodliwych oraz ułatwiania przestrzegania obowiązujących aktów ustawodawczych, np. dyrektyw Parlamentu Europejskiego i Rady 2009/148/UE(23) i (UE) 2016/2284(24).

(35a)   Oparte na zintegrowanych sieciach lokalnych lub sąsiedzkich podejścia umożliwiają ogólne koncepcje renowacji budynków, które są ze sobą przestrzennie powiązane, takich jak bloki mieszkalne. Takie podejścia do renowacji umożliwiają zastosowanie wielu rozwiązań na większą skalę. W zintegrowanych planach renowacji można przyjąć bardziej całościowe podejście, które uwzględnia szerszy ekosystem społecznościowy, np. potrzeby transportowe i odpowiednie zrównoważone źródła energii, w tym odnawialne źródła energii na miejscu i w pobliżu lub lokalne systemy ciepłownicze i chłodnicze. Takie plany umożliwiają zwiększenie opłacalności wymaganych prac, poprawę połączeń między rodzajami transportu oraz uwzględnienie istniejącej infrastruktury w celu optymalizacji systemu, a także zachowania dziedzictwa kulturowego. W związku z tym niniejsza dyrektywa powinna promować szersze wykorzystanie zintegrowanych, partycypacyjnych i związanych z siecią lokalną podejść, umożliwiających powstanie synergii i potencjalnych oszczędności energii, których nie można byłoby osiągnąć, skupiając się wyłącznie na poszczególnych budynkach. Zintegrowane plany renowacji mogą również przynieść takie korzyści jak poprawa jakości powietrza, redukcja emisji na szczeblu lokalnym oraz zmniejszenie ubóstwa energetycznego na dużą skalę. Szczeble lokalne powinny być tworzone przez władze lokalne, zgodnie z lokalnymi potrzebami.

(35b)  Aby wspierać multiplikację i replikowalność udanych projektów renowacji budynków, zgodnie z inicjatywą nowego europejskiego Bauhausu, w szczególności z jej celem w zakresie zrównoważonego rozwoju, państwa członkowskie powinny wprowadzić krajowe strategie przemysłowe w zakresie produkcji na dużą skalę prefabrykowanych elementów budynków, które można dostosowywać lokalnie do celów renowacji budynków i które pełnią różne funkcje, w tym estetyczną, izolacyjną i energotwórczą, a także izolacji i zielonej infrastruktury. Powinny one również promować różnorodność biologiczną, gospodarkę wodną, dostępność i mobilność.

(35c)  Państwa członkowskie powinny opracować krajowe procedury kontroli elektrycznych, biorąc pod uwagę fakt, że wysoki odsetek domowych i przypadkowych domowych pożarów ma źródło elektryczne, oraz aby zapewnić bezpieczeństwo i gotowość instalacji elektrycznych dla nowych zastosowań w celu uzyskania budynków bezemisyjnych.

(35d)   Uwzględnienie związku między wodą a energią jest szczególnie ważne dla rozwiązania problemu współzależności między zużyciem energii i wody oraz rosnącej presji na oba te zasoby. Do oszczędności energii w znaczący sposób może przyczynić się skuteczna gospodarka wodna i ponowne wykorzystanie wody, które przynoszą korzyści dla klimatu, a także korzyści gospodarcze i społeczne.

(36)  Oczekuje się, że pojazdy elektryczne odegrają kluczową rolę w obniżeniu emisyjności i zwiększaniu efektywności systemu elektroenergetycznego, w szczególności dzięki usługom w zakresie elastyczności, bilansowania i magazynowania, zwłaszcza poprzez rozwój inteligentnego ładowania i agregację. Należy w pełni wykorzystać potencjał pojazdów elektrycznych pod względem integracji z systemem elektroenergetycznym oraz przyczynienia się do efektywności systemu i większego wykorzystania energii elektrycznej ze źródeł odnawialnych, w tym przez instalację publicznej infrastruktury ładowania na parkingach. Szczególnie ważne jest ładowanie w kontekście budynków, ponieważ to tam regularnie i przez długi czas parkuje się pojazdy elektryczne. Powolne, inteligentne i dwukierunkowe ładowanie jest opłacalne, a instalacja punktów ładowania w przestrzeniach prywatnych może pozwolić na magazynowanie energii w powiązanym budynku. W połączeniu z danymi dostarczanymi przez inteligentne liczniki i danymi generowanymi przez pojazd infrastruktura ładowania dla pojazdów elektrycznych może także zapewniać elastyczne rozwiązania oraz integrację inteligentnych i dwukierunkowych usług ładowania i ogólnie usług integracji systemu. Pojazdy elektryczne zdolne do dwukierunkowego ładowania zwiększają wydajność budynków i systemu elektroenergetycznego w celu zrównoważenia podaży energii i popytu na nią, szczególnie w godzinach szczytu i po niższych kosztach, oraz umożliwiają użytkownikom aktywne świadczenie takich usług za odpowiednim wynagrodzeniem.

(37)  Pojazdy elektryczne w połączeniu ze zwiększonym udziałem produkcji energii elektrycznej ze źródeł odnawialnych powodują mniejszą emisję gazów cieplarnianych. Pojazdy elektryczne stanowią istotny element przejścia na czystą energię w oparciu o środki w zakresie efektywności energetycznej, paliw alternatywnych, energii ze źródeł odnawialnych i innowacyjnych rozwiązań w zakresie zarządzania elastycznością energetyczną. Można skutecznie wykorzystywać kodeksy budowlane, aby wprowadzać konkretne wymagania, które będą sprzyjać instalowaniu infrastruktury do ładowania na parkingach należących do budynków mieszkalnych i niemieszkalnych. Państwa członkowskie powinny usuwać bariery, takie jak wąskie gardła w zakresie przepustowości sieci i przyłączeń do sieci, rozdział zachęt i komplikacje administracyjne, jakie indywidualni właściciele napotykają podczas prób instalowania punktu ładowania na swoim miejscu parkingowym.

(38)  Dzięki wbudowanemu okablowaniu można w razie konieczności szybko instalować punkty ładowania tam, gdzie są potrzebne. Łatwo dostępna infrastruktura zmniejszy koszty instalacji punktów ładowania ponoszone przez indywidualnych właścicieli, a także zapewni użytkownikom pojazdów elektrycznych dostęp do punktów ładowania. Ustanowienie wymagań dotyczących elektromobilności na poziomie Unii w zakresie wstępnego wyposażania miejsc parkingowych oraz instalowania punktów ładowania jest skutecznym sposobem promowania pojazdów elektrycznych w niedalekiej przyszłości, przy jednoczesnym uwzględnieniu późniejszego rozwoju sytuacji wynikającego z obniżenia kosztów w perspektywie średnio- i długoterminowej. ▌Państwa członkowskie powinny zapewnić dostępność punktów ładowania dla osób z niepełnosprawnościami.

(39)  Inteligentne ładowanie i ładowanie dwukierunkowe umożliwiają integrację systemów energetycznych budynków. Punkty ładowania, przy których pojazdy elektryczne parkują zazwyczaj przez dłuższe okresy, takie jak miejsca, w których postój związany jest z miejscem zamieszkania lub zatrudnienia, są bardzo istotne dla integracji systemu energetycznego, należy zatem zapewnić tam funkcje inteligentnego ładowania. Ponieważ ładowanie dwukierunkowe pomaga w dalszym rozpowszechnianiu energii elektrycznej ze źródeł odnawialnych przez floty pojazdów elektrycznych w transporcie i ogólnie w systemie elektroenergetycznym oraz ma zasadnicze znaczenie dla wyrównywania szczytowych obciążeń sieci, a tym samym dla obniżenia zapotrzebowania na dostawy energii w godzinach szczytu i – co za tym idzie – ogólnych kosztów systemu, należy również udostępnić taką funkcję, zwłaszcza że umożliwia ona właścicielom pojazdów elektrycznych udostępnianie takich funkcji i odgrywanie aktywnej roli w systemie energetycznym za odpowiednim wynagrodzeniem, zgodnie z ich prawem do wytwarzania, udostępniania, magazynowania lub sprzedaży energii wytworzonej we własnym zakresie.

(40)  Promowanie ekologicznej mobilności jest kluczowym elementem Europejskiego Zielonego Ładu, a budynki mogą odgrywać ważną rolę w zapewnianiu niezbędnej infrastruktury nie tylko do ładowania pojazdów elektrycznych, ale również dla rowerów. Przejście na aktywną mobilność, taką jak jazda na rowerze, może znacznie zmniejszyć emisje gazów cieplarnianych z transportu. W związku ze wzrostem sprzedaży rowerów z napędem elektrycznym i innych typów pojazdów kategorii L oraz w celu ułatwienia instalacji punktów ładowania na późniejszym etapie w nowych budynkach mieszkalnych należy wymagać wbudowanego okablowania dla tych pojazdów, a w przypadku, gdy jest to wykonalne z technicznego i ekonomicznego punktu widzenia, należy wymagać wbudowanego okablowania lub infrastruktury kanałowej w budynkach mieszkalnych poddawanych znaczącej renowacji. Jak określono w Planie w zakresie celów klimatycznych na 2030 r., zwiększenie udziału czystego i wydajnego transportu prywatnego i publicznego, takiego jak transport rowerowy, radykalnie zmniejszy zanieczyszczenie powodowane przez transport i przyniesie znaczne korzyści obywatelom i społecznościom. Brak miejsc parkingowych dla rowerów, zarówno w budynkach mieszkalnych, jak i niemieszkalnych, jest poważną barierą dla upowszechnienia ruchu rowerowego. Wymogi unijne i krajowe kodeksy budowlane mogą skutecznie pomagać w przejściu na czystszą mobilność, dzięki zawartym w nich wymogom dotyczącym minimalnej liczby miejsc parkingowych dla rowerów, a budowa miejsc parkingowych dla rowerów i związanej z nimi infrastruktury na obszarach, gdzie rowery są rzadziej wykorzystywane, może prowadzić do zwiększenia ich wykorzystania. Wymóg zapewnienia miejsc parkingowych dla rowerów nie powinien być uzależniony od dostępności miejsc parkingowych dla samochodów ani być z nią powiązany, mając na względzie, że w pewnych okolicznościach miejsca te mogą być niedostępne. Minimalne wymogi dotyczące parkowania samochodów w kodeksach budowlanych powinny zostać zastąpione maksymalnymi wymogami dotyczącymi parkowania samochodów, w szczególności na obszarach, które są już dobrze obsługiwane przez transport publiczny i opcje aktywnej mobilności. Państwa członkowskie powinny wspierać władze lokalne w opracowywaniu i wdrażaniu planów zrównoważonej mobilności miejskiej ze szczególnym naciskiem na integrację polityki mieszkaniowej ze zrównoważoną mobilnością i planowaniem miejskim, zapewniając w ten sposób i nadając priorytet dostępności wszystkich nowych dużych inwestycji miejskich za pomocą aktywnej mobilności i transportu publicznego.

(40a)  Potrzebne będzie również wsparcie techniczne dla budowy zdolności władz lokalnych przez szkolenia i warsztaty, np. w zakresie opracowywania zamówień z uwzględnieniem danych z całego cyklu życia, a także dla monitorowania emisji w całym cyklu życia.

(40b)  Wdrażając wymogi dotyczące elektromobilności określone w niniejszej dyrektywie państwa członkowskie powinny w szczególności uwzględnić sytuację gospodarczą znajdujących się w trudnej sytuacji gospodarstw domowych oraz mikroprzedsiębiorstw i małych przedsiębiorstw, a także powinny mieć możliwość odpowiedniego dostosowania instalacji stosownej infrastruktury.

(41)  Programy dotyczące jednolitego rynku cyfrowego i unii energetycznej powinny zostać do siebie dopasowane i powinny służyć wspólnym celom. Cyfryzacja systemu energetycznego zmienia w szybkim tempie uwarunkowania energetyczne, począwszy od integracji energii ze źródeł odnawialnych poprzez inteligentne sieci, aż po budynki przygotowane do obsługi inteligentnych sieci. W kontekście przeprowadzenia cyfryzacji sektora budynków duże znaczenie dla inteligentnych domów i wspólnot korzystających z dobrej łączności mają unijne cele w dziedzinie łączności i ambicje dotyczące tworzenia sieci łączności o wysokiej przepustowości. Należy zapewnić ukierunkowane zachęty, aby wspierać systemy przygotowane do obsługi inteligentnych sieci i rozwiązania cyfrowe w środowisku zbudowanym. Przyniosłoby to nowe możliwości oszczędzania energii, dając konsumentom dokładniejsze informacje o ich modelu konsumpcji i umożliwiając operatorom systemów wydajniejsze zarządzanie siecią.

(42)  Aby ułatwić rozwój konkurencyjnego i innowacyjnego rynku inteligentnych usług budowlanych, który przyczynia się do efektywnego wykorzystania energii i integracji energii ze źródeł odnawialnych w budynkach, a także wspierać inwestycje w renowację, państwa członkowskie powinny zapewnić zainteresowanym stronom bezpośredni dostęp do danych dotyczących systemów budowlanych. Aby uniknąć nadmiernych kosztów administracyjnych dla osób trzecich, państwa członkowskie ułatwiają pełną interoperacyjność usług i wymianę danych w Unii.

(43)  Wskaźnika gotowości budynków do obsługi inteligentnych sieci należy używać w celu zmierzenia zdolności budynków do wykorzystania technologii informacyjno-komunikacyjnych i systemów elektronicznych w celu dostosowania funkcjonowania budynków do potrzeb użytkowników i sieci oraz w celu poprawy efektywności energetycznej i ogólnej charakterystyki budynków. Wskaźnik gotowości budynków do obsługi inteligentnych sieci powinien zwiększyć wiedzę właścicieli budynków i ich użytkowników na temat wartości związanej z automatyką budynku i elektronicznym monitorowaniem systemów technicznych budynku, a także powinien dać użytkownikom pewność co do faktycznych oszczędności z tytułu tych nowych ulepszonych funkcjonalności. Wskaźnik gotowości budynków do obsługi inteligentnych sieci jest szczególnie korzystny dla dużych budynków o wysokim zapotrzebowaniu na energię. W przypadku innych budynków program oceny gotowości budynków do obsługi inteligentnych sieci powinien być dla państw członkowskich opcjonalny.

(44)  Dostęp do wystarczających dotacji i finansowania ma kluczowe znaczenie dla osiągnięcia celów w zakresie efektywności energetycznej na lata 2030 i 2050, a także dla zmniejszenia liczby osób żyjących w ubóstwie energetycznym. Instrumenty finansowe Unii i inne środki zostały wykorzystane lub dostosowane w celu wspierania efektywności energetycznej budynków i wyeliminowania ubóstwa energetycznego. Najnowsze inicjatywy mające na celu zwiększenie dostępności finansowania na poziomie Unii obejmują między innymi element przewodni „Renowacja” Instrumentu na rzecz Odbudowy i Zwiększania Odporności ▌oraz Społeczny Fundusz Klimatyczny i plan REPowerEU. W wieloletnich ramach finansowych na lata 2021–2027 renowację energetyczną może wspierać kilka innych kluczowych programów UE, w tym fundusze polityki spójności i Fundusz InvestEU ustanowiony rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2021/523(25). Za pośrednictwem programów ramowych w zakresie badań naukowych i innowacji Unia inwestuje w dotacje lub pożyczki w celu upowszechniania najlepszych technologii i poprawy charakterystyki energetycznej budynków, m.in. w drodze partnerstw z przemysłem i państwami członkowskimi, takich jak europejskie partnerstwa na rzecz przejścia na czystą energię i „Built4People”. Zgodnie z rozporządzeniem (UE) 2021/1119 Komisja powinna ustanowić partnerstwa w poszczególnych sektorach na rzecz transformacji energetycznej w sektorze budynków poprzez zgromadzenie kluczowych zainteresowanych stron.

(45)  Instrumenty finansowe Unii należy stosować, aby cele niniejszej dyrektywy przyniosły praktyczne efekty, nie powinny one jednak zastępować środków krajowych. Ze względu na skalę koniecznych renowacji i starań, powinny one być zwłaszcza stosowane do zapewnienia odpowiednich oraz innowacyjnych środków finansowania, aby pobudzać inwestycje w efektywność energetyczną budynków. Mogłyby one odgrywać ważną rolę w tworzeniu krajowych, regionalnych i lokalnych funduszów, instrumentów lub mechanizmów efektywności energetycznej, które z kolei oferowałyby takie możliwości finansowania prywatnym właścicielom, małym i średnim przedsiębiorstwom oraz spółkom oferującym usługi w zakresie efektywności energetycznej.

(46)   Mechanizmy ▌finansowe, unijne dotacje i subsydia, zachęty oraz mobilizowanie instytucji finansowych na rzecz renowacji energetycznych budynków, dostosowane do potrzeb różnych właścicieli i najemców budynków, powinny odgrywać centralną rolę w krajowych długoterminowych planach renowacji, a państwa członkowskie powinny je aktywnie promować. Środki takie powinny promować energooszczędne kredyty hipoteczne z zabezpieczeniami społecznymi na potrzeby certyfikowanych energooszczędnych renowacji budynków, a także wspierać inwestycje organów publicznych w energooszczędne zasoby budowlane, na przykład poprzez partnerstwa publiczno-prywatne lub umowy o poprawę efektywności energetycznej, lub zmniejszanie postrzeganego ryzyka inwestycji. Programy finansowe powinny zapewniać istotną premię za gruntowne renowacje, zwłaszcza w budynkach o najgorszej charakterystyce energetycznej, tak aby były one atrakcyjne finansowo i zaprojektowane w sposób umożliwiający dostęp grupom, które mają trudności z uzyskaniem regularnego finansowania.

(46a)  Państwa członkowskie powinny udzielić gwarancji instytucjom finansowym w celu promowania ukierunkowanych produktów finansowych, dotacji i subsydiów, aby poprawić charakterystykę energetyczną budynków, w których mieszkają gospodarstwa domowe znajdujące się w trudnej sytuacji, a także pomóc właścicielom budynków wielomieszkaniowych o najgorszych parametrach i budynków na obszarach wiejskich oraz innym grupom mającym trudności z dostępem do środków finansowych lub uzyskaniem tradycyjnych kredytów hipotecznych. Państwa członkowskie powinny zadbać o to, by grupy te korzystały z programów renowacji neutralnych pod względem kosztów, na przykład poprzez w pełni dotowane programy renowacji lub połączenie dotacji i umów o poprawę efektywności energetycznej oraz systemów finansowania rachunkowego. Należy przewidzieć specjalny instrument renowacji, „unijną pożyczkę na renowację”, na poziomie Unii, aby zapewnić właścicielom domów dostęp do unijnych kosztów pożyczek długoterminowych na gruntowną renowację.

(46b)  Finansowanie odgrywa kluczową rolę w osiągnięciu unijnych celów w zakresie energii i klimatu na 2030 r. Aby zmniejszyć lukę inwestycyjną, a także poprawić finansowanie i zwiększyć efektywność energetyczną oraz rozpowszechnić odnawialne źródła energii w budynkach, konieczne jest bardziej racjonalne pod względem kosztów wykorzystanie istniejących możliwości finansowania, a także opracowanie i wprowadzenie innowacyjnych mechanizmów finansowania wspierających inwestycje w renowacje budynków i pomagających właścicielom domów w ramach inicjatyw krajowych. Mechanizmy i zachęty finansowe oraz mobilizowanie prywatnych inwestycji z instytucji finansowych na rzecz renowacji wydajności energetycznej budynków powinny odgrywać centralną rolę w krajowych długoterminowych planach renowacji. Instytucje finansowe powinny zwiększyć rozpowszechnianie informacji na temat swoich produktów finansowych, aby informować właścicieli, najemców i użytkowników budynków o usługach finansowych w celu poprawy charakterystyki energetycznej. Instytucje finansowe, w tym instytucje kredytowe i inni uczestnicy rynku finansowego, którzy inwestują w produkty zabezpieczone nieruchomościami, a także organy regulacyjne powinny mieć dostęp do informacji dotyczących charakterystyki energetycznej budynków. Takie instytucje powinny podlegać normom portfela hipotecznego.

(46c)  Zielone kredyty hipoteczne i ekokredyty detaliczne mogą znacząco przyczynić się do transformacji gospodarki i ograniczenia emisji dwutlenku węgla. Państwa członkowskie powinny dostosować mające zastosowanie przepisy i opracować środki wspierające, aby ułatwić upowszechnienie zielonych kredytów hipotecznych i ekokredytów detalicznych, a także systematyczne gromadzenie danych.

(46d)  Państwa członkowskie powinny traktować priorytetowo przeznaczanie części środków z Europejskiego Funduszu Społecznego na szkolenie techniczne pracowników w zakresie efektywności energetycznej w sektorze budowlanym i sektorze renowacji. Państwa członkowskie powinny tworzyć rejestry swoich specjalistów łańcucha wartości w budownictwie, zawierające dane na temat dostępności umiejętności i wykwalifikowanych specjalistów na rynku. Rejestry te powinny być publicznie dostępne i regularnie aktualizowane.

(46e)   Korzyści zapewniane przez program finansowy typu „płacisz tyle, ile oszczędzasz” w średnim terminie, po spłacie kredytu, oznaczają korzyść netto dla właścicieli gospodarstw domowych pod względem rocznych oszczędności kosztów energii i zwiększonej wartości nieruchomości.

(47)   Samo finansowanie nie zaspokoi potrzeb w zakresie renowacji. Aby zapewnić odpowiednie ramy wspomagające i przełamać bariery utrudniające renowację, ▌niezbędne jest stworzenie dostępnych i przejrzystych narzędzi doradczych i instrumentów pomocy, takich jak niezależne punkty kompleksowej obsługi świadczące darmowe zintegrowane usługi w zakresie renowacji energetycznej lub punkty pośrednictwa i doradztwa, a także wdrożenie innych środków i inicjatyw, takich jak te, o których mowa w inicjatywie Komisji na rzecz inteligentnego finansowania inteligentnych budynków. Należy uznać kluczowe znaczenie podmiotów lokalnych, takich jak władze gminne, agencje energetyczne oraz społeczności energetyczne działające w zakresie energii odnawialnej i obywatelskie społeczności energetyczne, dla zaspokojenia krajowych potrzeb w zakresie renowacji. Inne środki współpracy, takie jak partnerstwa publiczno-prywatne, odgrywają ważną rolę i powinny być aktywnie promowane i wspierane przez państwa członkowskie. Oprócz finansowania i wsparcia technicznego państwa członkowskie powinny uwzględnić w swoich krajowych planach renowacji budynków lokalne podejście do renowacji budynków oraz ogrzewania i chłodzenia ze źródeł odnawialnych i aktywnie je promować. Lokalnym inicjatywom, takim jak obywatelskie programy renowacji na szczeblu lokalnym, należy również zapewnić wsparcie finansowe i techniczne, ponieważ takie inicjatywy zwiększają zaangażowanie obywateli w transformację energetyczną, chronią lokalne wzorce społeczne, wywołują efekt skali i zapewniają rozwiązania dostosowane do lokalnego kontekstu i potrzeb.

(47a)   Dostęp do wiarygodnych rad i informacji zwiększa pewność oraz ułatwia proces poprawy efektywności energetycznej w istniejących budynkach, zwłaszcza w przypadku osób prywatnych. W tym kontekście punkty kompleksowej obsługi mogłyby odegrać ważną rolę, łącząc potencjalne projekty z uczestnikami rynku, w tym obywatelami, organami publicznymi i wykonawcami projektów, w szczególności projektów realizowanych na mniejszą skalę, a także zapewniając wytyczne dotyczące procedur udzielania pozwoleń, promując dostęp do finansowania na renowację budynków oraz pomagając w rozpowszechnianiu informacji o nowych warunkach. Lokalnie prowadzone punkty kompleksowej obsługi mogłyby również pomóc w zapewnieniu koordynacji podaży i popytu. Mogą pomagać właścicielom i zarządcom budynków przy projektach renowacji oraz ułatwiać wpisanie poszczególnych projektów w szerszą strategię miast. Mogą także pomagać w priorytetowym traktowaniu budynków o najgorszej charakterystyce energetycznej przez ustanawianie harmonogramów i zapewnianie ukierunkowanego wsparcia dla poszczególnych części zasobów budowlanych, odpowiednio do roku budowy. Punkty kompleksowej obsługi są również ważne, aby zachęcić obywateli do rozpoczęcia projektów remontowych poprzez zapewnienie doradztwa i możliwości badawczych, ułatwienie poszukiwania wykonawców, udzielenie pomocy w analizowaniu przetargów i ofert oraz zapewnienie wsparcia podczas renowacji. Zwiększona pomoc techniczna jest niezbędna dla ustanowienia punktów kompleksowej obsługi i pozyskania odpowiedniej wiedzy specjalistycznej.

(48)   Nieefektywne budynki często wiążą się z ubóstwem energetycznym i problemami społecznymi. Gospodarstwa domowe znajdujące się w trudnej sytuacji są szczególnie narażone na rosnące ceny energii, ponieważ wydają większą niż inne część swojego budżetu na produkty energetyczne. Dzięki obniżeniu nadmiernych rachunków za energię renowacja budynków może wydźwignąć ludzi z ubóstwa energetycznego, a także zapobiec temu ubóstwu. Jednocześnie renowacja budynków nie jest nieodpłatna i należy zadbać o to, by społeczne skutki kosztów renowacji budynków, zwłaszcza dla gospodarstw domowych znajdujących się w trudnej sytuacji, były ograniczone. Fala renowacji nie powinna pozostawiać nikogo w tyle i należy ją wykorzystać jako szansę na poprawę sytuacji gospodarstw domowych znajdujących się w trudnej sytuacji oraz osób mieszkających w mieszkaniach socjalnych, a także zapewnić sprawiedliwą transformację w kierunku neutralności klimatycznej. Zachęty finansowe i inne środki z zakresu polityki powinny być zatem w pierwszej kolejności skierowane do gospodarstw domowych znajdujących się w trudnej sytuacji ▌i osób mieszkających w mieszkaniach socjalnych, a państwa członkowskie powinny przedstawić w swoich krajowych planach renowacji budynków środki, jakie zostaną podjęte w celu zapobiegania eksmisjom z powodu renowacji, takie jak hamulce czynszowe lub limity cen najmu. Wniosek Komisji dotyczący zalecenia Rady w sprawie zapewnienia sprawiedliwej transformacji w kierunku neutralności klimatycznej przedstawia wspólne ramy i wspólne rozumienie kompleksowych polityk i inwestycji niezbędnych do zapewnienia sprawiedliwej transformacji.

(48a)  Ubóstwo energetyczne w sposób nieproporcjonalny dotyka kobiet w całej Unii i w związku z tym państwa członkowskie powinny przeznaczyć niezbędne wsparcie na walkę z ubóstwem energetycznym wśród kobiet. Państwa członkowskie powinny dołożyć większych starań w celu włączenia danych z podziałem na płeć do krajowych planów renowacji budynków, aby lepiej ukierunkować politykę i środki.

(49)  W celu zapewnienia, aby potencjalni nabywcy lub najemcy mogli uwzględnić charakterystykę energetyczną budynków na wczesnym etapie procesu, budynki lub moduły budynków, które są oferowane na sprzedaż lub na wynajem, powinny posiadać świadectwo charakterystyki energetycznej, a klasę charakterystyki energetycznej i wskaźnik należy podawać we wszystkich ogłoszeniach. Potencjalni nabywcy lub najemcy budynku lub modułu budynku powinni otrzymywać – na świadectwie charakterystyki energetycznej – właściwe informacje dotyczące charakterystyki energetycznej budynku i praktyczne rady na temat poprawy tej charakterystyki. Świadectwo charakterystyki energetycznej budynku powinno również dostarczać informacji na temat ▌jego zużycia energii pierwotnej i końcowej, zapotrzebowania na energię, wytwarzania energii odnawialnej, emisji gazów cieplarnianych, jakości środowiska w pomieszczeniach, a także zalecenia dotyczące poprawy charakterystyki energetycznej i GWP w cyklu życia.

(49a)   Rozważając politykę wsparcia na rzecz minimalnych norm charakterystyki energetycznej, szczególną uwagę należy zwrócić na gospodarstwa domowe znajdujące się w trudnej sytuacji, w szczególności te, dla których ochrona własności może być zagrożona, lub te, które są narażone na wysokie koszty energii i nie dysponują środkami na renowację zajmowanego budynku. Państwa członkowskie powinny zapewnić zabezpieczenia na szczeblu krajowym, takie jak mechanizmy wsparcia społecznego.

(49b)   Transformacja energetyczna umożliwia poprawę dostępu do mieszkań lepszej jakości, pod warunkiem że koszty renowacji zostaną zrównoważone w maksymalnym możliwym stopniu oszczędnościami energii oraz zapewniona zostanie ochrona własności. Możne ona także pomóc w wydźwignięciu gospodarstw domowych z ubóstwa energetycznego i transportowego, jeśli osobom o ograniczonym dostępie do kredytów udzielanych po cenach rynkowych udostępnione zostaną dotacje i finansowanie publiczne. Ponadto w przypadku mieszkalnictwa publicznego i wynajmowanych budynków niezbędne są modele partycypacyjne, aby najemcy współpracowali z przedsiębiorstwami mieszkaniowymi, właścicielami nieruchomości i ich stowarzyszeniami w odniesieniu do zakresu i kosztu renowacji. Może to pomóc w zrównoważeniu kosztów i wzmocnieniu ochrony własności. Lokalnym podmiotom działającym w dziedzinie mieszkalnictwa należy umożliwiać budowanie zdolności z myślą o szerszym upowszechnieniu modeli partycypacyjnych i bardziej skoordynowanym podejściu we wszystkich sektorach na szczeblu krajowym, regionalnym i lokalnym.

(50)  Dostępność danych gromadzonych za pomocą narzędzi cyfrowych stanowi ułatwienie dla monitorowania zasobów budowlanych i zmniejsza koszty administracyjne. W związku z tym należy utworzyć krajowe bazy danych dotyczących charakterystyki energetycznej budynków, a zawarte w nich informacje należy przekazać do obserwatorium zasobów budowlanych UE.

(51)  Budynki zajmowane przez władze publiczne i budynki często odwiedzane przez ludność powinny dawać dobry przykład poprzez uwzględnianie kwestii środowiskowych i energetycznych i z tego powodu budynki te powinny być regularnie poddawane certyfikacji energetycznej. Publiczne rozpowszechnienie informacji dotyczącej charakterystyki energetycznej powinno być wzmocnione umieszczeniem świadectw charakterystyki energetycznej w widocznym miejscu, zwłaszcza w budynkach określonej wielkości zajmowanych przez władze publiczne lub często odwiedzanych przez ludność, takich jak urzędy miejskie, szkoły, sklepy, centra handlowe, supermarkety, restauracje, teatry, banki i hotele.

(51a)   Komisja powinna ustanowić wytyczne techniczne dotyczące renowacji budynków stanowiących dziedzictwo historyczne i historycznych centrów, aby zapewnić osiągnięcie ambitnych celów i ochronę dziedzictwa kulturowego. Przy tworzeniu krajowych planów renowacji należy przewidzieć zorganizowane i stałe konsultacje z organizacjami przedstawicielskimi podmiotów działających w sektorze budowlanym, w tym w odniesieniu do budynków zabytkowych.

(51b)  Zwolnienia dotyczące budynków stanowiących elementy dziedzictwa i budynków tymczasowych należy utrzymać w przypadku budynków objętych ochroną i stanowiących elementy dziedzictwa, podczas gdy rozwijane i testowane są nowe innowacyjne rozwiązania. Należy również przewidzieć odstępstwo dla budynków zabytkowych, które są w trakcie uzyskiwania oficjalnej ochrony, jak również innych budynków wymagających należytej ochrony jako część wyznaczonego środowiska lub ze względu na ich szczególne walory architektoniczne i historyczne, jeżeli proces ten rozpoczął się przed wejściem w życie niniejszej dyrektywy. Dla wzmocnienia renowacji budynków publicznych zasadnicze znaczenie ma pomoc techniczna, w tym wsparcie finansowe na replikację i zwiększanie skali projektów pilotażowych i demonstracyjnych, bazujące na doświadczeniach zgromadzonych w związku z finansowaniem inteligentnych miast w programie „Horyzont 2020”. Państwa członkowskie powinny dokonać przeglądu swoich aktualnych krajowych procesów klasyfikowania budynków jako dziedzictwa i budynków historycznych, aby umożliwić przyznanie takiego statusu w odpowiednim czasie do dnia transpozycji niniejszej dyrektywy.

(52)  W ostatnich latach wzrosła liczba systemów klimatyzacji w krajach europejskich. Stwarza to istotne problemy w okresach szczytowego obciążenia energetycznego, zwiększając koszty elektryczności i naruszając bilans energetyczny. Należy udzielać pierwszeństwa strategiom służącym poprawie charakterystyki cieplnej budynków w okresie letnim. W tym celu należy skoncentrować się na środkach pozwalających uniknąć przegrzania, takich jak zacienianie oraz dostateczna pojemność cieplna konstrukcji budynku, a także na dalszym opracowywaniu i stosowaniu technologii pasywnego chłodzenia, szczególnie takich, które poprawiają warunki środowiskowe wnętrz oraz mikroklimat wokół budynków.

(53)  Regularne utrzymanie i przeglądy systemów ogrzewania, instalacji elektrycznych i przeciwpożarowych, wentylacji i klimatyzacji przez wykwalifikowany personel przyczyniają się do utrzymania ich poprawnej regulacji, zgodnie ze specyfikacją wyrobu, i w ten sposób zapewniają ich optymalne funkcjonowanie z punktu widzenia środowiska, bezpieczeństwa i energii. Niezależna ocena całego systemu ogrzewania, instalacji elektrycznych i przeciwpożarowych, wentylacji i klimatyzacji powinna być przeprowadzana w regularnych odstępach czasu podczas jego cyklu życia, zwłaszcza przed jego wymianą lub modernizacją. Aby zminimalizować obciążenia administracyjne wobec właścicieli i najemców budynków, państwa członkowskie powinny dążyć, na ile to możliwe, do łączenia przeglądów z certyfikacjami.

(54)  Wspólne podejście do certyfikacji energetycznej budynków, paszportów renowacji, wskaźników gotowości budynków do obsługi inteligentnych sieci oraz przeglądów systemów ogrzewania, wentylacji i klimatyzacji oraz instalacji elektrycznych, przeprowadzanych przez wykwalifikowanych lub certyfikowanych ekspertów o niezależności gwarantowanej na podstawie obiektywnych kryteriów, przyczynia się do wyrównania reguł w zakresie wysiłków czynionych przez państwa członkowskie w celu oszczędności energii w sektorze budowlanym i wprowadzi przejrzystość dla przyszłych właścicieli lub użytkowników w zakresie charakterystyki energetycznej na wspólnotowym rynku nieruchomości. Celem zapewnienia wysokiej jakości świadectw charakterystyki energetycznej, paszportów renowacji, wskaźników gotowości budynków do obsługi inteligentnych sieci oraz przeglądów charakterystyki cieplnej systemów ogrzewania i klimatyzacji i kontroli budynków w Unii w każdym państwie członkowskim powinien zostać ustanowiony niezależny mechanizm kontroli.

(55)  Ponieważ skuteczne wdrożenie tej dyrektywy uzależnione jest od władz lokalnych i regionalnych, należy konsultować się z nimi i angażować je w działania – jeśli zajdzie taka potrzeba i w zgodzie z mającym zastosowanie ustawodawstwem krajowym – w sprawach dotyczących planowania, opracowywania programów służących udostępnianiu informacji, szkolenia i podnoszenia świadomości oraz w sprawie wdrażania niniejszej dyrektywy na szczeblu krajowym lub regionalnym. Takie konsultacje mogą także służyć promowaniu udzielania odpowiednich wskazówek lokalnym planistom i inspektorom budowlanym, by mogli wykonywać konieczne zadania. Państwa członkowskie powinny ponadto umożliwiać architektom i planistom rzetelne rozważenie zastosowania optymalnej kombinacji i ulepszeń w zakresie efektywności energetycznej, wykorzystywania energii ze źródeł odnawialnych oraz systemów ciepłowniczych i chłodniczych na etapie planowania, projektowania, wznoszenia i renowacji stref przemysłowych lub osiedli mieszkaniowych, w tym przy wykorzystaniu modelowania 3D i technologii symulacji, a także zachęcać ich do takich działań. Ponadto w konsultacje społeczne dotyczące krajowych planów renowacji budynków należy zaangażować innych partnerów społeczno-gospodarczych, w tym związki zawodowe i spółdzielnie mieszkaniowe, właścicieli budynków, właścicieli gruntów i branżę budowlaną, podmioty zajmujące się gospodarstwami domowymi znajdującymi się w trudnej sytuacji i osobami w kryzysie bezdomności oraz innych partnerów społeczeństwa obywatelskiego, takich jak organizacje lokatorów i organizacje konsumenckie, a także nawiązać wielopoziomowy dialog.

(56)  Skuteczne wdrożenie niniejszej dyrektywy uzależnione jest od przedstawicieli sektora instalacyjno-budowlanego. W związku z tym odpowiednia liczba przedstawicieli tego sektora powinna – dzięki szkoleniu i innym działaniom – posiadać odpowiedni poziom fachowości w zakresie instalacji i integracji wymaganych technologii efektywnych energetycznie i technologii z zakresu energii odnawialnej.

(57)  Aby poczynić postępy w realizacji celu poprawy charakterystyki energetycznej budynków, uprawnienia do przyjmowania aktów zgodnie z art. 290 TFUE należy przekazać Komisji w odniesieniu do dostosowywania do postępu technicznego niektórych części wspólnych ram ogólnych określonych w załączniku I do 31 grudnia 2026 r., w odniesieniu do szczegółów dotyczących określania ram metodologii porównawczej dla obliczania optymalnego pod względem kosztów poziomu minimalnych wymagań dotyczących charakterystyki energetycznej, w odniesieniu do dostosowywania progów dla budynków bezemisyjnych i metodologii obliczania współczynnika globalnego ocieplenia w cyklu życia, w odniesieniu do minimalnych norm jakości środowiska w pomieszczeniach, w odniesieniu do ustanowienia wspólnych europejskich ram dla paszportów renowacji oraz w odniesieniu do unijnego systemu oceny gotowości budynków do obsługi inteligentnych sieci. Szczególnie ważne jest, aby w czasie prac przygotowawczych Komisja prowadziła stosowne konsultacje, w tym na poziomie ekspertów, oraz aby konsultacje te prowadzone były zgodnie z zasadami określonymi w Porozumieniu międzyinstytucjonalnym z dnia 13 kwietnia 2016 r. w sprawie lepszego stanowienia prawa(26). W szczególności, aby zapewnić Parlamentowi Europejskiemu i Radzie udział na równych zasadach w przygotowaniu aktów delegowanych, instytucje te otrzymują wszelkie dokumenty w tym samym czasie co eksperci państw członkowskich, a eksperci tych instytucji mogą systematycznie brać udział w posiedzeniach grup eksperckich Komisji zajmujących się przygotowaniem aktów delegowanych.

(58)   Aby zapewnić skuteczne wdrożenie przepisów określonych w niniejszej dyrektywie, Komisja wspiera państwa członkowskie za pomocą różnych narzędzi, takich jak Instrument Wsparcia Technicznego(27), zapewniający dostosowaną do potrzeb wiedzę techniczną w celu opracowania i wdrożenia reform, w tym reform mających na celu zwiększenie do 2030 r. rocznego wskaźnika renowacji energetycznej budynków mieszkalnych i niemieszkalnych oraz wspieranie gruntownych renowacji energetycznych. Wsparcie techniczne odnosi się na przykład do podniesienia zdolności administracyjnych, wsparcia w opracowywaniu i wdrażaniu polityki oraz wymiany odpowiednich najlepszych praktyk.

(59)  Ponieważ cele niniejszej dyrektywy, czyli poprawienie charakterystyki energetycznej budynków i zmniejszenie emisji gazów cieplarnianych z budynków, nie mogą zostać w stopniu wystarczającym osiągnięte przez państwa członkowskie ze względu na złożoność sektora budynków oraz niemożność sprostania wyzwaniom związanym z efektywnością energetyczną w ramach krajowych rynków mieszkaniowych, natomiast mogą ze względu na skalę i skutki działań zostać lepiej osiągnięte na szczeblu Unii, Unia może przyjąć środki zgodnie z zasadą pomocniczości określoną w art. 5 Traktatu o Unii Europejskiej. Zgodnie z zasadą proporcjonalności określoną w tym artykule niniejsza dyrektywa nie wykracza poza to, co jest konieczne do osiągnięcia tych celów.

(60)  Podstawą prawną niniejszej inicjatywy jest art. 194 ust. 2 TFUE, który upoważnia Unię do ustanowienia środków niezbędnych do osiągnięcia celów Unii w odniesieniu do polityki energetycznej. Wniosek przyczynia się do realizacji celów unijnej polityki energetycznej określonych w art. 194 ust. 1 TFUE, w szczególności poprawy charakterystyki energetycznej budynków i zmniejszenia emisji gazów cieplarnianych, co z kolei przyczynia się do ochrony i poprawy stanu środowiska.

(61)  Zgodnie z pkt 44 Porozumienia międzyinstytucjonalnego w sprawie lepszego stanowienia prawa państwa członkowskie powinny sporządzać – do własnych celów i w interesie Unii – i publikować własne tabele jak najdokładniej ilustrujące korelacje między niniejszą dyrektywą a środkami transpozycji. Zgodnie ze wspólną deklaracją polityczną państw członkowskich i Komisji z dnia 28 września 2011 r. dotyczącą dokumentów wyjaśniających państwa członkowskie zobowiązały się do złożenia, w uzasadnionych przypadkach, wraz z powiadomieniem o transpozycji, co najmniej jednego dokumentu wyjaśniającego związki między elementami dyrektywy a odpowiadającymi im częściami krajowych instrumentów transpozycyjnych. W odniesieniu do niniejszej dyrektywy ustawodawca uznaje, że przekazanie takich dokumentów jest uzasadnione, w szczególności w następstwie wyroku Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości w sprawie Komisja/Belgia (sprawa C-543/17).

(62)  Zobowiązanie do transpozycji niniejszej dyrektywy do prawa krajowego powinno ograniczać się do tych przepisów, które stanowią merytoryczną zmianę w porównaniu z wcześniejszą dyrektywą. Zobowiązanie do transpozycji przepisów, które nie uległy zmianie, wynika z wcześniejszej dyrektywy.

(63)  Niniejsza dyrektywa nie powinna naruszać zobowiązań państw członkowskich dotyczących terminów transpozycji do prawa krajowego i dat zastosowania dyrektyw określonych w załączniku VIII część B,

PRZYJMUJĄ NINIEJSZĄ DYREKTYWĘ:

Artykuł 1

Przedmiot

1.  Niniejsza dyrektywa promuje poprawę charakterystyki energetycznej budynków i redukcję emisji gazów cieplarnianych z budynków w Unii, celem osiągnięcia bezemisyjnych zasobów budowlanych do 2050 r. z uwzględnieniem panujących na zewnątrz warunków klimatycznych, warunków lokalnych, wymagań dotyczących jakości środowiska w pomieszczeniach oraz udziału zasobów budowlanych w elastyczności po stronie popytu w celu poprawy efektywności i opłacalności ekonomicznej.

2.  Niniejsza dyrektywa ustanawia wymagania w zakresie:

a)  wspólnych ram ogólnych dla metodologii obliczania zintegrowanej charakterystyki energetycznej budynków i modułów budynków;

b)  zastosowania minimalnych wymagań dotyczących charakterystyki energetycznej wobec nowych budynków i nowych modułów budynków;

c)  zastosowania minimalnych wymagań dotyczących charakterystyki energetycznej:

(i)  podlegających ważniejszej renowacji budynków istniejących i modułów budynków;

(ii)  wobec elementów budynków stanowiących część przegród zewnętrznych i mających istotny wpływ na charakterystykę energetyczną przegród zewnętrznych budynku, w sytuacji gdy elementy te są modernizowane lub wymieniane;

(iii)  wobec systemów technicznych budynku, jeżeli są one instalowane, wymieniane lub modernizowane;

d)  stosowania minimalnych norm charakterystyki energetycznej do istniejących budynków i istniejących modułów budynków zgodnie z art. 3 i 9;

da)  zharmonizowanych ram oceny współczynnika globalnego ocieplenia w cyklu życia;

db)  energii słonecznej w budynkach;

dc)  stopniowego wycofywania stosowania paliw kopalnych w budynkach;

e)  paszportów renowacji;

f)  krajowych planów renowacji budynków;

g)  infrastruktury mobilności zgodnej z zasadami zrównoważonego rozwoju w budynkach i w ich sąsiedztwie; oraz

h)  inteligentnych budynków;

ha)   rozwiązań opartych na przyrodzie, które wzmacniają dobre wykorzystanie i przystosowanie przestrzeni publicznej otaczającej budynki za pomocą elementów takich jak materiały drewniane, zielone dachy i elewacje oraz rozwiązań inspirowanych i wspieranych przyrodą, które są opłacalne, a jednocześnie zapewniają korzyści środowiskowe, społeczne i gospodarcze oraz pomagają budować odporność;

i)  certyfikacji charakterystyki energetycznej budynków lub modułów budynków;

j)  regularnych przeglądów systemów ogrzewania, wentylacji i klimatyzacji w budynkach;

k)  niezależnych systemów kontroli świadectw charakterystyki energetycznej, paszportów renowacji, wskaźników gotowości budynków do obsługi inteligentnych sieci i sprawozdań z przeglądu;

ka)  jakości środowiska w pomieszczeniach budynków.

3.  Wymagania zawarte w niniejszej dyrektywie są wymaganiami minimalnymi i nie powinny powstrzymywać państw członkowskich od utrzymywania lub wprowadzania bardziej surowych środków. Takie środki są zgodne z TFUE. Są one notyfikowane Komisji.

Artykuł 2

Definicje

Do celów niniejszej dyrektywy stosuje się następujące definicje:

1.  „budynek” oznacza konstrukcję zadaszoną, posiadającą ściany, w której do utrzymania środowiska wewnętrznego stosowana jest energia;

2.  „budynek bezemisyjny” oznacza budynek o bardzo wysokiej charakterystyce energetycznej określonej zgodnie z załącznikami I i III, który przyczynia się do optymalizacji systemu energetycznego poprzez elastyczność po stronie popytu, w którym to budynku każda bardzo niska pozostała ilość nadal wymaganej energii pochodzi w pełni z energii:

a)   ze źródeł odnawialnych wytwarzanej lub przechowywanej na miejscu;

b)  ze źródeł odnawialnych wytwarzanej w pobliżu poza zakładem i dostarczanej za pośrednictwem sieci zgodnie z dyrektywą (UE) 2018/2001 [zmieniona dyrektywa w sprawie odnawialnych źródeł energii];

c)  ze społeczności energetycznej działającej w zakresie energii odnawialnej w rozumieniu dyrektywy (UE) 2018/2001 [zmieniona dyrektywa w sprawie odnawialnych źródeł energii]; lub

d)  z energii odnawialnej i ciepła odpadowego z efektywnego systemu ciepłowniczego i chłodniczego w rozumieniu dyrektywy (UE) .../... [wersja przekształcona dyrektywy w sprawie efektywności energetycznej], zgodnie z wymogami określonymi w załączniku III;

3.  „budynek o niemal zerowym zużyciu energii” oznacza budynek o bardzo wysokiej charakterystyce energetycznej określonej zgodnie z załącznikiem I, która nie może być niższa niż poziom optymalny pod względem kosztów na 2023 r. zgłoszony przez państwa członkowskie zgodnie z art. 6 ust. 2, i w którym niemal zerowa lub bardzo niska ilość wymaganej energii pochodzi w bardzo wysokim stopniu z energii ze źródeł odnawialnych, w tym energii ze źródeł odnawialnych wytwarzanej na miejscu lub w pobliżu;

3a.   „budynek o najgorszej charakterystyce energetycznej” oznacza budynek sklasyfikowany w klasach energetycznych E, F lub G;

3b.   „system pasywny” oznacza zasadę projektową lub element budynku utrzymujący lub poprawiający charakterystykę energetyczną lub co najmniej jeden parametr środowiska wewnętrznego bez pomocy źródła energii;

4.  „minimalne normy charakterystyki energetycznej” oznaczają zasady, zgodnie z którymi istniejące budynki muszą spełniać wymagania dotyczące charakterystyki energetycznej w ramach szeroko zakrojonego planu renowacji zasobów budowlanych lub w „punkcie aktywacji” na rynku (w momencie sprzedaży lub wynajmu), w określonym okresie lub przed upływem określonego terminu, zgodnie z zasadą „efektywność energetyczna przede wszystkim”; dają one impuls do renowacji istniejących budynków;

4a.  „efektywność energetyczna przede wszystkim” oznacza efektywność energetyczną przede wszystkim w rozumieniu art. 2 pkt 18 rozporządzenia (UE) 2018/1999;

5.  „organy publiczne” oznaczają organy publiczne w rozumieniu art. 2 pkt 10 dyrektywy (UE) .../... [wersja przekształcona dyrektywy w sprawie efektywności energetycznej];

6.  „system techniczny budynku” oznacza urządzenia techniczne do ogrzewania pomieszczeń, chłodzenia, wentylacji, ciepłej wody użytkowej, wbudowanego oświetlenia, systemów automatyki i sterowania w budynku, elektrycznie sterowanego zacienienia, instalacji elektrycznych, stacji ładowania pojazdów elektrycznych, wytwarzania i magazynowania energii ze źródeł odnawialnych na miejscu lub kombinację takich systemów, w tym systemy wykorzystujące energię ze źródeł odnawialnych, w budynku lub module budynku;

6a.   „elastyczność po stronie popytu” oznacza zdolność aktywnych odbiorców do reagowania na sygnały zewnętrzne i dostosowywania swojej produkcji i zużycia energii, indywidualnie lub poprzez agregację, w sposób dynamiczny i zależny od czasu, którą mogą zapewnić inteligentne, zdecentralizowane zasoby energetyczne, w tym zarządzanie popytem, magazynowanie energii i rozproszone wytwarzanie energii odnawialnej, w celu wspierania bardziej niezawodnego, zrównoważonego i wydajnego systemu energetycznego;

6b.  „system chłodzenia” oznacza kombinację pasywnych i aktywnych elementów wymaganych do przygotowania powietrza w pomieszczeniach tak, że jego temperatura jest obniżona;

6c.  „instalacja elektryczna” oznacza system złożony z elementów stałych, w tym rozdzielnic, kabli elektrycznych, systemów uziemienia, gniazdek, przełączników i opraw oświetleniowych, mający służyć do dystrybucji energii elektrycznej do wszystkich punktów poboru w budynku lub do przesyłu energii elektrycznej wytwarzanej na miejscu;

6d.  „efektywność systemu” oznacza wybór energooszczędnych rozwiązań, które umożliwiają racjonalną pod względem kosztów ścieżkę dekarbonizacji, dodatkową elastyczność i efektywne wykorzystanie zasobów;

6e.  „system wentylacji” oznacza kombinację elementów wymaganych do odnawiania powietrza w pomieszczeniach przez powietrze zewnętrzne;

7.  „system automatyki i sterowania budynku” oznacza system obejmujący wszystkie produkty, oprogramowanie oraz usługi inżynieryjne, które ułatwiają efektywne energetycznie, oszczędne i bezpieczne działanie systemów technicznych budynku poprzez automatyczne sterowanie i dzięki umożliwianiu manualnego zarządzania tymi systemami technicznymi budynku;

8.  „charakterystyka energetyczna budynku” oznacza obliczoną lub opomiarowaną ilość energii potrzebnej do zaspokojenia zapotrzebowania na energię związanego z typowym użytkowaniem budynku, która obejmuje m.in. energię zużytą na potrzeby ogrzewania, chłodzenia, wentylacji, ciepłej wody, oświetlenia i systemów technicznych budynku;

9.  „energia pierwotna” oznacza energię pochodzącą z odnawialnych i nieodnawialnych źródeł, która nie została poddana żadnemu procesowi przemiany lub transformacji;

9a.  „energia końcowa” oznacza energię ze źródeł odnawialnych lub nieodnawialnych, którą poddano konwersji lub transformacji w celu zapewnienia jej gotowości do wykorzystania i dostarczenia użytkownikom końcowym;

9b.  „opomiarowanie” oznacza pomiar przez odpowiednie urządzenie takie jak licznik energii, licznik mocy, urządzenie do pomiaru i monitorowania mocy lub licznik energii elektrycznej;

10.  „współczynnik nieodnawialnej energii pierwotnej” oznacza nieodnawialną energię pierwotną dla danego nośnika energii, w tym energię dostarczoną i obliczone koszty ogólne dostaw energii do punktów poboru, podzieloną przez energię dostarczoną;

11.  „współczynnik odnawialnej energii pierwotnej” oznacza odnawialną energię pierwotną pochodzącą z miejscowego, pobliskiego lub oddalonego źródła energii, dostarczaną za pośrednictwem danego nośnika energii, w tym energię dostarczoną i obliczone koszty ogólne dostaw energii do punktów poboru, podzieloną przez energię dostarczoną;

12.  „całkowity współczynnik energii pierwotnej” oznacza ważoną sumę współczynników odnawialnej i nieodnawialnej energii pierwotnej dla danego nośnika energii;

13.  „energia ze źródeł odnawialnych” lub „energia odnawialna” oznacza energię pochodzącą z niekopalnych źródeł odnawialnych w rozumieniu art. 2 pkt 1 dyrektywy (UE) 2018/2001;

14.  „przegrody zewnętrzne” oznaczają zintegrowane elementy budynku, które oddzielają jego wnętrze od środowiska zewnętrznego;

15.  „moduł budynku” oznacza sekcję, piętro lub mieszkanie w budynku zaprojektowane lub przerobione do odrębnego użycia;

16.  „element budynku” oznacza system techniczny budynku lub element przegród zewnętrznych budynku;

17.  „lokal mieszkalny” oznacza fizyczną przestrzeń obejmującą pomieszczenie lub zestaw pomieszczeń w stałym budynku lub w jego architektonicznie wydzielonej części, przeznaczone do zamieszkania przez jedno prywatne gospodarstwo domowe w celu rozwijania jego podstawowych funkcji życiowych przez cały rok;

18.  „paszport renowacji” oznacza dokument zawierający dostosowany do potrzeb plan działania dotyczący gruntownej renowacji danego budynku w maksymalnej liczbie etapów, która przekształci budynek w budynek o zerowej emisji najpóźniej do 2050 r.;

19.  „gruntowna renowacja” oznacza renowację zgodną z zasadą „efektywność energetyczna przede wszystkim” i wysiłkami zmierzającymi do zmniejszenia emisji gazów cieplarnianych w całym cyklu życia, powstających podczas renowacji, która koncentruje się na istotnych elementach budynku, takich jak izolacja ścian, izolacja dachu, izolacja niskiej podłogi, wymiana stolarki zewnętrznej, wentylacji i ogrzewania lub systemów grzewczych oraz obróbka mostków termicznych, w celu zapewnienia niezbędnego komfortu mieszkańcom latem i zimą, lub renowację powodującą zmniejszenie o co najmniej 60 % zapotrzebowania na energię pierwotną w przypadku budynków o najgorszej charakterystyce energetycznej, dla których osiągnięcie standardu budynku bezemisyjnego jest technicznie i ekonomicznie niewykonalne, oraz w wyniku której budynek lub moduł budynku staje się:

a)  przed dniem 1 stycznia 2027 r. – budynkiem o niemal zerowym zużyciu energii;

b)  od dnia 1 stycznia 2027 r. – budynkiem bezemisyjnym;

20.  „stopniowa gruntowna renowacja” oznacza gruntowną renowację przeprowadzaną w maksymalnej liczbie etapów, które określono w paszporcie renowacji zgodnie z art. 10, która może obejmować wykorzystanie umów o poprawę efektywności energetycznej;

21.  „ważniejsza renowacja” oznacza renowację budynku, w której, w zależności od wyboru państwa członkowskiego:

a)  całkowity koszt prac renowacyjnych związanych z przegrodami zewnętrznymi lub systemami technicznymi budynku przekracza 25 % wartości budynku, nie wliczając wartości gruntu, na którym usytuowany jest budynek; albo

b)  renowacji podlega ponad 25 % powierzchni przegród zewnętrznych.

▌

22.  „operacyjne emisje gazów cieplarnianych” oznaczają emisje gazów cieplarnianych związane z zużyciem energii przez systemy techniczne budynku podczas użytkowania i eksploatacji budynku;

23.  „emisje gazów cieplarnianych w całym cyklu życia” oznaczają łączne emisje gazów cieplarnianych związane z budynkiem na wszystkich etapach jego cyklu życia, z uwzględnieniem korzyści wynikających z ponownego użycia i recyklingu po zakończeniu eksploatacji, od „kołyski” (wydobycie surowców wykorzystywanych do budowy budynku) poprzez etap produkcji i przetwarzania materiałów oraz etap eksploatacji budynku, aż po „zakończenie eksploatacji” (rozbiórka budynku oraz ponowne użycie, recykling, inne rodzaje odzysku i unieszkodliwianie materiałów);

24.  „współczynnik globalnego ocieplenia w cyklu życia” oznacza wskaźnik ilościowo określający współczynnik globalnego ocieplenia w całym cyklu życia budynku;

25.  „rozdział zachęt” oznacza rozdział zachęt w rozumieniu art. 2 pkt 52 [przekształconej dyrektywy w sprawie efektywności energetycznej];

26.  „ubóstwo energetyczne” oznacza ubóstwo energetyczne w rozumieniu art. 2 pkt 49 [przekształconej dyrektywy w sprawie efektywności energetycznej];

27.  „gospodarstwa domowe znajdujące się w trudnej sytuacji” oznaczają gospodarstwa domowe dotknięte lub zagrożone ubóstwem energetycznym lub gospodarstwa domowe, w tym gospodarstwa o niższym średnim dochodzie, które są szczególnie narażone na wysokie koszty energii i nie dysponują środkami na renowację zajmowanego przez nie budynku;

28.  „norma europejska” lub „norma EN” oznacza normę przyjętą przez Europejski Komitet Normalizacyjny, Europejski Komitet Normalizacyjny Elektrotechniki lub Europejski Instytut Norm Telekomunikacyjnych i udostępnioną do użytku publicznego;

29.  „świadectwo charakterystyki energetycznej” oznacza świadectwo uznawane przez państwo członkowskie lub osobę prawną wyznaczoną przez to państwo, zawierające informację o charakterystyce energetycznej i klimatycznej budynku lub modułu budynku, obliczonej zgodnie z metodologią przyjętą zgodnie z art. 4;

30.  „kogeneracja” oznacza jednoczesne wytwarzanie w jednym procesie energii cieplnej i elektrycznej lub energii mechanicznej;

31.  „poziom optymalny pod względem kosztów” oznacza poziom charakterystyki energetycznej skutkujący najniższym kosztem w trakcie szacunkowego ekonomicznego cyklu życia, ustalony poprzez zastosowanie metodyki obliczania optymalnych kosztów, przy czym:

a)  najniższy koszt jest określany z uwzględnieniem:

(i)  kategorii i sposobu użytkowania danego budynku:

(ii)  związanych z energią kosztów inwestycyjnych opartych na oficjalnych prognozach;

(iii)  kosztów utrzymania i eksploatacji, w tym kosztów energii z uwzględnieniem kosztu uprawnień do emisji gazów cieplarnianych;

(iv)  środowiskowych i zdrowotnych skutków zużycia energii;

(v)  zysków z wytworzonej na miejscu energii – w stosownych przypadkach;

(vi)  w stosownych przypadkach – kosztów gospodarowania odpadami; ▌

(via)  społecznych skutków renowacji, budowy, rozbiórki budynków, w tym modyfikacji obszarów zabudowanych;

(b)  szacunkowy ekonomiczny cykl życia określany jest przez każde państwo członkowskie i odnosi się do pozostałego szacunkowego ekonomicznego cyklu życia budynku, jeżeli wymagania charakterystyki energetycznej określono dla budynku jako całości, lub do szacunkowego ekonomicznego cyklu życia elementu budynku, jeżeli wymagania charakterystyki energetycznej określono dla elementów budynku.

Poziom optymalny pod względem kosztów leży w granicach poziomów charakterystyki energetycznej, jeżeli analiza kosztów i korzyści przeprowadzona dla szacunkowego ekonomicznego cyklu życia daje pozytywny wynik;

32.  „punkt ładowania” oznacza punkt ładowania w rozumieniu art. 2 pkt 41 [AFIR];

32a.  „wbudowane okablowanie” oznacza wszystkie niezbędne środki umożliwiające instalację punktów ładowania, w tym transmisję danych, trasy kablowe, miejsca na transformatory i liczniki energii elektrycznej, a także modernizację tablicy rozdzielczej;

33.  „mikrosystem wydzielony” oznacza każdy system, który w 2022 r. osiągnął zużycie mniejsze niż 500 GWh i który nie ma połączenia z innymi systemami;

34.  „inteligentne ładowanie” oznacza inteligentne ładowanie w rozumieniu art. 2 pkt 14l dyrektywy (UE) 2018/2001 [zmienionej dyrektywy w sprawie odnawialnych źródeł energii];

35.  „ładowanie dwukierunkowe” oznacza ładowanie dwukierunkowe w rozumieniu art. 2 pkt 14n dyrektywy (UE) 2018/2001 [zmienionej dyrektywy w sprawie odnawialnych źródeł energii];

35a.   „połączony cyfrowo punkt ładowania” oznacza punkt ładowania, który może wysyłać i odbierać informacje w czasie rzeczywistym, który może komunikować się dwukierunkowo z siecią elektroenergetyczną i pojazdem elektrycznym oraz który można zdalnie monitorować i kontrolować, co obejmuje między innymi zdalne rozpoczęcie i zakończenie sesji ładowania oraz pomiar przepływów energii elektrycznej;

36.  „normy portfela hipotecznego” oznaczają mechanizmy wymagające od wierzycieli hipotecznych, w tym banków, inwestorów i innych odpowiednich instytucji finansowych, takich jak ostateczni posiadacze kredytów hipotecznych ulokowanych w spółkach celowych, spółkach sekurytyzacyjnych i innych instytucjach pośredniczących, ustanowienia ścieżki mającej na celu zwiększenie mediany charakterystyki energetycznej portfela budynków objętych hipotekami do 2030 i 2050 r., w celu zapewnienia swoim klientom wiarygodnych, opartych na dowodach i przystępnych cenowo rozwiązań, zgodnie z ambicjami Unii w zakresie dekarbonizacji i krajowymi planami renowacji budynków oraz odpowiednimi celami energetycznymi w obszarze zużycia energii w budynkach, w oparciu o definicję zrównoważonej działalności gospodarczej w unijnej systematyce zrównoważonego rozwoju oraz zgodnie ze świadectwami charakterystyki energetycznej i współczynnikiem globalnego ocieplenia w cyklu życia, zgodnie z niniejszą dyrektywą;

36a.   „program finansowy typu płacisz-kiedy-oszczędzasz” oznacza program kredytowy przeznaczony wyłącznie na poprawę charakterystyki energetycznej, w którym spłaty kredytu w skali roku nie przekraczają ekwiwalentu pieniężnego rocznych oszczędności energii, z uwzględnieniem indeksacji kosztów energii i refinansowania kredytu;

36b.   „energetyczny wskaźnik referencyjny budynków” oznacza platformę informacyjną służącą publicznemu ujawnianiu charakterystyki energetycznej i rocznego zużycia budynków jedno- i wielorodzinnych z upływem czasu w porównaniu z podobnymi budynkami lub z modelowymi symulacjami budynku odniesienia zbudowanego zgodnie z odpowiednią normą, taką jak minimalne normy charakterystyki energetycznej, i z zastosowaniem zakresu klas charakterystyki energetycznej;

37.  „cyfrowy dziennik budynku” oznacza wspólne repozytorium wszystkich istotnych danych dotyczących budynków, w tym danych dotyczących charakterystyki energetycznej, takich jak świadectwa charakterystyki energetycznej, paszporty renowacji i wskaźniki gotowości budynków do obsługi inteligentnych sieci, a także współczynnika globalnego ocieplenia w cyklu życia i jakości środowiska w pomieszczeniach, które ułatwia podejmowanie świadomych decyzji i wymianę informacji w sektorze budowlanym między właścicielami i użytkownikami budynków, instytucjami finansowymi i organami publicznymi;

38.  „system klimatyzacji” oznacza kombinację elementów wymaganych dla zapewnienia formy obróbki powietrza w pomieszczeniach, za pomocą której temperatura jest kontrolowana lub może być obniżana;

39.  „system ogrzewania” oznacza kombinację elementów wymaganych dla zapewnienia formy obróbki powietrza w pomieszczeniach, za pomocą której temperatura jest podwyższana;

40.  „źródło ciepła” oznacza część systemu ogrzewania, która wytwarza ciepło użytkowe do zastosowań określonych w załączniku I, wykorzystując w tym celu jeden z następujących procesów:

a)  spalanie paliw, na przykład w kotle;

b)  efekt Joule’a zachodzący w elementach grzewczych systemu elektrycznego ogrzewania oporowego;

c)  wychwytywanie ciepła z powietrza atmosferycznego, powietrza wylotowego systemu wentylacji lub wody lub źródła ciepła w gruncie za pomocą pomp ciepła;

40a.   „pompa ciepła” oznacza maszynę, urządzenie lub instalację, które przesyłają ciepło ze źródeł takich jak powietrze, woda lub grunt, do pochłaniaczy takich jak budynki lub zastosowania przemysłowe, do celów ogrzewania lub chłodzenia lub dostarczania ciepłej wody użytkowej;

41.  „umowa o poprawę efektywności energetycznej” oznacza umowę o poprawę efektywności energetycznej zdefiniowaną w art. 2 pkt 29 dyrektywy (UE) …/… [przekształcona dyrektywa w sprawie efektywności energetycznej];

42.  „kocioł” oznacza połączenie kotła z palnikiem przeznaczone do przekazywania cieczom ciepła uwalnianego w procesie spalania;

43.  „znamionowa moc użyteczna” oznacza maksymalną moc cieplną, wyrażoną w kW, określoną i gwarantowaną przez producenta jako możliwą do dostarczenia podczas ciągłej pracy przy zachowaniu sprawności użytkowej podanej przez producenta;

44.  „system ciepłowniczy ” lub „ system chłodniczy ” oznacza dystrybucję energii termicznej w postaci pary, gorącej wody lub schłodzonych płynów z centralnego źródła produkcji przez sieć do wielu budynków lub punktów w celu wykorzystania jej do ogrzewania lub chłodzenia pomieszczeń lub procesów;

44a.  „dzielnica zintegrowana” oznacza dzielnicę wybraną na podstawie analizy zasobów budowlanych, uwzględniającą potencjał zastosowania na danym obszarze środków w zakresie efektywności energetycznej za pomocą jasnych i wymiernych celów, oraz która opracowuje wzory planów renowacji dla podobnych typów budynków, po przeprowadzeniu odpowiedniej analizy warunków lokalnych, w celu szybkiego, zasobooszczędnego i wzajemnie skoordynowanego przekształcenia budynków, a także innych aspektów, takich jak struktura społeczna, warunki ekonomiczne i środowiskowe oraz infrastruktura zaopatrzenia budynków w energię;

45.  „powierzchnia użytkowa” oznacza powierzchnię podłogi budynku potrzebną jako parametr do ilościowego określania szczegółowych warunków użytkowania, które są wyrażane na jednostkę powierzchni oraz do celów stosowania uproszczeń oraz zasad podziału na strefy i zmian tego podziału, z uwzględnieniem norm krajowych, europejskich i międzynarodowych;

45a.   „ciepło odpadowe” oznacza niemożliwe do uniknięcia ciepło, które jest wytwarzane jako produkt uboczny w instalacjach przemysłowych lub instalacjach wytwórczych energii lub w sektorze usług i które bez dostępu do systemu ciepłowniczego lub chłodniczego pozostałoby niewykorzystane, rozpraszając się w powietrzu lub w wodzie, w przypadku gdy jest lub będzie wykorzystywany proces kogeneracji lub gdy kogeneracja nie jest możliwa;

46.  „powierzchnia referencyjna” oznacza powierzchnię podłogi wykorzystywaną jako wielkość odniesienia do oceny charakterystyki energetycznej budynku, obliczoną jako sumę powierzchni użytkowych pomieszczeń w obrębie przegród zewnętrznych budynku, określoną do celów oceny charakterystyki energetycznej;

47.  „granica oceny” oznacza granicę, w obrębie której mierzy się lub oblicza dostarczoną i eksportowaną energię;

48.  „na miejscu” oznacza działkę, na której znajduje się budynek, oraz sam budynek;

49.  „energia ze źródeł odnawialnych wytwarzana w pobliżu” oznacza energię ze źródeł odnawialnych wytwarzaną miejscowo lub lokalnie w stosunku do ocenianego budynku, spełniającą wszystkie następujące warunki:

a)  może być dystrybuowana i wykorzystywana wyłącznie miejscowo lub lokalnie za pośrednictwem specjalnego systemu dystrybucyjnego;

b)  umożliwia obliczenie szczegółowego współczynnika energii pierwotnej obowiązującego wyłącznie w odniesieniu do energii ze źródeł odnawialnych wytwarzanej miejscowo lub lokalnie; oraz

c)  może być wykorzystywana na miejscu ocenianego budynku za pośrednictwem specjalnego podłączenia do źródła produkcji energii, które to podłączenie wymaga specjalnego sprzętu do bezpiecznego dostarczania i pomiaru energii na własny użytek ocenianego budynku;

50.  „usługi związane z charakterystyką energetyczną budynków” oznaczają usługi polegające na zapewnieniu ogrzewania, chłodzenia, wentylacji, ciepłej wody użytkowej i oświetlenia oraz inne usługi, w przypadku których zużycie energii jest uwzględniane w charakterystyce energetycznej budynków;

51.  „potrzeba energetyczna” oznacza energię, która ma być dostarczana do klimatyzowanej przestrzeni lub z niej odprowadzana w celu utrzymania pożądanych warunków w danym okresie, uwzględniającą straty przesyłowe i wentylacyjne oraz zysk w postaci energii słonecznej lub energii ze źródeł wewnętrznych zgodnie z normami EN, z pominięciem wszelkich przypadków niewydolności systemów technicznych budynku;

52.  „zużycie energii” oznacza energię wprowadzoną do systemu technicznego budynku, dostarczającego usługę związaną z charakterystyką energetyczną budynków, mającą zaspokoić potrzebę energetyczną;

53.  „użyta na potrzeby własne” oznacza część energii ze źródeł odnawialnych wytworzonej na miejscu lub w pobliżu, wykorzystywaną jednocześnie przez systemy techniczne na miejscu na potrzeby usług związanych z charakterystyką energetyczną budynków;

54.  „inne zastosowania na miejscu” oznaczają energię zużytą na miejscu do zastosowań innych niż usługi związane z charakterystyką energetyczną budynków i mogą obejmować urządzenia, obciążenia różne i pomocnicze, domowe systemy magazynowania energii w akumulatorach lub punkty ładowania na potrzeby elektromobilności;

55.  „przedział obliczeniowy” oznacza wyodrębniony przedział czasowy stosowany do obliczania charakterystyki energetycznej;

56.  „energia dostarczona” oznacza energię, wyrażoną według nośników energii, dostarczoną do systemów technicznych budynku przez granicę oceny do celów uwzględnianych zastosowań lub w celu wyprodukowania energii eksportowanej;

57.  „energia eksportowana”, wyrażona według nośników energii i według współczynnika energii pierwotnej, oznacza udział energii ze źródeł odnawialnych, która jest eksportowana do sieci energetycznej, a nie wykorzystywana na miejscu na potrzeby własne lub do innych zastosowań na miejscu;

57a.   „materiał wtórny” oznacza materiał odzyskany z poprzedniego użycia lub z odpadów, który zastępuje materiały pierwotne zgodnie z definicją zawartą w ramowej normie budowlanej EN 15643;

57b.  „miejsce parkingowe dla rowerów” oznacza wyznaczoną przestrzeń dla co najmniej jednego roweru, która pozwala bezpiecznie i łatwo przechowywać różne rodzaje rowerów oraz może być oświetlona i chroniona przed warunkami pogodowymi;

57c.  „fizycznie przylegający” oznacza parking przeznaczony do użytku mieszkańców, odwiedzających lub osób pracujących w budynku, który znajduje się na terenie budynku lub jest w jego bezpośrednim sąsiedztwie;

57d.   „obieg zamknięty” oznacza zmniejszenie zapotrzebowania na wydobycie surowców pierwotnych przez zmniejszenie popytu na nowe materiały, dzięki naprawie, ponownemu wykorzystaniu, zmianie przeznaczenia i recyklingowi zużytych materiałów oraz dzięki wydłużeniu cyklu życia produktów i budynków;

57e.  „wystarczalność” oznacza minimalizację zapotrzebowania na energię, materiały, grunty, wodę i inne zasoby naturalne w całym cyklu życia budynków i towarów;

57f.   „zestawienie podstawowych materiałów” oznacza ewidencję rodzaju, źródła i ilości wyrobów budowlanych i materiałów, które są wykorzystywane do budowy lub renowacji budynku, a które mają wpływ na jego charakterystykę cieplną i efektywność systemu technicznego zgodnie z załącznikiem I, jak również na jego odporność na działanie ognia i jakość środowiska w pomieszczeniach;

57g.  „jakość środowiska w pomieszczeniach” oznacza zestaw parametrów dotyczących budynku, w tym jakość powietrza w pomieszczeniach, komfort cieplny, oświetlenie i akustykę, wpływające na zdrowie i dobrostan jego użytkowników;

57h.  „zdrowe warunki klimatyczne w pomieszczeniach” oznaczają środowisko wewnętrzne budynku, które optymalizuje zdrowie, komfort i dobre samopoczucie użytkowników zgodnie z określonymi poziomami wydajności, w tym związanymi ze światłem dziennym, jakością powietrza w pomieszczeniach i komfortem cieplnym, takimi jak łagodzenie przegrzania i poprawa jakości akustycznej.

Artykuł 3

Krajowy plan renowacji budynków

1.  Każde państwo członkowskie ustanawia krajowy plan renowacji budynków służący zapewnieniu renowacji krajowych zasobów budynków mieszkalnych i niemieszkalnych, zarówno publicznych, jak i prywatnych, aby zapewnić do 2050 r. wysoką efektywność energetyczną i niskoemisyjność zasobów budowlanych, celem przekształcenia istniejących budynków w budynki bezemisyjne.

Każdy plan renowacji budynków jest zgodny z zasadą „efektywność energetyczna przede wszystkim” i obejmuje:

a)  przegląd krajowych zasobów budowlanych w podziale na różne rodzaje budynków, w tym ich udziału w zasobach budowlanych, w szczególności budynków skategoryzowanych jako oficjalnie chronione jako część wyznaczonego środowiska lub ze względu na ich szczególne walory architektoniczne lub historyczne, okresy budowy i strefy klimatyczne każdego państwa członkowskiego, oparty, w stosownych przypadkach, na próbkach statystycznych, analizie porównawczej pod kątem energii i współczynników globalnego ocieplenia w cyklu życia oraz krajowej bazie danych świadectw charakterystyki energetycznej na podstawie art. 19, przegląd barier rynkowych i niedoskonałości rynku, udział gospodarstw domowych znajdujących się w trudnej sytuacji oraz przegląd zdolności w sektorach budownictwa, efektywności energetycznej i energii ze źródeł odnawialnych, a także dostępności punktów kompleksowej obsługi ustanowionych zgodnie z art. 15a niniejszej dyrektywy i art. 21 ust. 2a dyrektywy (UE) .../... [wersja przekształcona dyrektywy w sprawie efektywności energetycznej];;

aa)  przegląd wdrożonych i planowanych strategii politycznych, w tym zgodnych z paktem na rzecz umiejętności określonym w komunikacie Komisji z 1 lipca 2020 r. zatytułowanym „Europejski program na rzecz umiejętności służący zrównoważonej konkurencyjności, sprawiedliwości społecznej i odporności”, w celu zwiększenia dostępności wykwalifikowanych specjalistów w sektorze budownictwa, efektywności i energii odnawialnej, inwestycji w rozwój wymaganych umiejętności, w tym podnoszenia lub zmiany kwalifikacji oraz ukierunkowanych programów szkoleniowych i edukacyjnych, zarówno dla publicznych, jak i prywatnych zainteresowanych stron, na podstawie oceny ilościowej i jakościowej z wykorzystaniem kluczowych wskaźników efektywności określonych w załączniku II, aby osiągnąć cele, zgodnie z niniejszą dyrektywą i wynikającym z niej zapotrzebowaniem rynku na wykwalifikowanych specjalistów w sektorze budownictwa i renowacji;

b)  plan działania z ustalonymi na poziomie krajowym celami, mierzalnymi wskaźnikami postępów i szczegółowymi harmonogramami osiągnięcia wyższych klas charakterystyki energetycznej do 2030 r., 2040 r. i 2050 r., z myślą o realizacji celu osiągnięcia neutralności klimatycznej do 2050 r., aby zapewnić wysoce energooszczędne i niskoemisyjne krajowe zasoby budowlane oraz przekształcenie istniejących budynków w budynki bezemisyjne do 2050 r.;

c)  przegląd wdrożonych i planowanych strategii politycznych i środków, wraz z okresem ich obowiązywania zgodnie z realizacją planu działania na podstawie lit. b) niniejszego akapitu, w tym określonych w zintegrowanych krajowych planach w dziedzinie energii i klimatu zgłoszonych Komisji zgodnie z art. 3 rozporządzenia (UE) 2018/1999, ze szczególnym naciskiem na gospodarstwa domowe znajdujące się w trudnej sytuacji i osoby mieszkające w mieszkaniach socjalnych;

d)  szczegółowy plan działania do 2050 r. obejmujący potrzeby inwestycyjne do celów realizacji planu renowacji budynków, publicznych i prywatnych źródeł finansowania i środków finansowych oraz zasobów administracyjnych na potrzeby renowacji budynków, w tym tych określonych w krajowych planach w dziedzinie energii i klimatu zgłoszonych Komisji zgodnie z art. 3 rozporządzenia (UE) 2018/1999;

da)  plan działania w zakresie zmniejszenia ubóstwa energetycznego i oszczędności energii uzyskanych wśród gospodarstw domowych znajdujących się w trudnej sytuacji i osób mieszkających w mieszkaniach socjalnych, zawierający cele ustalone na poziomie krajowym oraz przegląd wdrożonych i planowanych strategii politycznych i środków finansowania wspierających eliminację ubóstwa energetycznego.

1a.   Plan działania, o którym mowa w ust. 1 akapit drugi lit. b), obejmuje:

a)   krajowe cele i emisje w całym cyklu życia dla różnych typologii budynków, które zostaną ustalone po przeprowadzeniu globalnej inwentaryzacji, na lata 2025, 2030, 2035, 2040, zgodnie z mechanizmem zapadkowym określonym w porozumieniu paryskim oraz planem działania obejmującym charakterystykę całego cyklu życia i odpowiadającym scenariuszowi ocieplenia o 1,5 °C do 2050 r., a także orientacyjne cele krajowe mające na celu przeprowadzenie do 2030 r. gruntownej renowacji co najmniej 35 mln modułów budynków, aby wesprzeć osiągnięcie rocznego wskaźnika renowacji energetycznej na poziomie co najmniej 3 % w okresie do 2050 r.;

b)  szacunkową dostępność materiałów budowlanych, materiałów do renowacji, w tym prefabrykowanych elementów budowlanych, takich jak elementy izolacyjne, zintegrowane z budynkiem ogniwa fotowoltaiczne, materiały z zawartością surowców wtórnych, wtórne materiały budowlane i ewentualnie lokalne materiały zrównoważone, jak również krajowe cele dotyczące obiegowego wykorzystania materiałów, zawartości surowców wtórnych i materiałów wtórnych zgodnie z rozporządzeniem (UE) nr 305/2011(28), oraz wystarczalność na każdy okres pięcioletni;

c)   zużycie energii pierwotnej i końcowej przez krajowe zasoby budowlane oraz redukcję ich operacyjnych i emisji gazów cieplarnianych;

d)   szczegółowe harmonogramy osiągnięcia przez budynki wyższych klas charakterystyki energetycznej niż te określone w art. 9 ust. 1 do 2030 r., a następnie co pięć lat, zgodnie ze ścieżką transformacji krajowych zasobów budowlanych w budynki bezemisyjne;

e)  przegląd opłacalnego potencjału, dostępności i oczekiwanej produkcji i zużycia energii odnawialnej wykorzystywanej do ogrzewania i chłodzenia budynków, z podziałem na technologie i paliwa;

f)  krajowe cele dotyczące budowy i modernizacji lokalnych systemów ciepłowniczych i chłodniczych zgodnie z całościowymi wymogami do oceny systemów ciepłowniczych i chłodniczych, o których mowa w art. 23 dyrektywy (UE) .../... [wersja przekształcona dyrektywy w sprawie efektywności energetycznej];

g)  ścieżkę z celami liczbowymi dotyczącymi zastosowania energii słonecznej i pomp ciepła w budynkach, zgodnie z art. 9a;

h)   krajowe plany wycofania z użycia paliw kopalnych w budynkach z myślą o planowanym wycofaniu do roku 2035, a jeżeli nie jest to wykonalne, jak wykazano Komisji, najpóźniej do roku 2040;

i)   oparte na faktach szacunki oczekiwanej oszczędności energii, redukcji emisji gazów cieplarnianych i szerszych korzyści, w tym jakości środowiska w pomieszczeniach, które mogą być oparte na zintegrowanym podejściu lokalnym;

j)   szacunkowy wkład planu renowacji budynków w osiąganie: wiążącego krajowego celu danego państwa członkowskiego w zakresie emisji gazów cieplarnianych na podstawie rozporządzenia (UE) .../... [zmienione rozporządzenie w sprawie wspólnego wysiłku redukcyjnego], unijnych celów w zakresie efektywności energetycznej zgodnie z dyrektywą (UE) .../... [wersja przekształcona dyrektywy w sprawie efektywności energetycznej], unijnych celów w zakresie energii odnawialnej, w tym ▌celu w zakresie udziału energii ze źródeł odnawialnych w sektorze budowlanym zgodnie z dyrektywą (UE) 2018/2001 [zmieniona dyrektywa w sprawie odnawialnych źródeł energii] oraz unijnego celu klimatycznego na 2030 r. i celu osiągnięcia neutralności klimatycznej do 2050 r. zgodnie z rozporządzeniem (UE) 2021/1119.

2.  Co pięć lat każde państwo członkowskie przygotowuje i przedkłada Komisji projekt swojego planu renowacji budynków, korzystając ze wzoru przedstawionego w załączniku II. Każde państwo członkowskie przedkłada swój projekt planu renowacji budynków wraz z projektem zintegrowanego krajowego planu w dziedzinie energii i klimatu, o którym mowa w art. 9 rozporządzenia (UE) 2018/1999, oraz swoją kompleksową ocenę dotyczącą ogrzewania i chłodzenia zgodnie z art. 23 dyrektywy (UE) .../... [wersja przekształcona dyrektywy w sprawie efektywności energetycznej], oraz – w przypadkach gdy państwa członkowskie przedstawią projekty aktualizacji – swój projekt aktualizacji, o którym mowa w art. 14 ▌ rozporządzenia (UE) 2018/1999. Na zasadzie odstępstwa od art. 9 ust. 1 i art. 14 ust. 1 tego rozporządzenia państwa członkowskie przedkładają Komisji pierwszy projekt planu renowacji budynków do dnia 30 czerwca 2024 r. i z zastrzeżeniem odrębnych konsultacji przewidzianych w ust. 3 niniejszego artykułu.

3.  Aby wspierać rozwijanie swoich planów renowacji budynków, każde państwo członkowskie angażuje władze regionalne i lokalne w sporządzanie planu renowacji budynków, aby ułatwić włączenie lokalnych planów działania lub inwestycji, a także przeprowadza konsultacje społeczne w sprawie projektu planu renowacji budynków, zanim przedstawi je Komisji. W konsultacjach społecznych udział biorą w szczególności władze lokalne i regionalne oraz inni partnerzy społeczno-gospodarczy, w tym społeczeństwo obywatelskie i podmioty zajmujące się gospodarstwami domowymi znajdującymi się w trudnej sytuacji. Konsultacje społeczne obejmują oceny ex ante i ex post planu renowacji budynków i zawierają opcje dotyczące projektowania polityk publicznych, programów, zachęt, a także zabezpieczeń społecznych, które mogą obejmować te, o których mowa w artykule 15, aby zapewnić dostępność, wygodę i przystępność rozwiązań renowacyjnych. Każde państwo członkowskie załącza streszczenie wyników konsultacji społecznych do swojego projektu planu renowacji budynków. Każde państwo członkowskie należycie uwzględnia opinie zainteresowanych stron wyrażone w ocenach ex ante i ex post i wyjaśnia, jak zostały one odzwierciedlone w ostatecznym planie renowacji budynków.

4.  Komisja ocenia krajowe projekty planów renowacji budynków, w szczególności sprawdzając, czy:

a)  poziom ambicji ustalonych na szczeblu krajowym celów jest wystarczający i zgodny z krajowymi zobowiązaniami w zakresie klimatu i energii określonymi w zintegrowanych krajowych planach w dziedzinie energii i klimatu;

b)  polityki i środki są wystarczające do osiągnięcia celów ustalonych na poziomie krajowym;

c)  przydział zasobów budżetowych i administracyjnych jest wystarczający do realizacji planu;

ca)   warunki funkcjonowania systemów finansowania renowacji są odpowiednie do osiągnięcia krajowego celu łagodzenia skutków ubóstwa energetycznego oraz do skutecznego włączenia odbiorców dotkniętych ubóstwem energetycznym oraz gospodarstw domowych znajdujących się w trudnej sytuacji;

cb)  plan uwzględnia cele dyrektywy 2008/50/WE(29) i zapewnia spójność z obowiązującymi przepisami oraz ochronę środowiska i zdrowia ludzi;

cc)  w planie priorytetowo traktuje się budynki o najgorszej charakterystyce energetycznej wykorzystywane do celów mieszkalnych;

d)  konsultacje społeczne, o których mowa w ust. 3, były wystarczająco inkluzywne; ▌

e)  plan jest zgodny z wymogami określonymi w ust. 1 oraz ze wzorem przedstawionym w załączniku II;

ea)   władze krajowe i lokalne potrzebują pomocy technicznej mającej ułatwić realizację tych planów;

eb)  plan przewiduje wystarczającą liczbę wykwalifikowanych pracowników oraz skuteczne inicjatywy w zakresie umiejętności i szkoleń.

Po konsultacji z komitetem ustanowionym na mocy art. 30 Komisja może wydawać zalecenia dla poszczególnych państw członkowskich zgodnie z art. 9 ust. 2 i art. 34 rozporządzenia (UE) 2018/1999.

W odniesieniu do pierwszego projektu planu renowacji budynków Komisja może wydać zalecenia dla poszczególnych państw członkowskich nie później niż sześć miesięcy po przedłożeniu tego planu przez dane państwo członkowskie.

5.  Po każdym przeglądzie państwo członkowskie należycie uwzględnia w ostatecznym krajowym planie renowacji budynków wszystkie zalecenia Komisji. Jeżeli dane państwo członkowskie nie bierze pod uwagę zalecenia w całości lub w znacznej mierze, przedstawia Komisji uzasadnienie tego faktu i podaje je do wiadomości publicznej.

6.  Co pięć lat każde państwo członkowskie przedkłada Komisji swój plan renowacji budynków, korzystając ze wzoru przedstawionego w załączniku II. Każde państwo członkowskie przedkłada plan renowacji budynków wraz ze swoim zintegrowanym krajowym planem w dziedzinie energii i klimatu, o którym mowa w art. 3 rozporządzenia (UE) 2018/1999, oraz – w przypadkach gdy państwo członkowskie przedstawia aktualizację – jego aktualizację, o której mowa w art. 14 tego rozporządzenia. Na zasadzie odstępstwa od art. 3 ust. 1 i art. 14 ust. 1 tego rozporządzenia państwa członkowskie przedkładają Komisji pierwszy projekt planu renowacji budynków do dnia 30 czerwca 2024 r., a ostateczne plany renowacji budynków – do 30 czerwca 2025 r.

7.  Każde państwo członkowskie załącza szczegółowe informacje na temat realizacji swoich najnowszych długoterminowych strategii renowacji lub planu renowacji budynków do swojego ostatecznego planu renowacji budynków.  Każde państwo członkowskie określa, czy jego cele krajowe zostały osiągnięte.

8.  Każde państwo członkowskie zamieszcza w swoich zintegrowanych sprawozdaniach w dziedzinie energii i klimatu dotyczących postępów, zgodnie z art. 17 i 21 rozporządzenia (UE) 2018/1999, informacje na temat realizacji celów krajowych, o których mowa w ust. 1 lit. b) niniejszego artykułu, oraz wkładu planu renowacji budynków w osiągnięcie wiążącego krajowego celu państwa członkowskiego w zakresie emisji gazów cieplarnianych na podstawie rozporządzenia (UE).../... [zmienione rozporządzenie w sprawie wspólnego wysiłku redukcyjnego], unijnych celów w zakresie efektywności energetycznej zgodnie z dyrektywą (UE) .../... [wersja przekształcona dyrektywy w sprawie efektywności energetycznej], unijnych celów w zakresie energii odnawialnej, w tym orientacyjnego celu w zakresie udziału energii ze źródeł odnawialnych w sektorze budowlanym zgodnie z dyrektywą (UE) 2018/2001 [zmieniona dyrektywa w sprawie odnawialnych źródeł energii] oraz unijnego celu klimatycznego na 2030 r. i celu osiągnięcia neutralności klimatycznej do 2050 r. zgodnie z rozporządzeniem (UE) 2021/1119.

Artykuł 3a

Zintegrowane lokalne podejście do renowacji budynków

1.  Państwa członkowskie mogą upoważnić władze regionalne i lokalne do wskazania zintegrowanych dzielnic w celu realizacji zintegrowanych programów renowacji na szczeblu lokalnym. Takie programy obejmują wzorce społeczne, energetykę, mobilność, zieloną infrastrukturę, uzdatnianie ścieków i wody oraz inne aspekty planowania miejskiego, które należy uwzględnić na poziomie lokalnym, i uwzględniają zasoby lokalne i regionalne, obieg zamknięty i wystarczalność.

2.  Zintegrowane programy renowacji uwzględniają kompleksowe oceny ogrzewania i chłodzenia, o których mowa w art. 14 ust. 1 dyrektywy 2012/27/UE, renowację lub budowę efektywnych systemów ogrzewania i chłodzenia, o których mowa w art. 24 dyrektywy (UE) .../... [wersja przekształcona dyrektywy w sprawie efektywności energetycznej], oraz wymaganą infrastrukturę, a także instalacje i infrastrukturę społeczności energetycznych działających w zakresie energii odnawialnej. Państwa członkowskie rozważają na poziomie dzielnicy optymalizację systemu energetycznego zgodnie z zasadą „efektywność energetyczna przede wszystkim”, wspierając jednocześnie elastyczność po stronie popytu.

3.  Państwa członkowskie wdrażają plany zintegrowanej mobilności na szczeblu lokalnym i plany zrównoważonej mobilności miejskiej dostosowane do zintegrowanych programów renowacji i obejmujące planowanie i rozwój transportu publicznego wraz z innymi środkami aktywnej i współdzielonej mobilności, a także związaną z nimi infrastrukturę do obsługi, ładowania, magazynowania i parkowania.

4.  Punkty kompleksowej obsługi utworzone zgodnie z art. 15a mogą informować o decyzjach dotyczących projektowania zintegrowanych programów renowacji w celu rewitalizacji, ukierunkowania i wspierania społeczności.

Artykuł 4

Przyjęcie metodologii obliczania charakterystyki energetycznej budynków

Państwa członkowskie stosują metodologię obliczania charakterystyki energetycznej budynków zgodnie ze wspólnymi ramami ogólnymi podanymi w załączniku I. Metodologia ta jest przyjmowana na poziomie krajowym lub regionalnym.

Artykuł 5

Ustalanie minimalnych wymagań dotyczących charakterystyki energetycznej

1.  Państwa członkowskie stosują niezbędne środki celem zapewnienia, aby ustalone zostały minimalne wymagania dotyczące charakterystyki energetycznej budynków lub modułów budynków w celu osiągnięcia co najmniej poziomów optymalnych pod względem kosztów, a także wyższych wartości odniesienia takich jak wymagania dotyczące budynków o niemal zerowym zużyciu energii oraz wymagania dotyczące budynków bezemisyjnych. Charakterystykę energetyczną oblicza się zgodnie z metodologią, o której mowa w art. 4. Obliczanie poziomów optymalnych pod względem kosztów następuje zgodnie z ramami metodologii porównawczej, o której mowa w art. 6.

Państwa członkowskie podejmują konieczne działania, aby zapewnić określenie minimalnych wymagań dotyczących charakterystyki energetycznej i obowiązków w zakresie renowacji dla wszystkich elementów budynków ▌mających istotny wpływ na charakterystykę energetyczną budynku w razie ich wymiany lub modernizacji w celu osiągnięcia co najmniej poziomów optymalnych pod względem kosztów i wyższych wartości referencyjnych, takich jak wymagania dotyczące budynków o niemal zerowym zużyciu energii i wymagania dotyczące budynków bezemisyjnych. Charakterystykę energetyczną elementów budynku oblicza się zgodnie z metodyką, o której mowa w art. 4.

Ustalając wymagania, państwa członkowskie mogą dokonać zróżnicowania pomiędzy budynkami nowymi i istniejącymi oraz pomiędzy różnymi kategoriami budynków.

Wymagania te uwzględniają zdrowe wewnętrzne warunki klimatyczne oparte na optymalnej jakości środowiska w pomieszczeniach, a także warunki lokalne i projektowaną funkcję oraz wiek budynku.

Państwa członkowskie dokonują przeglądu swoich minimalnych wymagań dotyczących charakterystyki energetycznej w regularnych odstępach czasu, nie dłuższych niż pięć lat, oraz, w razie potrzeby, aktualizują je w celu uwzględnienia postępu technicznego w sektorze budowlanym, wyników obliczenia kosztów optymalnych, podanych w art. 6 oraz zaktualizowanych krajowych celów i polityk energetycznych i klimatycznych.

1a.  Państwa członkowskie mogą przyjąć tymczasowy minimalny wymóg dotyczący charakterystyki energetycznej, w tym osiągnięcie minimalnego poziomu efektywności przegród zewnętrznych budynku, maksymalnego zużycia energii na kWh/ m2/rok, gotowości do uruchomienia ogrzewania niskotemperaturowego, pomp ciepła lub elastycznego elektrycznego ogrzewania pomieszczeń oraz minimalnej zdolności pod względem reakcji popytu.

2.  Państwa członkowskie mogą podjąć decyzję o nieustanawianiu lub niestosowaniu wymogów, o których mowa w ust. 1, do budynków urzędowo chronionych jako część wyznaczonego środowiska lub z powodu ich szczególnych wartości architektonicznych lub historycznych, o ile zgodność z pewnymi minimalnymi wymaganiami dotyczącymi charakterystyki energetycznej zmieniłaby w sposób niedopuszczalny ich charakter lub wygląd. Państwa członkowskie zapewniają, że renowacja zabytków odbywa się zgodnie z krajowymi przepisami konserwatorskimi, międzynarodowymi normami konserwatorskimi i oryginalną architekturą danych zabytków.[Popr. 6]

3.  Państwa członkowskie mogą podjąć decyzję o nieokreślaniu lub niestosowaniu wymagań, o których mowa w ust. 1, do następujących kategorii budynków:

a)  używanych jako miejsca kultu i do działalności religijnej;

b)  tymczasowych o okresie użytkowania dwóch lat lub krótszym, obiektów przemysłowych, warsztatów, magazynów i usługowych budynków niemieszkalnych o bardzo niskim zapotrzebowaniu na energię oraz ogrzewanie i chłodzenie, infrastrukturalnych stacji dostawczych, takich jak stacje transformatorowe, podstacje, budynki kolejowe, a także rolniczych budynków niemieszkalnych używanych przez sektor objęty krajowym porozumieniem sektorowym w sprawie charakterystyki energetycznej;

c)  mieszkalnych użytkowanych lub przeznaczonych do użytkowania przez mniej niż cztery miesiące w roku albo, alternatywnie, w ograniczonym czasie w trakcie roku przy spodziewanym zużyciu energii poniżej 25 % prognozowanego rocznego zużycia;

d)  wolnostojących o całkowitej powierzchni użytkowej mniejszej niż 50 m2.

Artykuł 6

Obliczanie optymalnego pod względem kosztów poziomu minimalnych wymagań dotyczących charakterystyki energetycznej

1.  Komisja jest uprawniona do przyjmowania aktów delegowanych, zgodnie z art. 29, uzupełniających niniejszą dyrektywą poprzez ustanowienie ram metodologii porównawczej obliczania optymalnego pod względem kosztów poziomu minimalnych wymagań dotyczących charakterystyki energetycznej budynków i elementów budynków. Do dnia 30 czerwca 2024 r. Komisja dokona przeglądu ram metodologii porównawczej do celów obliczania optymalnego pod względem kosztów poziomu minimalnych wymagań dotyczących charakterystyki energetycznej w istniejących budynkach poddawanych ważniejszej renowacji oraz w odniesieniu do poszczególnych elementów budynków, które są zgodne z krajowymi ścieżkami określonymi w krajowych planach w dziedzinie energii i klimatu przedłożonych Komisji zgodnie z art. 14 rozporządzenia (UE) 2018/1999.

Ramy metodologii porównawczej określa się zgodnie z załącznikiem VII i wprowadzają one rozróżnienie pomiędzy budynkami nowymi i istniejącymi oraz różnymi kategoriami budynków.

2.  Państwa członkowskie obliczają optymalny pod względem kosztów poziom wymagań minimalnych dotyczących charakterystyki energetycznej przy użyciu ram metodologii porównawczej określonych zgodnie z ust. 1, z uwzględnieniem współczynnika globalnego ocieplenia w całym cyklu życia, i odpowiednich parametrów, takich jak warunki klimatyczne i praktyczna dostępność infrastruktury energetycznej, oraz porównują wyniki tego obliczenia z obowiązującymi minimalnymi wymaganiami dotyczącymi charakterystyki energetycznej.

▌

2a.  W każdym sprawozdaniu państwa członkowskie należycie uwzględniają w szczególności wpływ zmian cen energii, materiałów budowlanych i kosztów pracy w porównaniu z poprzednim sprawozdaniem, w celu dostosowania w stosownych przypadkach poziomów optymalnych pod względem kosztów. Państwa członkowskie korygują swoje obliczenia o wszelkie różnice między rzeczywistymi cenami rynkowymi a tymczasowymi regulacjami cenowymi i środkami bezpośredniego wsparcia dochodów oraz zapewniają stosowanie w swoich obliczeniach trzyletnich średnich zarówno cen energii z lat poprzednich, jak i oczekiwanych przyszłych cen.

3.  Jeżeli wynik przeprowadzonego zgodnie z ust. 2 porównania wskazuje, że minimalne obowiązujące wymagania dotyczące charakterystyki energetycznej są o ponad 15 % mniej efektywne energetycznie niż optymalny pod względem kosztów poziom wymagań minimalnych dotyczących charakterystyki energetycznej, zainteresowane państwo członkowskie dostosowuje obowiązujące minimalne wymagania dotyczące charakterystyki energetycznej w ciągu 12 miesięcy od udostępnienia wyników tego porównania.

4.  Komisja publikuje sprawozdanie na temat postępów państw członkowskich na drodze do osiągnięcia optymalnych pod względem kosztów poziomów minimalnych wymagań dotyczących charakterystyki energetycznej. Państwa członkowskie składają sprawozdania Komisji i korzystają z szablonu zawartego w załączniku III do rozporządzenia delegowanego Komisji (UE) nr 244/2012(30).

Artykuł 7

Nowe budynki

1.  Państwa członkowskie zapewniają, aby nowe budynki były budynkami bezemisyjnymi zgodnie z załącznikiem III według następującego harmonogramu:

a)  od 1 stycznia 2026 r. – nowe budynki zajmowane, eksploatowane lub będące własnością organów publicznych; oraz

b)  od 1 stycznia 2028 r. – wszystkie nowe budynki.

Do momentu zastosowania wymogów na podstawie akapitu pierwszego państwa członkowskie zapewniają, aby wszystkie nowe budynki były co najmniej budynkami o niemal zerowym zużyciu energii i spełniały minimalne wymagania dotyczące charakterystyki energetycznej określone zgodnie z art. 5.

2.  Państwa członkowskie zapewniają, aby współczynnik globalnego ocieplenia w cyklu życia był obliczany zgodnie z załącznikiem III i ujawniany w świadectwie charakterystyki energetycznej budynku ▌od dnia 1 stycznia 2027 r. w przypadku wszystkich nowych budynków.

2a.  Do 31 grudnia 2025 r. Komisja przyjmie akt delegowany zgodnie z art. 29 w celu uzupełnienia niniejszej dyrektywy przez określenie zharmonizowanych unijnych ram obliczania współczynnika ocieplenia globalnego w cyklu życia, opracowanej w integracyjnym procesie z udziałem zainteresowanych stron, na bazie ram LEVELs i normy EN 15978.

2b.  Do 1 stycznia 2027 r., w celu zapewnienia ograniczenia emisji gazów cieplarnianych, państwa członkowskie publikują plan działania zawierający szczegóły dotyczące wprowadzenia wartości granicznych całkowitego skumulowanego współczynnika globalnego ocieplenia w cyklu życia wszystkich nowych budynków oraz określają cele dla nowych budynków od 2030 r., uwzględniając stopniową tendencję spadkową, a także maksymalne wymagania, szczegółowo określone dla różnych stref klimatycznych i typologii budynków.

Podczas ustalania maksymalnych wartości granicznych łącznego współczynnika globalnego ocieplenia w cyklu życia państwa członkowskie określają odpowiednie poziomy referencyjne na podstawie zgłoszonych danych dla odpowiednich rodzajów budynków, zgodnie z wymogami ustanowionymi w ust. 2.

Komisja wydaje wytyczne, dzieli się informacjami na temat istniejących polityk krajowych i oferuje wsparcie techniczne państwom członkowskim na ich wniosek do celów określenia odpowiednich krajowych wartości referencyjnych.

Te maksymalne wartości graniczne są zgodne z celami Unii dotyczącymi osiągnięcia neutralności klimatycznej.

3.  Komisja jest uprawniona do przyjmowania aktów delegowanych zgodnie z art. 29 jako uzupełnienia niniejszej dyrektywy w celu dostosowania załącznika III do postępu technologicznego i innowacji z myślą o osiągnięciu neutralności klimatycznej, do ustanawiania w załączniku III dostosowanych maksymalnych progów charakterystyki energetycznej budynków poddawanych renowacji, a następnie obniżenia, z uwzględnieniem optymalności kosztów, maksymalnych progów charakterystyki energetycznej budynków bezemisyjnych.

4.  Do dnia ... [24 miesięcy od daty wejścia w życie niniejszej dyrektywy] państwa członkowskie zapewniają, aby nowe budynki miały optymalne poziomy jakości środowiska w pomieszczeniach, w tym jakość powietrza, komfort cieplny, wysoką zdolność do łagodzenia i przystosowania się do zmiany klimatu poprzez m.in. zieloną infrastrukturę, przestrzegały norm bezpieczeństwa przeciwpożarowego i bezpieczeństwa oświetlenia, łagodziły zagrożenia związane z intensywną aktywnością sejsmiczną i traktowały priorytetowo dostępność dla osób z niepełnosprawnościami. Państwa członkowskie zajmują się również problemem usuwania dwutlenku węgla w związku ze składowaniem dwutlenku węgla w budynkach lub na ich powierzchni.

4a.  Państwa członkowskie wprowadzają środki w celu zapewnienia, że stosowanie systemów grzewczych na paliwa kopalne w nowych budynkach nie jest dozwolone od dnia ... [data transpozycji niniejszej dyrektywy]. Hybrydowe systemy grzewcze, kotły certyfikowane do pracy na paliwach odnawialnych i inne systemy techniczne budynku niewykorzystujące wyłącznie paliw kopalnych, które spełniają wymagania określone w art. 11 ust. 1, nie są uznawane za systemy grzewcze wykorzystujące paliwa kopalne do celów niniejszego ustępu.

4b.  Do 1 stycznia 2025 r. Komisja przyjmuje akt delegowany w celu uzupełnienia niniejszej dyrektywy poprzez określenie progów dla nowo wybudowanych budynków bezemisyjnych dla celów załącznika III do niniejszej dyrektywy, w tym opis metodologii obliczeń dla każdego rodzaju budynku i zastosowanego klimatu na podstawie załącznika A kluczowych norm europejskich dotyczących charakterystyki energetycznej budynków zgodnie z załącznikiem I do niniejszej dyrektywy. Państwa członkowskie powiadamiają Komisję o swoich odpowiednich wartościach krajowych, w tym o opisie metodologii obliczeń według typu budynku i zastosowanego klimatu, na podstawie załącznika A kluczowych norm europejskich dotyczących charakterystyki energetycznej budynków zgodnie z załącznikiem I do niniejszej dyrektywy.

Artykuł 7a

Nowy europejski Bauhaus

1.  Państwa członkowskie zapewniają, aby wykonawcy projektów renowacji budynków otrzymali informacje o celach inicjatywy nowego europejskiego Bauhausu i możliwościach udziału w niej, gdy zwracają się oni o poradę, ubiegają się o finansowanie i pozwolenie na budowę.

2.  Państwa członkowskie upoważniają władze lokalne do opracowania specjalnych środków wsparcia dla budynków referencyjnych, o których mowa w załączniku VII, które są wzbogacające kulturowo, zrównoważone i sprzyjają włączeniu społecznemu, zgodnie z inicjatywą nowego europejskiego Bauhausu. Takie środki mogą obejmować programy finansowania wzorcowych renowacji pokazujących, jak poszczególne budynki lub całe dzielnice można przekształcić w budynki i dzielnice bezemisyjne w przystępny cenowo, zrównoważony i sprzyjający włączeniu społecznemu sposób, a jednocześnie zmaksymalizować szersze korzyści dzięki partycypacyjnemu podejściu oddolnemu.

3.  Państwa członkowskie wprowadzają krajowe przemysłowe plany działania w celu zwiększenia dostępności prefabrykowanych elementów budynków do renowacji, nadających się do dostosowania na miejscu i zapewniających różne funkcje, w tym estetykę, izolację, wytwarzanie energii i zieloną infrastrukturę, oraz wspierających różnorodność biologiczną, gospodarowanie wodą, dostępność i mobilność.

Artykuł 8

Budynki istniejące

1.  Państwa członkowskie stosują niezbędne środki celem zapewnienia, aby przy wykonywaniu ważniejszej renowacji budynków charakterystyka energetyczna tego budynku lub jego części poddawanej renowacji została poprawiona tak, aby spełniała minimalne wymagania dotyczące charakterystyki energetycznej określone zgodnie z art. 5, na ile jest to możliwe pod względem technicznym, funkcjonalnym i ekonomicznym.

Wymagania te stosuje się zarówno wobec budynku, jak i modułu budynku poddawanego renowacji jako całość. Dodatkowo lub alternatywnie wymagania można stosować do elementów budynków poddawanych renowacji.

2.  Państwa członkowskie podejmują ponadto konieczne działania, aby zapewnić spełnienie minimalnych wymagań dotyczących charakterystyki energetycznej elementu budynku – na ile jest to możliwe z technicznego, funkcjonalnego i ekonomicznego punktu widzenia – w przypadku gdy element budynku wchodzący w skład przegród zewnętrznych budynku i mający istotny wpływ na charakterystykę energetyczną przegród zewnętrznych jest wymieniany lub modernizowany.

2a.   Państwa członkowskie przyjmują niezbędne środki w celu zapewnienia, że przy modernizacji lub wymianie systemu technicznego budynku, charakterystyka energetyczna systemu jest optymalizowana zgodnie z art. 11.

2b.  Państwa członkowskie zapewniają, aby współczynnik globalnego ocieplenia w cyklu życia części i modułów budynków poddawanych ważniejszym renowacjom był obliczany na podstawie już dostępnych informacji na temat dostarczanych materiałów lub, jeżeli nie jest to technicznie lub ekonomicznie wykonalne, za pomocą wartości referencyjnych.

3.  W odniesieniu do budynków poddawanych ważniejszym renowacjom państwa członkowskie zapewniają zachęty do stosowania wysokoefektywnych systemów alternatywnych, o ile jest to możliwe z technicznego, funkcjonalnego i ekonomicznego punktu widzenia. Państwa członkowskie zapewniają w odniesieniu do budynków poddawanych ważniejszym remontom wdrożenie elementów pasywnego ogrzewania i chłodzenia, zdrowych standardów jakości środowiska w pomieszczeniach, wysoką zdolność do łagodzenia i adaptacji do zmian klimatu poprzez m.in. zieloną infrastrukturę, usuwanie i składowanie dwutlenku węgla, zgodność z normami bezpieczeństwa pożarowego, łagodzenie ryzyka związanego z intensywną aktywnością sejsmiczną oraz usuwanie substancji niebezpiecznych, w tym azbestu. W odniesieniu do budynków poddawanym ważniejszym renowacjom oraz budynków poddawanych renowacji obejmującej wspólnie użytkowane przestrzenie, np. wejścia, klatki schodowe, windy i parkingi, a także pomieszczenia sanitarne, państwa członkowskie zapewniają dostępność dla osób z niepełnosprawnościami.

3a.  Państwa członkowskie zachęcają do stosowania technologii cyfrowych do analizy, symulacji i zarządzania budynkami, w tym w odniesieniu do gruntownych renowacji.

3b.  Państwa członkowskie wprowadzają środki w celu zapewnienia, że stosowanie systemów grzewczych na paliwa kopalne w budynkach poddawanych ważniejszej renowacji, gruntownej renowacji lub renowacji systemu grzewczego nie jest dozwolone od dnia ... [data transpozycji niniejszej dyrektywy]. Hybrydowe systemy grzewcze, kotły certyfikowane do pracy na paliwach odnawialnych i inne systemy techniczne budynku niewykorzystujące wyłącznie paliw kopalnych, które spełniają wymagania określone w art. 11 ust. 1, nie są uznawane za systemy grzewcze wykorzystujące paliwa kopalne do celów niniejszego ustępu.

Państwa członkowskie zapewniają w renowacjach obejmujących zastąpienie systemów technicznych budynku bazujących na paliwach kopalnych priorytetowe potraktowanie gospodarstw domowych będących w trudnej sytuacji i osób mieszkających w mieszkaniach socjalnych.

3c.   Do 1 stycznia 2027 r. państwa członkowskie przyjmują szczególne środki administracyjne i finansowe w celu zachęcenia do przeprowadzenia gruntownej renowacji budynków o najgorszej charakterystyce energetycznej oraz budynków wielorodzinnych.

Artykuł 9

Minimalne normy charakterystyki energetycznej

1.  Państwa członkowskie zapewniają, aby wszystkie budynki spełniały minimalne standardy charakterystyki energetycznej, zaczynając od budynków o najgorszej charakterystyce energetycznej.

1a.  Państwa członkowskie zapewniają, aby:

a)  budynki i moduły budynków, będące własnością instytucji publicznych, w tym instytucji, urzędów, organów i agencji unijnych oraz wynajmowane przez te instytucje po dniu ... [data wejścia w życie niniejszej dyrektywy], osiągnęły najpóźniej:

(i)  od dnia 1 stycznia 2027 r. – co najmniej klasę charakterystyki energetycznej E; oraz [Popr. 20 odpowiednia część]

(ii)  od dnia 1 stycznia 2030 r. – co najmniej klasę charakterystyki energetycznej D;

b)  budynki niemieszkalne i moduły budynków, inne niż te, o których mowa w lit. a), osiągnęły najpóźniej:

(i)  od dnia 1 stycznia 2027 r. co najmniej klasę charakterystyki energetycznej E; oraz

(ii)  od dnia 1 stycznia 2030 r. – co najmniej klasę charakterystyki energetycznej D;

c)  budynki mieszkalne i moduły budynków osiągnęły najpóźniej:

(i)  od dnia 1 stycznia 2030 r. – co najmniej klasę charakterystyki energetycznej E; oraz

(ii)  od dnia 1 stycznia 2033 r. – co najmniej klasę charakterystyki energetycznej D.

W planie działania, o którym mowa w art. 3 ust. 1 lit. b), państwa członkowskie określają liniową trajektorię stopniowego osiągania wyższych klas charakterystyki energetycznej dla budynków, o których mowa w niniejszym ustępie ▌, do 2040 r. i 2050 r., zgodnie ze ścieżką transformacji krajowych zasobów budowlanych w budynki bezemisyjne i osiągnięcia celu neutralności klimatycznej.

1b.  Państwa członkowskie mogą zwolnić publiczne mieszkania socjalne z obowiązku, o którym mowa w ust. 1a lit. a), jeżeli takie renowacje nie są neutralne pod względem kosztów lub spowodowałyby wzrost czynszu dla osób mieszkających w mieszkaniach socjalnych w stopniu przewyższającym oszczędności ekonomiczne na rachunku za energię. [Popr. 35]

1c.  Komisja może zdecydować, na uzasadniony wniosek państwa członkowskiego zawarty w krajowym planie renowacji budynków lub jego późniejszej zmianie, o zezwoleniu państwu członkowskiemu na dostosowanie minimalnych standardów charakterystyki energetycznej dla budynków mieszkalnych i modułów budynków, o których mowa w ust. 1a lit. c), dla konkretnych części lub konkretnych podsegmentów ich zasobów budowlanych, ze względu na wykonalność ekonomiczną i techniczną oraz dostępność wykwalifikowanej siły roboczej. Państwa członkowskie, które zamierzają dostosować swoje minimalne normy dotyczące charakterystyki energetycznej, powiadamiają Komisję o planowanych środkach i liniowej poprawie charakterystyki energetycznej oraz składają sprawozdanie z postępów w osiąganiu równoważnej poprawy charakterystyki w budynkach mieszkalnych w ramach sprawozdań dotyczących zintegrowanych krajowych sprawozdań z postępów w dziedzinie energii i klimatu, o których mowa w art. 3 ust. 8. Państwa członkowskie nie zwalniają nieproporcjonalnie mieszkań czynszowych w porównaniu z innymi segmentami budynków przy stosowaniu jakichkolwiek dostosowań minimalnych norm charakterystyki energetycznej. [Popr. 36]

1d.  Dostosowanie minimalnych norm charakterystyki energetycznej, o których mowa w ust. 1b i 1c, ma zastosowanie do maksymalnie 22 % całkowitej liczby budynków mieszkalnych, o których mowa w ust. 1a lit. c), i nie ma zastosowania po dniu 1 stycznia 2037 r. [Popr. 37]

2.  Oprócz minimalnych norm charakterystyki energetycznej ustanowionych na podstawie ust. 1 każde państwo członkowskie ustanawia minimalne normy charakterystyki energetycznej na potrzeby renowacji wszystkich innych istniejących budynków.

Minimalne normy charakterystyki energetycznej ▌opracowuje się z myślą o krajowym planie działania i celach na lata ▌2040 i 2050 zawartych w planie renowacji budynków państwa członkowskiego oraz o transformacji krajowych zasobów budowlanych w budynki bezemisyjne do 2050 r.

3.  Zgodnie z art. 15 państwa członkowskie działają na rzecz przestrzegania minimalnych norm charakterystyki energetycznej z zastosowaniem wszystkich następujących środków:

a)  zapewnienie odpowiednich środków finansowych, w tym dotacji, w szczególności skierowanych do gospodarstw domowych znajdujących się w trudnej sytuacji, gospodarstw domowych o średnich dochodach oraz osób ▌mieszkających w lokalach socjalnych, zgodnie z art. 22 dyrektywy (UE).../... [wersja przekształcona dyrektywy w sprawie efektywności energetycznej];

b)  udzielanie pomocy technicznej, obejmującej usługi informacyjne, wsparcie administracyjne i zintegrowane usługi renowacji za pośrednictwem punktów kompleksowej obsługi, ze szczególnym uwzględnieniem gospodarstw domowych znajdujących się w trudnej sytuacji oraz osób mieszkających w lokalach socjalnych, zgodnie z art. 22 dyrektywy (UE).../... [wersja przekształcona dyrektywy w sprawie efektywności energetycznej]; [Popr. 39]

c)  opracowywanie zintegrowanych publicznych i prywatnych planów finansowania, które zapewniają zachęty do przeprowadzania gruntownych i stopniowych gruntownych renowacji; [Popr. 40]

d)  usuwanie barier pozagospodarczych, w tym rozdziału zachęt; ▌

e)  monitorowanie skutków społecznych, w szczególności w przypadku gospodarstw domowych znajdujących się w najtrudniejszej sytuacji; [Popr. 42]

ea)   ustanowienie ram dla zapewnienia wystarczającej i wykwalifikowanej siły roboczej, aby umożliwić terminowe wdrożenie minimalnych norm charakterystyki energetycznej zgodnie z krajowymi planami renowacji budynków, w tym za pomocą strategii ułatwiającej kształcenie zawodowe młodych ludzi i przekwalifikowanie pracowników oraz tworzenie bardziej atrakcyjnych możliwości zatrudnienia. [Popr. 41]

4.  Jeżeli budynek jest poddawany renowacji w celu spełnienia minimalnej normy charakterystyki energetycznej, państwa członkowskie zapewniają zgodność z wymaganiami minimalnymi dotyczącymi charakterystyki energetycznej elementów budynków na podstawie art. 5 oraz, w przypadku ważniejszej renowacji, z minimalnymi wymaganiami dotyczącymi charakterystyki energetycznej istniejących budynków na podstawie art. 8.

4a.   Państwa członkowskie promują magazynowanie energii na potrzeby energii odnawialnej, aby umożliwić konsumpcję własną energii odnawialnej i zmniejszyć zmienność, a także promują i zapewniają zachęty do opłacalnej i wczesnej wymiany grzejników oraz wszelkiej koniecznej optymalizacji powiązanych systemów technicznych budynku. [Popr. 43]

5.  Państwa członkowskie mogą podjąć decyzję o niestosowaniu minimalnych norm charakterystyki energetycznej, o których mowa w ust. 1 i 2, do następujących kategorii budynków:

a)  urzędowo chronionych jako część wyznaczonego środowiska lub z powodu ich szczególnych wartości architektonicznych lub historycznych lub innych budynków zabytkowych, wymagających należytej ochrony, o ile zgodność z tymi normami zmieniłaby w sposób niedopuszczalny ich charakter lub wygląd, lub jeżeli ich renowacja nie jest wykonalna ze względów technicznych lub ekonomicznych wykonalne; [Popr. 29/rev]

b)  używanych jako miejsca kultu i do działalności religijnej;

c)  tymczasowych o okresie użytkowania dwóch lat lub krótszym, obiektów przemysłowych, warsztatów, magazynów i niemieszkalnych infrastrukturalnych stacji dostawczych, takich jak stacje transformatorowe, podstacje, stacje regulacji ciśnienia, budynki kolejowe oraz budynki usługowe o bardzo niskim zapotrzebowaniu na energię oraz na ogrzewanie i chłodzenie, a także rolniczych budynków niemieszkalnych używanych przez sektor objęty krajowym porozumieniem sektorowym w sprawie charakterystyki energetycznej; [Popr. 44]

d)  mieszkalnych użytkowanych lub przeznaczonych do użytkowania przez mniej niż cztery miesiące w roku albo, alternatywnie, w ograniczonym czasie w trakcie roku przy spodziewanym zużyciu energii poniżej 25 % prognozowanego rocznego zużycia;

e)  wolnostojących o całkowitej powierzchni użytkowej mniejszej niż 50 m2.

6.  Państwa członkowskie stosują środki niezbędne do wprowadzenia minimalnych norm charakterystyki energetycznej, o których mowa w ust. 1 i 2, w tym odpowiednie mechanizmy monitorowania. Państwa członkowskie zapewniają odpowiednie ramy wsparcia finansowego i zabezpieczenia społeczne zgodnie z art. 15 w celu spełnienia minimalnych norm charakterystyki energetycznej.

Środki przewidziane w ramach wsparcia finansowego muszą być wystarczające, skuteczne, przejrzyste i niedyskryminujące, wspierać realizację znaczącej poprawy charakterystyki energetycznej budynków, w przypadku gdy poprawa nie jest z innych względów ekonomicznie wykonalna, oraz obejmować ukierunkowane środki wsparcia gospodarstw domowych znajdujących się w trudnej sytuacji. Środki te mogą obejmować ustanowienie funduszu renowacji charakterystyki energetycznej, który będzie stanowił dźwignię dla zwiększenia prywatnych i publicznych inwestycji w projekty poprawiające charakterystykę energetyczną budynków, w tym efektywność energetyczną i energię ze źródeł odnawialnych w budynkach lub elementach budynków.

W stosownych przypadkach Komisja, w ramach wieloletnich ram finansowych na lata 2028–2034, przedstawia wnioski ustawodawcze mające na celu wzmocnienie istniejących i zaproponowanie dodatkowych unijnych instrumentów finansowych w celu wsparcia wdrażania niniejszej dyrektywy. [Popr. 22 odpowiednia część 2]

6a.   Do 31 grudnia 2027 r., a następnie co dwa lata, Komisja przedkłada Parlamentowi Europejskiemu i Radzie sprawozdanie z postępów w zakresie poprawy efektywności energetycznej i charakterystyki energetycznej budynków. W sprawozdaniu tym w szczególności monitoruje ona i ocenia skuteczność istniejących środków finansowych oraz przedstawia dodatkowe narzędzia ułatwiające sprawiedliwą transformację, w tym odpowiednie środki finansowe, na szczeblu Unii, państwa członkowskiego lub lokalnym, aby zapewnić sprawiedliwą transformację i złagodzić wszelkie negatywne skutki społeczno-gospodarcze, w szczególności w najbardziej dotkniętych regionach i społecznościach. [Popr. 54]

Artykuł 9a

Energia słoneczna w budynkach

1.  Do dnia ... [24 miesięcy od daty wejścia w życie niniejszej dyrektywy] państwa członkowskie zapewniają, aby wszystkie nowe budynki były projektowane w taki sposób, aby zoptymalizować ich potencjał wytwarzania energii słonecznej na podstawie napromieniowania słonecznego obiektu i umożliwić późniejszą opłacalną instalację technologii energii słonecznej.

2.  Państwa członkowskie zachęcają, za pomocą środków informacyjnych i usprawnionych systemów wydawania pozwoleń, do instalowania odpowiednich instalacji wykorzystujących energię słoneczną we wszystkich budynkach poddawanych ważniejszej renowacji lub gruntownej renowacji w połączeniu z renowacją przegród zewnętrznych budynku, wymianą systemów technicznych budynku oraz instalacją urządzeń do magazynowania energii elektrycznej, infrastruktury ładowania pojazdów elektrycznych, technologii pomp ciepła oraz systemów automatyki i sterowania budynków.

3.  Państwa członkowskie zapewniają instalowanie odpowiednich instalacji wykorzystujących energię słoneczną, jeżeli jest to odpowiednie pod względem technicznym oraz wykonalne z funkcjonalnego i ekonomicznego punktu widzenia, w następujący sposób:

a)  do dnia ... [24 miesięcy od daty wejścia w życie niniejszej dyrektywy] – na wszystkich nowych budynkach publicznych i nowych budynkach niemieszkalnych;

b)  do dnia 31 grudnia 2026 r. – na wszystkich istniejących budynkach publicznych i budynkach niemieszkalnych;

c)  do dnia 31 grudnia 2028 r. – na wszystkich istniejących budynkach mieszkalnych i zadaszonych parkingach;

d)  do dnia 31 grudnia 2032 r. – na wszystkich budynkach poddawanych ważniejszym renowacjom.

4.  Państwa członkowskie ustanawiają na szczeblu krajowym – i podają do wiadomości publicznej – kryteria wdrożenia w praktyce terminów określonych w ust. 3 oraz ewentualnych zwolnień dla określonych rodzajów budynków, zgodnie z ocenionym potencjałem technicznym i ekonomicznym instalacji wykorzystujących energię słoneczną oraz charakterystyką budynków objętych tymi obowiązkami.

5.  Instalowanie odpowiednich instalacji wykorzystujących energię słoneczną na wszystkich nowych budynkach mieszkalnych i zadaszonych parkingach oraz na wszystkich budynkach poddawanych ważniejszym renowacjom, jak określono w ust. 3 lit. c) i d), łączy się w stosownych przypadkach z izolacją poddaszy i dachów, z uwzględnieniem funkcjonowania budynku. Instalowanie odpowiednich instalacji wykorzystujących energię słoneczną, jak określono w ust. 3, łączy się z procesem wydawania pozwoleń na instalację urządzeń do produkcji energii słonecznej w sztucznych konstrukcjach, określonym w art. 16c dyrektywy (UE) 2018/2001 (zmieniona dyrektywa w sprawie odnawialnych źródeł energii zgodnie z wnioskiem COM(2022)0222). W przypadku instalacji słonecznych o mocy poniżej 50 kW państwa członkowskie dopuszczają procedurę zwykłego powiadomienia przewidzianą w art. 17 dyrektywy (UE) 2018/2001.

6.  Państwa członkowskie określają w swoich krajowych planach renowacji budynków ścieżkę ze wskazanymi celami liczbowymi dotyczącymi krajowego wkładu we wdrażanie energii słonecznej i pomp ciepła w budynkach.

7.  Państwa członkowskie zapewniają w swoich ramach regulacyjnych niezbędne zdolności administracyjne, techniczne i finansowe oraz zachęty do wdrażania energii słonecznej w budynkach, w tym w połączeniu z systemami technicznymi budynku takimi jak baterie do użytku domowego, pompy ciepła na potrzeby konsumpcji własnej lub wielkoskalowych pomp ciepła rozprowadzających ciepło w systemach ciepłowniczych. Państwa członkowskie zapewniają równe warunki regulacyjne dla wszystkich technologii energii słonecznej i grzewczych.

8.  Państwa członkowskie zapewniają, by przedstawiciele krajowych organów regulacyjnych, operatorów systemów dystrybucyjnych, społeczności energetycznych działających w zakresie energii ze źródeł odnawialnych, organizacji konsumenckich, dostawców usług magazynowania i innych zainteresowanych stron ocenili potrzebę wprowadzenia dodatkowych środków dotyczących systemu dystrybucyjnego, by osiągnąć cele niniejszego artykułu. Ocena ta obejmuje wymagane przyłączenie i zamówienia na elastyczne rozproszone wytwarzanie energii zgodnie z przepisami rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2019/943(31) i dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2019/944(32), zwłaszcza z uwzględnieniem zapewnienia równych warunków działania i uczciwego wynagrodzenia aktywnych odbiorców i społeczności energetycznych.

9.  Państwa członkowskie zachęcają do wprowadzania środków, które zapewniają bezpieczeństwo przeciwpożarowe instalacji wykorzystujących energię słoneczną w budynkach, w tym w połączeniu z systemami technicznymi budynku takimi jak baterie do użytku domowego lub pompy ciepła na potrzeby konsumpcji własnej.

Artykuł 10

Paszport renowacji

1.  Do dnia 31 grudnia 2023 r. Komisja przyjmuje akty delegowane zgodnie z art. 29 uzupełniające niniejszą dyrektywę poprzez ustanowienie wspólnych europejskich ram dla paszportów renowacji, na podstawie kryteriów określonych w ust. 3 niniejszego artykułu.

2.  Do dnia 31 grudnia 2024 r. państwa członkowskie wprowadzają system paszportów renowacji wdrażający wspólne ramy ustanowione zgodnie z ust. 1.

2a.   Państwa członkowskie zapewniają, aby paszporty renowacji były wspierane finansowo w ramach krajowych planów renowacji budynków, a tak aby nie tworzyć barier, w szczególności dla właścicieli domów, którzy posiadają jedynie lokal mieszkalny, w którym mieszkają. Państwa członkowskie zapewniają, aby paszporty renowacji budynków były udostępniane z należytym wsparciem finansowym dla gospodarstw domowych znajdujących się w trudnej sytuacji, które chcą dokonać renowacji swoich budynków w całości lub w części.

3.  Paszport renowacji spełnia wszystkie następujące wymagania:

a)  jest wystawiany przez wykwalifikowanego i certyfikowanego eksperta po przeprowadzeniu kontroli na miejscu, w formacie cyfrowym i w formie nadającej się do wydrukowania;

b)  zawiera całościowy plan renowacji wskazujący maksymalną liczbę etapów renowacji opartych na sobie nawzajem zgodnie z zasadą „efektywność energetyczna przede wszystkim”, aby osiągnąć gruntowną renowację zgodnie z celem, jakim jest transformacja budynku w budynek bezemisyjny najpóźniej do 2050 r., określający sposób osiągnięcia minimalnych norm charakterystyki energetycznej oraz środki mające na celu ograniczenie emisji gazów cieplarnianych w całym cyklu życia w procesie renowacji;

c)  określa oczekiwane korzyści pod względem oszczędności energii, oszczędności na rachunkach za energię i redukcji emisji gazów cieplarnianych w całym cyklu życia, ze wskazaniem etapów renowacji, które mają doprowadzić do odpowiednich ulepszeń;

ca)   zawiera informacje na temat potencjalnego przyłączenia do efektywnego systemu ciepłowniczego, udziału indywidualnego lub zbiorowego wytwarzania energii ze źródeł odnawialnych oraz konsumpcji własnej energii ze źródeł odnawialnych;

cb)   zawiera informacje na temat zakresu szacowanych kosztów dla każdego zalecanego etapu renowacji, a także szacowanych kosztów jednoetapowej gruntownej renowacji jako scenariusz odniesienia;

cc)   obejmuje zestawienie podstawowych materiałów, informacje na temat obiegu zamkniętego wyrobów budowlanych, a także szerszych korzyści związanych ze zdrowiem, komfortem, jakością środowiska w pomieszczeniach, bezpieczeństwem, takim jak bezpieczeństwo pożarowe, elektryczne i sejsmiczne, oraz większych zdolności przystosowawczych budynku do zmiany klimatu;

d)  zawiera informacje na temat możliwości wsparcia finansowego i technicznego oraz aktualne dane kontaktowe najbliższego punktu kompleksowej obsługi ustanowionego zgodnie z art. 15a;

da)  zawiera informacje na temat wszelkich ważniejszych renowacji budynku, o których mowa w art. 8 ust. 1, oraz każdej modernizacji lub wymiany elementów budynku, która stanowią część przegród zewnętrznych budynku i ma znaczący wpływ na charakterystykę energetyczną przegród zewnętrznych, o której mowa w art. 8 ust. 2.

Paszport renowacji może zawierać dodatkowe informacje, uwzględniające skład gospodarstwa domowego i wszelkie planowane renowacje, w tym renowacje niezwiązane z energią, zgodnie z prawem krajowym i praktyką krajową.

3a.   Państwa członkowskie ułatwiają włączanie paszportów renowacji do cyfrowych dzienników budynku zawierających informacje techniczne i prawne wraz z podstawowymi danymi dla właścicieli nieruchomości na potrzeby planowania i przeprowadzania gruntownych i stopniowych gruntownych renowacji.

Artykuł 11

Systemy techniczne budynku

1.  Do celów optymalizacji zużycia energii w systemach technicznych budynku państwa członkowskie określają wymagania z wykorzystaniem technologii oszczędności energii dotyczące ogólnej charakterystyki energetycznej systemów, odpowiedniej instalacji i właściwego zwymiarowania, regulacji i kontroli systemów technicznych oraz, w stosownych przypadkach, systemów równowagi hydraulicznej zainstalowanych w nowych lub istniejących budynkach. Ustanawiając wymagania, państwa członkowskie uwzględniają warunki projektowe oraz typowe lub przeciętne warunki eksploatacji oraz zapewniają wykorzystanie urządzeń spełniających kryteria najwyższych dostępnych klas efektywności energetycznej zgodnie z odpowiednimi aktami prawnymi Unii dotyczącymi etykietowania energetycznego, z uwzględnieniem efektywności systemu i zasady „efektywność energetyczna przede wszystkim”.

Ustala się wymagania systemowe dla nowych, wymienianych i modernizowanych systemów technicznych budynku; wymagania te stosuje się, jeśli jest to możliwe z technicznego, funkcjonalnego i ekonomicznego punktu widzenia.

Państwa członkowskie ustanawiają wymagania dotyczące emisji gazów cieplarnianych lub rodzaju paliwa wykorzystywanego przez źródła ciepła, pod warunkiem że takie wymagania są neutralne technologicznie i zgodne z celem, jakim jest stopniowe wycofywanie paliw kopalnych z ogrzewania i chłodzenia. Państwa członkowskie zapewniają, aby wymagania, które ustanawiają dla systemów technicznych budynku, osiągnęły co najmniej aktualny poziom optymalny pod względem kosztów i uwzględniają odpowiednie normy optymalizacji ekonomicznej i środowiskowej dotyczące zwymiarowania.

Państwa członkowskie zapewniają, by wymiana przestarzałych i niewydajnych systemów technicznych budynku, w przypadku, gdy jest to wykonalne z technicznego i ekonomicznego punktu widzenia, stanowiła część etapów opisanych w paszporcie renowacji, zgodnie z zasadą „efektywność energetyczna przede wszystkim”.

2.  Państwa członkowskie wymagają, aby nowe budynki ▌były wyposażone w samoregulujące się urządzenia, które regulują temperaturę oddzielnie w poszczególnych pomieszczeniach, lub, w uzasadnionych przypadkach, w wyznaczonej strefie ogrzewanej lub chłodzonej modułu budynku oraz, w stosownych przypadkach, w systemy równowagi hydraulicznej. W istniejących budynkach instalacja takich urządzeń samoregulujących oraz, w stosownych przypadkach, systemów równowagi hydraulicznej, wymagana jest w przypadku wymiany źródeł ciepła lub chłodu, jeżeli jest to możliwe z technicznego i ekonomicznego punktu widzenia.

3.  Państwa członkowskie wymagają instalacji urządzeń pomiarowych i kontrolnych do monitorowania i regulacji jakości środowiska na poziomie odpowiedniego modułu oraz, jeżeli jest to wykonalne z technicznego i ekonomicznego punktu widzenia, w następujących budynkach:

a)  budynkach bezemisyjnych;

b)  nowych budynkach;

c)   istniejących budynkach poddawanych ważniejszej renowacji;

d)  budynkach niemieszkalnych o znamionowej mocy użytecznej dla systemów ogrzewania, systemów chłodzenia lub połączonych systemów ogrzewania i chłodzenia pomieszczeń powyżej 70 kW;

e)  budynkach publicznych i budynkach, w których świadczy się usługi społeczne w interesie ogólnym, takie jak edukacja, opieka zdrowotna i pomoc społeczna.

Rozważając wykonalność ekonomiczną instalacji, o której mowa w akapicie pierwszym, państwa członkowskie uwzględniają również jej wymierne korzyści dla zdrowia.

Państwa członkowskie zapewniają interoperacyjność danych dotyczących jakości środowiska w pomieszczeniach oraz innych istotnych danych gromadzonych za pomocą urządzeń pomiarowych i kontrolnych z cyfrowymi dziennikami budynków na podstawie art. 19 ust. 6 oraz zgodnie z unijnymi i krajowymi przepisami o ochronie danych.

4.  Państwa członkowskie zapewniają, aby w przypadku gdy system techniczny budynku jest instalowany lub zmieniany, ▌ogólna charakterystyka energetyczna i, w stosownych przypadkach, współczynnik globalnego ocieplenia w cyklu życia całego ▌systemu były doskonalone i – w stosownych przypadkach – potwierdzane danymi na temat charakterystyki użytkowej. Wyniki oceny są dokumentowane w cyfrowym dzienniku budynku i przekazywane właścicielowi i najemcy budynku, tak aby ocena była dostępna i mogła zostać wykorzystana na potrzeby weryfikacji zgodności z minimalnymi wymaganiami określonymi na podstawie ust. 1 oraz na potrzeby wydawania świadectw charakterystyki energetycznej.

Państwa członkowskie mogą przyjąć nowe zachęty i finansowanie, aby zachęcić do przejścia z systemów ogrzewania i chłodzenia zasilanych paliwami kopalnymi na systemy oparte na paliwach niekopalnych, czemu towarzyszyć będą inwestycje w mieszkalnictwo poprawiające efektywność energetyczną.

4a.   Państwa członkowskie ustanawiają wymagania, które mają zapewnić, jeżeli jest to możliwe z technicznego i ekonomicznego punktu widzenia, by budynki niemieszkalne zostały wyposażone w systemy automatyki i sterowania budynków, w następujący sposób:

a)  do dnia 31 grudnia 2024 r. – budynki niemieszkalne o znamionowej mocy użytecznej dla systemów ogrzewania, systemów chłodzenia lub połączonych systemów ogrzewania i chłodzenia pomieszczeń powyżej 290 kW;

b)  do dnia 31 grudnia 2029 r. – budynki niemieszkalne o znamionowej mocy użytecznej dla systemów ogrzewania, systemów chłodzenia lub połączonych systemów ogrzewania i chłodzenia pomieszczeń powyżej 70 kW;

Państwa członkowskie określają jasne parametry służące ustaleniu wykonalności ekonomicznej wyposażenia budynków niemieszkalnych w systemy automatyki i sterowania budynków.

4b.  Systemy automatyki i sterowania budynków, o których mowa w ust. 4a, umożliwiają:

a)  ciągłe monitorowanie, rejestrowanie, analizowanie i dostosowywanie zużycia energii;

b)  analizę porównawczą efektywności energetycznej budynku, wykrywanie utraty efektywności systemów technicznych budynku oraz informowanie osoby odpowiedzialnej za obiekty lub zarządzanie infrastrukturą techniczną budynku o możliwościach poprawy efektywności energetycznej;

c)  komunikację z połączonymi systemami technicznymi budynku i innymi urządzeniami w budynku, a także interoperacyjność z systemami technicznymi budynku w zakresie różnych rodzajów technologii zastrzeżonych, urządzeń i producentów;

d)  skuteczne monitorowanie jakości środowiska w pomieszczeniach, aby zapewnić zdrowie i bezpieczeństwo użytkowników;

4c.   Państwa członkowskie ustanawiają wymagania w celu zapewnienia, o ile jest to wykonalne pod względem technicznym i ekonomicznym, aby od dnia 1 stycznia 2025 r. nowe budynki mieszkalne i budynki mieszkalne poddawane ważniejszym renowacjom z systemami ogrzewania, systemami chłodzenia lub połączonymi systemami ogrzewania pomieszczeń, chłodzenia i wentylacji o znamionowej mocy użytecznej powyżej 70 kW były wyposażone w:

a)  funkcję obejmującą system ciągłego monitorowania elektronicznego w budynku na odpowiednim poziomie budynku lub modułu dokonujący pomiarów sprawności systemów i informujący właścicieli lub zarządców budynków, gdy następuje istotna zmiana i gdy potrzebne jest serwisowanie systemu;

b)  skuteczne funkcje sterowania i równoważenia w celu zapewnienia optymalnego wytwarzania, dystrybucji, magazynowania i wykorzystywania energii;

c)  elastyczność po stronie popytu;

d)  skuteczny system monitorowania jakości środowiska w pomieszczeniach, aby zapewnić zdrowie i bezpieczeństwo mieszkańców.

4d.  Oprócz wymogów określonych w ust. 4c budynki mieszkalne o powierzchni użytkowej większej niż 1 000 m² są również wyposażone w funkcje umożliwiające obie następujące czynności:

a)  analizę porównawczą efektywności energetycznej budynku, wykrywanie utraty efektywności systemów technicznych budynku oraz informowanie osoby odpowiedzialnej za obiekty lub zarządzanie infrastrukturą techniczną budynku o możliwościach poprawy efektywności energetycznej;

b)  komunikację z połączonymi systemami technicznymi budynku i innymi urządzeniami w budynku, a także interoperacyjność z systemami technicznymi budynku w zakresie różnych rodzajów technologii zastrzeżonych, urządzeń i producentów.

4e.  Państwa członkowskie wymagają, aby tam, gdzie jest to technicznie i ekonomicznie wykonalne, budynki niemieszkalne były wyposażone w automatyczne urządzenia sterujące oświetleniem. Automatyczne urządzenia sterujące oświetleniem umożliwiają wszystkie poniższe czynności:

a)   strefową kontrolę zajętości dla oświetlenia wewnętrznego z automatycznym wykrywaniem;

b)   strefowe automatyczne ściemnianie mocy oświetlenia w zależności od natężenia światła dziennego w ciągu dnia;

c)   ciągłe monitorowanie, logowanie i wykrywanie usterek;

d)   sterowanie przez użytkownika końcowego;

e)   komunikację z odpowiednimi podłączonymi systemami technicznymi wewnątrz budynku.

Artykuł 11a

Jakość środowiska w pomieszczeniach

1.  Państwa członkowskie ustalają wymogi dla wdrożenia odpowiednich norm jakości środowiska w pomieszczeniach w celu utrzymania zdrowych warunków klimatycznych w pomieszczeniach.

2.  Do dnia... [24 miesiące od daty wejścia w życie niniejszej dyrektywy ] państwa członkowskie określają wymogi zgodnie z mierzalnymi wskaźnikami opartymi na tych określonych w ramach LEVELs.

Wskaźniki jakości środowiska w pomieszczeniach mierzy się wewnątrz budynku i obejmują one co najmniej:

a)  poziom dwutlenku węgla;

b)  temperaturę i komfort cieplny;

c)  wilgotność względną;

d)  poziom oświetlenia światłem dziennym lub odpowiednie poziomy natężenia światła dziennego;

e)  szybkość wentylacji wyrażonej w liczbie wymian powietrza na godzinę;

f)  komfort akustyczny wewnątrz pomieszczeń, na przykład kontrolę czasu pogłosu i poziomu hałasu w tle oraz zrozumiałości mowy.

Pył zawieszony pochodzący z emisji ze źródeł wewnętrznych i docelowe dopuszczalne wartości zanieczyszczeń ze źródeł wewnętrznych w odniesieniu do lotnych związków organicznych sklasyfikowanych jako rakotwórcze, mutagenne lub toksyczne zgodnie z rozporządzeniem (WE) nr 1272/20081(33), w tym formaldehydu, zgłasza się na podstawie dostępnych danych na poziomie produktu lub bezpośredniego pomiaru odpowiednich źródeł w odniesieniu do środowiska w pomieszczeniach budynku, jeżeli są one dostępne.

3.  Komisja jest uprawniona do przyjęcia aktów delegowanych zgodnie z art. 29 w celu uzupełnienia niniejszej dyrektywy przez ustanowienie ram metodycznych dla obliczania norm jakości środowiska w pomieszczeniach.

4.  Państwa członkowskie dopilnowują, aby budynki, które przejdą ważniejszą renowację, spełniały minimalne normy jakości środowiska w pomieszczeniach.

Artykuł 12

Infrastruktura na potrzeby mobilności zgodnej z zasadami zrównoważonego rozwoju

1.  W odniesieniu do nowych budynków niemieszkalnych i budynków niemieszkalnych poddawanych ważniejszym renowacjom, jeżeli renowacja ta obejmuje parking lub instalacje elektryczne budynku, mających więcej niż pięć miejsc parkingowych, gdzie parking znajduje się wewnątrz budynku, fizycznie przylega do budynku lub jest z nim wyraźne połączony, państwa członkowskie zapewniają instalację:

a)  ▌co najmniej jednego punktu ładowania na każde pięć miejsc parkingowych;

b)  ▌wbudowanego okablowania dla każdego miejsca parkingowego, aby umożliwić na późniejszym etapie instalację punktów ładowania pojazdów elektrycznych, rowerów ze wspomaganiem elektrycznym i innych typów pojazdów kategorii L; oraz

c)   ▌miejsca parkingowe dla rowerów stanowiące co najmniej 15 % całkowitej pojemności użytkowej budynków niemieszkalnych, z uwzględnieniem miejsca potrzebnego również na rowery o większych wymiarach niż rowery standardowe.

Państwa członkowskie zapewniają, aby wbudowane okablowanie było zwymiarowane w taki sposób, aby umożliwić jednoczesne i efektywne korzystanie z przewidywanej liczby punktów ładowania, i wspierać, w stosownych przypadkach, instalację systemu zarządzania obciążeniem lub ładowaniem, w zakresie, w jakim jest to wykonalne pod względem technicznym i ekonomicznym.

Na zasadzie odstępstwa od akapitu pierwszego lit. a) w przypadku nowych budynków biurowych i budynków biurowych poddawanych ważniejszym renowacjom, mających więcej niż pięć miejsc parkingowych, państwa członkowskie zapewniają instalację co najmniej jednego punktu ładowania na każde dwa miejsca parkingowe.

2.  Jeśli chodzi o wszystkie budynki niemieszkalne, w których jest więcej niż 20 miejsc parkingowych oraz, jeżeli jest to wykonalne pod względem technicznym i ekonomicznym, więcej niż 10 miejsc parkingowych, państwa członkowskie zapewniają instalację, najpóźniej do dnia 1 stycznia 2027 r., co najmniej jednego punktu ładowania na każde dziesięć miejsc parkingowych, oraz jedno miejsce parkingowe dla rowerów odpowiadające co najmniej 15 % całkowitej pojemności użytkowej budynku i posiadające miejsce potrzebne również na rowery o większych wymiarach niż rowery standardowe. W przypadku budynków będących własnością organów publicznych lub przez nie zajmowanych, do dnia 1 stycznia 2033 r. państwa członkowskie zapewniają wbudowane okablowanie dla co najmniej jednego na dwa miejsca parkingowe.

3.  Państwa członkowskie mogą, pod warunkiem dokonania oceny przez władze lokalne, uwzględniając specyfikę lokalną, w tym warunki demograficzne, geograficzne i klimatyczne, dostosować wymagania dotyczące liczby miejsc parkingowych dla rowerów zgodnie z ust. 1 i 2 dla określonych kategorii budynków niemieszkalnych ▌.

4.  W odniesieniu do nowych budynków niemieszkalnych i budynków niemieszkalnych poddawanych ważniejszym renowacjom, jeżeli renowacja ta obejmuje parking lub instalacje elektryczne budynku, mających więcej niż pięć miejsc parkingowych, gdzie parking znajduje się wewnątrz budynku lub parking fizycznie przylega do budynku, lub jest wyraźne połączony z budynkiem, państwa członkowskie zapewniają instalację:

a)  w nowych budynkach mieszkalnych – wbudowanego okablowania na wszystkich miejscach parkingowych oraz, w budynkach mieszkalnych poddawanych ważniejszym renowacjom, wbudowanego okablowania lub, gdy nie jest to wykonalne z technicznego i ekonomicznego punktu widzenia, infrastruktury kanałowej na wszystkich miejscach parkingowych, aby umożliwić zainstalowanie na późniejszym etapie punktów ładowania przeznaczonych dla pojazdów elektrycznych i rowerów wspomaganych elektrycznie oraz innych typów pojazdów kategorii L; Państwa członkowskie zapewniają, aby wbudowane okablowanie było zwymiarowane w taki sposób, aby umożliwić jednoczesne korzystanie z punktów ładowania na wszystkich miejscach parkingowych;

aa)  co najmniej jednego punktu ładowania;

b)  co najmniej dwa miejsca parkingowe dla rowerów na każdy lokal mieszkalny w nowych budynkach mieszkalnych;

ba)  co najmniej dwa miejsca parkingowe dla rowerów na każdy lokal mieszkalny w budynkach mieszkalnych poddawanych ważniejszym renowacjom, jeżeli jest to wykonalne pod względem technologicznym i ekonomicznym;

bb)  w nowych budynkach mieszkalnych z co najmniej trzema lokalami mieszkalnymi, w których nie ma miejsc parkingowych dla samochodów – co najmniej dwa miejsca parkingowe dla rowerów na każdy lokal mieszkalny, jeżeli jest to wykonalne pod względem technologicznym i ekonomicznym.

Na zasadzie odstępstwa od akapitu pierwszego państwa członkowskie mogą, z zastrzeżeniem oceny dokonanej przez władze lokalne i z uwzględnieniem specyfiki lokalnej, w tym warunków demograficznych, geograficznych i klimatycznych, dostosować wymagania dotyczące liczby miejsc parkingowych dla rowerów.

5.  Państwa członkowskie mogą podjąć decyzję o niestosowaniu ust. 1, 2 i 4 do konkretnych kategorii budynków, jeżeli wymagane wbudowane okablowanie opierałoby się na mikrosystemach wydzielonych lub budynki są położone w regionach najbardziej oddalonych w rozumieniu art. 349 TFUE, jeżeli miałoby to prowadzić do znacznych problemów w funkcjonowaniu lokalnego systemu energetycznego i zagrozić stabilności sieci lokalnej.

5a.  Na uzasadniony wniosek państwa członkowskiego Komisja może podjąć decyzję o zezwoleniu temu państwu członkowskiemu na dostosowanie wymagań określonych w ust. 1 i 2 w odniesieniu do określonych kategorii budynków, w przypadku gdy:

a)  budynek stanowi własność mikroprzedsiębiorstwa lub małego lub średniego przedsiębiorstwa i jest przez nie zajmowany w rozumieniu art. 2 załącznika do zalecenia Komisji 2003/361/WE(34); lub

b)  budynki są użytkowane jedynie tymczasowo zgodnie z art. 9.

5b.   Państwa członkowskie mogą dostosować wymogi dotyczące liczby miejsc parkingowych zgodnie z ust. 1, 2 i 4 dla szczególnych kategorii budynków niemieszkalnych, w przypadku gdy spełnienie wymogów ustanowionych w ust. 1, 2 i 4 prowadziłoby do nieproporcjonalnych kosztów, byłoby niewykonalne lub nieuzasadnione pod względem ekonomicznym lub gdy warunki lokalne nie uzasadniają spełniania wymogów. [Popr. 5]

6.  Państwa członkowskie zapewniają, aby punkty ładowania, o których mowa w ust. 1, 2 i 4 niniejszego artykułu, umożliwiały inteligentne ładowanie i, w stosownych przypadkach, ładowanie dwukierunkowe oraz aby były eksploatowane w oparciu o niezastrzeżone i niedyskryminujące protokoły i normy komunikacyjne, w sposób interoperacyjny i zgodny z wszelkimi normami i protokołami prawnymi zawartymi w aktach delegowanych przyjętych na podstawie art. 19 ust. 6 i art. 19 ust. 7 rozporządzenia (UE).../... [AFIR].

7.  W stosownych przypadkach państwa członkowskie zapewniają, aby operatorzy niedostępnych publicznie punktów ładowania eksploatowali je zgodnie z art. 5 ust. 4 rozporządzenia (UE).../... [AFIR].

8.  Państwa członkowskie zapewniają środki wspierające, upraszczające, harmonizujące i przyspieszające procedurę instalacji punktów ładowania w nowych i istniejących budynkach mieszkalnych i niemieszkalnych, zwłaszcza należących do stowarzyszeń współwłaścicieli, oraz usuwają bariery regulacyjne, w tym dotyczące procedur udzielania pozwoleń i zatwierdzania przez organy publiczne lub operatorów sieci, bez uszczerbku dla przepisów regulujących własność i najem w państwach członkowskich, oraz gwarantują „prawo do podłączenia” dla każdego w Unii . Państwa członkowskie usuwają bariery utrudniające instalację punktów ładowania w budynkach mieszkalnych z miejscami parkingowymi, w szczególności konieczność uzyskania zgody właściciela lub współwłaścicieli na prywatny punkt ładowania na własny użytek. Wniosek najemców lub współwłaścicieli o zainstalowanie urządzeń ładujących na parkingu może zostać odrzucony, jeżeli istnieją poważne i uzasadnione powody takiej odmowy.

Państwa członkowskie zapewniają, aby czas między złożeniem przez najemcę lub właściciela wniosku o instalację punktu ładowania w budynku a samą instalacją był rozsądny i w żadnym wypadku nie przekraczał sześciu miesięcy.

Do dnia 1 stycznia 2025 r. Komisja opublikuje wytyczne określające normy i protokół, które należy zalecić krajowym i lokalnym organom publicznym w zakresie bezpieczeństwa przeciwpożarowego na parkingach zadaszonych.

Państwa członkowskie zapewniają dostępność pomocy technicznej właścicielom i najemcom budynków pragnącym zainstalować punkty ładowania i utworzyć miejsca parkingowe dla rowerów.

Jeśli chodzi o istniejące budynki mieszkalne z więcej niż trzema miejscami parkingowymi, państwa członkowskie wprowadzają środki w celu zapewnienia instalacji wbudowanego okablowania na miejscach parkingowych, proporcjonalnie do liczby lekkich pojazdów elektrycznych o napędzie akumulatorowym zarejestrowanych na ich terytorium.

8a.  Dla właścicieli i najemców budynków, którzy nie mają możliwości zainstalowania punktu ładowania w miejscu zamieszkania, państwa członkowskie wprowadzają środki umożliwiające im wystąpienie o zainstalowanie publicznie dostępnego punktu ładowania w pobliżu ich miejsca zamieszkania, zgodnie z celami rozporządzenia (UE) .../... [AFIR]. Państwa członkowskie wprowadzają środki w celu zapewnienia, aby liczba zainstalowanych publicznie dostępnych punktów ładowania odpowiadała liczbie wniosków otrzymanych na tych samych obszarach.

9.  Państwa członkowskie zapewniają spójność polityki w zakresie budynków, aktywnej i ekologicznej mobilności, klimatu, energii, bioróżnorodności i planowania przestrzeni miejskiej.

Aby zapewnić skuteczne połączenie prywatnej elektromobilności, aktywnej mobilności i transportu publicznego, państwa członkowskie wspierają organy lokalne w opracowywaniu i wdrażaniu planów zrównoważonej mobilności miejskiej ze zwróceniem szczególnej uwagi na zintegrowanie polityki mieszkaniowej ze zrównoważoną mobilnością i miejskim planowaniem przestrzennym.

Artykuł 13

Gotowość budynków do obsługi inteligentnych sieci

1.  Komisja przyjmie zgodnie z art. 29 akty delegowane, dotyczące opcjonalnego wspólnego programu Unii w zakresie oceny gotowości budynków do obsługi inteligentnych sieci. Ocena ta jest oparta na określeniu zdolności budynku lub modułu budynku do dostosowania jego funkcjonowania do potrzeb użytkownika, w szczególności dotyczących jakości środowiska w pomieszczeniach, i sieci oraz do poprawy jego efektywności energetycznej i ogólnej charakterystyki.

Zgodnie z załącznikiem IV opcjonalny wspólny program Unii w zakresie oceny gotowości budynków do obsługi inteligentnych sieci zawiera :

a)  definicję wskaźnika gotowości budynków do obsługi inteligentnych sieci; ▌

b)  metodologię obliczania tego wskaźnika.

2.  Do dnia 31 grudnia 2024 r. Komisja przyjmie ▌akt delegowany zgodnie z art. 29, zmieniający niniejszą dyrektywę przez wprowadzenie wymogu obowiązkowego stosowania, w tym samym terminie, wspólnego unijnego systemu oceny gotowości budynków do obsługi inteligentnych sieci, zgodnie z załącznikiem IV, w odniesieniu do budynków niemieszkalnych, w których systemy ogrzewania, systemy klimatyzacji i połączone systemy ogrzewania, klimatyzacji i wentylacji pomieszczeń mają znamionową moc użyteczną powyżej 290 kW. Od dnia 1 stycznia 2030 r. wspólny unijny system ma zastosowanie do budynków niemieszkalnych o znamionowej mocy użytecznej 70 kW.

3.  Komisja przyjmie – po przeprowadzeniu konsultacji z właściwymi zainteresowanymi stronami – akt wykonawczy określający warunki techniczne skutecznego wdrożenia programu, o którym mowa w ust. 1, w tym harmonogram niezobowiązującej fazy testowej na szczeblu krajowym, oraz wyjaśniający uzupełniający charakter programu wobec świadectw charakterystyki energetycznej, o których mowa w art. 16.

Ten akt wykonawczy przyjmuje się zgodnie z procedurą sprawdzającą, o której mowa w art. 30 ust. 3.

4.  Do dnia 31 grudnia 2024 r., po przeprowadzeniu konsultacji z odpowiednimi zainteresowanymi stronami, Komisja przyjmie akt wykonawczy określający warunki techniczne skutecznego wdrożenia programu, o którym mowa w ust. 2, w odniesieniu do budynków niemieszkalnych, w których systemy ogrzewania, systemy klimatyzacji lub połączone systemy ogrzewania, klimatyzacji i wentylacji pomieszczeń mają znamionową moc użyteczną powyżej 290 kW.

Ten akt wykonawczy przyjmuje się zgodnie z procedurą sprawdzającą, o której mowa w art. 30 ust. 3.

Artykuł 14

Wymiana danych

1.  Państwa członkowskie zapewniają właścicielom, najemcom lub zarządcom budynków możliwość bezpośredniego dostępu do danych dotyczących systemów ich budynków, w tym dotyczących technicznych systemów ich budynków. Za ich zgodą dostęp lub dane są udostępniane stronie trzeciej z zastrzeżeniem istniejących ustaleń umownych. Państwa członkowskie upoważniają do stosowania norm międzynarodowych i formatów zarządczych w odniesieniu do wymiany danych oraz ułatwiają pełną interoperacyjność usług i wymianę danych w Unii zgodnie z ust. 5. Zagregowane i zanonimizowane dane dotyczące systemów budynków podaje się do wiadomości publicznej.

Do celów niniejszej dyrektywy dane dotyczące systemów budynków obejmują odpowiednie surowe dane związane z charakterystyką energetyczną elementów budynku, usługami związanymi z charakterystyką energetyczną budynków, prognozowanym okresem eksploatacji systemów ogrzewania, czujnikami, systemami automatyki i sterowania budynków, licznikami i punktami ładowania na potrzeby elektromobilności, oraz są powiązane z cyfrowym dziennikiem budynku. Zarówno dane przetworzone, jak i nieprzetworzone uznaje się za dopuszczalne do celów niniejszego artykułu, pod warunkiem że spełniają one wymogi określone w akapicie pierwszym.

1a.   Państwa członkowskie zapewniają, by organy lokalne miały dostęp do danych na temat charakterystyki energetycznej budynków na swoim terytorium, wymaganych w celu ułatwienia opracowania planów ogrzewania i chłodzenia, w tym do operacyjnych systemów informacji geograficznej i powiązanych baz danych, zgodnie z rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679(35). Państwa członkowskie zapewniają, by organy lokalne posiadały konieczne zasoby do zarządzania danymi i informacjami.

2.  Ustanawiając przepisy w zakresie zarządzania danymi i ich wymiany, państwa członkowskie lub – w przypadku gdy państwo członkowskie tak postanowiło – wyznaczone właściwe organy stosują się do zharmonizowanych unijnych zasad określonych w aktach wykonawczych, o których mowa w ust. 5, i mających zastosowanie unijnych ram prawnych. Zasady dostępu i ewentualne opłaty nie mogą stanowić bariery ani powodować dyskryminacji osób trzecich w dostępie do danych dotyczących systemów budynków.

3.  Właściciel, najemca lub zarządca budynku nie ponoszą żadnych dodatkowych kosztów związanych z dostępem do ich danych lub z wnioskiem o udostępnienie ich osobom trzecim z zastrzeżeniem istniejących ustaleń umownych. Państwa członkowskie są odpowiedzialne za ustalanie odpowiednich opłat za dostęp do danych dla innych uprawnionych stron, takich jak instytucje finansowe, koncentratorzy, dostawcy energii, dostawcy usług energetycznych i krajowe urzędy statystyczne lub inne organy krajowe odpowiedzialne za opracowywanie, tworzenie i rozpowszechnianie europejskich statystyk. Państwa członkowskie lub, w stosownych przypadkach, wyznaczone właściwe organy zapewniają, by wszelkie opłaty nałożone przez podmioty regulowane świadczące usługi w zakresie danych były racjonalne i należycie uzasadnione. Państwa członkowskie zachęcają do wymiany danych dotyczących systemów budynków.

4.  Na potrzeby niniejszej dyrektywy zasady dostępu do danych i przechowywania danych muszą być zgodne z odpowiednim prawem Unii. Przetwarzanie danych osobowych w ramach niniejszej dyrektywy odbywa się zgodnie z rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679.

4a.  Do dnia 31 grudnia 2023 r. Komisja przyjmuje akt delegowany zgodnie z art. 29 w celu uzupełnienia niniejszej dyrektywy przez ustanowienie wymagań w zakresie interoperacyjności oraz niedyskryminacyjnych i przejrzystych procedur dostępu do danych, o których mowa w niniejszym artykule.

5.  Do dnia 31 grudnia 2023 r. Komisja przyjmuje akty wykonawcze określające wymagania w zakresie interoperacyjności oraz niedyskryminacyjne i przejrzyste procedury dostępu do danych, o których mowa w niniejszym artykule.

Te akty wykonawcze przyjmuje się zgodnie z procedurą doradczą, o której mowa w art. 30 ust. 2.

Komisja publikuje strategię konsultacji określającą cele konsultacji, docelowe zainteresowane strony oraz działania konsultacyjne przewidziane w związku z przygotowaniem aktów wykonawczych.

Artykuł 15

Zachęty finansowe, umiejętności i bariery rynkowe

1.  Państwa członkowskie zapewniają odpowiednie finansowanie i środki wsparcia w połączeniu z innymi instrumentami unijnymi, takimi jak Instrument na rzecz Odbudowy i Zwiększania Odporności, Społeczny Fundusz Klimatyczny i fundusze polityki spójności. Wyodrębniają one odpowiednie kwoty w ramach realizacji programów unijnych i krajowych programów finansowania renowacji, a także przeznaczają odpowiednie finansowanie, aby wyeliminować bariery rynkowe i stymulować niezbędne inwestycje w renowacje energetyczne zgodnie ze swoimi krajowymi planami renowacji budynków oraz z myślą o transformacji zasobów budowlanych w budynki bezemisyjne do 2050 r., w tym przez promowanie i ułatwianie wykorzystywania partnerstw publiczno-prywatnych.

Państwa członkowskie zapewniają, aby wnioski i procedury dotyczące finansowania były proste i usprawnione w celu ułatwienia gospodarstwom domowym dostępu do finansowania.

1a.  Finansowanie publiczne obejmuje koszty wstępne związane z renowacjami ponoszone przez gospodarstwa domowe. Państwa członkowskie ułatwiają dostęp do przystępnych kredytów bankowych, specjalnych linii kredytowych lub renowacji w pełni finansowanych ze środków publicznych.

Zachęty finansowe w formie dotacji lub gwarancji uwzględniają parametry oparte na dochodach przy przyznawaniu wsparcia finansowego w celu zapewnienia, że są one ukierunkowane w pierwszej kolejności na gospodarstwa domowe znajdujące się w trudnej sytuacji i osoby zajmujące mieszkania socjalne, zgodnie z art. 22 dyrektywy (UE).../... [wersja przekształcona dyrektywy w sprawie efektywności energetycznej]. Państwa członkowskie opracowują specjalne systemy dotyczące renowacji zwiększających efektywność energetyczną, w szczególności środki finansowe, oraz zapewniają, aby każdy krajowy program wsparcia finansowego zawierał specjalne kwoty przeznaczone dla gospodarstw domowych znajdujących się w trudnej sytuacji, odpowiadające ich potrzebom. Państwa członkowskie mogą wykorzystywać krajowe fundusze na rzecz efektywności energetycznej do finansowania specjalnych systemów i programów zgodnie z art. 28 dyrektywy (UE).../... [wersja przekształcona dyrektywy w sprawie efektywności energetycznej];

2.  Państwa członkowskie stosują odpowiednie środki regulacyjne w celu usunięcia barier pozagospodarczych utrudniających renowację budynków. W odniesieniu do budynków mających więcej niż jeden moduł budynku takie środki mogą obejmować zniesienie wymogów jednomyślności w strukturach współwłasności, dostosowanie mandatu i odpowiedzialności zarządców budynków w zakresie obsługi projektów renowacji energetycznej lub umożliwienie strukturom współwłasności bezpośredniego otrzymywania wsparcia finansowego, takiego jak kredyty i dotacje.

3.  Państwa członkowskie w sposób gospodarny wykorzystują dostępne finansowanie krajowe i finansowanie ustanowione na poziomie unijnym, w szczególności Instrument na rzecz Odbudowy i Zwiększania Odporności, Społeczny Fundusz Klimatyczny, fundusze polityki spójności, InvestEU, dochody z aukcji w handlu uprawnieniami do emisji na podstawie dyrektywy 2003/87/WE [zmieniony system handlu uprawnieniami do emisji] oraz inne publiczne źródła finansowania. Te źródła finansowania wykorzystuje się zgodnie ze ścieżką prowadzącą do osiągnięcia bezemisyjnych zasobów budowlanych do 2050 r.

4.  Aby wspierać mobilizację inwestycji, państwa członkowskie zapewniają skuteczne wprowadzanie sprzyjających im funduszy i instrumentów finansowych, a mianowicie kredytów na poprawę efektywności energetycznej i kredytów hipotecznych na renowację budynków, umów o poprawę efektywności energetycznej, programów finansowych typu „płacisz, kiedy oszczędzasz”, zachęt podatkowych, w tym obniżonych stawek podatkowych na prace i materiały renowacyjne, systemów finansowania podatkowego i rachunkowego, funduszy gwarancyjnych, norm portfela hipotecznego, instrumentów ekonomicznych zapewniających zachęty do stosowania środków w zakresie wystarczalności i obiegu zamkniętego, funduszy ukierunkowanych na gruntowne renowacje oraz funduszy ukierunkowanych na renowacje o znacznym minimalnym progu ukierunkowanych oszczędności energii i ukierunkowanych redukcji emisji gazów cieplarnianych w całym cyklu życia.

Państwa członkowskie zapewniają, aby informacje o dostępnych funduszach i instrumentach finansowych były przedstawiane opinii publicznej przystępnie i przejrzyście, w tym za pomocą środków cyfrowych.

Państwa członkowskie i właściwe organy finansowe dokonują przeglądu mających zastosowanie przepisów i opracowują środki wsparcia w celu ułatwienia wykorzystania kredytów na renowację i kredytów hipotecznych na poprawę efektywności energetycznej oraz rozwoju innowacyjnych produktów pożyczkowych przeznaczonych na finansowanie gruntownych renowacji i stopniowych gruntownych renowacji zgodnie z etapami określonymi w paszportach renowacji. Komisja i Europejski Bank Inwestycyjny zapewniają dostęp do finansowania na korzystnych warunkach, ułatwiając wdrażanie instrumentów finansowych i innowacyjnych programów, takich jak unijna pożyczka na renowację lub europejski fundusz gwarancyjny na renowacje budynków. Umożliwiające działanie finansowanie i narzędzia finansowe mają również ukierunkowywać inwestycje w energooszczędne zasoby budynków publicznych zgodnie z wytycznymi Eurostatu dotyczącymi rejestrowania umów o poprawę efektywności energetycznej w rachunkach sektora instytucji rządowych i samorządowych.

4a.  Do dnia... [12 miesięcy od daty wejścia w życie niniejszej dyrektywy] Komisja przyjmuje akt delegowany zgodnie z art. 29 w celu uzupełnienia niniejszej dyrektywy, aby zagwarantować, że normy portfela kredytów hipotecznych skutecznie zachęcają instytucje finansowe do zwiększania kwot przeznaczonych na renowacje, oraz w celu zapewnienia środków wsparcia dla instytucji finansowych i niezbędnych zabezpieczeń przed potencjalną działalnością pożyczkową przynoszącą efekty odwrotne do zamierzonych, taką jak ograniczanie lub odmawianie dostępu do kredytów gospodarstwom domowym zajmującym lokale mieszkalne o niskiej klasie charakterystyki energetycznej lub ograniczanie udzielania kredytów hipotecznych do konsumentów nabywających lokale mieszkalne o wysokiej klasie charakterystyki energetycznej.

5.  Państwa członkowskie ułatwiają agregację projektów, aby dać inwestorom dostęp do rozwiązań pakietowych dla potencjalnych klientów. Państwa członkowskie przyjmują środki zapewniające, aby instytucje finansowe powszechnie i w sposób niedyskryminacyjny oferowały produkty kredytowe na rzecz efektywności energetycznej i dostępności na potrzeby renowacji budynków oraz aby produkty te były widoczne i dostępne dla wszystkich konsumentów. Państwa członkowskie dopilnowują, aby banki i inne instytucje finansowe oraz inwestorzy otrzymywali informacje na temat możliwości udziału w finansowaniu poprawy charakterystyki energetycznej budynków.▌

6.  Państwa członkowskie monitorują dostępność umiejętności i wykwalifikowanych specjalistów zgodnie z art. 3 i opracowują środki i finansowanie w celu wspierania programów kształcenia i szkoleń, w tym w zakresie technologii cyfrowych, aby ułatwić przekwalifikowanie zawodowe pracowników i tworzenie możliwości zatrudnienia w celu zapewnienia wystarczającej liczby pracowników o odpowiednim poziomie umiejętności odpowiadającym potrzebom sektora budowlanego. Państwa członkowskie wprowadzają środki zachęcające do uczestnictwa w takich programach, skierowane w szczególności do mikroprzedsiębiorstw oraz małych i średnich przedsiębiorstw (MŚP), a także z należytym uwzględnieniem aspektu płci. Punkty kompleksowej obsługi ustanowione na podstawie art. 15a mogą ułatwiać dostęp do takich programów i przekwalifikowanie zawodowe pracowników.

7.  Komisja opracowuje wspólne normy unijne dla innowacyjnych programów finansowych, w szczególności programu typu „płacisz, kiedy oszczędzasz”, ustanawiając obowiązkowe minimalne wymagania dla podmiotów publicznych i prywatnych.

8.  Komisja pomaga ▌państwom członkowskim w sporządzaniu krajowych lub regionalnych programów wsparcia finansowego służących poprawie charakterystyki energetycznej i redukcji emisji gazów cieplarnianych w – zwłaszcza istniejących – budynkach, w tym wspierając wymianę najlepszych praktyk pomiędzy odpowiedzialnymi krajowymi lub regionalnymi władzami lub organami. W celu zapewnienia równych szans i maksymalnego wykorzystania dostępnego potencjału inwestycyjnego państwa członkowskie zapewniają, że takie programy są opracowywane w sposób dostępny dla organizacji o mniejszych zdolnościach administracyjnych, finansowych i organizacyjnych, takich jak mikroprzedsiębiorstwa i MŚP, wspólnoty energetyczne, inicjatywy obywatelskie, władze lokalne i agencje energetyczne. Państwa członkowskie zapewniają wsparcie dla inicjatyw lokalnych, takich jak programy renowacji prowadzone przez obywateli oraz programy odnawialnego ogrzewania i chłodzenia na poziomie sąsiedztwa lub gminy.

8a.  Państwa członkowskie zapewniają odpowiednie finansowanie, środki wsparcia i inne instrumenty na potrzeby wdrażania wyników działań badawczo-rozwojowych w odniesieniu do energooszczędnych systemów i materiałów budowlanych, w tym produkcji, w szczególności przez mikroprzedsiębiorstwa i MŚP.

9.  Państwa członkowskie uzależniają środki finansowe dotyczące poprawy charakterystyki energetycznej i redukcji emisji gazów cieplarnianych przy renowacji budynków od planowanej i osiągniętej oszczędności energii oraz ulepszeń, zgodnie z jednym lub większą liczbą następujących kryteriów:

a)   efektywność energetyczna i redukcja emisji gazów cieplarnianych z urządzeń lub materiałów zastosowanych w renowacji, w którym to przypadku urządzenia lub materiały zastosowane w renowacji mają być instalowane przez instalatora z odpowiednim poziomem certyfikacji lub kwalifikacji i muszą spełniać co najmniej minimalne wymagania dotyczące charakterystyki energetycznej lub wyższe wartości referencyjne w odniesieniu do poprawy charakterystyki zużycia energii w budynku;

b)  standardowe wartości do obliczania oszczędności energii i redukcji emisji gazów cieplarnianych w budynkach;

c)  poprawa osiągnięta wskutek takich renowacji przez porównanie świadectw charakterystyki energetycznej wydanych przed renowacją i po niej;

d)  wyniki audytu energetycznego;

e)  wyniki uzyskane przez zastosowanie innej odpowiedniej, przejrzystej i proporcjonalnej metody, która wskazuje na poprawę charakterystyki energetycznej, w tym przez porównanie zużycia energii przed i po renowacji z zastosowaniem inteligentnych systemów pomiarowych.

Wymogi określone w niniejszym ustępie nie mają zastosowania do finansowania przeznaczonego dla gospodarstw domowych znajdujących się w trudnej sytuacji.

10.  Najpóźniej od dnia 1 stycznia 2024 r. państwa członkowskie nie stosują żadnych zachęt finansowych do instalacji kotłów na paliwa kopalne ▌.

11.  Państwa członkowskie stosują zachęty do przeprowadzania gruntownych renowacji i realizacji dużych programów dotyczących znacznej liczby budynków, w szczególności budynków o najgorszej charakterystyce energetycznej, w tym za pośrednictwem zintegrowanych programów renowacji dzielnic, i skutkujących ogólnym zmniejszeniem zapotrzebowania na energię pierwotną o co najmniej 60 % przy rosnącym wsparciu finansowym, fiskalnym, administracyjnym i technicznym w zależności od uzyskanej poprawy efektywności energetycznej, przy czym większy wkład finansowy jest zarezerwowany na gruntowne renowacje lub na grupy, o których mowa w ust. 1a.

11a.  Państwa członkowskie uzupełniają propagowanie zachęt finansowych politykami i środkami mającymi na celu zapobieganie eksmisjom z powodu renowacji.

13.  Dając zachęty finansowe właścicielom budynków lub modułów budynków do celów renowacji wynajmowanych budynków lub modułów budynków, państwa członkowskie zapewniają, aby te zachęty finansowe przynosiły korzyści zarówno właścicielom, jak i najemcom. Państwa członkowskie wprowadzają skuteczne zabezpieczenia społeczne w celu ochrony w szczególności gospodarstw domowych znajdujących się w trudnej sytuacji, w tym poprzez udzielanie wsparcia na płatności czynszowe lub wprowadzenie pułapów podwyżek czynszu, lub poprzez wprowadzenie programu finansowego typu „płacisz, kiedy oszczędzasz” w odniesieniu do podwyżek czynszu, zapewniając, aby podwyżki czynszu nie przekraczały oszczędności na rachunkach za energię wynikających z oszczędności energii uzyskanych w wyniku renowacji.

13a.  Państwa członkowskie podejmują odpowiednie środki w celu usunięcia barier regulacyjnych, ustawowych i administracyjnych dla zwiększenia skali spółdzielni mieszkaniowych, w tym spółdzielni nienastawionych na zysk. Państwa członkowskie zapewniają, że takie spółdzielnie mieszkaniowe i zintegrowane dzielnice będą kwalifikować się do zachęt finansowych. Komisja ułatwia wymianę najlepszych praktyk między państwami członkowskimi w zakresie tworzenia statusu operacyjnego dla spółdzielni mieszkaniowych nienastawionych na zysk i udziela wskazówek dotyczących środków usprawniających ich wprowadzenie.

Artykuł 15a

Punkty kompleksowej obsługi na rzecz efektywności energetycznej budynków

1.   Państwa członkowskie zapewniają ustanowienie infrastruktury pomocy technicznej, w tym za pośrednictwem inkluzywnych punktów kompleksowej obsługi na rzecz efektywności energetycznej budynków, skierowanej do wszystkich podmiotów zaangażowanych w renowacje budynków, w tym właścicieli nieruchomości mieszkalnych oraz podmiotów administracyjnych, finansowych i gospodarczych, jak również mikroprzedsiębiorstw oraz MŚP. Państwa członkowskie zapewniają, aby infrastruktura pomocy technicznej była w równym stopniu dostępna na ich terytorium, w zależności od rozmieszczenia ludności, przez ustanowienie co najmniej jednego punktu kompleksowej obsługi na region, a w każdym razie na 45 000 mieszkańców.

Komisja współpracuje z Europejskim Bankiem Inwestycyjnym, państwami członkowskimi i regionami w celu ułatwienia funkcjonowania i ciągłości finansowania punktów kompleksowej obsługi na rzecz efektywności energetycznej budynków co najmniej do dnia 31 grudnia 2029 r.

2.  Państwa członkowskie współpracują na szczeblu krajowym, regionalnym i lokalnym z właściwymi władzami regionalnymi i lokalnymi oraz zainteresowanymi stronami z sektora prywatnego w celu ustanowienia punktów kompleksowej obsługi na rzecz efektywności energetycznej budynków. Państwa członkowskie mogą wyznaczyć punkty kompleksowej obsługi ustanowione zgodnie z art. 21 ust. 2a dyrektywy (UE).../... [wersja przekształcona dyrektywy w sprawie efektywności energetycznej] jako punkty kompleksowej obsługi do celów niniejszego artykułu.

Punkty kompleksowej obsługi na rzecz efektywności energetycznej budynków są niezależnymi podmiotami publicznymi, międzysektorowymi i interdyscyplinarnymi oraz świadczą swoje usługi bezpłatnie na rzecz użytkowników. Zapewniają one dostosowane do potrzeb doradztwo dla różnych grup docelowych w zakresie efektywności energetycznej budynków i mogą uczestniczyć w zintegrowanych lokalnych programach renowacji. Punkty kompleksowej obsługi mogą współpracować z podmiotami prywatnymi, które świadczą i promują usługi istotne dla renowacji energetycznej, takie jak rozwiązania finansowe i przeprowadzanie renowacji energetycznych, oraz, w stosownych przypadkach, które łączą potencjalne projekty, w szczególności projekty na mniejszą skalę, z podmiotami rynkowymi.

Aby ułatwić ustanowienie i działanie punktów kompleksowej obsługi na rzecz efektywności energetycznej budynków, państwa członkowskie dokonują przeglądu swoich przepisów dotyczących zamówień publicznych na potrzeby przetargów dotyczących renowacji zwiększających efektywność energetyczną.

Punkty kompleksowej obsługi wspierają projekty opracowywane lokalnie, zapewniając doradztwo oraz pomoc techniczną, administracyjną i finansową, w tym:

a)  zapewniają pomoc prawną, wzmocnioną ochronę w celu wyeliminowania rozdziału zachęt w prywatnie wynajmowanych domach, uproszczone informacje na temat wsparcia technicznego, dostosowaną do potrzeb pomoc finansową i dostępne możliwości finansowania, w szczególności programy dotacji i subsydiów, a także rozwiązania dla gospodarstw domowych, mikroprzedsiębiorstw i MŚP oraz organów publicznych;

b)  łączą potencjalne projekty, w szczególności projekty na mniejszą skalę, z podmiotami rynkowymi;

c)  przekazują porady na temat zużywania energii w celu aktywnego angażowania konsumentów oraz zapewniają dostęp do przystępnych ofert zakupu energii;

d)  przekazują informacje na temat programów szkoleniowych i kształcenia oraz umożliwiają dostęp do nich, w tym władzom lokalnym i służbom społecznym w celu udzielenia pomocy technicznej, aby zapewnić większą liczbę specjalistów w dziedzinie efektywności energetycznej oraz zmieniać i zwiększać kwalifikacje specjalistów w celu zaspokojenia potrzeb rynku;

e)  gromadzą i przedkładają Komisji zagregowane dane typologiczne z projektów w zakresie efektywności energetycznej wspieranych przez punkty kompleksowej obsługi, które Komisja publikuje w sprawozdaniu do dnia... [data transpozycji niniejszej dyrektywy], a następnie co dwa lata w celu wymiany wiedzy i zacieśnienia współpracy transgranicznej między państwami członkowskimi, aby promować przykłady najlepszych praktyk z różnych typologii budynków, mieszkań i przedsiębiorstw;

f)  wspierają działania uświadamiające, w tym informacje o zachętach do regulowania jakości środowiska w pomieszczeniach i instalowania niezbędnych urządzeń podczas ważniejszych renowacji;

g)  zapewniają i opracowują całościowe wsparcie dla wszystkich gospodarstw domowych, ze zwróceniem szczególnej uwagi na gospodarstwa domowe znajdujące się w trudnej sytuacji, osoby zajmujące mieszkania socjalne, a także osoby z problemami zdrowotnymi związanymi z budynkami o najgorszej charakterystyce energetycznej, a także dla akredytowanych przedsiębiorstw i instalatorów świadczących usługi w zakresie renowacji, dostosowane do różnych typologii domów i zakresu geograficznego, jak również zapewniają wsparcie obejmujące różne etapy projektów renowacji, w szczególności aby ułatwić wdrażanie minimalnych norm charakterystyki energetycznej określonych w art. 9;

h)  zapewniają informacje na temat dostępności, podaży energii odnawialnej na własne potrzeby, społeczności energetycznych działających w zakresie energii odnawialnej i innych alternatywnych rozwiązań dla ogrzewania i chłodzenia opartego na paliwach kopalnych w budynkach, a także informacje na temat materiałów i rozwiązań w zakresie efektywności energetycznej, magazynowania energii i technologii energii odnawialnej dla budynków;

i)  wspierają uczestnictwo odpowiednich lokalnych zainteresowanych stron i obywateli w ocenie wpływu minimalnych norm charakterystyki energetycznej na przystępność i jakość mieszkań.

Państwa członkowskie współpracują z organami lokalnymi i regionalnymi w celu zachęcania do współpracy między organami publicznymi, agencjami energetycznymi i inicjatywami kierowanymi przez społeczność oraz w celu promowania, rozwoju i zwiększania skali punktów kompleksowej obsługi w ramach zintegrowanego procesu. Komisja przekazuje państwom członkowskim wytyczne dotyczące tworzenia tych punktów kompleksowej obsługi w celu zapewnienia zharmonizowanego podejścia w całej Unii.

Artykuł 16

Świadectwa charakterystyki energetycznej

1.  ▌ Świadectwo charakterystyki energetycznej zawiera charakterystykę energetyczną budynku, wyrażoną jako liczbowy wskaźnik zużycia energii pierwotnej i końcowej w kWh/(m2 na rok), a także współczynnik globalnego ocieplenia w cyklu życia wyrażony liczbowym wskaźnikiem emisji gazów cieplarnianych w całym cyklu życia w kgCO2eq/(m2) oraz wartości referencyjne, takie jak minimalne wymagania dotyczące charakterystyki energetycznej, minimalne normy charakterystyki energetycznej, wymagania dotyczące budynków o niemal zerowym zużyciu energii oraz wymagania dotyczące budynków bezemisyjnych, aby umożliwić właścicielom lub najemcom budynku lub modułu budynku dokonanie porównania i oceny jego charakterystyki energetycznej. Świadectwo charakterystyki energetycznej zawiera dodatkowe wskaźniki liczbowe, w szczególności całkowite roczne zużycie energii (kWh/rok), roczne zapotrzebowanie na energię do celów ogrzewania, chłodzenia, wentylacji i przygotowania ciepłej wody, zużycie energii na metr kwadratowy rocznie (kWh/(m2na rok), roczne zużycie energii pierwotnej ze źródeł nieodnawialnych w kWh/(m2 na rok) oraz energii końcowej do zapewnienia ogrzewania pomieszczeń, chłodzenia, przygotowania ciepłej wody użytkowej, wentylacji, wbudowanego oświetlenia i innych systemów budynku, oraz może zawierać dodatkowe wymogi dotyczące efektywności i bezpieczeństwa urządzeń.

2.  ▌Do dnia 31 grudnia 2025 r. świadectwo charakterystyki energetycznej musi być zgodne ze wzorem przedstawionym w załączniku V.

Na zasadzie odstępstwa od akapitu pierwszego państwa członkowskie, które dokonały przeglądu swojego systemu certyfikacji charakterystyki energetycznej budynków w okresie od dnia 1 stycznia 2019 r. do dnia... [data wejścia w życie niniejszej dyrektywy], mogą nadal stosować ten system w celu zapewnienia zgodności z art. 9 ust. 1 i mogą określić swoje budynki o najgorszej charakterystyce energetycznej, wykorzystując dane ze swoich zasobów budowlanych w okresie od dnia 1 stycznia 2019 r. do dnia... [data wejścia w życie niniejszej dyrektywy] jako scenariusz odniesienia, podczas renowacji co najmniej równoważnej liczby budynków o najgorszej charakterystyce energetycznej lub równoważnej powierzchni użytkowej budynków o najgorszej charakterystyce energetycznej określonych w art. 9 ust. 1a, lub równoważnego poziomu poprawy charakterystyki energetycznej. W przypadku gdy państwo członkowskie korzysta z odstępstwa przewidzianego w akapicie drugim, do dnia 1 stycznia 2030 r. aktualizuje swoje klasy charakterystyki energetycznej zgodnie z akapitem pierwszym na podstawie charakterystyki swoich krajowych zasobów budowlanych w okresie od dnia 1 stycznia 2019 r. do dnia... [data wejścia w życie niniejszego rozporządzenia].

Zgodnie z akapitem pierwszym niniejszego ustępu państwa członkowskie określają klasę charakterystyki energetycznej budynku w skali zamkniętej, używając wyłącznie liter ▌A do G. Litera A odpowiada domom bezemisyjnym zgodnie z definicją w art. 2 pkt 2. Państwa członkowskie mogą określić klasę charakterystyki energetycznej A+ dla budynków, które spełniają wszystkie następujące warunki:

a)  wysokie standardy efektywności, tj. zapotrzebowanie na energię do celów ogrzewania, chłodzenia, wentylacji i zapewnienia ciepłej wody nie przekracza 15 kWh/m²/rok;

b)  wytwarzanie na miejscu większej liczby kWh energii ze źródeł odnawialnych, na podstawie średniej miesięcznej;

c)  pozytywny wpływ na emisyjność w odniesieniu do współczynnika globalnego ocieplenia w cyklu życia budynku, w tym materiałów budowlanych i instalacji energetycznych podczas produkcji, instalacji, użytkowania, konserwacji i rozbiórki.

Litera G odpowiada 15 % budynków w krajowych zasobach budowlanych, które mają najgorszą charakterystykę energetyczną w momencie wprowadzenia skali. Państwa członkowskie dopilnowują, aby pozostałe klasy A–F miały równomierny rozkład zakresów wskaźników charakterystyki energetycznej w poszczególnych klasach charakterystyki energetycznej. Państwa członkowskie zapewniają wspólną identyfikację wizualną świadectw charakterystyki energetycznej na swoim terytorium.

2a.  Państwa członkowskie mogą finansować wprowadzenie świadectw charakterystyki energetycznej jako środka na podstawie art. 8 dyrektywy (UE).../... [wersja przekształcona dyrektywy w sprawie efektywności energetycznej].

2b.   Państwa członkowskie sporządzają rejestr świadectw charakterystyki energetycznej zgodnie z art. 19, w tym w celu ułatwienia zintegrowanych programów renowacji dzielnic zgodnie z celami klimatycznymi Unii.

3.  Państwa członkowskie zapewniają jakość, wiarygodność i przystępność cenową świadectw charakterystyki energetycznej. Dopilnowują one, aby świadectwa charakterystyki energetycznej były przystępne cenowo i bezpłatne dla gospodarstw domowych znajdujących się w trudnej sytuacji oraz aby były wydawane przez niezależnych ekspertów po wizycie na miejscu. Świadectwa charakterystyki energetycznej są przejrzyste i łatwe do odczytania oraz dostępne w formacie nadającym się do odczytu maszynowego i zgodnie z załącznikiem V.

4.  Świadectwo charakterystyki energetycznej zawiera zalecenia dotyczące opłacalnej ekonomicznie poprawy charakterystyki energetycznej do poziomu optymalnego pod względem kosztów i redukcji emisji gazów cieplarnianych w całym cyklu życia, poprawy jakości środowiska w pomieszczeniach budynku lub modułu budynku, oraz zalecenia dotyczące poprawy poziomu gotowości budynków do obsługi inteligentnych sieci zgodnie z art. 13, chyba że budynek lub moduł budynku już spełnia odpowiednią normę dotyczącą budynku bezemisyjnego.

Zalecenia zawarte w świadectwie charakterystyki energetycznej obejmują:

a)  środki przeprowadzone w związku z ważniejszą renowacją przegród zewnętrznych lub systemów technicznych budynku; oraz

b)  środki dotyczące poszczególnych elementów budynku niezależnie od ważniejszej renowacji przegród zewnętrznych lub systemów technicznych budynku.

5.  Zalecenia zawarte w świadectwie charakterystyki energetycznej są technicznie wykonalne dla konkretnego budynku i zawierają oszacowanie oszczędności energii i redukcji operacyjnych emisji gazów cieplarnianych w przewidywanym okresie eksploatacji budynku oraz poprawy wskaźników charakterystyki jakości środowiska w pomieszczeniach. Mogą zawierać szacunkowy zakres okresów spłaty lub kosztów i korzyści w trakcie ekonomicznego cyklu życia budynku oraz informacje na temat dostępnych zachęt finansowych, pomocy technicznej i administracyjnej wraz z korzyściami finansowymi, które w szerokim ujęciu wynikają z osiągnięcia wartości referencyjnych.Po wejściu w życie odpowiednich mechanizmów sprawozdawczych i celów określonych w art. 7, 8 i 11a świadectwo charakterystyki energetycznej zawiera odpowiednie zalecenia.

6.  Zalecenia te obejmują ocenę pozostałego okresu eksploatacji systemów ogrzewania pomieszczeń oraz systemów klimatyzacji, a także ocenę, czy system ogrzewania pomieszczeń i wody lub klimatyzacji można dostosować do pracy w bardziej wydajnych ustawieniach temperatury, takich jak niskotemperaturowe emitery dla wodnych systemów grzewczych, z uwzględnieniem wymaganej projektowej wyjściowej mocy cieplnej i wymogów dotyczących temperatury/przepływu.

6a.   W zaleceniach wskazuje się możliwe alternatywy dla wymiany systemów technicznych budynku służących do ogrzewania i chłodzenia, w stosownych przypadkach, zgodnie z celami klimatycznymi na 2030 r. i 2050 r., odpowiednie dla tego rodzaju budynków i z uwzględnieniem uwarunkowań lokalnych i systemowych.

7.  W świadectwie charakterystyki energetycznej jest wskazane, gdzie właściciel lub najemca może uzyskać bardziej szczegółowe informacje, w tym w kwestii optymalności zawartych w nim zaleceń względem kosztów, oraz informacje kontaktowe i adres najbliższego punktu kompleksowej obsługi ustanowionego zgodnie z art. 15a. Ocena optymalności względem kosztów opiera się na zestawie standardowych warunków zgodnie z art. 6, takich jak ocena oszczędności energii oraz leżące u podstaw ceny energii, a także wstępna prognoza kosztów. Ponadto świadectwo zawiera informacje dotyczące kroków, jakie należy podjąć w celu wypełnienia zaleceń, oraz dotyczące wszelkiego dostępnego wsparcia finansowego. Właścicielowi lub najemcy można także podać inne informacje na pokrewne tematy, takie jak audyty energetyczne lub zachęty o charakterze finansowym lub innym oraz możliwości finansowania, lub udzielić mu porad na temat zwiększania odporności budynku na zmianę klimatu oraz bezpieczeństwa zainstalowanych urządzeń.

8.  Certyfikacja modułów budynku może być oparta:

a)  na wspólnej certyfikacji całego budynku; lub

b)  na ocenie innego reprezentatywnego modułu budynku o takich samych właściwościach energetycznych znajdującego się w tym samym budynku.

9.  Certyfikacja domów jednorodzinnych może być oparta na ocenie innego reprezentatywnego budynku o podobnej konstrukcji i wielkości z podobną faktyczną charakterystyką energetyczną, o ile takie podobieństwo może zostać zagwarantowane przez eksperta wydającego świadectwo charakterystyki energetycznej.

9a.  Komisja opracowuje europejski system certyfikacji liczników efektywności energetycznej po konsultacji z odpowiednimi zainteresowanymi stronami i po przeprowadzeniu przeglądu istniejących metod i narzędzi. Ten system certyfikacji mogą stosować państwa członkowskie, aby zachęcać do wykorzystywania certyfikowanych technologii opomiarowania efektywności energetycznej oraz do uzupełniania świadectw charakterystyki energetycznej o pomiary wykonywane w czasie rzeczywistym.

10.  Ważność świadectwa charakterystyki energetycznej nie przekracza pięciu lat.  Jednakże w przypadku budynków o klasie charakterystyki energetycznej A+, A, B lub C ustalonej na podstawie ust. 2 ważność świadectwa charakterystyki energetycznej nie przekracza 10 lat.

11.  Państwa członkowskie udostępniają uproszczone procedury aktualizacji świadectwa charakterystyki energetycznej w przypadku modernizacji tylko pojedynczych elementów (środki pojedyncze lub niezależne), aby obniżyć koszt wydania zaktualizowanego świadectwa.

Państwa członkowskie udostępniają uproszczone procedury aktualizacji świadectwa charakterystyki energetycznej w przypadku wprowadzenia środków określonych w paszporcie renowacji, aby obniżyć koszt wydania zaktualizowanego świadectwa, lub w przypadku korzystania z cyfrowego bliźniaka budynku i możliwości aktualizacji danych o wydajności energetycznej budynku.

Artykuł 17

Wydawanie świadectw charakterystyki energetycznej

1.  Państwa członkowskie zapewniają wydawanie cyfrowych świadectw charakterystyki energetycznej dla:

a)  budynków lub modułów budynków, które są wznoszone, zostały poddane ważniejszej renowacji, są sprzedawane lub wynajmowane nowemu najemcy, bądź w przypadku odnowienia umowy najmu lub refinansowania kredytu hipotecznego;

b)  budynków zajmowanych przez organy publiczne lub będących ich własnością .

Wymogu wydania świadectwa charakterystyki energetycznej nie stosuje się, jeżeli świadectwo wydane zgodnie z dyrektywą 2010/31/UE albo zgodnie z niniejszą dyrektywą dla tego budynku lub modułu budynku jest dostępne i aktualne. Państwa członkowskie zapewniają, aby gospodarstwa domowe znajdujące się w trudnej sytuacji otrzymywały wsparcie finansowe na wydanie świadectw charakterystyki energetycznej.

2.  Państwa członkowskie wymagają, aby przy okazji wznoszenia, przeprowadzenia ważniejszej renowacji, sprzedaży lub wynajmu budynków lub modułów budynków, bądź w przypadku odnowienia umowy najmu lub refinansowania kredytu hipotecznego, świadectwo charakterystyki energetycznej przedstawiano przyszłemu najemcy lub kupującemu i przekazywano ją kupującemu lub najemcy.

3.  Jeżeli budynek zostanie sprzedany lub wynajęty przed wzniesieniem lub przeprowadzeniem ważniejszej renowacji, państwa członkowskie mogą wymagać od sprzedającego, by przedstawił ocenę przyszłej charakterystyki energetycznej budynku na zasadzie odstępstwa od ust. 1 i 2; w takim przypadku świadectwo charakterystyki energetycznej wydaje się najpóźniej z chwilą wzniesienia lub renowacji budynku i odzwierciedla ono jego stan powykonawczy .

4.  Państwa członkowskie wymagają, aby budynki lub moduły budynków wystawiane na sprzedaż lub pod wynajem miały ważne świadectwo charakterystyki energetycznej, oraz aby w reklamach internetowych i konwencjonalnych, w tym w portalach internetowych zawierających wyszukiwarki nieruchomości podawano wskaźnik i klasę charakterystyki energetycznej zawarte w świadectwie charakterystyki energetycznej budynku lub modułu budynku.

Państwa członkowskie przeprowadzają wyrywkowe kontrole lub inne kontrole w celu zapewnienia zgodności z tymi wymogami.

5.  Przepisy niniejszego artykułu wykonuje się zgodnie z mającymi zastosowanie krajowymi przepisami dotyczącymi współwłasności lub wspólności majątkowej.

6.  Możliwe skutki świadectw charakterystyki energetycznej w kwestii ewentualnych postępowań prawnych rozstrzyga się zgodnie z krajowymi przepisami.

7.  Państwa członkowskie zapewniają, aby wszystkie wydane świadectwa charakterystyki energetycznej były umieszczane w bazie danych dotyczącej charakterystyki energetycznej budynków, o której mowa w art. 19. Do bazy danych należy załadować pełne świadectwo charakterystyki energetycznej, w tym wszystkie dane niezbędne do obliczenia charakterystyki energetycznej budynku.

Artykuł 18

Umieszczanie świadectw charakterystyki energetycznej w widocznym miejscu

1.  Państwa członkowskie zapewniają, aby w przypadku gdy dany budynek niemieszkalny lub budynek, dla którego wydano świadectwo charakterystyki energetycznej zgodnie z art. 17 ust. 1, zajmują władze publiczne, a przy tym budynek ten jest często odwiedzany przez ludność, świadectwo charakterystyki energetycznej było umieszczone w miejscu wyraźnie widocznym dla ogółu.

2.  Państwa członkowskie wymagają, aby w przypadku gdy całkowita powierzchnia użytkowa powyżej 500 m2 w budynku, dla którego zostało wydane świadectwo charakterystyki energetycznej zgodnie z art. 17 ust. 1, jest często odwiedzana przez ludność, świadectwo charakterystyki energetycznej było umieszczone w miejscu wyraźnie widocznym dla ogółu.

3.  Przepisy ust. 1 i 2 nie zawierają zobowiązania do umieszczania w widocznym miejscu zaleceń zawartych w świadectwie charakterystyki energetycznej.

Artykuł 19

Bazy danych dotyczące charakterystyki energetycznej budynków

1.  Każde państwo członkowskie tworzy krajową bazę danych dotyczącą charakterystyki energetycznej budynków, która umożliwia gromadzenie danych na temat charakterystyki energetycznej poszczególnych budynków oraz ogólnej charakterystyki energetycznej krajowych zasobów budowlanych.

Baza danych jest interoperacyjna z innymi odpowiednimi platformami internetowymi i usługami publicznymi oraz umożliwia gromadzenie danych ze wszystkich odpowiednich źródeł dotyczących świadectw charakterystyki energetycznej, przeglądów, paszportów renowacji budynku, wskaźnika gotowości budynków do obsługi inteligentnych sieci, energetycznych wskaźników referencyjnych budynków oraz obliczonego lub opomiarowanego zużycia energii w budynkach objętych świadectwami. W celu uzupełnienia tej bazy danych można również gromadzić typologie budynków i analizy porównawcze budynków pod kątem energii. Można również gromadzić i przechowywać dane dotyczące zarówno operacyjnych, jak i wbudowanych emisji oraz ogólnego współczynnika globalnego ocieplenia w cyklu życia, stosując wskaźniki oparte na ramach LEVELs.

2.  Zagregowane i zanonimizowane dane dotyczące zasobów budowlanych są publicznie dostępne zgodnie z unijnymi i krajowymi przepisami o ochronie danych. Przechowywane dane nadają się do odczytu maszynowego i są dostępne za pośrednictwem odpowiedniego interfejsu cyfrowego. Państwa członkowskie zapewniają właścicielom, najemcom, zarządcom budynków, certyfikowanym ekspertom oraz instytucjom finansowym łatwy i bezpłatny dostęp do pełnego świadectwa charakterystyki energetycznej w odniesieniu do ekspozycji budynków na nieruchomości mieszkalne lub komercyjne przypisane do ich portfela bankowego. W przypadku budynków oferowanych pod wynajem lub na sprzedaż państwa członkowskie zapewniają potencjalnym najemcom lub nabywcom, którzy zostali upoważnieni przez właściciela budynku, dostęp do pełnego świadectwa charakterystyki energetycznej.

3.  Państwa członkowskie podają do wiadomości publicznej informacje na temat odsetka budynków w krajowych zasobach budowlanych objętych świadectwami charakterystyki energetycznej oraz zagregowane lub zanonimizowane dane dotyczące charakterystyki energetycznej, zużycia energii oraz współczynnika globalnego ocieplenia w cyklu życia budynków objętych świadectwami. Informacje publiczne są aktualizowane co najmniej dwa razy w roku. Państwa członkowskie udostępniają zanonimizowane lub zagregowane informacje ogółowi społeczeństwa i instytucjom badawczym, takim jak krajowe urzędy statystyczne, na ich wniosek.

4.  Państwa członkowskie dopilnowują, aby co najmniej raz w roku informacje zawarte w krajowej bazie danych były przekazywane do obserwatorium zasobów budowlanych.

5.  Do 30 czerwca 2024 r. Komisja przyjmie akt wykonawczy dotyczący wspólnego wzoru przekazywania informacji do obserwatorium zasobów budowlanych, wraz z możliwością ciągłej aktualizacji w czasie rzeczywistym.

Ten akt wykonawczy przyjmuje się zgodnie z procedurą sprawdzającą, o której mowa w art. 30 ust. 3.

6.  W celu zapewnienia spójności informacji państwa członkowskie dopilnowują, aby krajowa baza danych dotycząca charakterystyki energetycznej budynków była interoperacyjna i zintegrowana z innymi administracyjnymi bazami danych zawierającymi informacje o budynkach, takimi jak krajowe katastry budynków i cyfrowe dzienniki budynków.

6a.   Do 31 grudnia 2024 r. Komisja przyjmuje akty wykonawcze w celu wsparcia skutecznego funkcjonowania cyfrowych dzienników budynków poprzez ustanowienie wspólnego wzoru:

a)  standardowej metody gromadzenia danych oraz zarządzania danymi i interoperacyjności danych wraz z jej ramami prawnymi;

b)  łączenia istniejących baz danych.

Te akty wykonawcze przyjmuje się zgodnie z procedurą doradczą, o której mowa w art. 30 ust. 2.

6b.  [24 miesiące od daty wejścia w życie niniejszej dyrektywy], a następnie co dwa lata Komisja publikuje sprawozdanie podsumowujące sytuację i postępy w zakresie unijnych zasobów budowlanych na szczeblu lokalnym, regionalnym i krajowym. Państwa członkowskie wykorzystują sprawozdanie podsumowujące do ukierunkowania remontów klastrów nieefektywnych budynków, aby ograniczyć ubóstwo energetyczne.

Artykuł 20

Przeglądy

1.  Państwa członkowskie ustanawiają niezbędne środki, aby wprowadzić regularne przeglądy systemów ogrzewania, wentylacji i klimatyzacji o znamionowej mocy użytecznej powyżej 70 kW. Aktywność znamionowa systemu opiera się na sumie mocy znamionowej generatorów ciepła i klimatyzacji.

2.  Państwa członkowskie mogą wprowadzić osobne programy przeglądu w odniesieniu do przeglądów systemów w budynkach mieszkalnych i niemieszkalnych.

3.  Państwa członkowskie mogą ustanawiać różne częstotliwości przeglądów w zależności od rodzaju i znamionowej mocy użytecznej systemu, biorąc pod uwagę koszt przeglądu systemu oraz szacowane oszczędności kosztów energii, które mogą być wynikiem przeglądu. Przeglądy systemów odbywają się co najmniej raz na pięć lat. Systemy z generatorami o znamionowej mocy użytecznej ponad 290 kW i systemy emitujące tlenek węgla są poddawane przeglądowi co najmniej co dwa lata ze względów bezpieczeństwa.

4.  Przegląd obejmuje ocenę generatora lub generatorów ciepła i klimatyzacji, pomp cyrkulacyjnych, elementów systemów wentylacji, wszystkich systemów dystrybucji powietrza i wody, systemów równowagi hydraulicznej, w stosownym przypadku, i systemu sterowania. Państwa członkowskie mogą podjąć decyzję o włączeniu do programów przeglądów wszelkich dodatkowych systemów budynków, określonych w załączniku I.

Przegląd obejmuje ocenę sprawności i dobrania wielkości generatora lub generatorów ciepła i klimatyzacji i ich głównych elementów do wymogów budynku oraz opis zdolności systemu do optymalizacji działania w typowych lub przeciętnych warunkach eksploatacji, z wykorzystaniem dostępnych technologii energooszczędnych oraz w zmieniających się warunkach wynikających ze zmiany użytkowania. W stosownych przypadkach w ramach przeglądu ocenia się zdolność systemu do działania przy różnych i bardziej wydajnych ustawieniach temperatury, takich jak niska temperatura w przypadku wodnych systemów ogrzewania, w tym z uwzględnieniem projektowej wyjściowej mocy cieplnej i wymogów dotyczących temperatury i przepływu, przy jednoczesnym zapewnieniu bezpiecznej eksploatacji systemu. W ramach przeglądu ocenia się również gotowość systemów technicznych budynku do zasilania energią ze źródeł odnawialnych i, w stosownych przypadkach, do działania w niskich temperaturach.

Program przeglądów obejmuje ocenę dobrania wielkości systemu wentylacji do wymogów budynku oraz opis zdolności systemu wentylacji do optymalizacji działania w typowych lub przeciętnych warunkach eksploatacji.

Jeżeli od czasu przeprowadzenia przeglądu na mocy niniejszego artykułu nie dokonano zmian w systemie lub zmian w zakresie wymogów budynku, państwa członkowskie mogą zdecydować, że nie wymagają powtórzenia oceny dobrania wielkości głównego elementu lub oceny eksploatacji przy różnych temperaturach .

Państwa członkowskie dopilnowują, aby ocena efektywności energetycznej instalacji elektrycznych w budynkach niemieszkalnych była częścią istniejących programów kontroli bezpieczeństwa elektrycznego, z należytym uwzględnieniem dostępnych norm dotyczących ich optymalnego projektowania, zwymiarowania, zarządzania nimi oraz monitorowania.

5.  Systemy techniczne budynku, które są jednoznacznie objęte uzgodnionym kryterium charakterystyki energetycznej lub ustaleniem umownym dotyczącym uzgodnionego poziomu poprawy efektywności energetycznej, takim jak umowa o poprawę efektywności energetycznej lub które są obsługiwane przez operatora urządzeń lub sieci, a zatem podlegają środkom monitorowania wyników po stronie systemu, są zwolnione z wymagań ustanowionych w ust. 1, pod warunkiem że ogólny wpływ takiego podejścia jest równoważny temu, które wynika z ust. 1.

6.  ▌Państwa członkowskie mogą podjąć decyzję o przyjęciu środków mających na celu zapewnienie użytkownikom doradztwa w sprawie wymiany generatorów, innych zmian systemu i w sprawie alternatywnych rozwiązań, by ocenić efektywność ▌i odpowiedni rozmiar tych systemów.

▌

9.  Budynki zgodne z art. 11 ust. 4b lub 4c są zwolnione z wymagań ustanowionych w ust. 1 niniejszego artykułu.

10.  Państwa członkowskie wprowadzają programy przeglądów ▌, w tym narzędzia cyfrowe dla instalacji o wymiarach przemysłowych, i listy kontrolne, aby sprawdzić zgodność z wymogami określonymi w art. 11 ust. 4b i 4c, oraz aby poświadczyć, że wykonane prace budowlane i renowacyjne odpowiadają projektowanej charakterystyce energetycznej i są zgodne z minimalnymi wymaganiami dotyczącymi charakterystyki energetycznej, operacyjnej emisji gazów cieplarnianych, jakości powietrza w pomieszczeniach i bezpieczeństwa pożarowego określonymi w kodeksach budowlanych lub w równoważnych im przepisach.

11.  Państwa członkowskie dołączają streszczenie analizy programów przeglądów i ich wyników jako załącznik do planu renowacji budynków, o którym mowa w art. 3.

Artykuł 21

Sprawozdania z przeglądu systemów ogrzewania, wentylacji i klimatyzacji

1.  Sprawozdanie z przeglądu jest wydawane po każdym przeglądzie systemów ogrzewania, wentylacji i klimatyzacji lub systemu automatyki i sterowania w budynku. Sprawozdanie z przeglądu zawiera wynik przeglądu przeprowadzonego zgodnie z art. 20 oraz zalecenia w sprawie optymalnej pod względem kosztów poprawy charakterystyki energetycznej i bezpieczeństwa systemu poddanego przeglądowi.

Zalecenia te mogą opierać się na porównaniu charakterystyki energetycznej systemu poddanego przeglądowi z najlepszym dostępnym, możliwym do zastosowania systemem z wykorzystaniem technologii energooszczędnych, oraz systemem podobnego rodzaju, którego wszystkie istotne elementy osiągają poziom charakterystyki energetycznej wymagany zgodnie z obowiązującym prawodawstwem.

2.  Sprawozdanie z przeglądu przekazywane jest właścicielowi lub najemcy budynku.

2a.  W przypadku systemów technicznych budynku zasilanych paliwami kopalnymi w zaleceniach przewiduje się alternatywne systemy oparte na energii ze źródeł odnawialnych lub, w przypadku wszelkiego zapotrzebowania rezydualnego, połączenia z efektywnymi systemami ciepłowniczymi i chłodniczymi. W zaleceniach uwzględnia się ekonomiczną żywotność obecnej instalacji.

3.  Sprawozdanie z przeglądu umieszcza się w krajowej bazie danych dotyczącej charakterystyki energetycznej budynków na podstawie art. 19.

Artykuł 22

Niezależni eksperci

1.  Państwa członkowskie zapewniają, aby wydawanie świadectw charakterystyki energetycznej budynków, tworzenie paszportów renowacji, ocena gotowości budynków do obsługi inteligentnych sieci oraz przeglądy systemów ogrzewania i klimatyzacji były przeprowadzane w sposób niezależny przez wykwalifikowanych lub certyfikowanych przedsiębiorstw i ekspertów, przy użyciu aparatury badawczej z certyfikatem EN, niezależnie od tego, czy prowadzą oni działalność na własny rachunek, czy też są zatrudnieni w instytucjach publicznych lub przedsiębiorstwach prywatnych.

Przy certyfikacji ekspertów zgodnie z art. 26 dyrektywy (UE) …/… [wersja przekształcona dyrektywy w sprawie efektywności energetycznej] uwzględnia się ich fachowość.

2.  Państwa członkowskie upubliczniają informacje na temat szkolenia i certyfikacji . Państwa członkowskie zapewniają publiczną dostępność regularnie aktualizowanych list wykwalifikowanych lub certyfikowanych ekspertów albo regularnie aktualizowanych wykazów certyfikowanych spółek oferujących usługi takich ekspertów.

Artykuł 23

Certyfikacja specjalistów budowlanych

1.  Do dnia... [data określona w art. 26 ust. 4 [wersja przekształcona dyrektywy w sprawie efektywności energetycznej]] państwa członkowskie ustanawiają krajowy plan działania w celu zapewnienia wystarczającej i odpowiednio wykwalifikowanej siły roboczej oraz zapewniają odpowiedni poziom kompetencji specjalistów budowlanych i przedsiębiorstw budowlanych wykonujących zintegrowane prace renowacyjne zgodnie z ustalonymi celami i wymiernymi wskaźnikami postępu zgodnie z art. 3 ust. 1 niniejszej dyrektywy i art. 26 [wersja przekształcona dyrektywy w sprawie efektywności energetycznej].

1a.  Aby uzyskać wystarczającą liczbę specjalistów zgodnie z ust. 1, państwa członkowskie zapewniają wystarczającą liczbę programów szkoleniowych przygotowujących do uzyskania kwalifikacji lub certyfikacji, obejmujących prace zintegrowane oraz najnowsze innowacyjne rozwiązania. Państwa członkowskie wprowadzają środki mające na celu zachęcanie do uczestnictwa w takich programach, skierowane w szczególności do mikroprzedsiębiorstw, MŚP i osób samozatrudnionych.

2.  W stosownych przypadkach i w miarę możliwości państwa członkowskie zapewniają dostęp do certyfikacji lub równoważnych systemów kwalifikacji wykonawcom zintegrowanych prac renowacyjnych, takim jak przedsiębiorstwa budowlane, w przypadkach gdy nie jest to objęte art. 18 ust. 3 dyrektywy (UE) 2018/2001 [zmienionej dyrektywy w sprawie odnawialnych źródeł energii] lub art. 26 dyrektywy (UE).../... [wersja przekształcona dyrektywy w sprawie efektywności energetycznej].

Artykuł 24

Niezależny system kontroli

1.  Państwa członkowskie zapewniają ustanowienie niezależnych systemów kontroli świadectw charakterystyki energetycznej zgodnie z załącznikiem VI oraz wprowadzenie niezależnych systemów kontroli paszportów renowacji, wskaźników gotowości budynków do obsługi inteligentnych sieci ogrzewania i klimatyzacji i sprawozdań z przeglądów systemów ogrzewania i klimatyzacji . Państwa członkowskie mogą ustanowić odrębne systemy służące kontroli świadectw charakterystyki energetycznej , paszportów renowacji, wskaźników gotowości budynków do obsługi inteligentnych sieci i sprawozdań z przeglądów systemów ogrzewania i klimatyzacji.

2.  Państwa członkowskie mogą delegować odpowiedzialność za wdrożenie niezależnych systemów kontroli.

W przypadku podjęcia takiej decyzji państwa członkowskie zapewniają, aby niezależne systemy kontroli zostały wdrożone zgodnie z załącznikiem VI .

3.  Państwa członkowskie wymagają, aby świadectwa charakterystyki energetycznej, paszporty renowacji, wskaźniki gotowości budynków do obsługi inteligentnych sieci oraz sprawozdania z przeglądów, o których mowa w ust. 1, były udostępniane właściwym władzom lub organom na ich wniosek.

Artykuł 25

Przegląd

Do końca 2027 r. Komisja przy pomocy komitetu , o którym mowa w art. 30 dokonuje przeglądu niniejszej dyrektywy w świetle zdobytego doświadczenia i postępów poczynionych podczas jej stosowania i, jeśli jest to konieczne, przedstawia wnioski ustawodawcze .

W ramach tego przeglądu Komisja:

a)   ocenia, czy stosowanie niniejszej dyrektywy w połączeniu z innymi instrumentami ustawodawczymi dotyczącymi efektywności energetycznej i emisji gazów cieplarnianych z budynków, w szczególności poprzez ustalanie opłat za emisję gazów cieplarnianych, zapewnia wystarczające postępy na drodze do osiągnięcia w pełni zdekarbonizowanych, bezemisyjnych zasobów budowlanych do 2050 r., czy też należy wprowadzić kolejne wiążące środki na poziomie Unii, w szczególności obowiązkowe minimalne normy charakterystyki energetycznej dla całości zasobów budowlanych;

b)  ocenia odpowiedni instrument prawny, poziom i harmonogram celów w zakresie ograniczenia emisji w odniesieniu do współczynnika globalnego ocieplenia w cyklu życia zasobów budowlanych na podstawie ram zharmonizowanych, o których mowa w art. 1 ust. 2 lit. da);

c)  określa sposób uwzględnienia we wszystkich środkach na poziomie Unii całościowego podejścia we wszystkich skalach przestrzennych, w tym architektury krajobrazu, urbanistyki, infrastruktury i projektowania, promując tym samym zrównoważone środowisko zbudowane.

Komisja analizuje ▌, w jaki sposób państwa członkowskie stosują zintegrowane podejście w zakresie unijnej polityki w dziedzinie nieruchomości opartej na lokalnej sieci lub sąsiedztwie, zapewniając, by każdy budynek spełniał minimalne wymagania dotyczące charakterystyki energetycznej, w tym w jaki sposób takie podejścia można wykorzystać, aby spełnić normy unijne, na przykład poprzez zastosowanie zintegrowanych programów renowacji do wielu budynków w kontekście przestrzennym zamiast do jednego budynku.

Artykuł 26

Informacja

1.  Państwa członkowskie na bieżąco przygotowują i przeprowadzają kampanie informacyjne i uświadamiające w celu promowania interesu publicznego i wspierania poprawy efektywności energetycznej budynków oraz osiągnięcia celów niniejszej dyrektywy. Przyjmują one niezbędne środki celem informowania właścicieli i najemców budynków lub modułów budynków oraz wszelkich odpowiednich uczestników rynku, w tym władz lokalnych i regionalnych oraz wspólnot energetycznych, o różnych metodach i praktykach służących poprawie charakterystyki energetycznej, takich jak usługi zarządzania energią, umowy o poprawę efektywności energetycznej oraz punkty kompleksowej obsługi ustanowione zgodnie z art. 15a. W szczególności państwa członkowskie stosują niezbędne środki w celu udzielania dostosowanych do potrzeb informacji gospodarstwom domowym znajdującym się w trudnej sytuacji. Informacje te są również przekazywane za pośrednictwem władz lokalnych i organizacji społeczeństwa obywatelskiego.

Państwa członkowskie informują właścicieli, najemców i zarządców budynków o różnych metodach i praktykach służących poprawie charakterystyki energetycznej i emisyjnej oraz bezpieczeństwa przeciwpożarowego, elektrycznego i sejsmicznego budynku.

2.  Państwa członkowskie dostarczają właścicielom lub najemcom budynków w szczególności informacje o świadectwach charakterystyki energetycznej, o tym, czemu one służą i jaki jest ich cel, o optymalnych pod względem kosztów środkach i, w stosownych przypadkach, instrumentach finansowych służących poprawie charakterystyki energetycznej budynku i o zastąpieniu kotłów na paliwa kopalne bardziej zrównoważonymi alternatywnymi rozwiązaniami. Państwa członkowskie dostarczają te informacje za pomocą dostępnych i przejrzystych narzędzi doradczych, takich jak doradztwo dotyczące renowacji i punkty kompleksowej obsługi ustanowione zgodnie z art. 15a, ze szczególnym uwzględnieniem gospodarstw domowych znajdujących się w trudnej sytuacji.

Na wniosek państw członkowskich Komisja udziela pomocy państwom członkowskim w realizacji kampanii informacyjnych do celów, o których mowa w ust. 1 oraz akapicie pierwszym niniejszego ustępu, które mogą być włączane do programów unijnych.

3.  Państwa członkowskie zapewniają dostępność wskazówek i szkolenia, z uwzględnieniem perspektywy płci, dla podmiotów odpowiedzialnych za wdrożenie niniejszej dyrektywy. Wskazówki i szkolenie dotyczą znaczenia poprawy charakterystyki energetycznej i umożliwiają rozważenie optymalnego połączenia poprawy efektywności energetycznej, redukcji emisji gazów cieplarnianych, wykorzystania energii ze źródeł odnawialnych oraz korzystania z systemów ciepłowniczych lub chłodniczych w trakcie planowania, projektowania, wznoszenia i renowacji stref przemysłowych lub osiedli mieszkaniowych. Takie wytyczne i szkolenia dotyczą także ulepszeń strukturalnych, przystosowania się do zmiany klimatu, bezpieczeństwa przeciwpożarowego, zagrożeń związanych z intensywną aktywnością sejsmiczną, usuwania substancji niebezpiecznych, w tym azbestu, emisji zanieczyszczeń (w tym pyłu drobnego), jakości powietrza w pomieszczeniach oraz dostępności dla osób z niepełnosprawnościami. Państwa członkowskie dążą do przydzielenia finansowania na szkolenie władz lokalnych i regionalnych, wspólnot energii odnawialnej i obywatelskich wspólnot energetycznych, które promują poprawę charakterystyki energetycznej, efektywność energetyczną, energię odnawialną i redukcję emisji gazów cieplarnianych na poziomie sąsiedztwa, a w szczególności w odniesieniu do gospodarstw domowych znajdujących się w trudnej sytuacji.

4.  Komisja stale doskonali swoje usługi informacyjne, w szczególności stworzoną stronę internetową – europejski portal na rzecz efektywności energetycznej w budynkach – skierowaną do obywateli, fachowców i władz, co pomoże państwom członkowskim w ich działaniach informacyjnych i uświadamiających. Wśród informacji podawanych na tej stronie mogłyby znaleźć się linki do odnośnego prawa Unii ▌, a także prawa krajowego, regionalnego i lokalnego, linki do stron internetowych portalu EUROPA, na których opublikowano krajowe plany działań na rzecz racjonalizacji zużycia energii, linki do dostępnych instrumentów finansowych, a także do przykładów najlepszych praktyk na szczeblu krajowym, regionalnym i lokalnym, w tym dotyczących punktów kompleksowej obsługi ustanowionych zgodnie z art. 15a. Jeśli chodzi o Europejski Fundusz Rozwoju Regionalnego, Fundusz Spójności i Fundusz na rzecz Sprawiedliwej Transformacji, Społeczny Fundusz Klimatyczny oraz Instrument na rzecz Odbudowy i Zwiększania Odporności, Komisja kontynuuje i intensyfikuje swoje usługi informacyjne, aby ułatwiać wykorzystywanie dostępnych środków finansowych, zapewniając – w tym za pośrednictwem instrumentu europejskiego wsparcia energetyki na poziomie lokalnym (ELENA) we współpracy z Europejskim Bankiem Inwestycyjnym – zainteresowanym stronom, w tym władzom krajowym, regionalnym i lokalnym, pomoc i informacje na temat możliwości finansowania, uwzględniając aktualne zmiany w przepisach.

Artykuł 27

Konsultacje

Aby ułatwić skuteczne wdrożenie niniejszej dyrektywy, państwa członkowskie – zgodnie z mającym zastosowanie krajowym ustawodawstwem i w razie potrzeby – przeprowadzają konsultacje z zaangażowanymi zainteresowanymi stronami, w tym z lokalnymi i regionalnymi władzami. Takie konsultacje mają szczególne znaczenie dla stosowania art. 26.

Artykuł 28

Dostosowanie załącznika I do postępu technicznego

Komisja przyjmuje akty delegowane zgodnie z art. 29 w celu:

a)   zmiany niniejszej dyrektywy poprzez dostosowanie pkt 4 i 5 załącznika I do postępu technicznego; oraz

b)   uzupełnienia niniejszej dyrektywy poprzez włączenie wytycznych dla państw członkowskich dotyczących oceny charakterystyki energetycznej przejrzystych elementów budynku stanowiących część przegród zewnętrznych budynku.

Artykuł 29

Wykonanie przekazanych uprawnień

1.  Powierzenie Komisji uprawnień do przyjmowania aktów delegowanych podlega warunkom określonym w niniejszym artykule.

2.  Uprawnienia do przyjmowania aktów delegowanych, o których mowa w art. 6, 7, 10, 11a, 13, 14 ust. 4a, 15 i 28, powierza się Komisji na czas nieokreślony od .... [data wejścia w życie niniejszej dyrektywy].

3.  Przekazanie uprawnień, o którym mowa w art. 6, 7, 10, 11a, 13, 14 ust. 4a, 15 i 28, może zostać w dowolnym momencie odwołane przez Parlament Europejski lub przez Radę. Decyzja o odwołaniu kończy przekazanie określonych w niej uprawnień. Decyzja o odwołaniu staje się skuteczna od następnego dnia po jej opublikowaniu w Dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej lub w późniejszym terminie określonym w tej decyzji . Nie wpływa ona na ważność już obowiązujących aktów delegowanych.

4.  Przed przyjęciem aktu delegowanego Komisja konsultuje się z ekspertami wyznaczonymi przez każde państwo członkowskie zgodnie z zasadami określonymi w Porozumieniu międzyinstytucjonalnym z dnia 13 kwietnia 2016 r. w sprawie lepszego stanowienia prawa.

5.  Niezwłocznie po przyjęciu aktu delegowanego Komisja przekazuje go równocześnie Parlamentowi Europejskiemu i Radzie.

6.  Akt delegowany przyjęty na podstawie art. 6, 7, 10, 11a, 13, 14 ust. 4a, 15 lub 28 wchodzi w życie tylko wówczas, gdy Parlament Europejski albo Rada nie wyraziły sprzeciwu w terminie dwóch miesięcy od przekazania tego aktu Parlamentowi Europejskiemu i Radzie, lub gdy, przed upływem tego terminu, zarówno Parlament Europejski, jak i Rada, poinformowały Komisję, że nie wniosą sprzeciwu. Termin ten przedłuża się o dwa miesiące z inicjatywy Parlamentu Europejskiego lub Rady.

Artykuł 30

Procedura komitetowa

1.  Komisję wspomaga komitet. Komitet ten jest komitetem w rozumieniu rozporządzenia (UE) nr 182/2011.

2.  W przypadku odesłania do niniejszego ustępu stosuje się art. 4 rozporządzenia (UE) nr 182/2011.

3.  W przypadku odesłania do niniejszego ustępu stosuje się art. 5 rozporządzenia (UE) nr 182/2011.

▌

Artykuł 32

Transpozycja

1.  Państwa członkowskie wprowadzają w życie przepisy ustawowe, wykonawcze i administracyjne niezbędne do wykonania art. 1–3, 5–26, 29 i 32 oraz załączników I–III i V–IX do dnia .... [24 miesięcy od daty wejścia w życie niniejszej dyrektywy]. Niezwłocznie przekazują one Komisji tekst tych przepisów i tabelę korelacji.

Przepisy przyjęte przez państwa członkowskie zawierają odniesienie do niniejszej dyrektywy lub odniesienie takie towarzyszy ich urzędowej publikacji. Przepisy te zawierają także wskazanie, że w istniejących przepisach ustawowych, wykonawczych i administracyjnych odniesienia do dyrektywy uchylonej niniejszą dyrektywą odczytuje się jako odniesienia do niniejszej dyrektywy. Sposób dokonywania takiego odniesienia i formułowania takiego wskazania określany jest przez państwa członkowskie.

2.  Państwa członkowskie przekazują Komisji tekst podstawowych przepisów prawa krajowego przyjętych w dziedzinie objętej niniejszą dyrektywą.

Artykuł 33

Uchylenie

Dyrektywa 2010/31/UE, zmieniona aktami wymienionymi w załączniku VIII część A, traci moc ze skutkiem od dnia [...] r., nie naruszając zobowiązań państw członkowskich dotyczących terminów transpozycji do prawa krajowego i dat zastosowania dyrektyw określonych w załączniku VIII część B.

Odniesienia do uchylonej dyrektywy odczytuje się jako odniesienia do niniejszej dyrektywy, zgodnie z tabelą korelacji w załączniku IX.

Artykuł 34

Wejście w życie

Niniejsza dyrektywa wchodzi w życie dwudziestego dnia po jej opublikowaniu w Dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej.

Art. 4, 27, 28, 30, 31 i 33–35 oraz załącznik IV stosuje się od dnia [dzień po dacie transpozycji/24 miesiące od dnia wejścia w życie niniejszej dyrektywy plus 1 dzień] r.

Artykuł 35

Adresaci

Niniejsza dyrektywa skierowana jest do państw członkowskich.

Sporządzono w

W imieniu Parlamentu Europejskiego W imieniu Rady

Przewodnicząca Przewodniczący

ZAŁĄCZNIK I

Wspólne ramy ogólne do obliczania charakterystyki energetycznej budynków

(o którym mowa w art. 4)

1.  Charakterystykę energetyczną budynku określa się na podstawie obliczonej lub opomiarowanej zużytej ilości energii i odzwierciedla ona typowe zużycie energii do zapewnienia ogrzewania pomieszczeń, chłodzenia pomieszczeń, ciepłej wody użytkowej, wentylacji, wbudowanego oświetlenia oraz innych systemów technicznych budynku. Państwa członkowskie dopilnowują, aby typowe zużycie energii było reprezentatywne dla rzeczywistych warunków eksploatacji dla każdej odpowiedniej typologii i odzwierciedlało typowe zachowanie użytkowników. ▌Typowe zużycie energii i typowe zachowania użytkowników opierają się na dostępnych statystykach krajowych, kodeksach budowlanych i danych pomiarowych.

W przypadku gdy opomiarowana energia stanowi podstawę obliczania charakterystyki energetycznej budynków, metoda obliczeniowa musi pozwalać na określenie wpływu zachowania użytkowników i lokalnego klimatu, czego nie odzwierciedla wynik obliczeń. Opomiarowana energia stosowana do celów obliczania charakterystyki energetycznej budynków wymaga odczytów w co najmniej godzinnych odstępach i musi być uwzględniana z rozróżnieniem na poszczególne nośniki energii.

Państwa członkowskie mogą wykorzystywać opomiarowane zużycie energii w typowych warunkach eksploatacji w celu sprawdzenia prawidłowości obliczonego zużycia energii i umożliwienia porównania obliczonej i rzeczywistej efektywności. Opomiarowane zużycie energii do celów weryfikacji i porównania może opierać się na odczytach miesięcznych.

Charakterystykę energetyczną budynku wyraża się za pomocą liczbowego wskaźnika zużycia energii pierwotnej na jednostkę powierzchni referencyjnej rocznie, wyrażanego w kWh/(m2/rok) na potrzeby zarówno świadectw charakterystyki energetycznej, jak i zgodności z minimalnymi wymaganiami dotyczącymi charakterystyki energetycznej. Stosuje się liczbowe wskaźniki końcowego zużycia energii na jednostkę powierzchni referencyjnej rocznie, w kWh/(m²/rok) oraz zapotrzebowania na energię zgodnie z normą ISO 52000 w kWh/(m²/rok). Metodologia stosowana w celu ustalenia charakterystyki energetycznej budynku jest przejrzysta i otwarta na innowacje oraz odzwierciedla najlepsze praktyki, w szczególności związane z dodatkowymi wskaźnikami.

Państwa członkowskie opisują swoje krajowe metodologie obliczania na podstawie załącznika A do kluczowych europejskich norm dotyczących charakterystyki energetycznej budynków, mianowicie EN ISO 52000-1, EN ISO 52003-1, EN ISO 52010-1, EN ISO 52016-1, EN ISO 52018-1, EN 16798-1, EN 52120-1 i EN 17423 lub zastępujących je dokumentów. Niniejszy przepis nie stanowi prawnej kodyfikacji tych norm.

Państwa członkowskie stosują niezbędne środki w celu zapewnienia, aby w przypadku gdy budynki są zasilane przez systemy ciepłownicze lub chłodnicze, korzyści wynikające z takiego zaopatrzenia były uznawane i uwzględniane w metodyce obliczeniowej, w szczególności udział energii odnawialnej, za pomocą indywidualnie certyfikowanych lub uznanych współczynników energii pierwotnej.

2.  Potrzeby energetyczne na energię i zużycie energii do celów ogrzewania i chłodzenia pomieszczeń, przygotowania ciepłej wody użytkowej, wentylacji, oświetlenia i innych systemów technicznych budynku oblicza się z zastosowaniem godzinowych lub krótszych przedziałów obliczeniowych w celu uwzględnienia zmiennych warunków, które w dużym stopniu wpływają na eksploatację i efektywność systemu oraz warunki w pomieszczeniach, oraz w celu zoptymalizowania kosztów, korzyści zdrowotnych, jakości środowiska w pomieszczeniach oraz komfortu w odniesieniu do poziomów określonych przez państwa członkowskie na szczeblu krajowym lub regionalnym. W obliczeniach uwzględnia się szacunkową reaktywność termiczną budynku i jego zdolność do zaoferowania sieci energetycznej elastyczności.

W przypadku gdy przepisy dotyczące poszczególnych produktów związanych z energią przyjęte na podstawie rozporządzenia 2009/125/WE zawierają szczegółowe wymogi dotyczące informacji o produkcie do celów obliczania charakterystyki energetycznej i współczynnika globalnego ocieplenia w cyklu życia na podstawie niniejszej dyrektywy, w krajowych metodach obliczeniowych nie wymaga się dodatkowych informacji.

Podstawę obliczenia energii pierwotnej stanowią dynamiczne i przyszłościowe współczynniki energii pierwotnej (z rozróżnieniem na energię nieodnawialną, odnawialną i całkowitą) dla poszczególnych nośników energii, które to współczynniki muszą być uznane przez organy krajowe, z uwzględnieniem oczekiwanego koszyka energetycznego opartego na krajowym planie w dziedzinie energii i klimatu. Te współczynniki energii pierwotnej mogą opierać się na krajowych, regionalnych lub lokalnych informacjach. Współczynniki energii pierwotnej mogą być ustalane na podstawie rocznych, sezonowych, miesięcznych, dziennych lub godzinowych danych, lub bardziej szczegółowych informacji udostępnianych przez poszczególne systemy lokalne.

▌ Dokonane wybory i źródła danych należy zgłaszać zgodnie z normą EN 17423 lub wszelkimi dokumentami ją zastępującymi. Państwa członkowskie stosują współczynnik energii pierwotnej ▌odzwierciedlający koszyk energii elektrycznej w danym kraju. Określając te współczynniki, państwa członkowskie zapewniają osiągnięcie optymalnego poziomu charakterystyki energetycznej przegród zewnętrznych budynku.

3.  W celu wyrażenia charakterystyki energetycznej budynku państwa członkowskie określają dodatkowe liczbowe współczynniki całkowitego zużycia energii pierwotnej ze źródeł nieodnawialnych i odnawialnych oraz operacyjnych i wbudowanych emisji gazów cieplarnianych wyrażonych w kg ekwiwalentu CO2/(m2 na rok) w przewidywanym okresie eksploatacji budynku.

3a.  Obliczając wskaźniki energii pierwotnej do celów obliczania charakterystyki energetycznej budynków, państwa członkowskie mogą wziąć pod uwagę dostarczoną energię ze źródeł odnawialnych oraz energię ze źródeł odnawialnych, która jest wytwarzana i zużywana na miejscu.

4.  Metodologia jest ustalana przy uwzględnieniu co najmniej następujących aspektów:

a)  następującej faktycznej charakterystyki cieplnej budynku, w tym jego ścian wewnętrznych:

(i)  pojemności cieplnej;

(ii)  izolacji;

(iii)  ogrzewania pasywnego;

(iv)  elementów chłodzących;

(v)  mostków cieplnych;

b)  instalacji grzewczej i zaopatrzenia w ciepłą wodę użytkową, włącznie z charakterystyką ich izolacji;

ba)   zdolności zainstalowanej na miejscu infrastruktury ładowania dwukierunkowego pojazdów elektrycznych, reagowania na zapotrzebowanie i magazynowania;

c)  instalacji klimatyzacyjnej;

d)  naturalnej i mechanicznej wentylacji, która może obejmować szczelność powietrzną i odzyskiwanie ciepła;

e)  wbudowanej instalacji oświetleniowej (głównie w sektorze niemieszkalnym);

f)  projektu, położenia i zorientowania budynku, włącznie z klimatem zewnętrznym;

g)  pasywnych systemów słonecznych i ochrony przed słońcem;

h)  warunków klimatu wnętrza, włącznie z projektowanym klimatem wnętrza;

i)  obciążeń wewnętrznych;

ia)   systemów automatyki i sterowania w budynku i ich możliwości monitorowania, kontrolowania i optymalizowania wydajności energetycznej;

ib)   wydajności instalacji elektrycznych (IEC EN 60364-8-1).

5.  Uwzględnia się pozytywny wpływ poniższych aspektów:

a)  lokalnych warunków nasłonecznienia, aktywnych systemów słonecznych i innych systemów grzewczych i elektrycznych opartych na energii ze źródeł odnawialnych;

b)  energii elektrycznej z kogeneracji;

c)  lokalnych lub blokowych systemów grzewczych i systemów chłodzenia;

d)  naturalnego oświetlenia;

da)   zdolności w zakresie elastyczności odbioru (EN 50491-12-1).

6.  Na potrzeby tego obliczania budynki powinny być odpowiednio sklasyfikowane w następujących kategoriach:

a)  domy jednorodzinne różnych rodzajów;

b)  bloki mieszkalne;

c)  biura;

d)  budynki oświatowe;

e)  szpitale;

f)  hotele i restauracje;

g)  obiekty sportowe;

h)  budynki usług handlu hurtowego i detalicznego;

i)  inne rodzaje budynków zużywających energię.

ZAŁĄCZNIK II

Wzór krajowego planu renowacji budynków

(o którym mowa w art. 3)

ZAŁĄCZNIK III

Wymogi dotyczące nowych i poddawanych renowacji budynków bezemisyjnych oraz obliczanie współczynnika globalnego ocieplenia w cyklu życia

(o których mowa w art. 2 ust. 2 i art. 7)

I.  Wymogi dotyczące budynków bezemisyjnych

Całkowite roczne zużycie energii pierwotnej w nowym budynku bezemisyjnym musi być zgodne z maksymalnymi progami podanymi w poniższej tabeli.

Państwa członkowskie mogą zdecydować się na zaklasyfikowanie regionów wewnętrznych do różnych stref klimatycznych, o ile jest to zgodne z poniższą tabelą.

*Uwaga: próg powinien być niższy niż próg całkowitego zużycia energii pierwotnej ustalony na poziomie państwa członkowskiego dla budynków niemieszkalnych o niemal zerowym zużyciu energii innych niż biura.

_____________________

Całkowite roczne zużycie energii pierwotnej w nowym lub poddanym renowacji budynku bezemisyjnym pochodzi, w ujęciu rocznym lub sezonowym netto, z:

–  energii ze źródeł odnawialnych wytwarzanej lub magazynowanej na miejscu i spełniającej kryteria określone w art. 7 dyrektywy (UE) 2018/2001 [zmieniona dyrektywa w sprawie odnawialnych źródeł energii],

–  energii na potrzeby konsumpcji własnej i wspólnej konsumpcji własnej w rozumieniu dyrektywy (UE) 2018/2001 [zmieniona dyrektywa w sprawie odnawialnych źródeł energii] lub lokalnego współdzielenia produkcji energii odnawialnej, w tym za pośrednictwem podmiotu rynku będącego osobą trzecią lub dostarczanej przez społeczność energetyczną działającą w zakresie energii odnawialnej w rozumieniu art. 22 dyrektywy (UE) 2018/2001 [zmieniona dyrektywa w sprawie odnawialnych źródeł energii], lub

–  energii ze źródeł odnawialnych z systemu ciepłowniczego i chłodniczego lub ciepła odpadowego.

Budynek bezemisyjny nie może generować na miejscu żadnych emisji dwutlenku węgla z paliw kopalnych.

W przypadku gdy, ze względu na charakter budynku lub brak dostępu do społeczności energetycznych działających w zakresie energii odnawialnej lub energii ze źródeł odnawialnych z systemów ciepłowniczych i chłodniczych lub ciepła odpadowego, pełne spełnienie wymogów określonych w akapicie pierwszym nie jest technicznie lub ekonomicznie wykonalne, pozostała część lub całość całkowitego rocznego zużycia energii pierwotnej może również pochodzić z energii ze źródeł odnawialnych z sieci posiadającej gwarancję pochodzenia, udokumentowaną umowami zakupu energii i umowami zakupu energii ze źródeł odnawialnych pochodzącej z efektywnego systemu ciepłowniczego i chłodniczego, o których mowa w dyrektywie (UE) 2018/2001 [zmienionej dyrektywie w sprawie odnawialnych źródeł energii] lub z energii pochodzącej z wydajnego systemu ciepłowniczego i chłodniczego, zgodnie z art. 24 ust. 1 dyrektywy (UE) .../... [przekształconej dyrektywie w sprawie efektywności energetycznej]. Komisja wydaje wytyczne dotyczące sposobu wdrażania i weryfikacji wyżej określonych kryteriów ze szczególnym uwzględnieniem wykonalności technicznej i ekonomicznej. [Popr. 67]

II.  Obliczanie współczynnika globalnego ocieplenia w cyklu życia nowych budynków na podstawie art. 7 ust. 2

Do celów obliczania współczynnika globalnego ocieplenia w cyklu życia nowych budynków na podstawie art. 7 ust. 2 podaje się współczynnik globalnego ocieplenia jako wskaźnik liczbowy dla każdego etapu cyklu życia, wyrażony w kg ekwiwalentu CO2e/m2 (powierzchni użytkowej) uśredniony dla jednego roku referencyjnego okresu badania wynoszącego 50 lat. Wybór danych, określenie scenariusza i obliczenia przeprowadza się zgodnie z normą EN 15978 (EN 15978:2011. Zrównoważone obiekty budowlane. Ocena środowiskowych właściwości użytkowych budynków. Metoda obliczania). Zakres elementów budynków i wyposażenia technicznego odpowiada zakresowi zdefiniowanemu we wspólnych unijnych ramach Level(s) dla wskaźnika 1.2. W przypadku gdy istnieje krajowe narzędzie obliczeniowe lub jest ono wymagane do ujawniania informacji lub do uzyskiwania pozwoleń na budowę, narzędzie to może być stosowane do celów wymaganego ujawnienia informacji. Można zastosować inne narzędzia obliczeniowe, jeżeli spełniają one minimalne kryteria określone we wspólnych unijnych ramach systemu Level(s) dotyczących określonych wyrobów budowlanych i systemów technicznych budynku, a także ich deklaracji środowiskowych dotyczących wyrobów, obliczanych zgodnie z [zmienionym rozporządzeniem w sprawie wyrobów budowlanych], jeżeli są one dostępne.

ZAŁĄCZNIK IV

WSPÓLNE OGÓLNE RAMY OCENY GOTOWOŚCI BUDYNKÓW DO OBSŁUGI INTELIGENTNYCH SIECI

1.  Komisja ustanawia definicję wskaźnika gotowości budynków do obsługi inteligentnych sieci i metodologię, według której ma on być obliczany, aby dokonać oceny zdolności budynku lub modułu budynku do dostosowania jego funkcjonowania do potrzeb użytkownika i sieci oraz do poprawy jego efektywności energetycznej i ogólnej charakterystyki.

Wskaźnik gotowości budynków do obsługi inteligentnych sieci obejmuje cechy wzrostu oszczędności energii, analizy porównawczej i elastyczności, a także wzmocnione funkcje i możliwości związane z większą liczbą wzajemnie połączonych i inteligentnych urządzeń.

W metodyce uwzględnia się istnienie cyfrowego bliźniaka budynku, umożliwiającego lepszą bieżącą sprawozdawczość i funkcjonowanie w zakresie zużycia energii w budynku.

Metodologia uwzględnia takie cechy jak inteligentne liczniki, systemy automatyki i sterowania budynków, urządzenia samoregulujące do regulowania temperatury pomieszczeń, wbudowane urządzenia gospodarstwa domowego, punkty ładowania pojazdów elektrycznych, magazynowanie energii i szczegółowe funkcje oraz interoperacyjność tych elementów, a także korzyści w zakresie klimatu w budynku, efektywności energetycznej, poziomów efektywności oraz uzyskanej elastyczności.

2.  Metodologia opiera się na następujących kluczowych funkcjach związanych z budynkiem i jego systemami technicznymi:

a)  zdolności do utrzymania charakterystyki energetycznej i funkcjonowania budynku poprzez dostosowanie zużycia energii na przykład poprzez wykorzystanie energii ze źródeł odnawialnych;

b)  zdolności do dostosowania swojego trybu działania do potrzeb użytkownika, z jednoczesnym należytym uwzględnieniem dostępności elementów wygodnych dla użytkownika, utrzymaniem wysokich standardów dotyczących zdrowia i klimatu w budynku oraz zdolności informowania o zużyciu energii; oraz

c)  elastyczności ogólnego zapotrzebowania budynku na energię, w tym zdolności do umożliwienia uczestnictwa w aktywnym i pasywnym oraz ukrytym i jawnego reagowaniu na zapotrzebowanie, oraz dzięki magazynowaniu i ponownemu uwalnianiu energii z powrotem do sieci, na przykład poprzez elastyczność i zdolności przesuwania obciążeń, a także magazynowanie energii;

ca)   zdolności do poprawy efektywności energetycznej i ogólnej charakterystyki energetycznej w wyniku zastosowania technologii energooszczędnych.

3.  Metodologia może także uwzględniać:

a)  interoperacyjność między systemami (inteligentne liczniki, systemy automatyki i sterowania budynków, wbudowane urządzenia gospodarstwa domowego, urządzenia samoregulujące do regulowania temperatury pomieszczeń w budynku i czujniki jakości powietrza i wentylacja); oraz oraz

b)  pozytywny wpływ istniejących sieci łączności, w szczególności istniejącej w budynku fizycznej infrastruktury gotowej do obsługi ultraszybkiej sieci (np. z dobrowolną etykietą „gotowy na szybki internet”), oraz istniejących punktów dostępu dla budynków wielorodzinnych, zgodnie z art. 8 dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2014/61/UE.

4.  Metodologia nie ma negatywnego wpływu na istniejące krajowe systemy certyfikacji charakterystyki energetycznej i opiera się na powiązanych inicjatywach na szczeblu krajowym, z uwzględnieniem zasady własności, ochrony danych oraz prywatności i bezpieczeństwa, zgodnie z odpowiednim prawodawstwem Unii w dziedzinie ochrony danych i ochrony prywatności oraz najlepszymi dostępnymi technikami w zakresie cyberbezpieczeństwa.

5.  Metodologia określa najodpowiedniejszy format parametru wskaźnika gotowości do obsługi inteligentnych sieci oraz jest prosta, przejrzysta i łatwo zrozumiała dla konsumentów, właścicieli, inwestorów oraz rynkowych uczestników reagowania na zapotrzebowanie.

ZAŁĄCZNIK V

WZÓR ŚWIADECTW CHARAKTERYSTYKI ENERGETYCZNEJ

(o którym mowa w art. 16)

1.  Na pierwszej stronie świadectwa charakterystyki energetycznej znajdują się co najmniej następujące elementy:

a)  klasa efektywności energetycznej;

b)  obliczone roczne zużycie energii pierwotnej w kWh/(m2 na rok);

c)  obliczone roczne zużycie energii pierwotnej w kWh lub MWh;

d)  obliczone roczne zużycie energii końcowej w kWh/(m² na rok);

e)  obliczone roczne zużycie energii końcowej w kWh lub MWh;

f)  wytworzona energia ze źródeł odnawialnych w kWh lub MWh;

g)  energia ze źródeł odnawialnych jako % zużycia energii;

h)  operacyjne emisje gazów cieplarnianych (kg CO2/(m2 na rok));

i)  klasa emisji gazów cieplarnianych (w stosownych przypadkach).

ia)  obliczone potrzeby energetyczne zgodnie z normami EN, w kWh/(m² na rok) oraz zużycie energii końcowej w kWh lub MWh;

ib)  przewidywany pozostały okres ekonomicznej użyteczności systemów i urządzeń podgrzewania lub chłodzenia pomieszczeń i wody;

ic)  wyraźne wskazanie, czy obecnie budynek lub lokal mieszkalny może wykorzystywać energię w sposób elastyczny.

2.  Ponadto świadectwo charakterystyki energetycznej zawiera następujące wskaźniki:

a)  zużycie energii, obciążenie szczytowe, wielkość generatora lub systemu, główny nośnik energii i główny rodzaj elementu dla każdego z zastosowań: ogrzewanie, chłodzenie, gorąca woda użytkowa, wentylacja i wbudowane oświetlenie;

b)  energia odnawialna wytwarzana na miejscu, główny nośnik energii i rodzaj odnawialnego źródła energii;

c)  wskazanie (tak/nie), czy w odniesieniu do budynku obliczono współczynnik globalnego ocieplenia w cyklu życia;

d)  wartość współczynnika globalnego ocieplenia w cyklu życia (jeżeli jest dostępna);

e)  informacje na temat usuwania dwutlenku węgla w związku z tymczasowym składowaniem dwutlenku węgla w budynkach lub na ich powierzchni;

e)  wskazanie (tak/nie), czy dla budynku dostępny jest paszport renowacji;

f)  średnia wartość współczynnika U nieprzezroczystych elementów przegród zewnętrznych;

g)  średnia wartość współczynnika U przezroczystych elementów przegród zewnętrznych;

h)  rodzaj najpowszechniej zastosowanego elementu przezroczystego (np. okno z podwójną szybą);

i)  wyniki analizy ryzyka przegrzania (jeżeli są dostępne);

j)  obecność stałych czujników, które monitorują poziom jakości środowiska w pomieszczeniach;

k)  obecność stałych regulatorów, które reagują na poziom jakości środowiska w pomieszczeniach;

l)  liczba i rodzaj punktów ładowania pojazdów elektrycznych;

m)  obecność, rodzaj i wielkość układów magazynowania energii;

n)  wykonalność dostosowania systemu ogrzewania i systemu ciepłej wody użytkowej do działania przy bardziej wydajnych ustawieniach temperatury;

o)  wykonalność dostosowania systemu klimatyzacji do działania przy bardziej wydajnych ustawieniach temperatury;

p)  opomiarowane zużycie energii;

pa)   wskazanie tak/nie, czy system dystrybucji ciepła w budynku został zaprojektowany do pracy w trybie niskotemperaturowym;

pb)   obecność podłączenia do sieci ciepłowniczej i chłodniczej, w tym zbliżający się rozwój pobliskich sieci energetycznych w ciągu kolejnych pięciu lat;

pc)   lokalne współczynniki energii pierwotnej i powiązane współczynniki emisji dwutlenku węgla podłączonego lokalnego systemu ciepłowniczego i chłodniczego;

q)  operacyjne emisje pyłu drobnego (PM2.5) i wskaźniki efektywności dla głównych kategorii jakości środowiska w pomieszczeniach, gdy zaczną obowiązywać odpowiednie przepisy;

qa)  wskazanie tak/nie, czy budynek posiada zdolności w zakresie elastyczności odbioru;

qb)  dane kontaktowe najbliższego punktu kompleksowej obsługi ds. doradztwa w zakresie renowacji.

Świadectwo charakterystyki energetycznej zawiera następujące powiązania z innymi inicjatywami w zakresie, w jakim mają one zastosowanie ▌:

a)  wskazanie (tak/nie), czy w odniesieniu do budynku przeprowadzono ocenę gotowości do obsługi inteligentnych sieci;

b)  wynik oceny gotowości do obsługi inteligentnych sieci (jeżeli jest dostępna), w tym wartość pomocniczych technologii energooszczędnych;

c)  wskazanie (tak/nie), czy dla budynku dostępny jest cyfrowy dziennik budynku.

Osoby z niepełnosprawnościami mają równy dostęp do informacji zawartych w świadectwach charakterystyki energetycznej.

2a.  Świadectwo charakterystyki energetycznej zawiera specjalną sekcję dotyczącą finansowania, w której wymienione są dostępne opcje finansowania i zestawienia wskaźników najbardziej istotnych dla instytucji finansowych, podmiotów udzielających kredytów hipotecznych, krajowych banków rozwoju i innych odpowiednich instytucji zapewniających dostęp do finansowania.

ZAŁĄCZNIK VI

NIEZALEŻNE SYSTEMY KONTROLI ŚWIADECTW CHARAKTERYSTYKI ENERGETYCZNEJ

1.  Określenie jakości świadectwa charakterystyki energetycznej

Państwa członkowskie przedstawiają jasną definicję tego, co uznaje się za ważne świadectwo charakterystyki energetycznej.

Definicja ważnego świadectwa charakterystyki energetycznej służy zapewnieniu:

a)  kontroli prawidłowości danych wejściowych budynku, w tym kontroli na miejscu użytych do wydania świadectwa charakterystyki energetycznej i wyników zawartych w świadectwie;

b)  prawidłowości obliczeń;

c)  maksymalnego odchylenia dla charakterystyki energetycznej budynku, najlepiej wyrażonego liczbowym wskaźnikiem zużycia energii pierwotnej (kWh/(m² rok));

d)  minimalnej liczby elementów różniących się od wartości domyślnych lub standardowych.

Państwa członkowskie mogą włączyć do definicji ważnego świadectwa charakterystyki energetycznej dodatkowe elementy, takie jak maksymalne odchylenie dla określonych wartości danych wejściowych.

2.  Jakość systemu kontroli świadectw charakterystyki energetycznej

Państwa członkowskie podają jasną definicję celów w zakresie jakości oraz poziomu pewności statystycznej, jaką powinien osiągnąć system świadectw charakterystyki energetycznej. Niezależny system kontroli zapewnia, aby statystyczny poziom ufności co najmniej 90 % ważnych wydanych świadectw charakterystyki energetycznej wynosił 95 % dla ocenianego okresu, który nie przekracza jednego roku.

Poziom jakości i poziom ufności mierzy się przy użyciu próby losowej i uwzględnia się wszystkie elementy zawarte w definicji ważnego świadectwa charakterystyki energetycznej. W przypadku gdy niezależne systemy kontroli zostały przekazane organom pozarządowym państwa członkowskie wymagają weryfikacji przez stronę trzecią do celów oceny co najmniej 25 % próby losowej.

Ważność danych wejściowych weryfikuje się na podstawie informacji przekazanych przez niezależnego eksperta. Informacje takie mogą obejmować świadectwa produktu, specyfikacje lub plany budynku, które zawierają szczegółowe informacje na temat efektywności poszczególnych elementów uwzględnionych w świadectwie charakterystyki energetycznej.

Prawidłowość danych wejściowych weryfikuje się w drodze kontroli na miejscu w odniesieniu do co najmniej 10 % świadectw charakterystyki energetycznej stanowiących część losowej próby wykorzystywanej do oceny ogólnej jakości systemu.

Oprócz wyboru minimalnej próby losowej w celu określenia ogólnego poziomu jakości państwa członkowskie mogą stosować różne strategie, aby specjalnie ukierunkować kontrolę na świadectwa charakterystyki energetycznej niskiej jakości i wykrywać je w celu poprawy ogólnej jakości systemu. Takiej ukierunkowanej analizy nie można wykorzystać jako podstawy do pomiaru ogólnej jakości systemu.

Państwa członkowskie wprowadzają środki zapobiegawcze i zaradcze w celu zapewnienia jakości ogólnego systemu świadectw charakterystyki energetycznej. Środki te mogą obejmować dodatkowe szkolenia dla niezależnych ekspertów, ukierunkowany dobór próby, obowiązek ponownego przedkładania świadectw charakterystyki energetycznej, proporcjonalne grzywny oraz tymczasowe lub stałe zakazy dla ekspertów.

W przypadku dodawania informacji do bazy danych organy krajowe mają możliwość ustalenia inicjatora dodanych informacji na potrzeby monitorowania i weryfikacji.

3.  Dostępność świadectw charakterystyki energetycznej

Niezależny system kontroli weryfikuje dostępność świadectw charakterystyki energetycznej dla potencjalnych nabywców i najemców, aby dać im możliwość uwzględnienia charakterystyki energetycznej budynku przy podejmowaniu decyzji o zakupie lub wynajmie.

Niezależny system kontroli sprawdza, czy wskaźnik i klasa charakterystyki energetycznej i klasy są eksponowane w mediach reklamowych.

4.  Uwzględnienie typologii budynków

Niezależny system kontroli uwzględnia różne typologie budynków, w szczególności typologie budynków, które są najbardziej rozpowszechnione na rynku nieruchomości, takie jak domy jednorodzinne, wielorodzinne, lokale biurowe lub mieszczące usługi handlu detalicznego.

5.  Informacje ujawniane publicznie

Państwa członkowskie regularnie publikują w krajowej bazie danych dotyczących świadectw charakterystyki energetycznej co najmniej następujące informacje na temat systemu jakości:

a)  określenie jakości świadectwa charakterystyki energetycznej

b)  cele jakościowe systemu świadectw charakterystyki energetycznej;

c)  wyniki oceny jakości, w tym liczba ocenionych świadectw i jej względna wielkość w stosunku do całkowitej liczby świadectw wydanych w danym okresie (według typologii);

d)  środki awaryjne mające na celu poprawę ogólnej jakości świadectw charakterystyki energetycznej.

ZAŁĄCZNIK VII

RAMY METODOLOGII PORÓWNAWCZEJ SŁUŻĄCE OKREŚLENIU OPTYMALNYCH POD WZGLĘDEM KOSZTÓW POZIOMÓW CHARAKTERYSTYKI ENERGETYCZNEJ DLA BUDYNKÓW I ELEMENTÓW BUDYNKÓW

Ramy metodologii porównawczej umożliwiają państwom członkowskim określenie charakterystyki energetycznej i emisyjnej budynków i elementów budynków oraz ekonomicznych aspektów środków związanych z charakterystyką energetyczną i emisyjną, a także ich połączenie w celu określenia poziomu optymalnego pod względem kosztów, aby osiągnąć cele redukcji emisji i cele neutralności klimatycznej najpóźniej do 2030 r. oraz bezemisyjne zasoby budowlane najpóźniej do 2050 r.

Ramom metodologii porównawczej towarzyszą wytyczne dotyczące ich stosowania przy obliczaniu optymalnych pod względem kosztów poziomów charakterystyki energetycznej.

Ramy metodologii porównawczej pozwalają uwzględnić profile użytkowania, zewnętrzne warunki klimatyczne i ich przyszłe zmiany zgodnie z najlepszą dostępną wiedzą naukową, koszty inwestycyjne, kategorię budynku, koszty utrzymania i eksploatacji (w tym koszty energii i oszczędności), zyski z wyeksportowanej energii, w stosownych przypadkach, środowiskowe, ekonomiczne i zdrowotne skutki zużycia energii, społeczne skutki zewnętrzne renowacji, konstrukcji i rozbiórki budynków lub modyfikacji obszarów mieszkalnych i koszty gospodarowania odpadami, w stosownych przypadkach, oraz rozwoju technicznego. Powinny one opierać się na odpowiednich normach europejskich odnoszących się do niniejszej dyrektywy.

W odniesieniu do szerszych skutków środowiskowych, ekonomicznych i zdrowotnych wynikających z poprawy charakterystyki energetycznej budynku obejmują one co najmniej:

–  ograniczenie emisji gazów cieplarnianych z budynków;

–  zmniejszone zanieczyszczenie z budynków i jego skutki na poziomie budynku i na poziomie lokalnym, poprawa jakości powietrza;

–  poprawa standardów życia i produktywności dzięki lepszej jakości środowiska w pomieszczeniach, a w efekcie lepszym warunkom życia i pracy;

–  obniżone koszty dla systemu ochrony zdrowia i systemu zabezpieczenia społecznego;

–  zintegrowanie budynków z siecią energetyczną poprzez elastyczność sieci, w tym wykorzystanie inteligentnych punktów ładowania pojazdów elektrycznych;

–  zwiększone bezpieczeństwo dostaw w wyniku lepszej charakterystyki energetycznej i rozmieszczaniu technologii słonecznych na budynkach;

–  ograniczenie negatywnych skutków zewnętrznych, np. uniknięcie kosztów emisji dwutlenku węgla, uniknięcie skutków zmiany klimatu i szkód związanych ze skutkami zmiany klimatu (łagodzenie zmiany klimatu i przystosowanie się do niej);

–  wpływ na opłaty za emisję gazów cieplarnianych, w tym na ich poziomy, zmienność i wrażliwość;

–  pobudzanie gospodarki lokalnej, regionalnej i krajowej, w tym tworzenie lokalnych miejsc pracy, ze szczególnym uwzględnieniem mikroprzedsiębiorstw i MŚP w sektorach budownictwa i renowacji.

Zewnętrzne skutki środowiskowe, energetyczne, ekonomiczne i zdrowotne oblicza się począwszy od sprawozdania, które ma zostać przedłożone w 2025 r.

Oprócz powyższego Komisja:

–  opracowuje wytyczne towarzyszące ramom metodologii porównawczej; wytyczne te umożliwią państwom członkowskim podjęcie poniższych kroków;

–  zapewnia informacje na temat szacunkowego rozwoju cen energii i opłat za emisję gazów cieplarnianych w dłuższej perspektywie, a także ich zmienności i wrażliwości.

Charakterystykę energetyczną i emisyjną ocenia się przy użyciu metodologii obliczania opartej na niniejszej dyrektywie. W celu zastosowania ram metodologii porównawczej przez państwa członkowskie warunki ogólne wyrażone parametrami ustala się na szczeblu państwa członkowskiego. Komisja wydaje zalecenia dla państw członkowskich dotyczące ich poziomów optymalnych pod względem kosztów i spójności z trajektoriami stanu klimatu.

Ramy metodologii porównawczej wymagają, by państwa członkowskie:

–  zdefiniowały budynki referencyjne pod względem ich funkcjonalności i położenia geograficznego, w tym wewnętrznych i zewnętrznych warunków klimatycznych, oraz reprezentatywnych z tego punktu widzenia. Budynki referencyjne obejmują budynki mieszkalne i niemieszkalne, zarówno nowe, jak i już istniejące;

–  zdefiniowały podlegające ocenie środki poprawy efektywności energetycznej dla budynków referencyjnych. Mogą to być środki dla poszczególnych budynków jako całości, dla poszczególnych elementów budynków lub dla połączenia elementów budynków;

–  oceniły zapotrzebowanie na energię pierwotną i końcową i wynikające z niego emisje budynków referencyjnych, wobec których zastosowano zdefiniowane środki poprawy efektywności energetycznej;

–  obliczyły koszty (tj. obecną wartość netto) środków poprawy efektywności energetycznej (o których mowa w tiret drugim) w trakcie spodziewanego ekonomicznego cyklu życia, stosowanych wobec budynków referencyjnych (o których mowa w tiret pierwszym) przy zastosowaniu zasad ram metodologii porównawczej.

–  obliczyły całkowite koszty z perspektywy finansowej i makroekonomicznej.

Dokonując obliczenia kosztów środków poprawy efektywności energetycznej w trakcie spodziewanego ekonomicznego cyklu życia, państwa członkowskie oceniają opłacalność ekonomiczną różnych poziomów minimalnych wymagań dotyczących charakterystyki energetycznej. Pozwoli to na określenie optymalnych ekonomicznie poziomów wymagań dotyczących charakterystyki energetycznej.

ZAŁĄCZNIK VIII

CZĘŚĆ A

Uchylona dyrektywa

wraz z wykazem jej kolejnych zmian

(o których mowa w art. 33)

CZĘŚĆ B

Terminy transpozycji do prawa krajowego i daty rozpoczęcia stosowania

(o którym mowa w art. 33)

ZAŁĄCZNIK IX

(1) Sprawa została odesłana do komisji właściwej w celu przeprowadzenia negocjacji międzyinstytucjonalnych na podstawie art. 59 ust. 4 akapit czwarty Regulaminu (A9-0033/2023). (2) * Poprawki: tekst nowy lub zmieniony został zaznaczony kursywą i wytłuszczonym drukiem; symbol ▌sygnalizuje skreślenia. (3) Dz.U. C […] z […], s. […]. (4) Dz.U. C […] z […], s. […]. (5) Stanowisko Parlamentu Europejskiego z dnia ... (dotychczas nieopublikowane w Dzienniku Urzędowym) oraz decyzja Rady z dnia .... (6) Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2010/31/UE z dnia 19 maja 2010 r. w sprawie charakterystyki energetycznej budynków (Dz.U. L 153 z 18.6.2010, s. 13). (7) Europejski Zielony Ład, COM(2019) 640 final. (8) Fala renowacji na potrzeby Europy – ekologizacja budynków, tworzenie miejsc pracy, poprawa jakości życia, COM(2020) 662 final. (9) Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2021/1119 z dnia 30 czerwca 2021 r. w sprawie ustanowienia ram na potrzeby osiągnięcia neutralności klimatycznej i zmiany rozporządzeń (WE) nr 401/2009 i (UE) 2018/1999 (Europejskie prawo o klimacie) (Dz.U. L 243 z 9.7.2021, s. 1). (10) Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2003/87/WE z dnia 13 października 2003 r. ustanawiająca system handlu przydziałami emisji gazów cieplarnianych w Unii oraz zmieniająca dyrektywę Rady 96/61/WE (Dz.U. L 275 z 25.10.2003, s. 32). (11) Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2012/27/UE z dnia 25 października 2012 r. w sprawie efektywności energetycznej, zmiany dyrektyw 2009/125/WE i 2010/30/UE oraz uchylenia dyrektyw 2004/8/WE i 2006/32/WE (Dz.U. L 315 z 14.11.2012, s. 1). (12) Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2014/94/UE z dnia 22 października 2014 r. w sprawie rozwoju infrastruktury paliw alternatywnych (Dz.U. L 307 z 28.10.2014, s. 1). (13) Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2018/2001 z dnia 11 grudnia 2018 r. w sprawie promowania stosowania energii ze źródeł odnawialnych (Dz.U. L 328 z 21.12.2018, s. 82). (14) Zalecenie Komisji (UE) 2021/1749 z 28 września 2021 r. w sprawie zasady „efektywność energetyczna przede wszystkim”: od zasad do praktyki – wytyczne i przykłady dotyczące jej wdrażania w procesie podejmowania decyzji w sektorze energetycznym i w innych sektorach (Dz.U. L 350 z 4.10.2021, s. 9). (15) Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 305/2011 z dnia 9 marca 2011 r. ustanawiające zharmonizowane warunki wprowadzania do obrotu wyrobów budowlanych i uchylające dyrektywę Rady 89/106/EWG (Dz.U. L 88 z 4.4.2011, s. 5). (16) Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2008/98/WE z dnia 19 listopada 2008 r. w sprawie odpadów oraz uchylająca niektóre dyrektywy (Dz.U. L 312 z 22.11.2008, s. 3). (17) Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/2284 z dnia 14 grudnia 2016 r. w sprawie redukcji krajowych emisji niektórych rodzajów zanieczyszczeń atmosferycznych, zmiany dyrektywy 2003/35/WE oraz uchylenia dyrektywy 2001/81/WE (Dz.U. L 344 z 17.12.2016, s. 1). (18) Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2009/125/WE z dnia 21 października 2009 r. ustanawiająca ogólne zasady ustalania wymogów dotyczących ekoprojektu dla produktów związanych z energią (Dz.U. L 285 z 31.10.2009, s. 10). (19) Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2017/1369 z dnia 4 lipca 2017 r. ustanawiające ramy etykietowania energetycznego i uchylające dyrektywę 2010/30/UE (Dz.U. L 198 z 28.7.2017, s. 1). (20) Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2021/1060 z dnia 24 czerwca 2021 r. ustanawiające wspólne przepisy dotyczące Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego, Europejskiego Funduszu Społecznego Plus, Funduszu Spójności, Funduszu na rzecz Sprawiedliwej Transformacji i Europejskiego Funduszu Morskiego, Rybackiego i Akwakultury, a także przepisy finansowe na potrzeby tych funduszy oraz na potrzeby Funduszu Azylu, Migracji i Integracji, Funduszu Bezpieczeństwa Wewnętrznego i Instrumentu Wsparcia Finansowego na rzecz Zarządzania Granicami i Polityki Wizowej (Dz.U. L 231 z 30.6.2021, s. 159). (21) Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2021/241 z dnia 12 lutego 2021 r. ustanawiające Instrument na rzecz Odbudowy i Zwiększania Odporności (Dz.U. L 57 z 18.2.2021, s. 17). (22) Rozporządzenie (UE) .../... [Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady ustanawiające Społeczny Fundusz Klimatyczny zgodnie z wnioskiem COM(2021)0568]. (23) Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2009/148/WE z dnia 30 listopada 2009 r. w sprawie ochrony pracowników przed ryzykiem związanym z narażeniem na działanie azbestu w miejscu pracy (Dz.U. L 330 z 16.12.2009, s. 28). (24) Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/2284 z dnia 14 grudnia 2016 r. w sprawie redukcji krajowych emisji niektórych rodzajów zanieczyszczeń atmosferycznych, zmiany dyrektywy 2003/35/WE oraz uchylenia dyrektywy 2001/81/WE (Dz.U. L 344 z 17.12.2016, s. 1). (25) Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2021/523 z dnia 24 marca 2021 r. ustanawiające Program InvestEU i zmieniające rozporządzenie (UE) 2015/1017 (Dz.U. L 107 z 26.3.2021, s. 30). (26) Dz.U. L 123 z 12.5.2016, s. 1. (27) Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2021/240 z dnia 10 lutego 2021 r. ustanawiające Instrument Wsparcia Technicznego (Dz.U. L 57 z 18.2.2021, s. 1). (28) Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 305/2011 z dnia 9 marca 2011 r. ustanawiające zharmonizowane warunki wprowadzania do obrotu wyrobów budowlanych i uchylające dyrektywę Rady 89/106/EWG (Dz.U. L 88 z 4.4.2011, s. 5). (29) Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2008/50/WE z dnia 21 maja 2008 r. w sprawie jakości powietrza i czystszego powietrza dla Europy (Dz.U. L 152 z 11.6.2008, s. 1). (30) Rozporządzenie delegowane Komisji (UE) nr 244/2012 z dnia 16 stycznia 2012 r. uzupełniające dyrektywę Parlamentu Europejskiego i Rady 2010/31/UE w sprawie charakterystyki energetycznej budynków i ustanawiające ramy metodologii porównawczej do celów obliczania optymalnego pod względem kosztów poziomu wymagań minimalnych dotyczących charakterystyki energetycznej budynków i elementów budynków (Dz.U. L 81 z 21.3.2012, s. 18). (31) Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2019/943 z dnia 5 czerwca 2019 r. w sprawie rynku wewnętrznego energii elektrycznej (Dz.U. L 158 z 14.6.2019, s. 54). (32) Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2019/944 z dnia 5 czerwca 2019 r. w sprawie wspólnych zasad rynku wewnętrznego energii elektrycznej oraz zmieniająca dyrektywę 2012/27/UE (Dz.U. L 158 z 14.6.2019, s. 125). (33) Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 1272/2008 z dnia 16 grudnia 2008 r. w sprawie klasyfikacji, oznakowania i pakowania substancji i mieszanin, zmieniające i uchylające dyrektywy 67/548/EWG i 1999/45/WE oraz zmieniające rozporządzenie (WE) nr 1907/2006 (Dz.U. L 353 z 31.12.2008, s. 1). (34) Zalecenie Komisji 2003/361/WE z dnia 6 maja 2003 r. w sprawie definicji mikroprzedsiębiorstw oraz małych i średnich przedsiębiorstw (Dz.U. L 124 z 20.5.2003, s. 36). (35) Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia dyrektywy 95/46/WE (ogólne rozporządzenie o ochronie danych) (Dz.U. L 119 z 4.5.2016, s. 1).

Poprawki przyjęte przez Parlament Europejski w dniu 14 marca 2023 r. w sprawie wniosku dotyczącego rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie zharmonizowanych przepisów dotyczących sprawiedliwego dostępu do danych i ich wykorzystywania (akt w sprawie danych) (COM(2022)0068 – C9-0051/2022 – 2022/0047(COD))(1)

P9_TA(2023)0069 A9-0031/2023

(Zwykła procedura ustawodawcza: pierwsze czytanie)

Poprawka 1

POPRAWKI PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO(2)

P9_TA(2023)0069 A9-0031/2023

do wniosku Komisji

P9_TA(2023)0069 A9-0031/2023

---------------------------------------------------------

P9_TA(2023)0069 A9-0031/2023

2022/0047 (COD)

P9_TA(2023)0069 A9-0031/2023

Wniosek
ROZPORZĄDZENIE PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY
w sprawie zharmonizowanych przepisów dotyczących sprawiedliwego dostępu do danych i ich wykorzystywania
(akt w sprawie danych)

(Tekst mający znaczenie dla EOG)

PARLAMENT EUROPEJSKI I RADA UNII EUROPEJSKIEJ,

uwzględniając Traktat o funkcjonowaniu Unii Europejskiej, w szczególności jego art. 114,

uwzględniając wniosek Komisji Europejskiej,

po przekazaniu projektu aktu ustawodawczego parlamentom narodowym,

uwzględniając opinię Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego(3),

uwzględniając opinię Komitetu Regionów(4),

stanowiąc zgodnie ze zwykłą procedurą ustawodawczą,

a także mając na uwadze, co następuje:

(1)  Na przestrzeni ostatnich lat technologie oparte na danych doprowadziły do przemian we wszystkich sektorach gospodarki. W szczególności szybki wzrost liczby produktów podłączonych do internetu ▌przyczynił się do zwiększenia ilości danych i ich potencjalnej wartości dla konsumentów, przedsiębiorstw i ogółu społeczeństwa. Wysokiej jakości interoperacyjne dane z różnych dziedzin sprzyjają konkurencyjności i innowacyjności oraz zapewniają zrównoważony wzrost gospodarczy. Ten sam zbiór danych może zostać potencjalnie wykorzystany i ponownie wykorzystany do wielu różnych celów i w nieograniczonym zakresie, bez jakiegokolwiek uszczerbku dla jakości czy ilości znajdujących się w nim danych.

(2)  W kontekście, w którym Unia Europejska jest znaczącym światowym konkurentem w przemyśle wytwórczym i liderem w dziedzinie oprogramowania przemysłowego i robotyki, bariery utrudniające udostępnianie danych uniemożliwiają optymalne wykorzystywanie danych z korzyścią dla całego społeczeństwa. Wspomniane bariery obejmują brak czynników zachęcających posiadaczy danych do dobrowolnego zawierania umów o udostępnianie danych, brak pewności w kwestii praw i obowiązków w zakresie danych, wartość ekonomiczną zbiorów danych, koszty przeprowadzania zamówień na interfejsy techniczne i wdrażania tych interfejsów, wysoki poziom rozdrobnienia informacji w silosach danych, niezadowalającą jakość zarządzania metadanymi, brak norm w zakresie interoperacyjności semantycznej i technicznej, wąskie gardła utrudniające uzyskanie dostępu do danych, brak wspólnych praktyk w dziedzinie udostępniania danych oraz nadużywanie braku równowagi kontraktowej w kwestiach dotyczących dostępu do danych i ich wykorzystywania.

(3)  W sektorach charakteryzujących się znacznym udziałem mikroprzedsiębiorstw oraz małych i średnich przedsiębiorstw (MŚP) można niejednokrotnie zaobserwować niedobór zdolności cyfrowych oraz umiejętności gromadzenia, analizowania i wykorzystywania danych; ponadto w takich sektorach dostęp do danych jest często ograniczony z uwagi na fakt, że jeden podmiot przechowuje je w swoim systemie lub z uwagi na brak interoperacyjności między danymi, brak interoperacyjności między usługami w zakresie danych lub brak interoperacyjności transgranicznej.

(4)  Aby zaspokoić potrzeby gospodarki cyfrowej, uniknąć rozdrobnienia rynku wewnętrznego, które mogłoby nastąpić pod wpływem krajowego prawodawstwa, i usunąć bariery stojące na drodze dobrze prosperującego wewnętrznego rynku danych, należy ustanowić zharmonizowane ramy określające, kto ▌jest uprawniony do wykorzystania dostępnych danych – zgromadzonych, uzyskanych lub w inny sposób generowanych przez produkty skomunikowane lub powiązane usługi, na jakich warunkach i na jakiej podstawie. Dlatego też państwa członkowskie nie powinny przyjmować ani utrzymywać dodatkowych wymogów krajowych odnoszących się do kwestii wchodzących w zakres niniejszego rozporządzenia, chyba że niniejsze rozporządzenie wyraźnie stanowi inaczej, ponieważ taka sytuacja wywarłaby wpływ na możliwość bezpośredniego i jednolitego stosowania przepisów niniejszego rozporządzenia.

(5)  Niniejsze rozporządzenie gwarantuje, że producenci produktów skomunikowanych i dostawcy powiązanych usług będą projektować produkty i usługi w taki sposób, aby użytkownicy produktu skomunikowanego lub powiązanej usługi w Unii mogli w odpowiednim czasie uzyskać dostęp do danych pobranych z tego produktu lub generowanych w trakcie świadczenia powiązanej usługi oraz aby użytkownicy ci mogli wykorzystywać dane, w tym poprzez udostępnianie ich wybranym przez siebie osobom trzecim. Zgodnie z przepisami niniejszego rozporządzenia posiadacze danych są ▌zobowiązani do udostępnienia danych użytkownikom i odbiorcom danych wskazanym przez użytkowników. Niniejsze rozporządzenie gwarantuje również, że posiadacze danych będą udostępniali dane odbiorcom danych w Unii na sprawiedliwych, rozsądnych i niedyskryminujących warunkach oraz w przejrzysty sposób. Przepisy prawa prywatnego mają kluczowe znaczenie w ogólnie rozumianych ramach udostępniania danych. Z tego względu w niniejszym rozporządzeniu dostosowuje się przepisy prawa zobowiązań i dąży się do zapobiegania wykorzystywaniu braku równowagi kontraktowej, ponieważ zjawisko to utrudnia ▌dostęp do danych i ich wykorzystywanie na uczciwych warunkach. Niniejsze rozporządzenie nakłada również na posiadaczy danych obowiązek udostępniania danych organom sektora publicznego państw członkowskich oraz instytucjom, agencjom lub podmiotom unijnym w przypadku wystąpienia wyjątkowej potrzeby ▌. Celem niniejszego rozporządzenia jest ponadto ułatwienie przechodzenia z jednych na drugie usługi w zakresie przetwarzania danych oraz zwiększenie interoperacyjności danych oraz mechanizmów i usług w zakresie udostępniania danych w Unii. Przepisów niniejszego rozporządzenia nie należy interpretować jako uznających ani tworzących jakąkolwiek podstawę prawną upoważniającą posiadaczy danych do przechowywania danych, uzyskiwania do nich dostępu lub ich przetwarzania ani jako przyznających posiadaczowi danych jakiekolwiek nowe prawo do wykorzystywania danych pobranych z produktu skomunikowanego lub generowanych w trakcie świadczenia powiązanej usługi. W rozporządzeniu uznaje się natomiast, że użytkownicy mogą zgodzić się na udzielenie zezwoleń na dostęp do danych i wykorzystania danych pobranych z produktów skomunikowanych lub generowanych w trakcie świadczenia powiązanych usług posiadaczom danych, którzy często mogą być producentami i którzy mogą w drodze umowy z użytkownikiem świadczyć jedną powiązaną usługę lub większą liczbę powiązanych usług.

(6)  Generowanie danych jest funkcją projektowania przez producenta produktu skomunikowanego, w szczególności włączenia do urządzenia czujników i oprogramowania do przetwarzania danych, działań użytkownika oraz, w zależności od warunków działania, świadczenia co najmniej jednej powiązanej usługi. Wiele produktów skomunikowanych, na przykład w sektorach infrastruktury cywilnej, wytwarzania energii lub transportu, rejestruje dane dotyczące swojego środowiska lub interakcji z innymi elementami tej infrastruktury bez podejmowania jakichkolwiek działań przez użytkownika lub jakąkolwiek osobę trzecią. Takie dane mogą często mieć charakter nieosobowy i być cenne dla użytkownika lub osób trzecich, które mogą je wykorzystywać do usprawnienia swojej działalności, ogólnego funkcjonowania sieci lub systemu lub poprzez udostępnienie ich innym osobom. Ta sytuacja otwiera debatę dotyczącą sprawiedliwości w gospodarce cyfrowej, ponieważ dane pobrane z produktów skomunikowanych lub generowane w trakcie świadczenia powiązanych usług stanowią istotne dane wejściowe dla usług świadczonych na rynkach niższego szczebla, usług pomocniczych oraz innego rodzaju usług. Aby zapewnić możliwość czerpania znacznych korzyści ekonomicznych danych ▌dla gospodarki i społeczeństwa, należy przyjąć ogólne podejście regulujące kwestie związane z udzielaniem praw dostępu do danych i korzystania z danych zamiast przyznawania wyłącznych praw w zakresie dostępu do danych i ich wykorzystywania. Ważne jest jednak również, aby kontynuować udostępnianie danych w oparciu o dobrowolne porozumienia w celu ułatwienia pobudzania opartego na danych wzrostu wartości europejskich przedsiębiorstw.

(7)  Podstawowe prawo do ochrony danych osobowych zostało zagwarantowane w szczególności w rozporządzeniach Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679(5) i ▌(UE) 2018/1725(6). W dyrektywie 2002/58/WE Parlamentu Europejskiego i Rady(7) zapewniono dodatkową ochronę życia prywatnego i poufności komunikacji, a także określono warunki przechowywania wszelkich danych osobowych i nieosobowych w urządzeniach końcowych oraz warunki uzyskiwania dostępu do tych danych z poziomu urządzeń końcowych. Wspomniane instrumenty prawne zapewniają podstawę dla zrównoważonego i odpowiedzialnego przetwarzania danych, również w sytuacjach, w których zbiory danych uwzględniają połączenie danych osobowych z danymi nieosobowymi. Niniejsze rozporządzenie uzupełnia prawo Unii w zakresie ochrony danych i prywatności, w szczególności rozporządzenie (UE) 2016/679 i dyrektywę 2002/58/WE, i pozostaje bez uszczerbku dla tego prawa. Żaden przepis niniejszego rozporządzenia nie powinien być stosowany ani interpretowany w sposób umniejszający lub ograniczający prawo do ochrony danych osobowych lub prawo do prywatności i poufności komunikacji. Niniejsze rozporządzenie nie powinno być rozumiane jako tworzące nową podstawę prawną dla przetwarzania danych osobowych w ramach regulowanych działań lub jako zmieniające wymogi informacyjne określone w rozporządzeniu (UE) 2016/679. W przypadku konfliktu między niniejszym rozporządzeniem a prawem Unii w dziedzinie ochrony danych osobowych lub prawem krajowym przyjętym zgodnie z takim prawem Unii, pierwszeństwo powinny mieć odpowiednie przepisy Unii lub prawo krajowe w dziedzinie ochrony danych osobowych.

(8)  Zasady minimalizacji danych, ochrony danych w fazie projektowania i domyślnej ochrony danych mają kluczowe znaczenie w sytuacji, gdy przetwarzanie danych wiąże się z istotnym ryzykiem dla praw podstawowych osób fizycznych. Biorąc pod uwagę aktualny stan wiedzy naukowej i technicznej, wszystkie strony procesu udostępniania danych, w tym również strony podlegające przepisom niniejszego rozporządzenia, powinny wdrażać środki techniczne i organizacyjne przyczyniające się do zapewnienia ochrony tych praw. Takie środki obejmują nie tylko pseudonimizację i szyfrowanie, ale również korzystanie z coraz powszechniej dostępnej technologii umożliwiającej wkomponowywanie algorytmów w dane, co pozwala uzyskać wartościowe informacje bez konieczności przesyłania danych między stronami lub zbędnego kopiowania samych surowych lub ustrukturyzowanych danych.

(9)  Niniejsze rozporządzenie uzupełnia prawo Unii służące wspieraniu interesów konsumentów i zapewnieniu wysokiego poziomu ochrony konsumentów, ochrony zdrowia konsumentów, ich bezpieczeństwa oraz ich interesów gospodarczych, w szczególności dyrektywę 2005/29/WE Parlamentu Europejskiego i Rady(8), dyrektywę Parlamentu Europejskiego i Rady 2011/83/UE(9) oraz dyrektywę Rady 93/13/EWG(10), i pozostaje bez uszczerbku dla tego prawa.

(10)  Niniejsze rozporządzenie pozostaje bez uszczerbku dla aktów prawnych Unii regulujących kwestie związane z udostępnianiem danych, uzyskiwaniem do nich dostępu oraz ich wykorzystywaniem do celów związanych z zapobieganiem przestępczości, prowadzeniem postępowań przygotowawczych, wykrywaniem lub ściganiem czynów zabronionych lub wykonywaniem kar lub do celów celnych bądź podatkowych, niezależnie od podstawy prawnej przewidzianej w Traktacie o funkcjonowaniu Unii Europejskiej, w oparciu o którą zostały one przyjęte. Wspomniane akty obejmują rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2021/784 z dnia 29 kwietnia 2021 r. w sprawie przeciwdziałania rozpowszechnianiu w internecie treści o charakterze terrorystycznym, [wnioski dotyczące rozporządzenia w sprawie elektronicznego materiału dowodowego [COM(2018) 225 i COM(2018) 226] po ich przyjęciu], [wniosek dotyczący] rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie jednolitego rynku usług cyfrowych (akt o usługach cyfrowych) i zmieniającego dyrektywę 2000/31/WE, a także współpracę międzynarodową w tym zakresie prowadzoną w szczególności na podstawie Konwencji Rady Europy z 2001 r. o cyberprzestępczości („Konwencja o cyberprzestępczości”). Niniejsze rozporządzenie pozostaje bez uszczerbku dla kompetencji państw członkowskich w odniesieniu do działań związanych z bezpieczeństwem publicznym, obroną i bezpieczeństwem narodowym zgodnie z prawem Unii oraz działań organów celnych w zakresie zarządzania ryzykiem i ogólnie w zakresie weryfikacji przestrzegania kodeksu celnego przez podmioty gospodarcze.

(11)  Niniejsze rozporządzenie, poza wymogami art. 3 ust. 1, nie powinno mieć wpływu na przepisy unijne określające wymogi dotyczące fizycznego projektu i danych w przypadku produktów wprowadzanych do obrotu w Unii.

(12)  Niniejsze rozporządzenie stanowi uzupełnienie i nie narusza przepisów unijnych służących określeniu wymogów dostępności niektórych produktów i usług, w szczególności przepisów dyrektywy 2019/882(11).

(13)  Niniejsze rozporządzenie pozostaje bez uszczerbku dla kompetencji państw członkowskich w odniesieniu do działań związanych z bezpieczeństwem publicznym, obroną i bezpieczeństwem narodowym zgodnie z prawem Unii oraz działań organów celnych w zakresie zarządzania ryzykiem i ogólnie w zakresie weryfikacji przestrzegania kodeksu celnego przez podmioty gospodarcze.

(13a)   Niniejsze rozporządzenie ma również na celu wzmocnienie pozycji i modeli biznesowych stron trzecich, na przykład dostawców, poprzez podejście horyzontalne. Aby uwzględnić szczególną sytuację i złożoność danego sektora, po niniejszym rozporządzeniu należy przyjąć przepisy sektorowe, na przykład dotyczące przestrzeni danych dotyczących mobilności. W przepisach tych można określić dalsze uregulowania dotyczące prawa dostawców do lepszego lub bezpośredniego dostępu do danych z ich własnych inteligentnych komponentów w kwestiach takich jak monitorowanie jakości, rozwój produktów lub poprawa bezpieczeństwa, a także wyjaśnia się rolę dostawców komponentów w odniesieniu do produktów skomunikowanych.

(13b)   Niniejsze rozporządzenie pozostaje bez uszczerbku dla unijnych i krajowych aktów prawnych przewidujących ochronę praw własności intelektualnej, w tym dyrektywy 2001/29/WE(12), dyrektywy 2004/48/WE(13) oraz dyrektywy (UE) 2019/790(14) Parlamentu Europejskiego i Rady.

(14)  Zakres stosowania niniejszego rozporządzenia powinien obejmować fizyczne produkty, które pozyskują, generują lub gromadzą, za pomocą swoich elementów składowych, dane dotyczące ich działania, wykorzystania lub środowiska i które mogą przekazywać te dane za pośrednictwem ▌usługi łączności elektronicznej, połączenia fizycznego, samego urządzenia (często określanych jako internet rzeczy), z wyjątkiem prototypów.. Do usług łączności elektronicznej należą naziemne sieci telefoniczne, sieci telewizji kablowej, sieci satelitarne i sieci komunikacji zbliżeniowej. Takie produkty skomunikowane można znaleźć we wszystkich segmentach gospodarki i społeczeństwa, w tym w infrastrukturze prywatnej, cywilnej i handlowej, w pojazdach, na statkach, statkach powietrznych, w sprzętach domowych i towarach konsumpcyjnych, wyrobach medycznych i zdrowotnych lub maszynach rolniczych i przemysłowych lub też infrastrukturze wytwarzania i przesyłu energii. Dane uzyskane, wygenerowane lub zebrane przez produkt skomunikowany dostępny dla każdego posiadacza i odbiorcy danych powinny być zawsze dostępne dla właściciela produktu lub dla osoby trzeciej, na którą właściciel produktu przeniósł pewne prawa do produktu na podstawie umowy najmu lub leasingu. Do celów niniejszego rozporządzenia właściciel lub taka osoba trzecia powinni być określani jako użytkownik. Te prawa dostępu nie powinny w żaden sposób zmieniać praw podstawowych osób ani kolidować z prawami podstawowymi osób, których dane dotyczą i które mogą wchodzić w interakcję z produktem skomunikowanym, do danych osobowych generowanych przez produkt. Wybory projektowe producentów, wymagania użytkowników oraz, w stosownych przypadkach, przepisy sektorowe służące zaspokojeniu specyficznych dla danego sektora potrzeb i celów lub decyzje antymonopolowe powinny określać, które dane produkt skomunikowany jest w stanie udostępnić każdemu posiadaczowi danych lub odbiorcom danych w punkcie sprzedaży. Niniejsze rozporządzenie ma zastosowanie do produktów wprowadzonych do obrotu w Unii, a zatem nie ma zastosowania do produktów na etapie rozwoju, takich jak prototypy.

(15)  Z kolei zakresem stosowania niniejszego rozporządzenia nie powinny być objęte treści lub dane uzyskane, wygenerowane lub pobrane z produktu skomunikowanego albo przekazane mu do celów przechowywania lub przetwarzania w imieniu osób trzecich, tak jak w przypadku serwerów lub infrastruktury chmury, między innymi do użytku w ramach usługi online.

(16)  Należy również określić zasady mające zastosowanie do powiązanych usług, które są wbudowane w produkt skomunikowany lub połączone z nim w taki sposób, że brak usługi uniemożliwiłby produktowi wykonywanie co najmniej jednej z jego funkcji, i które wiążą się z przekazywaniem danych między produktem skomunikowanym a dostawcą powiązanych usług. W przypadku gdy dostawca usługi powiązanej ma dostęp do danych z produktu skomunikowanego lub dostęp do danych wygenerowanych w trakcie świadczenia powiązanej usługi i ma prawo do wykorzystywania danych nieosobowych, zgodnie z art. 4 ust. 6, należy go uznać za posiadacza danych w odniesieniu do danych udostępnionych mu z produktu lub wygenerowanych w trakcie świadczenia powiązanej usługi. Takie powiązane usługi mogą stanowić część sprzedaży. Takie powiązane usługi mogą same generować dane cenne dla użytkownika niezależnie od możliwości gromadzenia danych przez produkt skomunikowany, z którym są połączone. Takie dane mogą przedstawiać cyfryzację działań i zdarzeń z udziałem użytkownika i w związku z tym użytkownik powinien mieć do nich dostęp. Takie dane są potencjalnie cenne dla użytkownika oraz przyczyniają się do innowacji i rozwoju usług cyfrowych i innych usług chroniących środowisko, zdrowie i gospodarkę o obiegu zamkniętym, w tym szczególnie poprzez umożliwienie konserwacji i naprawy danych produktów lub rozwój produktów lub usług. Informacji uzyskanych lub wywnioskowanych z danych nieosobowych przez posiadacza danych lub odbiorcę danych po ich pobraniu z produktu skomunikowanego, innych niż informacje z danych wygenerowanych w trakcie świadczenia powiązanej usługi, nie należy uznawać za objęte zakresem niniejszego rozporządzenia. Niniejsze rozporządzenie powinno również mieć zastosowanie do powiązanej usługi dostarczanej nie przez samego sprzedawcę, oddającego w najem lub leasingodawcę, lecz na podstawie umowy sprzedaży, najmu lub leasingu przez osobę trzecią. Jeżeli istnieją wątpliwości w kwestii, czy świadczenie powiązanej usługi jest konieczne do utrzymania funkcjonalnego działania produktu skomunikowanego, dostawa usługi stanowi element umowy sprzedaży, najmu lub leasingu, niniejsze rozporządzenie powinno mieć zastosowanie. Ani zasilanie, ani dostarczanie łączności nie powinny być interpretowane na mocy niniejszego rozporządzenia jako powiązane usługi.

(17)  Dane pobrane z produktu skomunikowanego lub wygenerowane w trakcie świadczenia powiązanej usługi obejmują dane rejestrowane celowo przez użytkownika. Takie dane obejmują również dane generowane jako produkt uboczny działania użytkownika, w tym dane diagnostyczne, oraz dane generowane bez jakiegokolwiek działania ze strony użytkownika, np. dane dotyczące środowiska lub interakcji produktu skomunikowanego, gdy produkt jest w „trybie czuwania”, oraz dane rejestrowane w okresach, w których produkt jest wyłączony. Takie dane powinny obejmować dane w formie i formacie, w których zostały pobrane z produktu, i być zestawiane w formacie zrozumiałym, ustrukturyzowanym, powszechnie stosowanym i nadającym się do odczytu maszynowego i obejmującym odpowiednie metadane, ale nie powinny być związane z danymi wynikającymi z jakiegokolwiek procesu programowego obliczającego dane pochodne tych danych, gdyż taki proces programowy może podlegać prawom własności intelektualnej. W przypadku gdy dane są udostępniane w formacie zaszyfrowanym, użytkownik powinien otrzymać wszelkie niezbędne środki do odszyfrowania i udostępnienia takich danych.

(17a)   Należy podejmować większe starania o skonsolidowanie gospodarki opartej na danych i zarządzania danymi. W szczególności zasadnicze znaczenie ma zwiększanie i wspieranie umiejętności korzystania z danych, tak aby użytkownicy i przedsiębiorstwa mieli świadomość i motywację, by oferować dostęp do swoich danych zgodnie z odpowiednimi przepisami, oraz by zapewniali taki dostęp. Leży to u podstaw zrównoważonego społeczeństwa opartego na danych. Rozpowszechnienie środków rozwijających umiejętności korzystania z danych oznaczałoby zmniejszenie nierówności cyfrowych i przyczyniłoby się do poprawy warunków pracy, a ostatecznie wsparłoby konsolidację i innowacyjną ścieżkę gospodarki opartej na danych w Unii. By zapewnić tworzenie wysokiej jakości miejsc pracy, trzeba zagwarantować – zwłaszcza w przypadku pracowników przedsiębiorstw typu start-up i MŚP – pozyskanie i rozwój umiejętności korzystania z danych, umożliwiające z kolei obywatelom i pracownikom zdobywanie kompetencji cyfrowych.

(18)  Użytkownika produktu skomunikowanego należy rozumieć jako osobę prawną lub fizyczną, taką jak przedsiębiorstwo, konsument lub organ sektora publicznego, która nabyła produkt skomunikowany lub otrzymuje powiązane usługi, lub na rzecz której właściciel produktu skomunikowanego przekazał, na podstawie umowy najmu lub leasingu, tymczasowe prawa do korzystania z produktu skomunikowanego lub do korzystania z powiązanych usług; Użytkownik ponosi ryzyko i czerpie korzyści z korzystania z produktu skomunikowanego, ▌a zatem powinien być uprawniony do czerpania korzyści związanych z danymi pobranymi z produktu skomunikowanego i generowanymi przez ten produkt w trakcie świadczenia wszelkich powiązanych usług.

(18a)   Umiejętność korzystania z danych oznacza umiejętności, wiedzę i zrozumienie pozwalające użytkownikom, konsumentom i przedsiębiorstwom, w szczególności mikroprzedsiębiorstwom oraz małym i średnim przedsiębiorstwom, zyskiwać świadomość potencjalnej wartości danych, które generują, produkują i udostępniają, w kontekście ich praw i obowiązków ustanowionych w niniejszym rozporządzeniu oraz w innych rozporządzeniach unijnych w sprawie danych. Umiejętność korzystania z danych powinna wykraczać poza uczenie się o narzędziach i technologiach oraz powinna mieć na celu zdobycie przez obywateli i przedsiębiorstwa zdolności do korzystania z uczciwego rynku danych. Dlatego Komisja i państwa członkowskie powinny koniecznie, we współpracy ze wszystkimi odpowiednimi zainteresowanymi stronami, wspierać rozwój umiejętności korzystania z danych we wszystkich sektorach społeczeństwa, wśród obywateli w każdym wieku, w tym wśród kobiet i dziewcząt. W związku z tym Unia i państwa członkowskie powinny inwestować więcej w kształcenie i szkolenie, aby rozpowszechniać umiejętność korzystania z danych oraz ściśle monitorować postępy w tym obszarze. W tym duchu przedsiębiorstwa powinny również wspierać narzędzia i podejmować środki mające zapewnić umiejętność korzystania z danych wśród ich pracowników zajmujących się dostępem do danych oraz wykorzystywaniem i przekazywaniem danych, a także innych osób przetwarzających dane w ich imieniu, z uwzględnieniem ich wiedzy technicznej, doświadczenia, wykształcenia i przeszkolenia, a także użytkowników lub grupy użytkowników, których dane są tworzone lub generowane.

(19)  W praktyce nie wszystkie dane generowane przez produkt skomunikowany lub powiązane usługi są łatwo dostępne dla użytkowników tego produktu lub powiązanej usługi, a możliwość przenoszenia danych generowanych przez produkty podłączone do internetu ▌jest często ograniczona. Użytkownicy nie mogą uzyskać danych potrzebnych do skorzystania z usług naprawy i innych usług oferowanych przez dostawców usług, a przedsiębiorstwa nie mogą wprowadzać innowacyjnych, wydajniejszych i wygodniejszych usług. W wielu sektorach na podstawie kontroli technicznego projektu produktu lub powiązanej usługi producenci często są w stanie ustalić, jakie dane są generowane i w jaki sposób można uzyskać do nich dostęp, mimo że nie mają tytułu prawnego do tych danych. Należy zatem zapewnić, aby produkty skomunikowane projektowano i wytwarzano, a powiązane usługi świadczono w taki sposób, aby użytkownik zawsze mógł z łatwością uzyskać dostęp do danych generowanych w wyniku użytkowania takich produktów i usług i aby dane te były dostępne nieodpłatnie, w kompleksowym, ustrukturyzowanym, powszechnie stosowanym i nadającym się do odczytu maszynowego formacie, w tym w celu pobierania, wykorzystywania tych danych i udostępniania ich O ile prawo Unii lub prawo państwa członkowskiego, lub odpowiednie przepisy antymonopolowe nie stanowią inaczej, takie dane powinny być dostępne na poziomie przetwarzania, w tym za pomocą oprogramowania zawartego w produkcie skomunikowanym, na które zezwala wybór projektowy producenta przed sprzedażą użytkownikowi. Dane powinny być dostępne w formacie, w jakim są otrzymywane z produktu, z minimalnymi dostosowaniami niezbędnymi, aby umożliwić ich wykorzystanie przez osobę trzecią, łącznie z powiązanymi metadanymi niezbędnymi do interpretacji i wykorzystania danych. Wymaga to usunięcia barier technicznych, aby zapewnić użytkownikom, jeżeli jest to technicznie możliwe, bezpośredni dostęp w czasie rzeczywistym do ich danych bez szeroko zakrojonych indywidualnych procedur weryfikacji. Aby ułatwić stronom trzecim dostęp do wymaganych danych, konieczny jest również racjonalny pod względem kosztów dostęp do narzędzi oprogramowania. W przypadku gdy kolejne aktualizacje lub zmiany produktu skomunikowanego przez producenta lub inną stronę prowadzą do dodatkowych dostępnych danych lub ograniczenia pierwotnie dostępnych danych, o takich zmianach należy poinformować użytkownika w kontekście aktualizacji lub zmiany. Niniejsze rozporządzenie nie nakłada obowiązku przechowywania danych dodatkowo na centralnej jednostce obliczeniowej produktu, jeżeli byłoby to nieproporcjonalne do przewidywanego wykorzystania. Nie uniemożliwia to producentowi lub posiadaczowi danych dobrowolnego uzgodnienia z użytkownikiem dokonania takiego dostosowania.

(20)  W przypadku współwłasności produktu skomunikowanego i świadczonych powiązanych usług, jeżeli kilka osób lub jednostek jest właścicielem produktu lub stroną umowy leasingu lub najmu ▌, projekt produktu skomunikowanego, powiązanej usługi lub stosowanego interfejsu powinien umożliwiać wszystkim osobom dostęp do generowanych przez nie danych. Użytkownicy produktów skomunikowanych generujących dane zwykle muszą założyć konto użytkownika. W ten sposób posiadacz danych, którym może być producent może zidentyfikować użytkownika, a także jest to sposób komunikacji umożliwiający wykonanie i przetwarzanie wniosków o dostęp do danych. Do celów identyfikacji i uwierzytelniania producenci i dostawcy powiązanych usług powinni umożliwiać użytkownikom korzystanie z europejskich portfeli tożsamości cyfrowej wydanych na podstawie rozporządzenia (UE) 910/2014(15). Producenci lub projektanci produktu, który zwykle jest wykorzystywany przez kilka osób, powinni zapewnić konieczny mechanizm umożliwiający w razie potrzeby założenie oddzielnych kont użytkownika dla poszczególnych osób lub korzystanie z tego samego konta użytkownika przez kilka osób. Użytkownik powinien uzyskać dostęp za pomocą zwykłego mechanizmu automatycznie wykonującego wniosek bez konieczności analizy lub zatwierdzenia ze strony producenta lub posiadacza danych. Oznacza to, że dane powinny być udostępniane wyłącznie na faktyczne życzenie użytkownika. Jeżeli automatyczne wykonanie wniosku o uzyskanie dostępu do danych jest niemożliwe za pomocą na przykład konta użytkownika lub aplikacji mobilnej zapewnionej wraz z produktem lub usługą, producent powinien poinformować użytkownika, w jaki sposób może on uzyskać dostęp do tych danych. Konta użytkowników powinny umożliwiać im cofnięcie zgody na przetwarzanie i udostępnianie danych, a także żądanie usunięcia danych wygenerowanych w wyniku korzystania z produktu skomunikowanego, w szczególności w przypadkach gdy użytkownicy produktu zamierzają przenieść własność produktu na osobę trzecią.

(21)  Produkty mogą być zaprojektowane tak, aby niektóre dane były bezpośrednio dostępne w pamięci urządzenia lub na zdalnym serwerze, do którego dane są przekazywane. Dostęp do pamięci urządzenia można zapewnić za pomocą sieci kablowych lub bezprzewodowych sieci lokalnych podłączonych do publicznie dostępnych usług łączności elektronicznej lub sieci mobilnej. Serwerem może być własny lokalny serwer producenta lub serwer osoby trzeciej lub dostawcy usług w chmurze▌. Podmioty przetwarzające dane zdefiniowane w rozporządzeniu (UE) 2016/679 domyślnie nie są uznawane za posiadaczy danych, chyba że administrator danych wyznaczy im to konkretne zadanie. Produkty mogą być zaprojektowane w sposób umożliwiający użytkownikowi lub osobie trzeciej przetwarzanie danych z użyciem produktu lub jednostki obliczeniowej producenta.

(22)  Wirtualni asystenci odgrywają coraz większą rolę w ramach cyfryzacji otoczenia konsumentów oraz środowiska zawodowego i służą jako łatwy w użyciu interfejs do odtwarzania treści, pozyskiwania informacji lub uruchamiania fizycznych przedmiotów podłączonych do internetu ▌. Wirtualni asystenci mogą pełnić rolę jednego punktu dostępu na przykład w środowisku inteligentnego domu i rejestrować znaczne ilości istotnych danych na temat rodzaju interakcji użytkowników z produktami podłączonymi do internetu ▌, w tym produktami wyprodukowanymi przez inne podmioty, i można nimi zastępować interfejsy zapewniane przez producenta, takie jak ekrany dotykowe lub aplikacje na smartfona. Użytkownik może chcieć udostępnić takie dane zewnętrznemu producentowi i umożliwić zastosowanie nowatorskich usług inteligentnego domu. Tacy wirtualni asystenci powinni być objęci prawem dostępu do danych przewidzianym w niniejszym rozporządzeniu również w zakresie danych rejestrowanych przed aktywacją wirtualnego asystenta za pomocą słowa-klucza oraz danych generowanych w trakcie interakcji użytkownika z produktem skomunikowanym za pomocą wirtualnego asystenta zapewnionego przez podmiot niebędący producentem danego produktu skomunikowanego ▌.

(23)  Przed zawarciem umowy dotyczącej zakupu produktu skomunikowanego producent lub, w stosownych przypadkach, sprzedawca powinien przekazać użytkownikowi jasne i wystarczające informacje na temat danych z produktu skomunikowanego, w tym dotyczących rodzaju, formatu, częstotliwości próbkowania i szacunkowej ilości dostępnych danych. Powinny one obejmować informacje na temat struktur danych, formatów danych, słowników, systemów klasyfikacji, taksonomii i wykazów kodów, jeżeli są dostępne, a także informacje na temat sposobu przechowywania danych ▌, ich pobierania lub uzyskiwania do nich dostępu, łącznie z dostarczeniem zestawów narzędzi dla programistów czy interfejsów programowania aplikacji oraz warunkami ich wykorzystania i opisem jakości usługi. W ramach tego obowiązku zapewnia się przejrzystość w odniesieniu do dostępnych generowanych danych oraz ułatwia się dostęp dla użytkownika. Obowiązek przejrzystości mógłby zostać spełniony przez posiadacza danych na przykład dzięki utrzymaniu ujednoliconego formatu adresowania zasobów (URL) w internecie, który można rozpowszechniać jako link do strony lub kod QR, odsyłający do odpowiednich informacji. Taki adres URL może zostać wskazany użytkownikowi przez producenta albo, w stosownych przypadkach, przez sprzedawcę przed zawarciem umowy zakupu produktu skomunikowanego. W każdym wypadku konieczne jest zapewnienie użytkownikowi możliwości przechowywania informacji w sposób umożliwiający dostęp do nich w przyszłości i umożliwiający odtworzenie przechowywanych informacji w niezmienionej postaci. Ten obowiązek udzielenia informacji nie ma wpływu na obowiązek udzielania informacji osobie, której dane dotyczą, przez administratora danych na podstawie art. 12, 13 i 14 rozporządzenia (UE) 2016/679.

(23a)   Powiązane usługi powinny być świadczone w taki sposób, aby dane generowane w trakcie ich świadczenia, które to dane odzwierciedlają cyfryzację działań i zdarzeń z udziałem użytkownika, były domyślnie, łatwo, bezpiecznie oraz, w stosownych przypadkach i jeżeli jest to technicznie możliwe, bezpośrednio dostępne dla użytkownika, bezpłatnie, w uporządkowanym, powszechnie używanym formacie nadającym się do odczytu maszynowego, wraz z odpowiednimi metadanymi niezbędnymi do ich interpretacji i wykorzystania. Informacji uzyskanych lub wywnioskowanych z tych danych za pomocą złożonych algorytmów własnościowych, w szczególności gdy łączą one dane wyjściowe z wielu czujników w produkcie skomunikowanym, nie powinno się uznawać za wchodzące w zakres obowiązku posiadacza danych do udostępniania danych użytkownikom lub odbiorcom danych, chyba że uzgodniono inaczej. Przed zawarciem umowy z użytkownikiem w sprawie świadczenia powiązanej usługi, która obejmuje dostęp dostawcy do danych z produktu skomunikowanego, zgodnie z art. 4 ust. 6 niniejszego rozporządzenia, dostawca powinien uzgodnić z użytkownikiem charakter, ilość, częstotliwość gromadzenia i format danych udostępnionych dostawcy powiązanych usług z produktu skomunikowanego, a także charakter i szacunkową ilość danych wygenerowanych podczas świadczenia powiązanej usługi oraz, w stosownych przypadkach, warunki dostępu użytkownika do takich danych lub ich pobierania, w tym okres, przez który dane te powinny być przechowywane.

(24)  Zgodnie z przepisami niniejszego rozporządzenia posiadacze danych są w określonych okolicznościach zobowiązani do udostępnienia danych. W odniesieniu do przetwarzanych danych osobowych posiadacz danych powinien być administratorem danych na mocy rozporządzenia (UE) 2016/679. Jeżeli użytkownicy są osobami, których dane dotyczą, posiadacze danych powinni być zobowiązani do zapewnienia im dostępu do ich danych oraz udostępnienia tych danych osobom trzecim wskazanym przez użytkownika zgodnie z niniejszym rozporządzeniem. Niniejsze rozporządzenie nie stanowi jednak podstawy prawnej w myśl rozporządzenia (UE) 2016/679 dla zapewniania dostępu do danych osobowych lub ich udostępniania osobie trzeciej przez posiadaczy danych na wniosek użytkownika, który nie jest osobą, której dane dotyczą, a ponadto niniejszego rozporządzenia nie należy rozumieć jako nadającego posiadaczom danych jakiekolwiek nowe prawo do korzystania z danych pobranych z produktu skomunikowanego lub generowanych w trakcie świadczenia powiązanej usługi. Dotyczy to w szczególności sytuacji, w których posiadaczem danych jest producent. W tym przypadku producent powinien wykorzystywać dane nieosobowe na podstawie ustaleń umownych między producentem a użytkownikiem. Umowa ta może stanowić element umowy sprzedaży zawartej w odniesieniu do danego produktu skomunikowanego. W granicach rozsądku użytkownik powinien mieć możliwość odrzucenia tej umowy. Jeżeli użytkownik zdecyduje się odrzucić warunki umowne, nie powinno to uniemożliwiać mu korzystania z odnośnego produktu lub usługi, chyba że produkt lub usługa nie może funkcjonować bez akceptacji przez użytkownika warunków umownych. Każde zawarte w umowie postanowienie stanowiące, że posiadacz danych może wykorzystywać dane generowane przez użytkownika produktu lub powiązanej usługi, powinno być jasne dla użytkownika, w tym należy jasno określić, w jakim celu posiadacz danych zamierza wykorzystywać dane. Niniejsze rozporządzenie nie powinno uniemożliwiać formułowania warunków umownych skutkujących wykluczeniem lub ograniczeniem wykorzystywania danych lub niektórych ich kategorii przez posiadacza danych. Niniejsze rozporządzenie nie powinno również uniemożliwiać przyjmowania sektorowych wymogów regulacyjnych w prawie Unii lub w przepisach krajowych zgodnych z prawem Unii, które to wymogi spowodowałyby wykluczenie lub ograniczenie korzystania z określonych tego typu danych przez posiadacza danych w przypadkach uzasadnionych wyraźnie zdefiniowanymi względami porządku publicznego.

(24a)   Obecnie przedsiębiorstwom często trudno jest uzasadnić koszty personelu i koszty oprogramowania, które są niezbędne do przygotowania zbiorów danych nieosobowych i produktów opartych na danych oraz oferowania ich potencjalnym kontrahentom za pośrednictwem rynków danych, w tym usług pośrednictwa w zakresie danych, zgodnie z definicją zawartą w rozporządzeniu Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2022/868(16). Istotną przeszkodą w udostępnianiu danych nieosobowych przez przedsiębiorstwa jest zatem z brak przewidywalności zwrotu inwestycji w selekcję i udostępnianie zbiorów danych i produktów zawierających dane. Aby umożliwić powstanie płynnych, skutecznych i uczciwych rynków danych nieosobowych w Unii, należy wyraźnie określić, która strona ma prawo do oferowania takich danych na rynku. Użytkownicy powinni mieć prawo do udostępniania danych nieosobowych odbiorcom danych w celach komercyjnych i niekomercyjnych. Takie udostępnianie danych może być dokonywane bezpośrednio przez użytkownika, na jego wniosek przez posiadacza danych lub przez dostawców usług pośrednictwa w zakresie danych. Dostawcy usług pośrednictwa w zakresie danych, regulowani rozporządzeniem (UE) 2022/868, mogliby ułatwić stworzenie gospodarki opartej na danych poprzez nawiązanie stosunków handlowych między użytkownikami, odbiorcami danych i osobami trzecimi oraz mogą wspierać użytkowników w wykonywaniu prawa do wykorzystywania danych, na przykład poprzez zapewnienie odpowiedniej anonimizacji danych lub agregacji dostępu do danych pochodzących od wielu użytkowników indywidualnych. Aby chronić zachęty dla użytkowników do wykorzystania do celów zarobkowych danych nieosobowych pochodzących z należących do nich produktów skomunikowanych, posiadacze danych powinni mieć tylko możliwość wykorzystania do celów zarobkowych danych zagregowanych pochodzących od wielu użytkowników i nie powinni udostępniać danych nieosobowych, do których uzyskali dostęp z produktu skomunikowanego, osobom trzecim do celów handlowych lub niehandlowych innych niż wypełnienie ich zobowiązań umownych wobec użytkownika. Jednocześnie w przypadku gdy posiadacze danych uzgodnili umownie z użytkownikami prawo do korzystania z takich danych, powinni oni mieć swobodę korzystania z nich do szerokiego zakresu celów, w tym do poprawy funkcjonowania produktu skomunikowanego lub powiązanych usług, opracowania nowych produktów lub usług, wzbogacenia ich lub manipulowania nimi, lub agregowania ich z innymi danymi, w tym w celu udostępnienia powstałego zbioru danych osobom trzecim, o ile taki pochodny zbiór danych nie pozwala na identyfikację konkretnych pozycji danych udostępnionych posiadaczowi danych z produktu skomunikowanego i nie pozwala osobie trzeciej na wyprowadzenie bez znacznego wysiłku tych elementów danych ze zbioru danych.

(24b)   W przypadku gdy produkty generują dane uzyskane lub wywnioskowane z innych danych generowanych przez produkt skomunikowany za pomocą złożonych algorytmów własnościowych, w tym dane stanowiące część oprogramowania zamkniętego w rozumieniu dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2009/24/WE(17), dane takie należy uznać za nieobjęte zakresem niniejszego rozporządzenia i w związku z tym niepodlegające obowiązkowi udostępnienia ich użytkownikowi lub odbiorcy danych przez posiadacza danych, chyba że użytkownik i posiadacz danych uzgodnią inaczej. Dane takie powinny obejmować w szczególności informacje uzyskane za pomocą fuzji sensorycznej, wywodzenia lub wywnioskowania danych zgromadzonych w produkcie skomunikowanym z wielu czujników, przy użyciu złożonych algorytmów własnościowych. Do obowiązku udostępniania danych użytkownikom i odbiorcom danych przez posiadaczy danych należy jednak włączyć dane wywiedzione lub wywnioskowane z przetwarzania danych surowych zebranych z pojedynczego czujnika lub połączonej grupy czujników, aby umożliwić zrozumienie zgromadzonych danych w kontekście szerszych przypadków użycia poprzez określenie wielkości lub jakości fizycznej, lub zmiany wielkości fizycznej, takiej jak temperatura, ciśnienie, natężenie przepływu, pH, poziom cieczy, pozycja, przyspieszenie lub prędkość. W przepisach sektorowych należy dokładniej zdefiniować dostępne dane w oparciu o specyfikę sektora.

(24c)   Co do zasady, aby sprzyjać powstawaniu płynnych, uczciwych i wydajnych rynków danych nieosobowych, użytkownicy produktów skomunikowanych powinni mieć możliwość udostępniania danych innym podmiotom, w tym do celów handlowych, przy minimalnym wysiłku prawnym i technicznym. Przed udostępnieniem danych użytkownik powinien mieć pewność, że ich udostępnienie nie pociągnie za sobą negatywnych konsekwencji prawnych. W związku z tym, w przypadku gdy pewne dane są wyłączone z obowiązku udostępniania danych użytkownikom lub odbiorcom danych przez posiadacza danych, zakres takich danych powinien zostać określony w umowie między użytkownikiem a posiadaczem danych dotyczącej świadczenia powiązanej usługi w zrozumiałym i jasnym formacie w taki sposób, aby użytkownicy mogli łatwo określić, które dane mogą udostępniać odbiorcom danych i stronom trzecim bez dalszych obowiązków w zakresie ochrony takich danych.

(24d)   Istnieje wiele powodów, dla których niektóre dane generowane w trakcie korzystania z produktu pozostają niedostępne dla posiadacza danych i w związku z tym nie wchodziłyby w zakres obowiązków udostępniania danych określonych w rozdziale II. Dane mogą być bardzo zmienne (wartości rejestrowane z wysoką częstotliwością) i mogą być w ułamku sekundy lub szybko nadpisywane. Dane mogą być gromadzone wyłącznie w celu uruchomienia ściśle określonej funkcji, takiej jak działanie wycieraczek samochodowych lub reflektorów, a obecnie nie ma przypadku użycia, a projekt produktu nie przewiduje przechowywania takich danych w produkcie ze względu na koszty związane z przechowywaniem takich danych, koszty podłączenia czujnika zbierającego dane do centralnego komponentu obliczeniowego, z którego dane mogłyby być eksportowane, oraz koszty łączności w przypadku przekazywania znacznych ilości danych. W związku z tym w przepisach sektorowych należy doprecyzować adekwatność dostępnych danych zgodnie z ich specyfiką, aby zapewnić dostępność co najmniej danych, które mają zasadnicze znaczenie dla naprawy lub serwisowania produktów skomunikowanych i powiązanych usług.

(25)  W sektorach charakteryzujących się koncentracją małej liczby producentów lub dostawców usług powiązanych zaopatrujących użytkowników końcowych możliwość negocjowania przez użytkowników dostępu do danych przekazywanych przez produkt skomunikowany lub generowanych w trakcie świadczenia powiązanych usług jest ograniczona ze względu na siłę przetargową producenta lub dostawcy powiązanych usług. W takich okolicznościach ustalenia umowne mogą nie wystarczyć do osiągnięcia celu, jakim jest wzmocnienie pozycji użytkowników. Dane zwykle pozostają pod kontrolą producentów lub dostawców powiązanych usług, przez co użytkownikom trudno jest korzystać z wartości danych generowanych przez sprzęt, który do nich należy. W rezultacie innowacyjne mniejsze przedsiębiorstwa mają ograniczoną możliwość oferowania rozwiązań opartych na danych w sposób konkurencyjny oraz ograniczona jest możliwość rozwoju zróżnicowanej gospodarki opartej o dane w Europie. W niniejszym rozporządzeniu należy zatem rozwijać ostatnie dokonania w konkretnych sektorach, takie jak kodeks postępowania w zakresie udostępniania danych dotyczących rolnictwa na podstawie umownej. Można wprowadzić przepisy sektorowe służące zaspokojeniu potrzeb sektorowych, rozwiązaniu kwestii bezpieczeństwa i osiągnięciu celów sektorowych. Ponadto posiadacze danych nie powinni wykorzystywać żadnych danych, do których uzyskali dostęp z produktu skomunikowanego lub wygenerowanych w trakcie świadczenia powiązanych usług, do pozyskania informacji na temat sytuacji ekonomicznej użytkownika, jego aktywów lub metod produkcji, ani też nie powinni wykorzystywać takich danych w żaden inny sposób, który mógłby osłabić pozycję handlową użytkownika na rynkach, na których prowadzi swoją działalność. Dotyczy to na przykład wykorzystania ze szkodą dla użytkownika wiedzy na temat ogólnych wyników osiąganych w ramach danej działalności gospodarczej lub przez gospodarstwo rolne w prowadzonych z użytkownikiem negocjacjach umownych dotyczących potencjalnego nabycia produktów lub produktów rolniczych użytkownika, lub też na przykład wprowadzania takich informacji do większych baz danych dotyczących określonych rynków w ramach danych zagregowanych (np. baz danych dotyczących wydajności plonów w nadchodzącej porze zbiorów), gdyż takie wykorzystanie danych mogłoby pośrednio negatywnie wpłynąć na użytkownika. Użytkownik powinien otrzymać konieczny interfejs techniczny do zarządzania zgodami, przy czym najlepiej, aby taki interfejs zawierał możliwości udzielenia jednorazowej zgody (np. „Zezwól tylko raz” lub „Zezwól, jeżeli aplikacja lub usługa jest używana”) oraz możliwość cofnięcia zgody.

(26)  W umowach między posiadaczem danych a konsumentem będącym użytkownikiem produktów skomunikowanych lub powiązanej usługi, które generują dane, zastosowanie ma unijne prawo konsumenckie, dyrektywa 2005/29/WE, która ma zastosowanie do nieuczciwych praktyk handlowych, a dyrektywa 93/13/EWG ma zastosowanie do postanowień umownych, co ma zapewnić, aby konsument nie podlegał nieuczciwym postanowieniom umownym. W niniejszym rozporządzeniu określono, że nieuczciwe postanowienia umowne nałożone jednostronnie ▌nie powinny być wiążące dla takiego przedsiębiorstwa.

(27)  Posiadacze danych mogą wymagać odpowiedniej identyfikacji użytkownika potrzebnej do zweryfikowania, czy użytkownik jest uprawniony do uzyskania dostępu do danych. W przypadku danych osobowych przetwarzanych przez podmiot przetwarzający dane w imieniu administratora dani posiadacze danych powinni zapewnić, aby podmiot przetwarzający dane otrzymał i przetworzył wniosek o uzyskanie dostępu.

(28)  Użytkownik powinien móc korzystać z danych w każdym zgodnym z prawem celu. Obejmuje to przekazanie danych, które użytkownik otrzymał w ramach wykonania prawa przysługującego na mocy niniejszego rozporządzenia, odbiorcy danych oferującemu usługę na rynkach niższego szczebla, która może stanowić usługę konkurencyjną względem usługi świadczonej przez posiadacza danych, lub też obejmuje to zlecenie takiego przekazania danych posiadaczowi danych. Wniosek powinien być ważny niezależnie od tego, czy został złożony przez użytkownika czy przez upoważnioną osobę trzecią działającą w imieniu użytkownika, taką jak upoważniony dostawca usług pośrednictwa w zakresie danych w rozumieniu rozporządzenia (UE) 2022/868. Posiadacze danych powinni zapewnić, aby dane udostępniane odbiorcy danych były tak samo dokładne, kompletne, wiarygodne i aktualne jak dane generowane w wyniku używania danego produktu skomunikowanego lub powiązanej usługi, do których to danych sam posiadacz danych może uzyskać dostęp lub jest uprawniony do uzyskania dostępu. W ramach przetwarzania danych należy w pełni przestrzegać wszelkich tajemnic przedsiębiorstwa lub praw własności intelektualnej. Należy zachować zachęty do inwestowania w produkty posiadające funkcje oparte na wykorzystaniu danych pochodzących z czujników, w które wyposażony jest dany produkt. Należy zatem rozumieć, że celem niniejszego rozporządzenia jest propagowanie rozwoju nowych, innowacyjnych produktów lub powiązanych usług, sprzyjanie innowacjom na rynkach niższego szczebla, ale również pobudzenie rozwoju zupełnie nowych usług z wykorzystaniem danych, w tym na podstawie danych generowanych przez różne produkty lub powiązane usługi. Jednocześnie celem jest uniknięcie osłabienia zachęt do inwestowania w rodzaje produktów stanowiących źródło danych, przy czym takie zachęty może na przykład osłabiać wykorzystanie danych do opracowania konkurencyjnego produktu. Inne zgodne z prawem cele obejmują w tym kontekście inżynierię odwrotną, jeżeli jest dozwolona zgodnie z dyrektywą Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/943(18) jako zgodny z prawem środek niezależnego odkrywania know-how lub informacji, pod warunkiem że nie prowadzi do nieuczciwej konkurencji i pozostaje bez uszczerbku dla obowiązku nietworzenia konkurencyjnego produktu z wykorzystaniem danych otrzymanych na podstawie niniejszego rozporządzenia. Może to dotyczyć napraw, przedłużenia okresu eksploatacji produktu lub świadczenia usług posprzedażnych w odniesieniu do produktów skomunikowanych, jeżeli producent lub dostawca usług powiązanych zakończył produkcję lub świadczenie usług.

(28a)   Niniejsze rozporządzenie należy interpretować tak, że utrzymuje ono w mocy ochronę przyznaną tajemnicom przedsiębiorstwa na mocy dyrektywy (UE) 2016/943. Dlatego posiadacze danych powinni móc wymagać od użytkownika lub wybranych przez niego osób trzecich zachowania poufności danych uznawanych za tajemnicę przedsiębiorstwa. Tajemnice przedsiębiorstwa należy wskazać przed ich ujawnieniem. Posiadacze danych nie mogą jednak podważać prawa użytkowników do wnoszenia o dostęp do danych i wykorzystanie ich zgodnie z niniejszym rozporządzeniem na tej podstawie, że posiadacz danych uznaje określone dane za tajemnice przedsiębiorstwa. Posiadacz danych lub posiadacz tajemnicy przedsiębiorstwa, jeżeli nie jest nim posiadacz danych, powinien móc uzgodnić z użytkownikiem lub wybranymi przez niego osobami trzecimi odpowiednie środki służące zachowaniu poufności, w tym przez zastosowanie modelowych postanowień umownych, umów o poufności, ścisłych protokołów dostępu, standardów technicznych oraz kodeksów postępowania. Jeżeli użytkownik lub wybrane przez niego osoby trzecie nie stosują tych środków lub naruszają poufność tajemnic przedsiębiorstwa, posiadacz danych powinien móc zawiesić udostępnianie danych wskazanych jako tajemnice przedsiębiorstwa do czasu przeglądu przez koordynatora danych państwa członkowskiego. W takich przypadkach posiadacz danych powinien niezwłocznie powiadomić koordynatora danych państwa członkowskiego, w którym ma siedzibę, zgodnie z art. 31 niniejszego rozporządzenia, że zawiesił udostępnianie danych, i wskazuje, których środków nie zastosowano lub które tajemnice przedsiębiorstwa naruszono. Jeżeli użytkownik lub wybrana przez niego osoba trzecia chce zaskarżyć decyzję posiadacza danych o zawieszeniu udostępniania danych, koordynator danych powinien zdecydować w rozsądnym terminie, czy należy wznowić udostępnianie danych, a jeżeli tak, to na jakich warunkach. Komisja powinna z pomocą Europejskiej Rady ds. Innowacji w zakresie Danych opracować modelowe postanowienia umowne i powinna być w stanie opracowywać standardy techniczne. Komisja może także z pomocą Europejskiej Rady ds. Innowacji w zakresie Danych zachęcać do opracowywania kodeksów postępowania dotyczących poszanowania tajemnic przedsiębiorstwa lub praw własności intelektualnej przy przetwarzaniu danych, by wspierać osiągnięcie celu niniejszego rozporządzenia.

(29)  Odbiorcą danych, któremu dane są udostępniane, może być osoba fizyczna lub prawna, przedsiębiorstwo, organizacja badawcza lub organizacja niekomercyjna, lub pośrednik, w tym dostawca usług pośrednictwa w zakresie danych lub organizacje altruizmu danych zdefiniowane w rozporządzeniu (UE) 2022/868. Udostępniając dane odbiorcy danych, posiadacze danych nie powinni nadużywać swojej pozycji w celu uzyskania przewagi konkurencyjnej na rynkach, na których posiadacz danych i odbiorca danych mogą bezpośrednio ze sobą konkurować. Posiadacze danych nie powinni zatem wykorzystywać żadnych danych uzyskanych przez nich z produktu skomunikowanego lub wygenerowanych w trakcie świadczenia powiązanej usługi do pozyskania informacji na temat sytuacji ekonomicznej osoby trzeciej, jej aktywów lub metod produkcji, ani też nie powinien wykorzystywać takich danych w żaden inny sposób, który mógłby osłabić pozycję handlową takiej osoby trzeciej na rynkach, na których prowadzi ona swoją działalność. Użytkownik powinien mieć prawo do udostępniania danych nieosobowych osobom trzecim w celach komercyjnych. Za zgodą użytkownika i z zastrzeżeniem przepisów niniejszego rozporządzenia odbiorcy danych powinni mieć możliwość przekazania osobom trzecim praw dostępu do danych udostępnionych przez użytkownika, w tym za wynagrodzeniem. Usługi pośrednictwa w zakresie danych [regulowane rozporządzeniem (UE) 2022/868] mogą wspierać użytkowników lub odbiorców danych w nawiązywaniu stosunków handlowych w dowolnym zgodnym z prawem celu na podstawie danych objętych zakresem niniejszego rozporządzenia. Mogą oni odgrywać zasadniczą rolę w agregowaniu dostępu do danych pochodzących od dużej liczby potencjalnych indywidualnych użytkowników danych, tak aby ułatwić analizę dużych zbiorów danych lub uczenie się maszyn, pod warunkiem że tacy użytkownicy zachowują pełną kontrolę nad tym, czy chcą uczestniczyć w takiej agregacji, oraz nad warunkami handlowymi, na jakich ich dane będą wykorzystywane.

(30)  W wyniku korzystania z danego produktu lub powiązanej usługi – zwłaszcza gdy użytkownikiem jest osoba fizyczna – mogą być generowane dane odnoszące się do zidentyfikowanej lub możliwej do zidentyfikowania osoby fizycznej (osoby, której dane dotyczą). Przetwarzanie takich danych podlega zasadom określonym w rozporządzeniu (UE) 2016/679, w tym w przypadku gdy w zbiorze danych dane osobowe i nieosobowe są nierozerwalnie związane(19). Osobą, której dane dotyczą, może być użytkownik lub inna osoba fizyczna. Udostępnienia danych osobowych może żądać wyłącznie administrator danych lub osoba, której dane dotyczą. Użytkownik będący osobą, której dane dotyczą, w określonych okolicznościach ma prawo na mocy rozporządzenia (UE) 2016/679 do uzyskania dostępu do dotyczących go danych osobowych, a niniejsze rozporządzenie nie ma wpływu na takie prawo. Zgodnie z niniejszym rozporządzeniem użytkownik będący osobą fizyczną ma również prawo dostępu do wszystkich, osobowych i nieosobowych, danych generowanych przez produkt. Jeżeli użytkownikiem nie jest osoba, której dane dotyczą, tylko przedsiębiorstwo, w tym osoba fizyczna prowadząca jednoosobową działalność gospodarczą, oraz wyłączając przypadki wspólnego użytkowania produktu przez członków gospodarstwa domowego, użytkownik będzie administratorem danych w rozumieniu rozporządzenia (UE) 2016/679. W związku z powyższym taki użytkownik jako administrator danych zamierzający zażądać udostępnienia danych osobowych generowanych w wyniku korzystania z produktu lub powiązanej usługi musi mieć podstawą prawną do przetwarzania danych przewidzianą w art. 6 ust. 1 rozporządzenia (UE) 2016/679, taką jak zgoda osoby, której dane dotyczą, lub uzasadniony interes. Taki użytkownik powinien zapewnić, aby osoba, której dane dotyczą, została odpowiednio poinformowana o określonych, wyraźnych i uzasadnionych celach przetwarzania takich danych oraz o tym, w jaki sposób może skutecznie dochodzić swoich praw. Jeżeli posiadacz danych i użytkownik są współadministratorami w rozumieniu art. 26 rozporządzenia (UE) 2016/679, wówczas w drodze wspólnych uzgodnień w przejrzysty sposób określają odpowiednie zakresy swojej odpowiedzialności dotyczącej wypełniania obowiązków wynikających z tego rozporządzenia. Uznaje się, że po udostępnieniu danych taki użytkownik może z kolei stać się posiadaczem danych, jeżeli spełnia kryteria określone w niniejszym rozporządzeniu, i tym samym będzie podlegać obowiązkom w zakresie udostępniania danych określonym w niniejszym rozporządzeniu.

(31)  Dane pobierane z produktu skomunikowanego lub generowane w trakcie świadczenia powiązanej usługi należy udostępniać osobie trzeciej wyłącznie na wniosek użytkownika. W niniejszym rozporządzeniu odpowiednio uzupełnia się prawo przewidziane w art. 20 rozporządzenia (UE) 2016/679. W artykule tym przewidziano, że osoba, której dane dotyczą, ma prawo otrzymać w ustrukturyzowanym, powszechnie używanym formacie nadającym się do odczytu maszynowego dane osobowe jej dotyczące oraz ma prawo przesłać te dane osobowe innemu administratorowi, jeżeli dane te są przetwarzane na podstawie art. 6 ust. 1 lit. a) lub art. 9 ust. 2 lit. a) lub na podstawie umowy w myśl art. 6 ust. 1 lit. b). Osoba, której dane dotyczą, ma również prawo do spowodowania, by dane osobowe zostały przekazane przez jednego administratora bezpośrednio innemu administratorowi, ale wyłącznie wówczas, gdy jest to technicznie możliwe. W art. 20 wskazano, że dotyczy on danych przekazywanych przez osobę, której dane dotyczą, ale nie określono, czy wymaga to aktywnego zachowania ze strony osoby, której dane dotyczą, ani też czy ma on zastosowanie również w sytuacjach, w których dany produkt lub powiązana usługa z założenia w bierny sposób rejestruje zachowanie osoby, której dane dotyczą, lub inne informacje związane z osobą, której dane dotyczą. W niniejszym rozporządzeniu ustanowiono prawo uzupełniające na różne sposoby prawo do otrzymywania i przenoszenia danych osobowych na podstawie art. 20 rozporządzenia (UE) 2016/679. W niniejszym rozporządzeniu użytkownikom przyznaje się prawo dostępu do wszelkich danych pobranych z produktu skomunikowanego lub generowanych w trakcie świadczenia powiązanej usługi oraz udostępniania takich danych odbiorcy danych, niezależnie od charakteru danych osobowych, podziału na czynnie przekazywane dane i dane rejestrowane w sposób bierny oraz niezależnie od podstawy prawnej przetwarzania. W przeciwieństwie do obowiązków technicznych przewidzianych w art. 20 rozporządzenia (UE) 2016/679 w niniejszym rozporządzeniu przewiduje się i zapewnia techniczną możliwość zapewnienia dostępu osobom trzecim do wszystkich rodzajów danych objętych zakresem stosowania niniejszego rozporządzenia, niezależnie od tego, czy chodzi o dane osobowe czy dane nieosobowe. Zgodnie z niniejszym rozporządzeniem posiadacze danych mogą ponadto określić odpowiednie wynagrodzenie uiszczane przez odbiorców danych, ale nie przez użytkownika, z tytułu wszelkich kosztów poniesionych w związku z udzieleniem bezpośredniego dostępu do danych generowanych przez produkt użytkownika. Brak porozumienia między posiadaczem danych i osobą trzecią co do warunków udzielenia takiego bezpośredniego dostępu w żaden sposób nie może uniemożliwić osobie, której dane dotyczą, wykonania praw przewidzianych w rozporządzeniu (UE) 2016/679, w tym prawa do przenoszenia danych, poprzez skorzystanie ze środków ochrony prawnej zgodnie z tym rozporządzeniem. W tym kontekście uznaje się, że zgodnie z rozporządzeniem (UE) 2016/679 na podstawie ustaleń umownych posiadacze danych lub odbiorcy danych nie mogą przetwarzać szczególnych kategorii danych osobowych.

(32)  Dostęp do jakichkolwiek danych przechowywanych w urządzeniu końcowym i udostępnianych z tego urządzenia podlega przepisom dyrektywy 2002/58/WE i wymaga zgody abonenta lub użytkownika w rozumieniu tej dyrektywy, chyba że dostęp do takich danych jest ściśle niezbędny w celu świadczenia usługi społeczeństwa informacyjnego wyraźnie zażądanej przez użytkownika lub abonenta (lub jedynie w celu wykonania transmisji komunikatu). W ramach dyrektywy 2002/58/WE („dyrektywa o e-prywatności”) (i proponowanego rozporządzenia o e-prywatności) chroni się integralność końcowego urządzenia użytkownika, jeżeli chodzi o wykorzystanie możliwości przetwarzania i przechowywania oraz gromadzenia informacji. Urządzenie podłączone do internetu rzeczy uznaje się za urządzenie końcowe, jeżeli jest bezpośrednio lub pośrednio podłączone do publicznej sieci łączności.

(33)  Aby uniknąć wykorzystywania użytkowników, odbiorcy danych, którym dane udostępniono na wniosek użytkownika, powinni przetwarzać dane wyłącznie do celów uzgodnionych z użytkownikiem i nie udostępniać tych danych innej osobie trzeciej bez jednoznacznego poinformowania użytkownika w odpowiednim czasie i jeżeli nie mają wyraźniej zgody użytkownika na takie udostępnienie.

(34)  Odbiorcy danych powinni jedynie uzyskać dostęp do informacji dodatkowych, które są niezbędne do świadczenia usługi zażądanej przez użytkownika. Po uzyskaniu dostępu do danych odbiorca danych powinien przetwarzać otrzymane dane wyłącznie do celów uzgodnionych z użytkownikiem bez ingerencji ze strony posiadacza danych. Odmówienie udzielenia dostępu do danych odbiorcy danych przez użytkownika lub wycofanie przez użytkownika zgody na dostęp osoby trzeciej do danych powinno być tak samo proste jak udzielenie zgody przez użytkownika na taki dostęp. Odbiorca danych lub posiadacz danych nie może nadmiernie utrudniać egzekwowania praw i wyborów użytkowników, w tym przez oferowanie użytkownikom wyboru w nieneutralny sposób, ani w żaden sposób zmuszać lub oszukiwać użytkownika ani też nim manipulować, lub przez podważanie lub ograniczanie autonomii, zdolności decyzyjnej lub wyborów użytkownika, w tym za pomocą interfejsu cyfrowego lub jego części, w tym jego struktury, projektu, funkcji lub sposobu obsługi. W tym kontekście osoby trzecie lub posiadacze danych nie powinni stosować tak zwanych zwodniczych interfejsów w ramach projektowania swoich cyfrowych interfejsów. Zwodnicze interfejsy to techniki projektowania służące do wymuszania na konsumentach podejmowania decyzji, które mają dla nich negatywne skutki, lub oszukiwania konsumentów w celu skłonienia ich do podejmowania takich decyzji. Te techniki manipulacji mogą być wykorzystywane do skłonienia użytkowników, w szczególności konsumentów podatnych na zagrożenia, do niechcianych zachowań lub nakłaniania ich do podejmowania decyzji dotyczących transakcji ujawniania danych lub też do nieobiektywnego wpływania na decyzje użytkowników usługi w sposób podważający lub ograniczający ich autonomię, zdolność decyzyjną i wybór. Powszechne i uzasadnione praktyki handlowe zgodne z prawem Unii jako takie nie powinny być uznawane za zwodnicze interfejsy. Osoby trzecie i posiadacze danych powinni wywiązywać się ze swoich obowiązków określonych w stosownych przepisach prawa Unii, w tym powinni przestrzegać wymogów określonych w dyrektywie 2005/29/WE, dyrektywie 2011/83/UE, dyrektywie 2000/31/WE i dyrektywie 98/6/WE.

(35)  Posiadacze danych i odbiorcy danych nie powinni ponadto wykorzystywać danych do profilowania osób fizycznych, chyba że takie czynności przetwarzania są ściśle niezbędne do świadczenia usługi zażądanej przez użytkownika. Wymóg usunięcia danych osobowych, które nie są już wymagane do celu uzgodnionego z użytkownikiem, stanowi uzupełnienie prawa do usunięcia danych przysługującego osobie, której dane dotyczą, na podstawie art. 17 rozporządzenia (UE) 2016/679. Jeżeli odbiorca danych jest dostawcą usługi pośrednictwa w zakresie danych w rozumieniu rozporządzenia (UE) 2022/868, zastosowanie mają zabezpieczenia przewidziane w tym rozporządzeniu z myślą o osobie, której dane dotyczą. Osoba trzecia może wykorzystywać dane do opracowania nowego i innowacyjnego produktu lub nowej, innowacyjnej powiązanej usługi, ale nie do opracowania produktu konkurencyjnego.

(36)  Przedsiębiorstwom typu start-up, MŚP i przedsiębiorstwom z tradycyjnych sektorów o mniej rozwiniętych zdolnościach cyfrowych trudno jest uzyskać dostęp do istotnych danych. Niniejsze rozporządzenie ma na celu ułatwienie dostępu do danych takim podmiotom, a jednocześnie zapewnienie, aby zakres odpowiednich obowiązków był jak najbardziej proporcjonalny w celu uniknięcia nadmiernego rozszerzenia zakresu stosowania rozporządzenia. Jednocześnie pojawiła się mała liczba bardzo dużych przedsiębiorstw posiadających znaczną siłę gospodarczą w gospodarce cyfrowej w wyniku koncentracji i agregacji wielkich ilości danych oraz dzięki technicznej infrastrukturze pozwalającej na monetyzację danych. Są to między innymi przedsiębiorstwa zapewniające podstawowe usługi platformowe kontrolujące całe ekosystemy platformowe w gospodarce cyfrowej, z którymi to przedsiębiorstwami istniejący lub nowi uczestnicy rynku nie są w stanie konkurować ani którym nie są w stanie zagrozić. Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2022/1925(20) ma na celu skorygowanie tych braków i zakłóceń równowagi poprzez umożliwienie Komisji wyznaczenia dostawcy jako strażnika dostępu, a określono w nim szereg obowiązków takich wyznaczonych strażników dostępu, w tym zakaz łączenia niektórych danych bez uzyskania zgody, oraz obowiązek zapewnienia efektywnego wykonania prawa do przenoszenia danych na podstawie art. 20 rozporządzenia (UE) 2016/679. Zgodnie z rozporządzeniem (UE) 2022/1925 i mając na uwadze wyjątkową zdolność tych przedsiębiorstw do pozyskiwania danych, uwzględnienie takich przedsiębiorstw pełniących rolę strażników dostępu wśród beneficjentów prawa dostępu do danych nie byłoby konieczne do osiągnięcia celu niniejszego rozporządzenia i tym samym byłoby nieproporcjonalne względem posiadaczy danych, na których nałożono takie obowiązki. Oznacza to, że przedsiębiorstwo świadczące podstawowe usługi platformowe, które zostało wyznaczone jako strażnik dostępu, nie może żądać ani uzyskać dostępu do danych użytkownika generowanych w wyniku korzystania z produktu, powiązanej usługi lub wirtualnego asystenta na podstawie przepisów rozdziału II niniejszego rozporządzenia. Przez przedsiębiorstwo świadczące podstawowe usługi platformowe, które zostało wyznaczone jako strażnik dostępu na podstawie rozporządzenia (UE) 2022/1925, rozumie się wszystkie podmioty prawne należące do grupy przedsiębiorstw, w której jeden podmiot prawny świadczy podstawową usługę platformową. Ponadto osoby trzecie, którym dane są udostępniane na wniosek użytkownika, nie mogą udostępniać tych danych wyznaczonemu strażnikowi dostępu. Na przykład osoba trzecia nie może zlecić strażnikowi dostępu podwykonawstwa świadczenia usługi. Nie oznacza to jednak, że osoby trzecie nie mogą korzystać z usług przetwarzania danych oferowanych przez wyznaczonego strażnika dostępu. Takie wykluczenie strażników dostępu z zakresu stosowania prawa dostępu na mocy niniejszego rozporządzenia nie oznacza, że przedsiębiorstwa te nie mogą pozyskiwać danych na inne zgodne z prawem sposoby.

(37)  Z obowiązków rozdziału II powinny być wyłączone mikroprzedsiębiorstwa i małe przedsiębiorstwa. Nie dotyczy to jednak sytuacji, w której wyprodukowanie lub zaprojektowanie danego produktu zostaje zlecone mikroprzedsiębiorstwu lub małemu przedsiębiorstwu w ramach podwykonawstwa. W takich sytuacjach przedsiębiorstwo, które zleciło podwykonawstwo mikroprzedsiębiorstwu lub małemu przedsiębiorstwu, jest w stanie zapewnić podwykonawcy odpowiednie wynagrodzenie. Mikroprzedsiębiorstwo lub małe przedsiębiorstwo może jednak podlegać wymogom określonym w niniejszym rozporządzeniu jako posiadacz danych, jeżeli nie jest producentem danego produktu ani dostawcą powiązanych usług.

(38)  Niniejsze rozporządzenie zawiera ▌zasady stosowane zawsze, gdy posiadacz danych jest zobowiązany z mocy prawa do udostępnienia danych odbiorcy danych. Takiego dostępu należy udzielać na sprawiedliwych, uzasadnionych, niedyskryminacyjnych i przejrzystych warunkach, aby zapewnić spójność praktyk w zakresie udostępniania danych na rynku wewnętrznym, w tym między sektorami, oraz aby zachęcać do stosowania uczciwych praktyk w zakresie udostępniania danych i promować takie praktyki nawet w obszarach, w których nie przewidziano takiego prawa do uzyskania dostępu do danych. Te ogólne zasady dotyczące dostępu nie mają zastosowania do obowiązków w zakresie udostępniania danych na podstawie rozporządzenia (UE) 2016/679. Zasady te nie mają wpływu na dobrowolne udostępnianie danych.

(39)  Na podstawie zasady swobody zawierania umów strony powinny móc swobodnie negocjować szczegółowe warunki udostępniania danych zawarte w ich umowach, w ramach ogólnych zasad dostępu w zakresie udostępniania danych.

(40)  W celu zapewnienia, aby warunki dotyczące obowiązkowego dostępu do danych były sprawiedliwe dla obu stron, ogólne zasady dotyczące praw dostępu do danych powinny odnosić się do zasady dotyczącej unikania nieuczciwych postanowień umownych.

(41)  Żadna umowa zawarta w celu udostępnienia danych nie powinna wprowadzać rozróżnienia między porównywalnymi kategoriami odbiorców danych, niezależnie od tego, czy są to duże przedsiębiorstwa czy mikroprzedsiębiorstwa, małe lub średnie przedsiębiorstwa. Ze względu na brak informacji na temat warunków poszczególnych umów odbiorcom danych trudno jest ocenić, czy warunki udostępniania danych są niedyskryminacyjne, i celem zrekompensowania im braku tych informacji ciężar udowodnienia, że postanowienia umowne są niedyskryminacyjne, powinien spoczywać na posiadaczach danych. Komisja, angażując wszystkie zainteresowane strony, powinna opracować praktyczne wytyczne dotyczące określenia niedyskryminacyjnych warunków. Nie uznaje się, że stosowanie przez posiadacza danych różnych postanowień umownych dotyczących udostępniania danych ▌stanowi niezgodną z prawem dyskryminację, jeżeli różnice te są uzasadnione obiektywnymi względami. Obowiązki te nie naruszają przepisów rozporządzenia (UE) 2016/679.

(42)  Aby zachęcać do dalszych inwestycji w generowanie i udostępnianie cennych danych, w tym inwestycji w stosowne narzędzia techniczne, w niniejszym rozporządzeniu określono zasadę, zgodnie z którą posiadacze danych mogą zażądać odpowiedniego wynagrodzenia, gdy w stosunkach między przedsiębiorstwami są zobowiązani na mocy prawa do udostępnienia danych odbiorcy danych. Przepisów tych nie należy rozumieć jako przepisów określających zapłatę za same dane, ale raczej jako przepisy umożliwiające posiadaczom danych rozsądne wynagrodzenie za udostępnienie danych lub – w przypadku mikroprzedsiębiorstw, małych lub średnich przedsiębiorstw i organizacji badawczych korzystających z danych na zasadzie niedochodowej – zapłatę za poniesione bezpośrednie koszty i wymagane inwestycje związane z udostępnieniem danych. Komisja powinna opracować wytyczne określające szczegółowo, co uznaje się za rozsądne wynagrodzenie w gospodarce opartej na danych.

(42a)   Takie rozsądne wynagrodzenie może obejmować przede wszystkim poniesione koszty oraz, z wyjątkiem mikroprzedsiębiorstw i małych przedsiębiorstw, inwestycje potrzebne do udostępnienia danych. Te koszty mogą obejmować koszty techniczne, np. takie, które trzeba ponieść w związku ze zwielokrotnieniem danych, rozpowszechnieniem danych za pośrednictwem środków elektronicznych i przechowywaniem danych, ale nie z gromadzeniem lub tworzeniem danych. Takie koszty techniczne mogą obejmować również koszty przetwarzania niezbędne do udostępnienia danych. Koszty związane z udostępnieniem danych mogą również obejmować koszty reagowania na konkretne wniosków udostępnienia danych. Mogą być zróżnicowane w zależności od przyjętych uzgodnień dotyczących udostępnienia danych. Długoterminowe uzgodnienia między posiadaczami danych a odbiorcami danych, na przykład w formie modelu abonenckiego lub inteligentnych umów, mogłyby obniżyć koszty regularnych lub powtarzających się transakcji w relacjach biznesowych. Koszty związane z udostępnieniem danych są albo specyficzne dla danego wniosku, albo dzielone z innymi wnioskami. W tym drugim przypadku pojedynczy odbiorca danych nie powinien ponosić pełnych kosztów udostępnienia danych. Rozsądne wynagrodzenie może dodatkowo obejmować, z wyjątkiem mikroprzedsiębiorstw i małych przedsiębiorstw, marżę. Marża taka może być zróżnicowana w zależności od czynników związanych z samymi danymi, takich jak ilość, format lub charakter danych, bądź w zależności od podaży danych i popytu na nie. Może uwzględniać także koszty gromadzenia danych. Marża może zatem być mniejsza, gdy posiadacz danych zgromadził dane na potrzeby własnej działalności bez znacznych inwestycji, lub może być większa, gdy inwestycje w gromadzenie danych do celów działalności posiadacza danych są znaczne. Marża ta może również zależeć od dalszego wykorzystania danych przez odbiorcę danych. Może być ograniczona lub nawet wykluczona w sytuacjach, w których wykorzystanie danych przez odbiorcę danych nie ma wpływu na działalność posiadacza danych. Fakt, że dane są współgenerowane przez produkt skomunikowany należący do użytkownika, może również obniżyć wysokość wynagrodzenia w porównaniu z innymi sytuacjami, w których dane są generowane wyłącznie przez posiadacza danych, np. w trakcie świadczenia powiązanej usługi.

(43)  W należycie uzasadnionych przypadkach, w tym w związku z koniecznością zabezpieczenia udziału konsumentów i konkurencyjności lub promowania innowacyjności na niektórych rynkach, w prawie Unii lub przepisach krajowych wykonujących prawo Unii można przewidzieć uregulowane wynagrodzenie za udostępnienie określonego rodzaju danych.

(44)  Na potrzeby ochrony mikroprzedsiębiorstw i małych lub średnich przedsiębiorstw przed nadmiernymi obciążeniami ekonomicznymi, przez które przedsiębiorstwom tym z handlowego punktu widzenia byłoby zbyt trudno rozwijać i realizować innowacyjne modele biznesowe, wypłacane przez nie wynagrodzenie za udostępnienie danych nie powinno przekraczać bezpośredniego kosztu udostępnienia danych i musi być niedyskryminacyjne. Ten sam system powinien mieć zastosowanie do organizacji badawczych, które wykorzystują dane do celów nienastawionych na zysk.

(45)  Koszty bezpośrednie związane z udostępnieniem danych to koszty, które trzeba ponieść w związku ze zwielokrotnieniem danych, rozpowszechnieniem danych za pośrednictwem środków elektronicznych i przechowywaniem danych, ale nie z gromadzeniem lub tworzeniem danych. Koszty bezpośrednie związane z udostępnieniem danych powinny ograniczać się do odsetka kosztów, który wiąże się z danym pojedynczym wnioskiem, mając na uwadze, że niezbędne interfejsy techniczne lub powiązane oprogramowanie i łącze posiadacz danych musi zapewnić na stałe. Koszty związane z regularnym lub powtarzającym się udostępnianiem danych w ramach stosunków biznesowych można ograniczyć poprzez dokonanie długoterminowych ustaleń między posiadaczami danych i odbiorcami danych, na przykład poprzez przyjęcie modelu abonenckiego. Posiadacz danych, jeżeli nie jest MŚP, powinien aktywnie przedstawiać wyliczenia wykazujące, że cena jego usługi jest oparta na kosztach, wówczas, gdy wie lub powinien wiedzieć, że jego kontrahentem jest MŚP. W każdym wypadku powinien oświadczać, że jest zobowiązany do udostępniania danych MŚP po kosztach oraz do udostępnienia szczegółowych informacji na żądanie.

(46)  Nie ma potrzeby interwencji w przypadku udostępniania danych między dużymi przedsiębiorstwami lub w przypadku, gdy posiadaczem danych jest małe lub średnie przedsiębiorstwo, a odbiorcą danych – duże przedsiębiorstwo. W takich przypadkach uznaje się, że przedsiębiorstwa są w stanie wynegocjować każde rozsądne wynagrodzenie, biorąc pod uwagę takie czynniki jak ilość, format, charakter danych lub ich podaż i popyt na nie, a także koszty zgromadzenia danych i ich udostępnienia odbiorcy danych. W razie niewłaściwego użytku lub ujawnienia danych odbiorca danych powinien odpowiadać za szkody wyrządzone stronie, która ucierpiała na niewłaściwym użytku lub ujawnieniu tych danych, i bez zbędnej zwłoki zaspokoić żądanie posiadacza danych.

(47)  Przejrzystość jest ważną zasadą potrzebną do zadbania o to, aby wynagrodzenie żądane przez posiadacza danych było rozsądne lub – jeżeli odbiorcą danych jest MŚP – aby kwota wynagrodzenia nie przekraczała kosztów bezpośrednio związanych z udostępnieniem danych odbiorcy danych w związku z konkretnym wnioskiem. Aby odbiorcy danych byli w stanie ocenić i zweryfikować, czy wynagrodzenie jest zgodne z wymogami określonymi w niniejszym rozporządzeniu, posiadacz danych powinien udzielić odbiorcy danych informacji na tyle szczegółowych, aby można było wyliczyć wynagrodzenie.

(48)  Zapewnienie dostępu do alternatywnych metod rozwiązywania krajowych i transgranicznych sporów związanych z udostępnianiem danych powinno być korzystne dla posiadaczy danych i odbiorców danych, i tym samym powinno skutkować wzrostem zaufania do udostępniania danych. Jeżeli strony nie są w stanie uzgodnić sprawiedliwych, rozsądnych i niedyskryminujących warunków udostępniania danych, organy rozstrzygania sporów powinny zaoferować stronom proste, szybkie i tanie rozwiązanie.

(49)  Aby uniknąć sytuacji, w której ten sam spór zostanie skierowany do rozpatrzenia przez co najmniej dwa organy rozstrzygania sporów, zwłaszcza w sytuacji transgranicznej, organ rozstrzygania sporów powinien mieć możliwość odrzucenia wniosku o rozstrzygnięcie sporu, który został już wniesiony do innego organu rozstrzygania sporów bądź do sądu lub trybunału państwa członkowskiego.

(50)  Stronom postępowania w sprawie rozstrzygnięcia sporu nie można uniemożliwiać wykonania przysługującego im podstawowego prawa do skutecznego środka prawnego i dostępu do bezstronnego sądu. Dlatego też decyzja o przekazaniu sporu do rozpatrzenia przez organ rozstrzygający spory nie powinna skutkować utratą przez takie strony prawa do wniesienia sprawy do sądu lub trybunału państwa członkowskiego. Organy rozstrzygania sporów powinny podawać do wiadomości publicznej roczne sprawozdania z działalności.

(51)  Jeżeli jedna ze stron ma silniejszą pozycję negocjacyjną, istnieje ryzyko, że w ramach negocjowania dostępu do danych strona ta wykorzysta swoją pozycję ze szkodą dla drugiej umawiającej się strony oraz sprawi, że dostęp do danych będzie komercyjnie mniej opłacalny, a czasem nawet niemożliwy z ekonomicznego punktu widzenia. Taki brak równowagi kontraktowej jest szkodliwy dla przedsiębiorstw nieposiadających istotnej zdolności do negocjowania warunków dostępu do danych, które to przedsiębiorstwa ze względu na brak wyboru mogą być zmuszone do zaakceptowania postanowień umownych oferowanych na zasadzie „przyjmij albo zrezygnuj”. Z tego względu nieuczciwe postanowienia umowne regulujące dostęp do danych i korzystanie z nich lub odpowiedzialność i środki ochrony prawnej w zakresie naruszenia lub wygaśnięcia obowiązków dotyczących danych nie powinny być wiążące dla mikroprzedsiębiorstw i małych lub średnich przedsiębiorstw, jeżeli takie postanowienia zostaną na te przedsiębiorstwa nałożone jednostronnie.

(52)  W przepisach dotyczących postanowień umownych należy uwzględnić zasadę swobody zawierania umów będącą podstawową ideą, jeżeli chodzi o stosunki między przedsiębiorstwami. ▌ . Dotyczy to stosowania zasady „przyjmij albo zrezygnuj” – w takiej sytuacji dane przedsiębiorstwo nie jest w stanie wywrzeć wpływu na treść postanowienia umownego zaproponowanego przez drugą stronę pomimo prób negocjacji treści takiego postanowienia. Za postanowienie umowne nałożone jednostronnie nie należy uznawać postanowienia umownego, które zostało zwyczajnie przedstawione przez jedną stronę i zaakceptowane przez drugie przedsiębiorstwo, ani też postanowienia wynegocjowanego i następnie przyjętego po zmianach przez umawiające się strony. Wszystkie ustalenia umowne powinny być zgodne z zasadami dotyczącymi zapewniania sprawiedliwych, rozsądnych i niedyskryminujących warunków (FRAND).

(53)  Ponadto zasady dotyczące nieuczciwych postanowień umownych powinny mieć zastosowanie wyłącznie do elementów umowy związanych z udostępnianiem danych, tj. do postanowień umownych dotyczących dostępu do danych i korzystania z nich, a także odpowiedzialności lub środków ochrony prawnej w zakresie naruszenia i wygaśnięcia obowiązków dotyczących danych. Analiza nieuczciwego charakteru określona w niniejszym rozporządzeniu nie powinna mieć zastosowania do innych części tej samej umowy, niezwiązanych z udostępnianiem danych.

(54)  Kryteria służące do identyfikacji nieuczciwych postanowień umownych należy stosować wyłącznie wobec nieproporcjonalnych postanowień umownych, w przypadku których dochodzi do nadużycia silniejszej pozycji negocjacyjnej. Zdecydowana większość postanowień umownych, które w kontekście handlowym są korzystniejsze dla jednej ze stron, w tym postanowienia zwykle występujące w umowach między przedsiębiorstwami, zwyczajnie odzwierciedla zasadę swobody zawierania umów i nadal obowiązuje.

(55)  Jeżeli dane postanowienie umowne nie widnieje w wykazie postanowień, które zawsze uznaje się za nieuczciwe albo w odniesieniu do których przyjmuje się domniemanie ich nieuczciwości, zastosowanie ma ogólny przepis dotyczący nieuczciwego charakteru. W tym względzie postanowienia wymienione jako nieuczciwe postanowienia umowne powinny służyć jako kryteria interpretacji ogólnego przepisu dotyczącego nieuczciwego charakteru. Ponadto negocjowanie umów mogą stronom będącym podmiotami komercyjnymi ułatwić opracowane i rekomendowane przez Komisję modelowe postanowienia umowne w umowach dotyczących udostępniania danych między przedsiębiorstwami.

(56)  W sytuacjach wystąpienia wyjątkowej potrzeby organy sektora publicznego lub instytucje, agencje lub organy Unii, by podjąć działania w związku z niebezpieczeństwem publicznym lub w innych wyjątkowych przypadkach, mogą być zmuszone do wykorzystania danych, które przedsiębiorstwo posiada, gromadzi w danym momencie lub które uprzednio uzyskało, zgromadziło lub wygenerowało w inny sposób i które przechowuje w momencie złożenia wniosku. Organizacje prowadzące badania naukowe i organizacje finansujące badania naukowe także mogą być organami sektora publicznego lub podmiotami prawa publicznego. Aby zmniejszyć obciążenie przedsiębiorstw, należy zwolnić mikroprzedsiębiorstwa i małe przedsiębiorstwa z obowiązku przekazywania danych organom sektora publicznego oraz instytucjom, agencjom lub organom Unii w sytuacjach wystąpienia wyjątkowej potrzeby.

(57)  W razie wystąpienia niebezpieczeństwa publicznego – takiego jak stan zagrożenia zdrowia publicznego, sytuacje wyjątkowe związane z degradacją środowiska i poważne klęski żywiołowe, w tym pogarszane skutkami zmiany klimatu, a także poważne katastrofy spowodowane przez człowieka, takie jak poważne cyberincydenty – interes publiczny wynikający z wykorzystania danych będzie nadrzędny względem interesów posiadacza danych związanych ze swobodnym dysponowaniem danymi, które posiada. W takim przypadku posiadacze danych powinni być zobowiązani do udostępnienia danych organom sektora publicznego lub instytucjom, agencjom lub organom Unii na ich wniosek, z zastrzeżeniem warunków i innych zabezpieczeń określonych w niniejszym rozporządzeniu, w innym akcie prawnym Unii lub w prawie krajowym. Występowanie niebezpieczeństwa publicznego ustala się na podstawie odpowiednich procedur stosowanych w państwach członkowskich lub przez odpowiednie organizacje międzynarodowe.

(58)  Wyjątkowa potrzeba może również wynikać z sytuacji innych niż nadzwyczajne, gdy organ sektora publicznego jest w stanie wykazać, że dane są niezbędne do realizacji konkretnego zadania leżącego w interesie publicznym, które zostało wyraźnie wskazane i zdefiniowane w prawie krajowym, takiego jak zapobieżenie niebezpieczeństwu publicznemu lub pomoc w przywróceniu stanu sprzed wystąpienia niebezpieczeństwa publicznego. Z takim wnioskiem można się zwrócić tylko wtedy, gdy organ sektora publicznego lub instytucja, agencja lub organ Unii zidentyfikują konkretne dane, które są niedostępne, i tylko wtedy, gdy wyczerpią wszystkie następujące trzy alternatywne sposoby pozyskania danych: zwrócenie się z wnioskiem o dane na podstawie dobrowolnego porozumienia; zakup danych na rynku lub poleganie na istniejących obowiązkach udostępnienia danych.

(59)  Niniejsze rozporządzenie nie powinno dotyczyć, ani wykluczać, dobrowolnych ustaleń dotyczących wymiany danych nieosobowych między podmiotami prywatnymi i publicznymi. ▌Niniejsze rozporządzenie nie powinno mieć również wpływu na wymogi dotyczące dostępu do danych w celu weryfikacji przestrzegania mających zastosowanie przepisów, w tym w przypadkach, w których organy sektora publicznego zlecają przeprowadzenie weryfikacji zgodności jednostkom niebędącym organami sektora publicznego.

(60)  Do celów realizacji zadań w obszarze zapobiegania przestępczości, prowadzenia postępowań przygotowawczych, wykrywania lub ścigania czynów zabronionych lub wykroczeń administracyjnych, wykonywania sankcji karnych i kar administracyjnych, a także gromadzenia danych do celów celnych bądź podatkowych organy sektora publicznego i instytucje, agencje i organy Unii powinny korzystać z uprawnień nadanych im w przepisach sektorowych. Niniejsze rozporządzenie nie ma zatem wpływu na instrumenty służące do udostępniania danych, uzyskiwania do nich dostępu i ich wykorzystywania w tych obszarach.

(61)  Na szczeblu UE muszą funkcjonować proporcjonalne, ograniczone i przewidywalne ramy udostępniania danych przez posiadaczy danych, w przypadkach występowania wyjątkowej potrzeby, organom sektora publicznego i instytucjom, agencjom lub organom Unii, aby zagwarantować pewność prawa i ograniczyć do minimum obciążenia administracyjne nakładane na przedsiębiorstwa. W tym celu wnioski o udostępnienie danych przedstawiane posiadaczom danych przez organy sektora publicznego i przez instytucje, agencje i organy Unii powinny być oparte na prawie Unii lub na prawie krajowym, konkretne, przejrzyste i proporcjonalne pod względem zakresu treści i poziomu szczegółowości. Należy wyraźnie i konkretnie wskazać cel wniosku i planowane wykorzystanie żądanych danych, a jednocześnie należy zadbać o odpowiednią elastyczność tak, aby podmiot występujący z wnioskiem mógł realizować swoje zadania leżące w interesie publicznym. We wniosku należy również wziąć pod uwagę uzasadnione interesy przedsiębiorstw będących adresatami tego wniosku. Należy ograniczyć do minimum obciążenie nakładane na posiadaczy danych poprzez zobowiązanie podmiotów występujących z wnioskiem do przestrzegania zasady jednorazowości, zgodnie z którą o przekazanie tych samych danych może wystąpić tylko jednokrotnie nie więcej niż jeden organ sektora publicznego, jedna instytucja lub agencja Unii lub jeden organ Unii, jeżeli dane te są niezbędne do podjęcia działania w związku z niebezpieczeństwem publicznym. W trosce o przejrzystość i odpowiednie skoordynowanie wnioski o udostępnienie danych przedstawione przez organy sektora publicznego lub przez instytucje, agencje lub organy Unii powinny być bez zbędnej zwłoki przekazywane przez podmiot wnioskujący o udostępnienie danych koordynatorowi danych danego państwa członkowskiego, który zadba o ich ujęcie w publicznie dostępnym w internecie wykazie wszystkich wniosków uzasadnionych wyjątkową potrzebą.

(62)  Celem obowiązku przekazywania danych jest zapewnienie, aby organy sektora publicznego oraz instytucje, agencje lub organy Unii dysponowały niezbędną wiedzą na potrzeby podejmowania działań w reakcji na niebezpieczeństwo publiczne, działań służących zapobieżeniu niebezpieczeństwu publicznemu lub działań służących przywróceniu stanu sprzed wystąpienia niebezpieczeństwa publicznego lub na potrzeby zachowania zdolności do realizacji konkretnego zadania wyraźnie wskazanego w prawie. Wśród danych uzyskanych przez te podmioty mogą znajdować się szczególnie chronione informacje handlowe. Z tego względu dane udostępniane na podstawie niniejszego rozporządzenia nie powinny być objęte zakresem stosowania rozporządzenia (UE) 2022/868 oraz dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2019/1024(21) i nie należy uznawać, że są to otwarte dane, które mogą być ponownie wykorzystane przez osoby trzecie. Nie powinno to mieć jednak wpływu na stosowanie dyrektywy (UE) 2019/1024 do ponownego wykorzystania danych do celów statystyki publicznej, przy której tworzeniu wykorzystano dane uzyskane na podstawie niniejszego rozporządzenia, pod warunkiem że ponowne wykorzystanie nie dotyczy danych bazowych. Ponadto nie powinno to mieć wpływu na możliwość udostępniania danych do celów prowadzenia badań lub tworzenia statystyki publicznej, pod warunkiem że spełnione są warunki określone w niniejszym rozporządzeniu. Jeżeli zezwala na to prawo Unii lub prawo krajowe, organy sektora publicznego powinny również mieć możliwość udostępniania danych uzyskanych na podstawie niniejszego rozporządzenia innym organom sektora publicznego w razie wystąpienia wyjątkowych potrzeb, w związku z którymi wystosowano wniosek o udostępnienie danych, pod warunkiem że posiadacz danych zostanie o tym na czas poinformowany, wszystkie organy będą przestrzegać takich samych przepisów dotyczących przejrzystości co pierwotny podmiot występujący z wnioskiem o udostępnienie danych oraz będą chronione tajemnice przedsiębiorstwa i inne prawa własności intelektualnej.

(63)  Posiadacze danych powinni móc zwrócić się o zmianę wniosku przedstawionego przez organ sektora publicznego lub instytucję, agencję i organ Unii albo o anulowanie takiego wniosku w terminie 5 lub 15 dni roboczych w zależności od charakteru wyjątkowej potrzeby, na którą powołano się we wniosku. W przypadku wniosków składanych w związku z wystąpieniem niebezpieczeństwa publicznego nieudostępnienie danych powinno być uzasadnione w sytuacji, w której można wykazać, że podobny lub identyczny wniosek został już wcześniej złożony w tym samym celu przez inny organ sektora publicznego lub inną instytucję lub agencję Unii lub inny organ Unii, lub gdy posiadacz danych nie gromadzi obecnie lub poprzednio nie zgromadził, nie otrzymał ani w inny sposób nie wygenerował żądanych danych i nie przechowuje ich w momencie złożenia wniosku. Posiadacz danych, który odrzuca wniosek lub dąży do jego zmiany, powinien przedstawić stosowne uzasadnienie odrzucenia wniosku organowi sektora publicznego lub instytucji, agencji lub organowi Unii wnioskującym o udostępnienie danych. Jeżeli w odniesieniu do żądanych zestawów danych mają zastosowanie prawa sui generis do baz danych przewidziane w dyrektywie 96/9/WE Parlamentu Europejskiego i Rady(22), posiadacze danych powinni korzystać z przysługujących im praw w sposób, który nie uniemożliwia organowi sektora publicznego i instytucjom, agencjom lub organom Unii uzyskania lub udostępnienia danych zgodnie z niniejszym rozporządzeniem.

▌

(65)  Dane udostępniane organom sektora publicznego i instytucjom, agencjom i organom Unii na podstawie występowania wyjątkowej potrzeby należy wykorzystywać wyłącznie w celu wskazanym we wniosku o ich udostępnienie ▌. Dane należy zniszczyć, gdy tylko przestaną być potrzebne do celu wskazanego we wniosku, chyba że uzgodniono inaczej, a o ich zniszczeniu należy powiadomić posiadacza danych. Organy sektora publicznego oraz instytucje, agencje i organy Unii powinny zadbać – w tym poprzez zastosowanie proporcjonalnych środków bezpieczeństwa, w stosownych przypadkach zgodnie z prawem Unii i prawem krajowym – o zachowanie wszelkiego rodzaju chronionego statusu danych oraz o zapobieżenie nieuprawnionemu dostępowi do nich.

(66)  Ponownie wykorzystując dane przekazane przez posiadaczy danych, organy sektora publicznego oraz instytucje, agencje lub organy Unii powinny przestrzegać zarówno obowiązujących przepisów, jak i zobowiązań umownych, którym podlega posiadacz danych. Jeżeli ujawnienie tajemnic przedsiębiorstwa posiadacza danych organom sektora publicznego lub instytucjom, agencjom lub organom Unii jest ściśle niezbędne do osiągnięcia celu wskazanego we wniosku o udostępnienie danych, posiadaczowi danych lub posiadaczowi tajemnicy przedsiębiorstwa należy z wyprzedzeniem zagwarantować zachowanie poufności takich ujawnianych danych, w tym w stosownych przypadkach poprzez zastosowanie modelowych postanowień umownych i standardów technicznych oraz kodeksów postępowania. Jeżeli organ sektora publicznego lub instytucja, agencja lub organ Unii bądź osoby trzecie, które otrzymały dane w celu wykonania zleconego im zadania, nie stosują tych środków lub naruszają poufność tajemnic przedsiębiorstwa, posiadacz danych powinien móc zawiesić udostępnianie danych wskazanych jako tajemnice przedsiębiorstwa. Decyzję o zawieszeniu udostępniania danych organ sektora publicznego lub instytucja, agencja lub organ Unii bądź osoby trzecie, którym przekazano dane, mogą zakwestionować i poddać ją przeglądowi przez koordynatora danych państwa członkowskiego.

(67)  Jeżeli konieczna jest ochrona istotnego dobra publicznego, jak na przykład w przypadku reagowania na niebezpieczeństwo publiczne, od organu sektora publicznego lub instytucji, agencji lub organu Unii nie należy oczekiwać wypłaty przedsiębiorstwom wynagrodzenia za przekazane dane, o ile wniosek jest ograniczony w czasie i zakresie oraz jest współmierny do sytuacji niebezpieczeństwa publicznego. Niebezpieczeństwo publiczne należy do rzadkich zdarzeń i nie wszystkie przypadki wystąpienia takiego niebezpieczeństwa wymagają wykorzystania danych będących w posiadaniu przedsiębiorstw. Skorzystanie z przepisów niniejszego rozporządzenia przez organy sektora publicznego lub instytucje, agencje lub organy Unii prawdopodobnie nie będzie zatem miało negatywnego wpływu na działalność gospodarczą prowadzoną przez posiadaczy danych. Ponieważ jednak częściej mogą występować przypadki wyjątkowej potrzeby niezwiązane z koniecznością reagowania na niebezpieczeństwo publiczne – w tym przypadki zapobiegania niebezpieczeństwu publicznemu lub przywracania stanu sprzed wystąpienia niebezpieczeństwa publicznego – w takich przypadkach posiadacze danych powinni być upoważnieni do otrzymania rozsądnego wynagrodzenia. Niniejsze rozporządzenie nie powinno wpływać na istniejące porozumienia unijne lub krajowe przewidujące, że dane są udostępniane bezpłatnie, ani uniemożliwiać organom sektora publicznego, instytucjom, agencjom lub organom Unii oraz posiadaczom danych zawierania dobrowolnych porozumień o bezpłatnym udostępnianiu danych.

(68)  Organ sektora publicznego lub instytucja, agencja lub organ Unii może udostępnić dane uzyskane na podstawie wniosku innym podmiotom lub osobom, jeżeli wymaga tego prowadzenie działań naukowych lub analitycznych, których nie jest w stanie przeprowadzić samodzielnie, o ile działania te są ściśle niezbędne do zareagowania na pilną potrzebę. Powinien on w odpowiednim czasie informować posiadacza danych o takim udostępnianiu danych. Takie dane można również udostępniać w takich samych okolicznościach krajowym urzędom statystycznym i Eurostatowi do celów tworzenia statystyki publicznej. Takie działania naukowe powinny jednak być zgodne z celem wskazanym we wniosku o udostępnienie danych, a posiadacza danych należy powiadomić o dalszym udostępnieniu danych, które przekazał. Osoby fizyczne przeprowadzające badania lub organizacje badawcze, którym dane te mogą być udostępnianie, powinny prowadzić działalność nienastawioną na zysk albo prowadzić działalność w kontekście misji w interesie publicznym uznanej przez państwo. Do celów niniejszego rozporządzenia za organizacje badawcze nie uznaje się organizacji znajdujących się pod decydującym wpływem przedsiębiorstw komercyjnych lub publicznych, które mogą sprawować kontrolę nad daną organizacją ze względu na okoliczności strukturalne, przez co mogłoby dochodzić do udzielania preferencyjnego dostępu do wyników badań.

(69)  Podstawowym warunkiem stworzenia bardziej konkurencyjnego rynku charakteryzującego się mniejszymi barierami wejścia dla nowych dostawców usług oraz zapewnienia większej odporności użytkowników tych usług jest dopilnowanie, aby klienci korzystający z usług przetwarzania danych, w tym usług w chmurze i usług przetwarzania brzegowego, mogli zmienić dostawcę usług przetwarzania danych, bez przerw w świadczeniu usług i bez konieczności korzystania z usług kilku dostawców jednocześnie, bez nieuzasadnionych kosztów przekazywania danych. Gwarancje dotyczące skutecznej zmiany dostawcy powinny przysługiwać także klientom korzystającym z szeroko rozpowszechnionych ofert na poziomie bezpłatnym, aby uniknąć sytuacji, w której klient będzie uzależniony od jednego dostawcy. Ułatwienie podejścia wielochmurowego w przypadku klientów usług w chmurze również może przyczynić się do zwiększenia ich operacyjnej odporności cyfrowej, co zostało uznane w odniesieniu do instytucji świadczących usługi finansowe w akcie w sprawie operacyjnej odporności cyfrowej (DORA).

(69a)   Opłaty z tytułu zmiany dostawcy to opłaty nakładane na klientów przez dostawców usług przetwarzania w chmurze za proces zmiany dostawcy. Zwykle opłaty te mają na celu przeniesienie kosztów, które wyjściowy dostawca może ponieść w związku z procesem zmiany, na klienta, który chce zmienić dostawcę. Przykładami powszechnych opłat z tytułu zmiany dostawcy są koszty związane z przekazaniem danych od jednego dostawcy do drugiego lub do systemu lokalnego („opłata za odejście”) lub koszty konkretnych działań wspierających podczas procesu zmiany. Nieuzasadnione wysokie opłaty za odejście i inne nieuzasadnione opłaty niezwiązane z rzeczywistymi kosztami zmiany dostawcy utrudniają klientom tę zmianę, ograniczają swobodny przepływ danych, mogą ograniczać konkurencję i powodować efekt uzależnienia klientów usług przetwarzania danych od jednego dostawcy, gdyż zmniejszają motywację do wyboru innego lub dodatkowego dostawcy usług. Z racji nowych obowiązków przewidzianych niniejszym rozporządzeniem wyjściowy dostawca usług przetwarzania danych może zlecać niektóre zadania na zasadzie outsourcingu i wypłacać podmiotom trzecim wynagrodzenie w celu wypełnienia tych obowiązków. Klient nie powinien ponosić kosztów wynikających z outsourcingu poniesionych przez dostawcę usług przetwarzania danych w trakcie procesu zmiany dostawcy, a zatem takie koszty należy uznać za nieuzasadnione. Przepisy aktu w sprawie danych nie uniemożliwiają klientowi wynagradzania podmiotów trzecich za wsparcie w procesie migracji. Opłaty za odejście są nakładane na klientów przez dostawców wyjściowych usług przetwarzania danych, w przypadku gdy klienci chcą przenieść swoje dane z sieci dostawcy usług w chmurze do lokalizacji zewnętrznej, w szczególności w przypadku zmiany jednego dostawcy na co najmniej jednego dostawcę docelowego, lub gdy chcą przenieść dane z jednej lokalizacji do innej, korzystając z usług tego samego dostawcy usług w chmurze. W związku z tym, aby zwiększyć konkurencję, stopniowe wycofywanie opłat związanych ze zmianą dostawcy usług przetwarzania danych obejmuje w szczególności zniesienie opłat za odejście pobieranych od klienta przez dostawcę usług przetwarzania danych.

(70)  Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2018/1807 wspiera dostawców usług przetwarzania danych w skutecznym opracowywaniu i wdrażaniu samoregulacyjnych kodeksów postępowania obejmujących między innymi najlepsze praktyki w zakresie ułatwiania zmiany dostawców usług przetwarzania danych i przenoszenia danych. Mając na uwadze ograniczone korzystanie z samoregulacyjnych ram opracowanych w związku z tym rozporządzeniem oraz ogólną niedostępność otwartych standardów i interfejsów, konieczne jest przyjęcie zestawu minimalnych obowiązków regulacyjnych, które będą spoczywać na dostawcach usług przetwarzania danych, w celu wyeliminowania umownych, handlowych, organizacyjnych, ekonomicznych i technicznych przeszkód, w tym zmniejszenia szybkości transferu danych przy odejściu klienta, utrudniającego skuteczną zmianę dostawcy usług przetwarzania danych.

(71)  Usługi przetwarzania danych powinny obejmować usługi umożliwiające wszechobecny sieciowy dostęp na żądanie do konfigurowalnego, skalowalnego i elastycznego wspólnego zbioru rozproszonych zasobów obliczeniowych▌. Te zasoby obliczeniowe obejmują takie zasoby jak sieci, serwery lub inną wirtualną lub fizyczną infrastrukturę ▌, oprogramowanie, w tym narzędzia do tworzenia oprogramowania, pamięć, aplikacje i usługi. Modele rozmieszczenia usług przetwarzania danych powinny obejmować chmurę prywatną i publiczną. Takie usługi i modele ich rozmieszczenia powinny być takie same jak określone w normach międzynarodowych. Zdolność klienta korzystającego z usługi przetwarzania danych do jednostronnego zapewnienia sobie możliwości obliczeniowych, takich jak czas serwera lub pamięć sieciowa, bez żadnej ingerencji człowieka ze strony dostawcy usług przetwarzania danych, można określić jako wymagającą minimalnego wysiłku pod względem zarządzania i związaną z minimalną interakcją między dostawcą a klientem. Pojęcia „wszechobecne” używa się do opisu sytuacji, gdy możliwości obliczeniowe są udostępniane przez sieć, a dostęp do nich jest możliwy za pośrednictwem mechanizmów sprzyjających wykorzystywaniu różnorodnych platform cienkich lub grubych klientów (od przeglądarek internetowych po urządzenia mobilne i stacje robocze). Pojęcie „skalowalne” odnosi się do zasobów obliczeniowych, które są elastycznie przydzielane przez dostawcę usług przetwarzania danych niezależnie od położenia geograficznego zasobów, jako reakcja na fluktuacje zapotrzebowania. Pojęcia „elastyczne ▌” używa się do opisu tych zasobów obliczeniowych, które są przydzielane i uwalniane zależnie od zapotrzebowania, aby szybko zwiększać lub zmniejszać dostępne zasoby w zależności od obciążenia. Pojęcia „wspólny zbiór” używa się do opisu zasobów obliczeniowych udostępnianych wielu użytkownikom, którzy współdzielą wspólny dostęp do usługi, jednak przetwarzanie odbywa się oddzielnie dla każdego z użytkowników, choć usługa ta jest świadczona z tego samego sprzętu elektronicznego. Pojęcia „rozproszone” używa się do opisu zasobów obliczeniowych zlokalizowanych na rożnych komputerach lub urządzeniach połączonych w sieć, które komunikują się ze sobą i koordynują swoją pracę przez przekazywanie komunikatów. Pojęcia „wysoce rozproszone” używa się do opisu usług przetwarzania danych, które obejmują przetwarzanie danych prowadzone w bliższej odległości od miejsca generowania lub gromadzenia danych, na przykład w podłączonym urządzeniu do przetwarzania danych. Oczekuje się, że przetwarzanie brzegowe, które stanowi rodzaj takiego wysoce rozproszonego przetwarzania danych, spowoduje rozwój nowych modeli biznesowych i modeli świadczenia usług w chmurze, które od początku powinny być otwarte i interoperacyjne. Usług cyfrowych uznawanych za platformę internetową w rozumieniu art. 3 lit. i) [aktu o usługach cyfrowych] ani usługi online w zakresie treści zdefiniowanej w art. 2 pkt 5 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2017/1128(23) nie należy uznawać za „usługi przetwarzania danych” w rozumieniu niniejszego rozporządzenia.

(71a)   Usługi przetwarzania danych należą do co najmniej jednego z następujących trzech modeli świadczenia usług przetwarzania danych: IaaS (infrastruktura jako usługa), PaaS (platforma jako usługa) i SaaS (oprogramowanie jako usługa). Te modele świadczenia usług stanowią konkretne gotowe pakiety zasobów informatycznych oferowane przez dostawcę usług przetwarzania danych. Trzy podstawowe modele świadczenia usług w chmurze są dodatkowo uzupełnione nowymi opcjami, z których każda jest innym pakietem zasobów informatycznych, takimi jak StaaS (przechowywanie jako usługa) i DBaaS (baza danych jako usługa). Do celów niniejszego rozporządzenia usługi przetwarzania danych można umieścić w bardziej szczegółowym i niewyczerpującym zbiorze przeróżnych „równoważnych usług”, czyli zestawów usług przetwarzania danych, które mają ten sam główny cel i te same główne funkcje, a także opierają się na tym samym rodzaju modeli przetwarzania danych, niezwiązanych z charakterystyką operacyjną usługi. Na przykład dwie bazy danych mogą pozornie mieć ten sam podstawowy cel, ale po analizie ich modelu przetwarzania danych, modelu dystrybucji i ukierunkowanego przypadku użycia takie bazy danych należy zaliczyć do bardziej szczegółowej podkategorii równoważnych usług. Równoważne usługi mogą mieć odmienne i konkurencyjne cechy, takie jak wydajność, bezpieczeństwo, odporność i jakość usług.

(71b)   Ekstrakcja należących do klienta danych od dostawcy wyjściowych usług przetwarzania pozostaje jednym z wyzwań, które utrudniają przywrócenie funkcji usług w infrastrukturze dostawcy usług docelowych. Z myślą o właściwym zaplanowaniu strategii odejścia, uniknięciu zbędnych i uciążliwych zadań oraz o zagwarantowaniu, że klient nie straci żadnych danych w wyniku procesu zmiany dostawcy, dostawca wyjściowych usług przetwarzania danych powinien ująć w umowie obowiązkowe informacje na temat zakresu danych, które klient może eksportować po podjęciu decyzji o zmianie dostawcy usług przetwarzania danych lub o przejściu na lokalną infrastrukturę ICT. Zakres danych eksportowalnych powinien obejmować co najmniej dane wejściowe i wyjściowe, w tym odpowiednie formaty danych, struktury danych i metadane generowane bezpośrednio lub pośrednio lub współgenerowane przez klienta w wyniku korzystania z usługi przetwarzania danych, które można wyraźnie przypisać temu klientowi. Z danych eksportowalnych należy wyłączyć wszelkie usługi przetwarzania danych, aktywa osoby trzeciej lub dane chronione prawami własności intelektualnej lub stanowiące tajemnicę przedsiębiorstwa bądź informacje poufne, takie jak dane związane z integralnością i bezpieczeństwem usługi świadczonej w ramach usługi przetwarzania danych, a także dane wykorzystywane przez dostawcę do obsługi, utrzymywania i udoskonalania usługi.

(72)  Niniejsze rozporządzenie ma ułatwić zmianę dostawcy usług przetwarzania danych, przy czym takie przejście obejmuje wszystkie odnośne warunki i działania niezbędne do rozwiązania przez klienta umowy dotyczącej danej usługi przetwarzania danych, zawarcia co najmniej jednej nowej umowy z innymi dostawcami usług przetwarzania danych, przeniesienia wszystkich posiadanych aktywów cyfrowych, w tym danych, do takich innych dostawców i dalszego korzystania z danych usług w nowym środowisku ▌z zachowaniem równoważności funkcjonalnej. Należy zaznaczyć, że usługi przetwarzania danych to usługi, w przypadku których przetwarzanie danych, zgodnie z definicją zawartą w niniejszym rozporządzeniu, stanowi element podstawowej działalności dostawcy usług. Aktywa cyfrowe oznaczają elementy w formacie cyfrowym, do których użytkowania klient ma prawo, w tym dane, aplikacje, maszyny wirtualne i inne elementy stanowiące wyraz technologii wirtualizacji, takie jak kontenery. Zmiana dostawcy to operacja podejmowana z inicjatywy klienta i obejmująca trzy główne etapy, a mianowicie (i) ekstrakcję danych, tj. pobranie danych z ekosystemu dostawcy wyjściowego; (ii) transformację, podczas której dane są strukturyzowane w sposób, który nie odpowiada schematowi lokalizacji docelowej; i (iii) załadowanie danych do nowej lokalizacji docelowej. W szczególnej sytuacji opisanej w niniejszym rozporządzeniu za zmianę należy uznać również wyłączenie danej usługi z umowy i przeniesienie jej do innego usługodawcy. Procesem zmiany dostawcy zarządza niekiedy w imieniu klienta podmiot będący osobą trzecią. W związku z tym wszystkie prawa i obowiązki klienta ustanowione niniejszym rozporządzeniem, w tym obowiązek współpracy w dobrej wierze, należy rozumieć jako mające zastosowanie do takiego podmiotu będącego osobą trzecią w takich okolicznościach. Dostawcy usług w chmurze i ich klienci ponoszą odpowiedzialność na różnych poziomach, w zależności od etapu tego procesu. Na przykład dostawca wyjściowych usług przetwarzania danych jest odpowiedzialny za ekstrakcję danych do formatu nadającego się do odczytu maszynowego, ale to klient i dostawca usług docelowych załadują dane do nowego środowiska, chyba że została zamówiona konkretna profesjonalna usługa przeniesienia danych. W procesie zmiany dostawcy występują przeszkody o różnym charakterze, zależnie od etapu tego procesu. „Równoważność funkcjonalna” oznacza możliwość przywrócenia na podstawie danych klienta minimalnego poziomu funkcjonalności danej usługi w środowisku nowej usługi przetwarzania danych po zmianie dostawcy, przy czym docelowa usługa dostarcza porównywalny rezultat w reakcji na te same dane wejściowe jak w przypadku wspólnych funkcji dostarczanych klientowi na podstawie umowy. Różne usługi mogą osiągnąć równoważność funkcjonalną w odniesieniu do wspólnych funkcji podstawowych tylko wtedy, gdy zarówno dostawcy usług wyjściowych, jak i dostawcy usług docelowych oferują niezależnie od siebie te same funkcje podstawowe. Niniejsze rozporządzenie nie ustanawia obowiązku ułatwiania równoważności funkcjonalnej modeli świadczenia usług przetwarzania danych PaaS lub SaaS. Zgodnie z przepisami niniejszego rozporządzenia dotyczącymi zmiany dostawcy można również przenieść odnośne metadane wygenerowane w wyniku korzystania z usługi przez klienta, które wchodzą w zakres definicji danych eksportowalnych. Usługi przetwarzania danych są wykorzystywane w różnych sektorach i różnią się pod względem złożoności i rodzaju. Jest to istotna kwestia z punktu widzenia procesu przenoszenia i ram czasowych.

(72a)   Potrzebne jest ambitne i zachęcające do innowacji podejście regulacyjne do interoperacyjności, aby przezwyciężyć uzależnienie od jednego dostawcy, które osłabia konkurencję i rozwój nowych usług. Interoperacyjność między równoważnymi usługami przetwarzania danych obejmuje wiele interfejsów i warstw infrastruktury i oprogramowania i rzadko ogranicza się do testu, czy jest osiągalna, czy nie. Wręcz przeciwnie, uzyskanie takiej interoperacyjności podlega analizie kosztów i korzyści, która jest niezbędna do ustalenia, czy warto dążyć do racjonalnie przewidywalnych wyników. Norma ISO/IEC 19941:2017 jest ważnym punktem odniesienia w kontekście osiągnięcia celów niniejszego rozporządzenia, ponieważ obejmuje aspekty techniczne wyjaśniające złożoność takiego procesu.

(73)  Jeżeli dostawcy usług przetwarzania danych są z kolei klientami korzystającymi z usług przetwarzania danych świadczonych przez dostawcę zewnętrznego, sami będą korzystać ze skuteczniejszej możliwości zmiany dostawcy, a jednocześnie niezmiennie będą podlegać obowiązkom określonym w niniejszym rozporządzeniu odnoszącym się do ich własnej oferty usług.

(74)  Dostawcy usług przetwarzania danych powinni być zobowiązani do unikania i do eliminowania wszystkich odnośnych przeszkód oraz do oferowania w ramach swoich zdolności i proporcjonalnie do swoich obowiązków wszelkiej pomocy i wsparcia, które są potrzebne, aby proces zmiany dostawcy odbył się pomyślnie oraz był bezpieczny i skuteczny. Niniejsze rozporządzenie nie zobowiązuje dostawców usług przetwarzania danych do stworzenia nowych kategorii usług przetwarzania danych, w tym w ramach infrastruktury informatycznej poszczególnych dostawców usług przetwarzania danych lub w oparciu o taką infrastrukturę, w celu zagwarantowania równoważności funkcjonalnej w środowisku innym niż ich własne systemy. Dostawca wyjściowych usług przetwarzania danych nie ma dostępu ani wglądu w środowisko dostawcy docelowych usług przetwarzania danych i nie powinien być zobowiązany do odtworzenia usług klienta zgodnie z wymogami równoważności funkcjonalnej w ramach infrastruktury dostawcy docelowego. Dostawca wyjściowych usług przetwarzania danych podejmuje natomiast w granicach swoich uprawnień wszelkie rozsądne działania, aby ułatwić osiągnięcie równoważności funkcjonalnej, zapewniając zasoby, odpowiednie informacje, dokumentację, wsparcie techniczne oraz, w stosownych przypadkach, niezbędne narzędzia. Informacje udzielane przez dostawcę usług przetwarzania danych klientowi powinny pomóc w opracowaniu strategii odejścia klienta i obejmować procedury inicjowania zmiany dostawcy usługi w chmurze, formaty danych nadające się do odczytu maszynowego, do których dane użytkownika mogą być wyeksportowane, narzędzia, w tym co najmniej jeden otwarty interfejs przenoszenia danych przewidziany do celów eksportu danych, informacje o znanych ograniczeniach technicznych i innych ograniczeniach, które mogą mieć wpływ na proces zmiany dostawcy, a także szacowany czas niezbędny do zakończenia procesu zmiany dostawcy. Pisemna umowa określająca prawa klienta i obowiązki dostawcy usług w chmurze powinna zawierać wyłącznie informacje dostępne dostawcy usług przetwarzania danych w momencie zawierania umowy. Niniejsze rozporządzenie nie powinno mieć wpływu na istniejące prawa związane z rozwiązywaniem umów, w tym prawa wprowadzone rozporządzeniem (UE) 2016/679 i dyrektywą Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2019/770(24). Obowiązkowy okres ustanowiony na mocy niniejszego rozporządzenia nie powinien naruszać innych terminów określonych w przepisach sektorowych. Rozdział VI niniejszego rozporządzenia nie powinien stać na przeszkodzie temu, by dostawca usług przetwarzania danych gwarantował swoim klientom nowe i udoskonalone usługi, cechy czy funkcje, ani temu, by konkurował na tej podstawie z innymi dostawcami usług przetwarzania danych.

(75)  Aby ułatwić zmianę dostawcy usług przetwarzania danych, dostawcy takich usług powinni rozważyć korzystanie z narzędzi wdrażania lub zapewniania przestrzegania przepisów, w szczególności narzędzi publikowanych przez Komisję w postaci zbioru przepisów dotyczących usług w chmurze. W szczególności standardowe klauzule umowne sprzyjają wzrostowi zaufania do usług przetwarzania danych, tworzeniu bardziej wyważonych stosunków między użytkownikami a dostawcami usług przetwarzania danych oraz większej pewności prawa w kwestii warunków mających zastosowanie do zmiany dostawcy usług przetwarzania danych. W związku z tym użytkownicy i dostawcy usług przetwarzania danych powinni rozważyć posługiwanie się standardowymi klauzulami umownymi opracowanymi przez odpowiednie organy lub grupy ekspertów ustanowione na mocy prawa Unii.

(75a)   Aby ułatwić zmianę dostawcy usług przetwarzania w chmurze, wszystkie zaangażowane strony, w tym dostawcy usług przetwarzania danych wyjściowych i docelowych, powinny współpracować w dobrej wierze, tak aby umożliwić pomyślny proces zmiany dostawcy oraz bezpieczne i terminowe przekazanie niezbędnych danych w powszechnie używanym formacie nadającym się do odczytu maszynowego oraz za pomocą otwartego standardowego interfejsu przenoszenia danych, a także aby uniknąć zakłóceń w świadczeniu usług.

(75b)   Usługi przetwarzania danych, które dotyczą usług w istotny sposób zmienionych tak, aby dostosować je do konkretnych potrzeb klienta (usługi na zamówienie) lub usługi przetwarzania danych świadczone na okres próbny lub służące jedynie do testowania i oceny w odniesieniu do ofert produktów biznesowych, powinny być zwolnione z niektórych obowiązków mających zastosowanie do zmiany dostawcy usług przetwarzania danych.

(75c)   Niezależnie od prawa do wszczęcia postępowania przed sądem, klienci powinni mieć dostęp do certyfikowanych organów rozstrzygania sporów, które rozstrzygają spory związane ze zmianą dostawcy usług przetwarzania danych.

(76)  Otwarte specyfikacje i normy w zakresie interoperacyjności i przenoszenia opracowane zgodnie z pkt 3 i 4 załącznika II do rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 1025/2012(25) w obszarze interoperacyjności i przenoszenia umożliwiają tworzenie ▌środowiska chmury obliczeniowej bazującego na usługach świadczonych przez wielu dostawców, co stanowi kluczowy wymóg w kontekście otwartych innowacji w europejskiej gospodarce opartej na danych. Ponieważ nie zostało dowiedzione, że procesy rynkowe mogą skutkować ustanowieniem specyfikacji i norm technicznych umożliwiających zapewnienie skutecznej interoperacyjności i przenoszenia usług w chmurze na poziomie PaaS ▌ i SaaS ▌, Komisja – na podstawie niniejszego rozporządzenia i zgodnie z rozporządzeniem (UE) nr 1025/2012 – powinna móc – jeżeli jest to technicznie wykonalne – wystąpić do europejskich organizacji normalizacyjnych z wnioskiem o opracowanie takich norm dla równoważnych usług, jeżeli takie normy jeszcze nie istnieją. Ponadto Komisja będzie zachęcać podmioty obecne na rynku do opracowania odpowiednich otwartych specyfikacji w zakresie interoperacyjności i przenoszenia. Po konsultacji z zainteresowanymi stronami i po uwzględnieniu odpowiednich międzynarodowych i europejskich norm i inicjatyw samoregulacyjnych Komisja może – w drodze aktów delegowanych – nakazać stosowanie europejskich norm w zakresie interoperacyjności i przenoszenia lub otwartych specyfikacji w zakresie interoperacyjności i przenoszenia do określonych równoważnych usług poprzez odniesienie w centralnym repozytorium norm Unii do interoperacyjności usług przetwarzania danych. Dostawcy usług przetwarzania danych powinni gwarantować zgodność z tymi normami i specyfikacjami w zakresie interoperacyjności i przenoszenia, biorąc pod uwagę charakter, bezpieczeństwo i integralność danych, które przechowują. Normy europejskie dotyczące interoperacyjności i przenoszenia usług przetwarzania danych oraz otwarte specyfikacje w zakresie interoperacyjności będą przywoływane wyłącznie wtedy, gdy będą zgodne z kryteriami określonymi w niniejszym rozporządzeniu, które mają takie samo znaczenie jak wymogi określone w pkt 3 i 4 załącznika II do rozporządzenia (UE) nr 1025/2012 i jak aspekty interoperacyjności określone w normie ISO/IEC 19941:2017.

(77)  Państwa trzecie mogą przyjmować przepisy ustawowe i wykonawcze oraz inne akty prawne, których celem jest bezpośrednie przekazywanie danych nieosobowych lub udzielanie dostępu administracji rządowej do takich danych znajdujących się poza ich granicami, w tym w Unii. Wyroki sądów lub trybunałów czy decyzje innych organów sądowych lub administracyjnych, w tym organów ścigania w państwach trzecich, nakazujące przekazanie danych nieosobowych lub udzielenie dostępu do nich powinny być wykonalne, jeżeli mają za podstawę umowę międzynarodową – np. traktat o pomocy prawnej – obowiązującą między występującym państwem trzecim a Unią lub państwem członkowskim. W innych przypadkach może się zdarzyć, że wniosek o przekazanie danych nieosobowych lub udzielenie dostępu do nich wynikający z prawa państwa trzeciego pozostaje w sprzeczności z obowiązkiem ochrony takich danych wynikającym z prawa Unii lub prawa krajowego, w szczególności w odniesieniu do ochrony praw podstawowych osoby fizycznej, takich jak prawo do bezpieczeństwa i prawo do skutecznego środka prawnego, lub podstawowych interesów państwa członkowskiego związanych z bezpieczeństwem narodowym lub obroną, jak również z ochroną szczególnie chronionych danych handlowych, w tym ochroną tajemnic przedsiębiorstwa, oraz ochroną praw własności intelektualnej, w tym z zobowiązaniami umownymi dotyczącymi poufności zgodnie z tym prawem. W przypadku braku umów międzynarodowych regulujących takie kwestie przekazanie lub dostęp powinny być dozwolone tylko wtedy, gdy zostanie sprawdzone, że system prawny państwa trzeciego wymaga określenia powodów i proporcjonalności decyzji, że wyrok sądu lub decyzja mają charakter szczegółowy oraz że uzasadniony sprzeciw adresata podlega kontroli właściwego sądu w państwie trzecim, który jest uprawniony do należytego uwzględnienia odpowiednich interesów prawnych dostawcy takich danych. Zawsze, gdy to możliwe na mocy warunków wniosku o udostępnienie danych złożonego przez organ państwa trzeciego, dostawca usług przetwarzania danych powinien mieć możliwość poinformowania konsumenta, którego dane są przedmiotem wniosku, w celu sprawdzenia, czy istnieje potencjalny konflikt takiego dostępu z przepisami unijnymi lub krajowymi, takimi jak przepisy dotyczące ochrony szczególnie chronionych danych handlowych, w tym ochrony tajemnic przedsiębiorstwa i praw własności intelektualnej oraz zobowiązań umownych dotyczących poufności.

(78)  Aby zwiększyć zaufanie do danych, należy w miarę możliwości wdrożyć zabezpieczenia chroniące obywateli Unii, sektor publiczny i przedsiębiorstwa i zapewniające kontrolę nad ich danymi. Ponadto należy przestrzegać prawa, wartości i standardów Unii w zakresie (między innymi) bezpieczeństwa, ochrony danych i prywatności oraz ochrony konsumentów. Aby zapobiec bezprawnemu dostępowi do danych nieosobowych, dostawcy usług przetwarzania danych podlegających niniejszemu aktowi, takich jak usługi w chmurze i usługi przetwarzania brzegowego, powinni wprowadzić wszelkie rozsądne środki w celu uniemożliwienia dostępu do systemów, w których przechowywane są dane nieosobowe, w tym, w stosownych przypadkach, poprzez szyfrowanie danych, częste poddawanie się audytom, zweryfikowane przestrzeganie odpowiednich systemów certyfikacji gwarancji bezpieczeństwa oraz zmianę polityki korporacyjnej.

(79)  Kluczową rolę w dostarczaniu rozwiązań technicznych umożliwiających interoperacyjność i przenoszenie powinny odgrywać normalizacja i interoperacyjność semantyczna i syntaktyczna. W celu ułatwienia zgodności z wymogami dotyczącymi interoperacyjności we wspólnych europejskich przestrzeniach danych, które są specyficzne dla danego celu lub sektora bądź międzysektorowe, należy opracować interoperacyjne ramy wspólnych norm i praktyk do celów wymiany lub wspólnego przetwarzania danych na potrzeby m.in. opracowywania nowych produktów i usług, badań naukowych lub inicjatyw społeczeństwa obywatelskiego. Niniejsze rozporządzenie ustanawia pewne zasadnicze wymogi dotyczące interoperacyjności. Wymogi te powinni spełniać uczestnicy przestrzeni danych, którzy są podmiotami ułatwiającymi udostępnianie danych lub zaangażowanymi w nie we wspólnych europejskich przestrzeniach danych. Zgodność z tymi zasadami można uzyskać dzięki przestrzeganiu wymogów ustanowionych niniejszym rozporządzeniem lub dzięki dostosowaniu się do już istniejących norm poprzez domniemanie zgodności. W celu ułatwienia zgodności z wymogami dotyczącymi interoperacyjności należy przewidzieć domniemanie zgodności rozwiązań interoperacyjnych spełniających normy zharmonizowane lub ich części zgodnie z rozporządzeniem ▌(UE) nr 1025/2012. Normy należy opracowywać w sposób otwarty, neutralny technologicznie i inkluzywny, zgodnie z rozdziałem II rozporządzenia (UE) nr 1025/2012. Przy uwzględnieniu, w stosownych przypadkach, stanowisk Europejskiej Rady ds. Innowacji w zakresie Danych przyjętych zgodnie z art. 30 lit. f) rozporządzenia (UE) 2022/868 Komisja powinna przyjąć wspólne specyfikacje w obszarach, w których nie istnieją normy zharmonizowane lub w których są one niewystarczające, aby jeszcze bardziej zwiększyć interoperacyjność wspólnych europejskich przestrzeni danych, interfejsów programowania aplikacji, zmiany dostawcy usług w chmurze oraz inteligentnych umów. Ponadto w poszczególnych sektorach nadal można byłoby przyjmować wspólne specyfikacje zgodnie z unijnym lub krajowym prawem sektorowym, z uwzględnieniem szczególnych potrzeb tych sektorów. Część specyfikacji technicznych w zakresie interoperacyjności semantycznej mogłyby również stanowić struktury i modele danych wielokrotnego użytku (w formie słowników podstawowych), ontologie, profile aplikacji metadanych, dane referencyjne w formie słowników podstawowych, taksonomie, wykazy kodów, tabele uprawnień oraz tezaurusy. Ponadto, po przeprowadzeniu konsultacji z zainteresowanymi stronami oraz po uwzględnieniu odpowiednich międzynarodowych i europejskich norm i inicjatyw samoregulacyjnych, a w stosownych przypadkach stanowisk przyjętych przez Europejską Radę ds. Innowacji w zakresie Danych, o których mowa w art. 30 lit. f) rozporządzenia (UE) 2022/868, Komisja powinna mieć możliwość przyjęcia wspólnych specyfikacji w obszarach, w których nie istnieją normy zharmonizowane, oraz możliwość zlecenia opracowania norm zharmonizowanych w zakresie interoperacyjności i przenoszenia usług przetwarzania danych. Europejska Rada ds. Innowacji w zakresie Danych powinna wzorować się na istniejących europejskich i światowych inicjatywach na rzecz międzysektorowej interoperacyjności danych. W szczególności Europejska Rada ds. Innowacji w zakresie Danych powinna w tym celu zbadać potencjał ram cyfrowej tożsamości przedmiotów, ustanowionych rozporządzeniem (UE) nr 910/2014, oraz systemów identyfikacji podmiotów prawnych, takich jak GLEIF.

(79a)   W trosce o jeszcze bardziej skoordynowane egzekwowanie niniejszego rozporządzenia Europejska Rada ds. Innowacji w zakresie Danych powinna wspierać wzajemną wymianę informacji między właściwymi organami, a także doradzać Komisji i wspierać ją w kwestiach objętych zakresem niniejszego rozporządzenia, które wchodzą w zakres kompetencji Rady określonych w art. 30 rozporządzenia (UE) 2022/868. W konsultacjach powinna stale uczestniczyć podgrupa ds. zaangażowania zainteresowanych stron, o której mowa w art. 29 ust. 2 lit. c) tego rozporządzenia.

(80)  Aby promować interoperacyjność inteligentnych umów w aplikacjach do udostępniania danych, konieczne może być określenie zasadniczych wymogów dotyczących inteligentnych umów dla specjalistów, którzy tworzą inteligentne umowy dla innych osób lub włączają takie inteligentne umowy do aplikacji wspierających realizację umów o udostępnianie danych. Na przykład inteligentne umowy powinny gwarantować przestrzeganie warunków udostępniania danych. Należy propagować specjalne programy szkoleniowe dotyczące inteligentnych umów wśród przedsiębiorstw, a zwłaszcza MŚP.

(81)  Aby zapewnić skuteczne wdrożenie niniejszego rozporządzenia, państwa członkowskie powinny wyznaczyć co najmniej jeden właściwy organ i przydzielić mu wystarczające zasoby. Jeżeli państwo członkowskie wyznaczy więcej niż jeden właściwy organ, powinno również wyznaczyć właściwy organ koordynujący. Aby zapewnić skuteczne wdrożenie i egzekwowanie niniejszego rozporządzenia, właściwe organy powinny ze sobą współpracować skutecznie i terminowo oraz zgodnie z zasadami dobrej administracji i wzajemnej pomocy. Organy odpowiedzialne za nadzór nad przestrzeganiem przepisów dotyczących ochrony danych oraz właściwe organy wyznaczone na podstawie przepisów sektorowych powinny być odpowiedzialne za stosowanie niniejszego rozporządzenia w obszarach swoich kompetencji. Właściwe organy powinny współpracować na wniosek organów w ramach Europejskiej Rady Ochrony Danych i Europejskiej Rady ds. Innowacji w Zakresie Danych.

(81a)   W trosce o jeszcze bardziej skoordynowane egzekwowanie niniejszego rozporządzenia Europejska Rada ds. Innowacji w Zakresie Danych powinna wspierać wzajemną wymianę informacji między właściwymi organami, a także doradzać Komisji i wspierać ją w kwestiach objętych zakresem niniejszego rozporządzenia, ze szczególnym uwzględnieniem kwestii wchodzących w zakres kompetencji Rady zgodnie z art. 30 rozporządzenia (UE) 2022/868.

(82)  Aby osoby fizyczne i prawne mogły egzekwować swoje prawa wynikające z niniejszego rozporządzenia, powinny być uprawnione do dochodzenia roszczeń w związku z naruszeniem ich praw wynikających z niniejszego rozporządzenia poprzez składanie skarg do koordynatora danych i innych odnośnych właściwych organów oraz wszczynanie postępowań sądowych. Organy te powinny być zobowiązane do współpracy, by skarga została właściwie rozpatrzona i szybko i skutecznie rozstrzygnięta. Aby skorzystać z mechanizmu sieci współpracy w zakresie ochrony konsumentów i umożliwić występowanie z powództwem przedstawicielskim, niniejsze rozporządzenie zmienia załączniki do rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2017/2394(26) oraz do dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2020/1828(27).

(83)  Właściwe organy państw członkowskich powinny pilnować, by naruszenia obowiązków określonych w niniejszym rozporządzeniu podlegały karom. W tym celu powinny brać pod uwagę charakter, wagę, powtarzalność i czas trwania naruszenia, mając na uwadze określony interes publiczny, zakres i rodzaj prowadzonej działalności, jak również możliwości ekonomiczne sprawcy naruszenia. Powinny one uwzględniać to, czy sprawca naruszenia systematycznie lub w sposób powtarzający się nie wypełnia swoich obowiązków wynikających z niniejszego rozporządzenia. Aby pomóc przedsiębiorstwom w sporządzaniu i negocjowaniu umów, Komisja powinna opracować i zalecić nieobowiązkowe modelowe postanowienia umowne na potrzeby umów dotyczących udostępniania danych między przedsiębiorstwami, w razie potrzeby z uwzględnieniem warunków panujących w poszczególnych sektorach i istniejących praktyk w zakresie mechanizmów dobrowolnego udostępniania danych. Te modelowe postanowienia umowne powinny być przede wszystkim praktycznym narzędziem pomagającym zwłaszcza mniejszym przedsiębiorstwom w zawarciu umowy. Jeżeli te modelowe postanowienia umowne będą stosowane powszechnie i w całości, powinny mieć również korzystny wpływ na kształt umów dotyczących dostępu do danych i korzystania z nich, a tym samym prowadzić w szerszym ujęciu do bardziej sprawiedliwych stosunków umownych przy dostępie do danych i ich udostępnianiu.

(84)  Aby wyeliminować ryzyko, że posiadacze baz danych zawierających dane uzyskane lub wygenerowane za pomocą elementów fizycznych, takich jak czujniki, produktów skomunikowanych i powiązanych usług, w szczególności dane generowane maszynowo, będą powoływać się na prawo sui generis określone w art. 7 dyrektywy 96/9/WE, niniejsze rozporządzenie precyzuje, że prawo sui generis nie ma zastosowania do takich baz danych, ponieważ nie byłyby spełnione wymogi ochrony istotnej inwestycji w uzyskanie, weryfikację lub prezentację danych zgodnie z art. 7 ust. 1 dyrektywy 96/9/WE. Nie wpływa to na możliwe stosowanie prawa sui generis na podstawie art. 7 dyrektywy 96/9/WE względem baz danych zawierających dane niewchodzące w zakres niniejszego rozporządzenia, o ile są spełnione wymogi ochrony zgodnie z art. 7 ust. 1 tej dyrektywy.

(85)  Aby uwzględnić aspekty techniczne usług przetwarzania danych, należy przekazać Komisji uprawnienia do przyjęcia aktów zgodnie z art. 290 TFUE w odniesieniu do uzupełnienia niniejszego rozporządzenia w celu wprowadzenia mechanizmu monitorowania opłat z tytułu zmiany dostawcy nakładanych przez obecnych na rynku dostawców usług przetwarzania danych, doprecyzowania zasadniczych wymogów dotyczących interoperacyjności wobec uczestników przestrzeni danych, którzy oferują dane lub usługi w zakresie danych innym uczestnikom, i dostawców usług przetwarzania danych oraz opublikowania odniesień do otwartych specyfikacji w zakresie interoperacyjności i norm europejskich w zakresie interoperacyjności usług przetwarzania danych. Szczególnie ważne jest, aby w czasie prac przygotowawczych Komisja prowadziła stosowne konsultacje, w tym na poziomie ekspertów, oraz aby konsultacje te prowadzone były zgodnie z zasadami określonymi w Porozumieniu międzyinstytucjonalnym z dnia 13 kwietnia 2016 r. w sprawie lepszego stanowienia prawa(28). W szczególności, aby zapewnić Parlamentowi Europejskiemu i Radzie udział na równych zasadach w przygotowaniu aktów delegowanych, instytucje te otrzymują wszelkie dokumenty w tym samym czasie co eksperci państw członkowskich, a eksperci tych instytucji mogą systematycznie brać udział w posiedzeniach grup eksperckich Komisji zajmujących się przygotowaniem aktów delegowanych.

(86)  Aby zapewnić jednolite warunki wykonywania niniejszego rozporządzenia, należy powierzyć Komisji uprawnienia wykonawcze w odniesieniu do uzupełnienia niniejszego rozporządzenia w celu przyjęcia wspólnych specyfikacji służących zapewnieniu interoperacyjności wspólnych europejskich przestrzeni danych i udostępniania danych, zmianom dostawcy usług przetwarzania danych, interoperacyjności inteligentnych umów, a także środków technicznych, takich jak interfejsy programowania aplikacji, umożliwiających przekazywanie danych między stronami, w tym w sposób ciągły lub w czasie rzeczywistym, oraz słowników podstawowych interoperacyjności semantycznej, jak również w celu przyjęcia wspólnych specyfikacji dotyczących inteligentnych umów. Uprawnienia te powinny być wykonywane zgodnie z rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 182/2011(29).

(87)  Niniejsze rozporządzenie nie powinno mieć wpływu na przepisy szczegółowe aktów prawnych Unii przyjętych w dziedzinie udostępniania danych między przedsiębiorstwami, między przedsiębiorstwami a konsumentami oraz między przedsiębiorstwami a organami sektora publicznego, które to akty prawne przyjęto przed przyjęciem niniejszego rozporządzenia. W celu zapewnienia spójności i sprawnego funkcjonowania rynku wewnętrznego Komisja powinna, w stosownych przypadkach, ocenić sytuację w odniesieniu do powiązań między niniejszym rozporządzeniem a regulującymi udostępnianie danych aktami przyjętymi przed przyjęciem niniejszego rozporządzenia, tak aby ocenić potrzebę dostosowania tych przepisów szczegółowych do niniejszego rozporządzenia. Niniejsze rozporządzenie nie powinno naruszać przepisów dotyczących potrzeb specyficznych dla poszczególnych sektorów lub obszarów interesu publicznego. Przepisy takie mogą obejmować dodatkowe wymogi dotyczące technicznych aspektów dostępu do danych, takich jak interfejsy dostępu do danych, lub sposobu zapewniania dostępu do danych, na przykład bezpośrednio przez produkt lub za pomocą usług pośrednictwa w zakresie danych. Przepisy takie mogą również obejmować ograniczenia praw posiadaczy danych do dostępu do danych użytkowników lub do korzystania z nich, lub inne aspekty wykraczające poza dostęp do danych i korzystanie z nich, takie jak aspekty zarządzania. Niniejsze rozporządzenie nie powinno również naruszać bardziej szczegółowych przepisów w kontekście tworzenia wspólnych europejskich przestrzeni danych.

(88)  Niniejsze rozporządzenie nie powinno wpływać na stosowanie reguł konkurencji, w szczególności art. 101 i 102 Traktatu. Środków przewidzianych w niniejszym rozporządzeniu nie należy stosować do ograniczania konkurencji w sposób sprzeczny z Traktatem.

(89)  Aby umożliwić podmiotom gospodarczym dostosowanie się do nowych przepisów określonych w niniejszym rozporządzeniu i dokonać niezbędnych uzgodnień technicznych, przepisy te powinny zacząć obowiązywać po 18 miesiącach od wejścia rozporządzenia w życie. Obowiązki związane ze świadczeniem powiązanych usług w odniesieniu do produktów skomunikowanych już wprowadzonych do obrotu w ciągu ostatnich pięciu lat od wejścia w życie niniejszego rozporządzenia powinny mieć zastosowanie z mocą wsteczną wyłącznie w przypadku, gdy posiadacz danych i producent to ten sam podmiot. Takie obowiązki powinny być wypełniane tylko wówczas, gdy dostawca powiązanych usług jest w stanie zdalnie wdrożyć mechanizmy zapewniające spełnienie wymogów zgodnie z art. 1, i tylko wówczas, gdy wdrożenie takich mechanizmów nie stanowiłoby nieproporcjonalnego obciążenia dla producenta.

(90)  Zgodnie z art. 42 rozporządzenia (UE) 2018/1725 skonsultowano się z Europejskim Inspektorem Ochrony Danych i Europejską Radą Ochrony Danych, którzy wydali wspólną opinię dnia [XX XX 2022 r.],

PRZYJMUJĄ NINIEJSZE ROZPORZĄDZENIE:

ROZDZIAŁ I

PRZEPISY OGÓLNE

Artykuł 1

Przedmiot i zakres stosowania

1.  W niniejszym rozporządzeniu ustanawia się zharmonizowane przepisy dotyczące:

a)   takiego projektowania produktów skomunikowanych, by umożliwić dostęp do danych generowanych przez produkt skomunikowany lub generowanych w trakcie świadczenia użytkownikowi tego produktu powiązanych usług;

b)   posiadaczy danych udostępniających dane pozyskane z produktu skomunikowanego lub wygenerowane w trakcie świadczenia powiązanej usługi osobom, których dane dotyczą, użytkownikom lub odbiorcom danych na wniosek użytkownika lub osoby, której dane dotyczą;

c)   uczciwych warunków umownych dotyczących porozumień o udostępnianiu danych;

d)   udostępniania danych organom sektora publicznego lub instytucjom, agencjom lub organom Unii w razie wystąpienia wyjątkowej potrzeby leżącej w interesie publicznym;

e)   ułatwienia zmiany dostawcy usług przetwarzania danych;

f)   wprowadzenia zabezpieczeń przed bezprawnym międzynarodowym dostępem administracji rządowej do danych nieosobowych; oraz

g)   zapewnienia stworzenia norm i wspólnych specyfikacji w zakresie interoperacyjności na potrzeby przekazywanych i wykorzystywanych danych.

1a.   Niniejsze rozporządzenie dotyczy danych osobowych i nieosobowych, w tym następujących rodzajów danych lub danych w następujących kontekstach:

a)   rozdział II ma zastosowanie do dostępnych danych uzyskanych, zgromadzonych lub w inny sposób wygenerowanych przez produkty skomunikowane bądź wygenerowanych w trakcie świadczenia powiązanych usług;

b)   rozdział III ma zastosowanie do wszelkich danych sektora prywatnego podlegających ustawowym obowiązkom w zakresie udostępniania danych;

c)   rozdział IV ma zastosowanie do wszelkich danych sektora prywatnego udostępnianych i wykorzystywanych na podstawie umów między przedsiębiorstwami;

d)   rozdział V ma zastosowanie do wszelkich danych nieosobowych sektora prywatnego;

e)   rozdział VI ma zastosowanie do wszelkich danych i usług przetwarzanych w ramach usług przetwarzania danych;

f)   rozdział VII ma zastosowanie do wszelkich danych nieosobowych przechowywanych w Unii przez dostawców usług przetwarzania danych.

2.  Niniejsze rozporządzenie ma zastosowanie do:

a)  producentów produktów skomunikowanych wprowadzanych do obrotu i dostawców powiązanych usług oferowanych w Unii, niezależnie od miejsca siedziby, oraz użytkowników takich produktów skomunikowanych lub powiązanych usług lub – w przypadku danych osobowych – zidentyfikowanych lub możliwych do zidentyfikowania osób fizycznych, do których odnoszą się dane pozyskane, zgromadzone lub wygenerowane w wyniku korzystania z tych produktów lub usług;

b)  użytkowników produktów skomunikowanych lub powiązanych usług w Unii oraz posiadaczy danych, niezależnie od ich miejsca zamieszkania, którzy udostępniają dane odbiorcom danych w Unii, lub – w przypadku danych osobowych – zidentyfikowanych lub możliwych do zidentyfikowania osób fizycznych, do których odnoszą się dane pozyskane, zgromadzone lub wygenerowane w wyniku korzystania z tych produktów lub usług;

c)  odbiorców danych w Unii, którym dane są udostępniane;

d)  organów sektora publicznego państw członkowskich oraz instytucji, agencji lub organów Unii, które w przypadku wystąpienia wyjątkowej potrzeby zwracają się do posiadaczy danych z wnioskiem o udostępnienie tych danych do celów wykonania konkretnego zadania realizowanego w interesie publicznym, oraz posiadaczy danych, którzy przekazują te dane w odpowiedzi na taki wniosek;

e)  dostawców usług przetwarzania danych, niezależnie od miejsca ich siedziby, oferujących takie usługi klientom w Unii.

3.  Do wszelkich danych osobowych przetwarzanych w związku z prawami i obowiązkami określonymi w niniejszym rozporządzeniu zastosowanie ma prawo Unii dotyczące ochrony danych osobowych, prywatności i poufności komunikacji oraz integralności urządzeń końcowych. Pozyskiwanie, gromadzenie lub generowanie danych osobowych w wyniku korzystania z produktu lub powiązanej usługi wymaga podstawy prawnej na mocy mającego zastosowanie prawa o ochronie danych. Niniejsze rozporządzenie nie stanowi podstawy prawnej dla przetwarzania danych osobowych. Niniejsze rozporządzenie nie narusza prawa Unii dotyczącego ochrony danych osobowych i prywatności, w szczególności rozporządzenia (UE) 2016/679, rozporządzenia (UE) 2018/1725 i dyrektywy 2002/58/WE, w tym przepisów dotyczących uprawnień i kompetencji organów nadzorczych. W razie kolizji między niniejszym rozporządzeniem a prawem Unii dotyczącym ochrony danych osobowych lub prywatności lub prawem krajowym przyjętym zgodnie z takim prawem Unii pierwszeństwo ma odpowiednie prawo Unii lub prawo krajowe dotyczące ochrony danych osobowych i prywatności. W zakresie, w jakim dotyczy to praw określonych w rozdziale II niniejszego rozporządzenia, oraz w przypadku gdy użytkownicy są osobami, których dane osobowe dotyczą, podlegającymi prawom i obowiązkom wynikającym z tego rozdziału, przepisy niniejszego rozporządzenia uzupełniają i uszczegóławiają prawo do przenoszenia danych określone w art. 20 rozporządzenia (UE) 2016/679. Żaden przepis niniejszego rozporządzenia nie może być stosowany ani interpretowany w sposób umniejszający lub ograniczający prawo do ochrony danych osobowych lub prawo do prywatności i poufności komunikacji.

4.  Niniejsze rozporządzenie nie ma wpływu na unijne i krajowe akty prawne przewidujące wymianę danych, dostęp do nich i ich wykorzystywanie do celów zapobiegania przestępczości, prowadzenia postępowań przygotowawczych, wykrywania lub ścigania czynów zabronionych lub wykroczeń administracyjnych bądź wykonywania sankcji karnych lub kar administracyjnych, w tym na rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2021/784(30) i [wnioski dotyczące elektronicznego materiału dowodowego [COM(2018) 225 i COM(2018) 226] po ich przyjęciu ani na współpracę międzynarodową w tej dziedzinie. Niniejsze rozporządzenie nie ma wpływu na gromadzenie i wymianę danych, dostęp do danych i ich wykorzystywanie na podstawie dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2015/849 w sprawie zapobiegania wykorzystywaniu systemu finansowego do prania pieniędzy lub finansowania terroryzmu oraz na podstawie rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2015/847 w sprawie informacji towarzyszących transferom środków pieniężnych. Niniejsze rozporządzenie nie ma wpływu na kompetencje państw członkowskich w odniesieniu do działań związanych z bezpieczeństwem publicznym, obronnością, bezpieczeństwem narodowym, administracją celną i podatkową oraz zdrowiem publicznym i bezpieczeństwem obywateli zgodnie z prawem Unii. Niniejsze rozporządzenie nie ma zastosowania do danych gromadzonych lub generowanych w kontekście działań związanych z obronnością lub przez produkty lub usługi związane z obronnością bądź przez produkty lub usługi wprowadzone i wykorzystywane do celów obronnych.

4a.   Niniejsze rozporządzenie uzupełnia prawo Unii służące wspieraniu interesów konsumentów i zapewnieniu wysokiego poziomu ochrony konsumentów, ochrony zdrowia konsumentów, ich bezpieczeństwa oraz ich interesów ekonomicznych, w tym dyrektywy 2005/29/WE, 2011/83/UE i 93/13/EWG, i nie wpływa na stosowanie tego prawa.

4b.   Posiadacze danych nie są zobowiązani do udzielenia dostępu do danych żadnej osobie fizycznej lub prawnej, podmiotowi lub organowi spoza Unii, chyba że użytkownik złoży taki wniosek lub jest przewidziane w prawie Unii lub w krajowych przepisach wdrażających prawo Unii.

4c.   Obowiązki określone w rozporządzeniu nie wykluczają dobrowolnej, zgodnej z prawem i uzgodnionej w umowach wzajemnej wymiany danych nieosobowych między użytkownikami, posiadaczami danych i odbiorcami danych.

Artykuł 2

Definicje

Do celów niniejszego rozporządzenia stosuje się następujące definicje:

1)  „dane” oznaczają wszelkie cyfrowe odwzorowania działań, faktów lub informacji oraz wszelkie kompilacje takich działań, faktów lub informacji, w tym w formie zapisu dźwiękowego, wizualnego lub audiowizualnego; treść lub dane uzyskane, wygenerowane lub zgromadzone przez produkt skomunikowany lub przekazane mu w imieniu innych osób w celu przechowywania lub przetwarzania, nie są objęte niniejszym rozporządzeniem.

1a)   „dane osobowe” oznaczają dane osobowe zdefiniowane w art. 4 pkt 1 rozporządzenia (UE) 2016/679;

1b)   „dane nieosobowe” oznaczają dane inne niż dane osobowe;

1c)   „zgoda” oznacza zgodę zdefiniowaną w art. 4 pkt 11 rozporządzenia (UE) 2016/679;

1d)   „osoba, której dane dotyczą” oznacza osobę, której dane dotyczą, zdefiniowaną w art. 4 pkt 1 rozporządzenia (UE) 2016/679;

1e)   „użytkownik danych” oznacza osobę fizyczną lub prawną, która ma zgodny z prawem dostęp do niektórych danych osobowych lub nieosobowych i ma prawo do wykorzystywania tych danych w celach komercyjnych lub niekomercyjnych;

2)  „produkt skomunikowany” oznacza ▌rzecz ▌, która pozyskuje, generuje lub gromadzi dostępne dane dotyczące jej wykorzystania lub otoczenia, która jest w stanie przekazywać dane za pośrednictwem usługi łączności elektronicznej, fizycznego łącza lub dostępu na urządzeniu i której podstawową funkcją nie jest przechowywanie, przetwarzanie ani przekazywanie danych w imieniu innych;

3)  „powiązana usługa” oznacza usługę cyfrową, w tym oprogramowanie, ale z wyłączeniem usług łączności elektronicznej, która jest wzajemnie połączona z produktem w taki sposób, że jej brak uniemożliwiłby produktowi wykonywanie co najmniej jednej z jego funkcji, i która obejmuje uzyskanie dostępu do danych z produktu skomunikowanego przez dostawcę usługi;

4)  „wirtualni asystenci” oznaczają oprogramowanie, które może przetwarzać żądania, zadania lub pytania, w tym na podstawie dźwięku, pisma, gestów lub ruchów, oraz w oparciu o te żądania, zadania lub pytania zapewnia dostęp do innych usług lub kontroluje funkcje produktów;

4a)   „konsument” oznacza każdą osobę fizyczną działającą w celach, które nie mieszczą się w ramach jej działalności handlowej, gospodarczej, rzemieślniczej lub zawodowej;

5)  „użytkownik” oznacza osobę fizyczną lub prawną, która jest właścicielem produktu skomunikowanego, która korzysta z usługi powiązanej lub której właściciel produktu skomunikowanego przekazał, na podstawie umowy najmu lub leasingu, tymczasowe prawa do korzystania z produktu skomunikowanego lub z powiązanych usług, a jeżeli produkt skomunikowany lub powiązana usługa obejmuje przetwarzanie danych osobowych, użytkownik oznacza także osobę, której dane dotyczą;

6)  „posiadacz danych” oznacza osobę prawną lub fizyczną, która uzyskała dostęp do danych z produktu skomunikowanego lub wygenerowała dane w trakcie świadczenia usługi powiązanej i która ma przewidziane umową prawo do wykorzystywania takich danych oraz obowiązek udostępniania określonych danych użytkownikowi lub odbiorcy danych, zgodnie z niniejszym rozporządzeniem, mającym zastosowanie prawem Unii lub ustawodawstwem krajowym wdrażającym prawo Unii;

7)  „odbiorca danych” oznacza osobę prawną lub fizyczną ▌inną niż użytkownik produktu skomunikowanego lub powiązanej usługi, której to osobie posiadacz danych udostępnia dane, do których uzyskał dostęp z produktu skomunikowanego lub które wygenerował w trakcie świadczenia usługi powiązanej na wyraźny wniosek użytkownika ▌lub zgodnie z obowiązkiem prawnym wynikającym z prawa Unii lub przepisów krajowych wdrażających prawo Unii;

8)  „przedsiębiorstwo” oznacza osobę fizyczną lub prawną, która w związku z umowami i praktykami objętymi niniejszym rozporządzeniem działa w celach związanych z jej działalnością handlową, gospodarczą, rzemieślniczą lub zawodową;

9)  „organ sektora publicznego” oznacza organy krajowe, regionalne lub lokalne państw członkowskich oraz podmioty prawa publicznego państw członkowskich lub związki złożone z co najmniej jednego takiego organu lub z co najmniej jednego takiego podmiotu;

10)  „niebezpieczeństwo publiczne” oznacza wyjątkową sytuację ograniczoną w czasie, taką jak stan zagrożenia zdrowia publicznego, sytuacja nadzwyczajna w wyniku klęski żywiołowej, a także poważna katastrofa spowodowana przez człowieka, w tym poważne cyberincydenty, która to sytuacja negatywnie wpływa na ludność Unii, państwa członkowskiego lub jego części i wiąże się z ryzykiem wystąpienia poważnych i trwałych następstw dla warunków życia lub stabilności gospodarczej, stabilności finansowej lub z ryzykiem znacznego i natychmiastowego obniżenia wartości aktywów gospodarczych w Unii lub w odpowiednim państwie członkowskim i którą stwierdza się i oficjalnie ogłasza zgodnie z odpowiednimi procedurami na mocy prawa Unii lub prawa krajowego;

10a)   „oficjalne statystyki” oznaczają „statystykę europejską” w rozumieniu rozporządzenia (WE) nr 223/2009(31);

11)  „przetwarzanie” oznacza każdą operację lub zestaw operacji wykonywanych na danych lub zbiorach danych w formie elektronicznej w sposób zautomatyzowany lub niezautomatyzowany, takie jak gromadzenie, utrwalanie, organizowanie, porządkowanie, przechowywanie, adaptowanie lub modyfikowanie, pobieranie, przeglądanie, wykorzystywanie, ujawnianie przez przesłanie, rozpowszechnianie lub innego rodzaju udostępnianie, dopasowywanie lub łączenie, ograniczanie, usuwanie lub niszczenie;

12)  „usługa przetwarzania danych” oznacza usługę cyfrową inną niż usługa online w zakresie treści zdefiniowana w art. 2 pkt 5 rozporządzenia (UE) 2017/1128, świadczoną klientowi, która umożliwia administrowanie na żądanie skalowalnym i elastycznym zbiorem scentralizowanych, rozproszonych lub wysoce rozproszonych zasobów obliczeniowych do wspólnego wykorzystywania oraz szeroki dostęp zdalny do tego zbioru;

13)  „rodzaj usługi” oznacza zestaw usług przetwarzania danych, które mają ten sam główny cel i ten sam podstawowy model usługi przetwarzania danych;

14)  „równoważność funkcjonalna” oznacza zachowanie minimalnego poziomu funkcjonalności w środowisku nowej usługi przetwarzania danych po procesie zmiany dostawcy w takim stopniu, że w odpowiedzi na działanie wejściowe użytkownika w podstawowych elementach usługi usługa docelowa dostarczy taki sam rezultat wyjściowy przy takiej samej wydajności i takim samym poziomie bezpieczeństwa, odporności operacyjnej i jakości usługi jak usługa pierwotna w momencie rozwiązania umowy;

15)  „otwarte standardy” oznaczają specyfikacje techniczne ▌, które są ukierunkowane na osiągnięcie interoperacyjności między usługami przetwarzania danych i które są przyjmowane w drodze inkluzywnego, opartego na współpracy i konsensusie oraz przejrzystego procesu, z którego nie można wykluczyć podmiotów, których ta kwestia istotnie dotyczy, ani zainteresowanych stron;

▌

18)  „wspólne specyfikacje” oznaczają dokument inny niż norma, zawierający rozwiązania techniczne zapewniające środki umożliwiające spełnienie niektórych wymogów i obowiązków ustanowionych na mocy niniejszego rozporządzenia;

19)  „interoperacyjność” oznacza zdolność co najmniej dwóch usług opartych na danych, w tym przestrzeni danych, sieci komunikacyjnych, systemów, aplikacji lub komponentów do przetwarzania, wymiany i wykorzystywania danych w celu wykonywania swoich funkcji w sposób dokładny, efektywny i konsekwentny;

19a)   „możliwość przenoszenia’’ oznacza zdolność klienta do przenoszenia zaimportowanych lub bezpośrednio wygenerowanych danych, które można jednoznacznie przypisać do klienta, pomiędzy jego własnym systemem a usługami w chmurze oraz pomiędzy usługami w chmurze różnych dostawców usług w chmurze;

20)  „norma zharmonizowana” oznacza normę zharmonizowaną w rozumieniu art. 2 pkt 1 lit. c) rozporządzenia (UE) nr 1025/2012;

20a)   „wspólne europejskie przestrzenie danych” oznaczają interoperacyjne ramy wspólnych norm i praktyk, specyficzne dla danego celu lub sektora bądź międzysektorowe, w których odbywa się wymiana lub wspólne przetwarzanie danych na potrzeby m.in. opracowywania nowych produktów i usług, badań naukowych lub inicjatyw społeczeństwa obywatelskiego.

20b)   „metadane” oznaczają ustrukturyzowany opis treści danych ułatwiający wyszukiwanie lub wykorzystywanie tych danych;

20c)   „usługa pośrednictwa w zakresie danych” oznacza usługę pośrednictwa w zakresie danych zdefiniowaną w art. 2 pkt 8 rozporządzenia (UE) 2022/868;

20d)   „altruizm danych” oznacza dobrowolne dzielenie się danymi zdefiniowane w art. 2 pkt 16 rozporządzenia (UE) 2022/868;

20e)   „tajemnica przedsiębiorstwa” oznacza informacje spełniające wszystkie wymogi art. 2 pkt 1 dyrektywy (UE) 2016/943;

20f)   „posiadacz tajemnicy przedsiębiorstwa” oznacza posiadacza tajemnicy przedsiębiorstwa zdefiniowanego w art. 2 pkt 2 dyrektywy (UE) 2016/943.

ROZDZIAŁ II

UDOSTĘPNIANIE DANYCH PRZEZ PRZEDSIĘBIORSTWA KONSUMENTOM I MIĘDZY PRZEDSIĘBIORSTWAMI

Artykuł 3

Obowiązek udostępniania użytkownikowi danych, do których uzyskano dostęp z produktów skomunikowanych lub które wygenerowano podczas świadczenia powiązanych usług

1.  Produkty skomunikowane projektuje się i wytwarza w taki sposób, aby dane przez nie gromadzone, generowane lub w inny sposób uzyskiwane, które są dostępne dla posiadaczy danych lub odbiorców danych, były domyślnie bezpłatne dla użytkownika oraz łatwo, bezpiecznie oraz – w stosownych przypadkach i jeżeli jest to technicznie wykonalne – bezpośrednio mu dostępne, w zrozumiałej i uporządkowanej formie, w powszechnie używanym formacie nadającym się do odczytu maszynowego. Dane udostępnia się w formie, w jakiej zostały zgromadzone, uzyskane lub wygenerowane przez produkt skomunikowany, z minimalnymi dostosowaniami niezbędnymi, aby umożliwić ich wykorzystanie przez osobę trzecią, w tym wraz z powiązanymi metadanymi niezbędnymi do interpretacji i wykorzystania danych. Informacji wywiedzionych lub wywnioskowanych z tych danych za pomocą złożonych algorytmów własnościowych, w szczególności gdy łączą one dane wyjściowe z wielu czujników w produkcie skomunikowanym, nie uznaje się za wchodzące w zakres obowiązku posiadacza danych do udostępnienia danych użytkownikom lub odbiorcom danych, chyba że użytkownik i posiadacz danych uzgodnią inaczej. Jeżeli użytkownik jest osobą, której dane dotyczą, produkty skomunikowane oferują możliwość bezpośredniego wykonywania praw osób, których dane dotyczą, jeżeli jest to technicznie wykonalne. Produkty skomunikowane projektuje się i wytwarza w taki sposób, aby osoba, której dane dotyczą, niezależnie od tytułu prawnego do produktu skomunikowanego, miała możliwość korzystania z produktów objętych niniejszym rozporządzeniem w sposób jak najmniej naruszający prywatność. Wymogi określone w akapicie pierwszym należy spełnić bez zakłócania funkcjonalności produktu skomunikowanego i powiązanych usług oraz zgodnie z wymogami w zakresie bezpieczeństwa danych określonymi w prawie Unii.

1a.   Posiadacze danych mogą odrzucić wniosek o udostępnienie danych, jeżeli dostęp do danych jest zakazany przez prawo Unii lub prawo krajowe.

2.  Przed zawarciem umowy dotyczącej zakupu produktu skomunikowanego producent lub, w stosownych przypadkach, sprzedawca przekazuje użytkownikowi co najmniej następujące informacje w sposób prosty oraz w jasnym i zrozumiałym formacie:

a)  rodzaj danych, format, częstotliwość próbkowania, pojemność pamięci urządzenia oraz szacunkową ilość dostępnych danych, które produkt skomunikowany może zgromadzić, wygenerować lub w inny sposób uzyskać;

b)  czy produkt skomunikowany jest w stanie generować dane w sposób ciągły i w czasie rzeczywistym;

ba)   czy dane będą przechowywane na urządzeniu czy na zdalnym serwerze i przez jaki okres;

c)  w jaki sposób użytkownik może uzyskać bezpłatny dostęp do tych danych, pobrać je i wystąpić o ich usunięcie;

ca)   techniczne środki dostępu do danych, takie jak zestawy SDK czy interfejsy programowania aplikacji, oraz warunki ich użytkowania i jakość usługi muszą być opisane w stopniu wystarczającym, aby umożliwić opracowanie takich środków dostępu;

cb)   czy posiadacz danych jest posiadaczem tajemnic przedsiębiorstwa lub innych praw własności intelektualnej związanych z danymi, do których można uzyskać dostęp z produktu skomunikowanego lub które mogą być generowane w trakcie świadczenia powiązanej usługi, a jeśli nie, jaka jest tożsamość posiadacza tajemnic przedsiębiorstwa, np. jego nazwa handlowa i adres fizyczny, pod którym ma siedzibę;

▌

2a.   Powiązane usługi muszą być świadczone w taki sposób, aby dane wygenerowane w trakcie ich świadczenia, które odzwierciedlają cyfryzację czynności lub zdarzeń użytkownika, były bezpłatne dla użytkownika oraz domyślnie łatwo, bezpiecznie i, w stosownych przypadkach i jeżeli jest to technicznie wykonalne, bezpośrednio dostępne dla użytkownika w ustrukturyzowanym, powszechnie używanym formacie nadającym się do odczytu maszynowego, wraz z odpowiednimi metadanymi niezbędnymi do ich interpretacji i wykorzystania.

2b.   Zanim użytkownik zawrze umowę z dostawcą usług powiązanych, która obejmuje dostęp dostawcy do danych z produktu skomunikowanego podczas świadczenia takich usług, zgodnie z art. 4 ust. 6 niniejszego rozporządzenia, umowa musi zawierać następujące elementy:

a)   informacje na temat charakteru, ilości, częstotliwości gromadzenia i formatu danych z produktu skomunikowanego dostępnych dostawcy usług powiązanych oraz, w stosownych przypadkach, warunki dostępu użytkownika do takich danych lub ich pobierania, w tym okres ich przechowywania;

b)   informacje na temat charakteru i szacunkowej ilości danych generowanych w trakcie świadczenia usługi powiązanej, a także warunki dostępu użytkownika do takich danych lub ich pobierania;

c)   szczegółowe opcje wyrażenia świadomej zgody na przetwarzanie danych w rozumieniu art. 4 pkt 11 rozporządzenia (UE) 2016/679;

d)   informację, czy dostawca usług świadczący usługę powiązaną, działając w charakterze posiadacza danych, zamierza sam wykorzystywać dane, do których uzyska dostęp z produktu skomunikowanego, czy też zezwolić co najmniej jednej osobie trzeciej na wykorzystywanie tych danych do celów uzgodnionych z użytkownikiem;

e)   nazwę handlową dostawcy usługi powiązanej, jego identyfikator podmiotu prawnego, dane kontaktowe i adres geograficzny, pod którym ma siedzibę, oraz, w stosownych przypadkach, informacje na temat innych stron przetwarzających dane;

f)   w stosownych przypadkach – informacje na temat środków komunikacji umożliwiających użytkownikowi szybki kontakt z dostawcą i sprawną komunikację z jego pracownikami;

g)   informację, w jaki sposób użytkownik może zażądać udostępnienia danych odbiorcy danych i wycofać zgodę na udostępnianie danych;

h)   informację, czy posiadacz danych jest posiadaczem tajemnic przedsiębiorstwa lub innych praw własności intelektualnej związanych z danymi, do których można uzyskać dostęp z produktu skomunikowanego lub które mogą być generowane w trakcie świadczenia powiązanej usługi, a jeśli nie, jaka jest tożsamość posiadacza tajemnic przedsiębiorstwa, np. jego nazwa handlowa, identyfikator podmiotu prawnego i adres geograficzny, pod którym ma siedzibę;

i)   informację, jak użytkownik może zarządzać zezwoleniami na korzystanie z danych, najlepiej ze szczegółowymi wariantami zezwolenia, a także z możliwością cofnięcia zezwoleń na korzystanie z danych użytkownika posiadaczowi danych lub osobom trzecim wyznaczonym przez posiadacza danych, lub z możliwością wykluczenia adresów geograficznych;

j)   okres obowiązywania umowy między użytkownikiem a dostawcą usługi powiązanej, jak również sposoby przedwczesnego rozwiązania takiej umowy, a także minimalny okres, przez który gwarantuje się aktualizacje bezpieczeństwa i funkcjonalności powiązanej usługi;

k)   prawo użytkownika do wniesienia skargi w związku z naruszeniem przepisów niniejszego rozdziału do koordynatora danych, o którym mowa w art. 31.

Artykuł 3a

Umiejętność korzystania z danych

1.   Wdrażając niniejsze rozporządzenie, Unia i państwa członkowskie wspierają środki i narzędzia służące rozwijaniu umiejętności korzystania z danych we wszystkich sektorach i z uwzględnieniem różnych potrzeb grup użytkowników, konsumentów i przedsiębiorstw, w tym przez kształcenie i szkolenie, programy podnoszenia kwalifikacji i przekwalifikowania, z zachowaniem odpowiedniej równowagi płci i wieku, by umożliwić powstanie sprawiedliwego społeczeństwa opartego na danych i rynku danych.

Artykuł 4

Prawa i obowiązki użytkowników i posiadaczy danych w zakresie dostępu do danych pochodzących z produktów skomunikowanych lub wygenerowanych w trakcie świadczenia usług powiązanych oraz w zakresie korzystania z tych danych i udostępniania ich

1.  Jeżeli użytkownik nie może uzyskać bezpośredniego dostępu do danych z produktu, posiadacze danych udostępniają użytkownikowi bez zbędnej zwłoki wszelkie dane pozyskane przez nich z produktu skomunikowanego lub wygenerowane w trakcie świadczenia usługi powiązanej, w sposób łatwy i bezpieczny, w zrozumiałej i uporządkowanej formie, w powszechnie używanym formacie nadającym się do odczytu maszynowego, nieodpłatnie oraz, w stosownych przypadkach i jeżeli jest to technicznie wykonalne, w sposób ciągły i w czasie rzeczywistym, w tym udostępnia dane osobowe pochodzące z takich danych osobie, której dane dotyczą, zgodnie z art. 15 rozporządzenia (UE) 2016/679, wraz z odpowiednimi metadanymi. Dane dostarcza się w formie, w jakiej zostały pobrane z produktu skomunikowanego lub wygenerowane przez usługę powiązaną, z minimalnymi dostosowaniami niezbędnymi, aby umożliwić ich wykorzystanie przez osobę trzecią, w tym z powiązanymi metadanymi niezbędnymi do interpretacji i wykorzystania danych. Informacji wywiedzionych lub wywnioskowanych z tych danych za pomocą złożonych algorytmów własnościowych, w szczególności gdy łączą one dane wyjściowe z wielu czujników w produkcie skomunikowanym, nie uznaje się za wchodzące w zakres obowiązku posiadacza danych do udostępniania danych użytkownikom lub odbiorcom danych, chyba że użytkownik i posiadacz danych uzgodnią inaczej. Wszelkie wnioski o dostęp do danych kierowane do posiadacza danych powinny być składane za pomocą zwykłego wniosku drogą elektroniczną, jeżeli jest to technicznie wykonalne, oraz, w stosownych przypadkach, wskazywać rodzaj, charakter lub zakres żądanych danych.

1a.   Posiadacze danych mogą odrzucić wniosek o udostępnienie danych, jeżeli dostęp do danych jest zakazany przez prawo Unii lub prawo krajowe.

1b.   Użytkownicy i posiadacze danych mogą uzgodnić umownie ograniczenie lub zakaz dostępu do danych, ich wykorzystywania lub dalszego udostępniania, jeżeli mogłoby to zagrozić bezpieczeństwu produktu określonemu w przepisach prawa. Każda ze stron może przekazać sprawę koordynatorowi danych, aby ocenić, czy takie ograniczenie jest uzasadnione, w szczególności w świetle poważnego negatywnego wpływu na zdrowie, bezpieczeństwo lub ochronę ludzi. Właściwe organy sektorowe będą miały możliwość zapewnienia fachowej wiedzy technicznej w tym kontekście.

1c.   Jeżeli przestrzegane są wszystkie przepisy ustanowione w niniejszym rozporządzeniu oraz warunki uzgodnione w umowie między stronami, posiadacz danych nie ponosi odpowiedzialności wobec użytkownika za żadne szkody wynikające z udostępnionych danych, pod warunkiem że posiadacz danych przetwarza dane zgodnie z prawem Unii i prawem krajowym oraz spełnia odpowiednie wymogi w zakresie cyberbezpieczeństwa, a w stosownych przypadkach stosuje środki techniczne i organizacyjne mające na celu zachowanie poufności udostępnianych danych. Wypełniając przepisy niniejszego rozporządzenia, użytkownik, który zgodnie z prawem udostępnia osobie trzeciej dane, do których uzyskał dostęp z produktu skomunikowanego lub które otrzymał w następstwie wniosku złożonego na podstawie art. 4 ust. 1, lub odbiorca danych, lub który zgodnie z prawem udostępnia osobie trzeciej dane udostępnione mu przez posiadacza danych, nie ponosi odpowiedzialności za szkody wynikające z udostępniania takich danych, pod warunkiem że użytkownik lub odbiorca danych przetwarza dane zgodnie z prawem Unii i prawem krajowym oraz spełnia odpowiednie wymogi w zakresie cyberbezpieczeństwa, a w stosownych przypadkach stosuje środki techniczne i organizacyjne mające na celu zachowanie poufności udostępnianych danych.

1d.   Posiadacze danych nie utrudniają nadmiernie egzekwowania praw i dokonywania wyborów przez użytkowników, w tym poprzez oferowanie użytkownikom wyboru w nieneutralny sposób, ani też nie podważają ani nie ograniczają autonomii, zdolności decyzyjnej ani swobody wyboru użytkowników za pomocą struktury, funkcji lub sposobu zaprojektowania i działania interfejsu użytkownika bądź jego elementów.

2.  Posiadacze danych nie wymagają od użytkownika podawania żadnych informacji poza tymi, które są konieczne do zweryfikowania, czy jest on użytkownikiem zgodnie z ust. 1. Posiadacze danych nie mogą przechowywać żadnych informacji na temat dostępu użytkownika do żądanych danych poza informacjami, które są niezbędne do należytego wykonania wniosku użytkownika o uzyskanie dostępu oraz do bezpieczeństwa i utrzymania infrastruktury danych. W przypadku gdy identyfikacja jest wymagana prawem, posiadacze danych umożliwiają użytkownikom identyfikację i uwierzytelnienie za pośrednictwem europejskich portfeli tożsamości cyfrowej na podstawie rozporządzenia (UE) nr 910/2014.

3.  Tajemnice przedsiębiorstwa chroni się i ujawnia wyłącznie pod warunkiem uprzedniego zastosowania zgodnie z dyrektywą UE 2016/943 wszelkich szczególnych środków niezbędnych do zachowania ich poufności ▌, w szczególności w odniesieniu do osób trzecich. Posiadacz danych lub posiadacz tajemnicy przedsiębiorstwa, jeśli nie jest to jednocześnie posiadacz danych, identyfikuje dane chronione jako tajemnice przedsiębiorstwa i może uzgodnić z użytkownikiem wszelkie środki techniczne i organizacyjne mające na celu zachowanie poufności udostępnianych danych, w szczególności w odniesieniu do osób trzecich, a także przepisy o odpowiedzialności. Takie środki techniczne i organizacyjne obejmują w stosownych przypadkach modelowe postanowienia umowne, umowy o poufności, ścisłe protokoły dostępu, standardy techniczne i stosowanie kodeksów postępowania. Jeżeli użytkownik nie stosuje tych środków lub narusza poufność tajemnic przedsiębiorstwa, posiadacz danych może zawiesić udostępnianie danych zidentyfikowanych jako tajemnice przedsiębiorstwa. W takich przypadkach posiadacz danych niezwłocznie powiadamia koordynatora danych państwa członkowskiego, w którym ma siedzibę, zgodnie z art. 31 niniejszego rozporządzenia, że zawiesił udostępnianie danych, i wskazuje, których środków nie zastosowano lub które tajemnice przedsiębiorstwa naruszono. Jeżeli użytkownik chce zaskarżyć decyzję posiadacza danych o zawieszeniu udostępniania danych, koordynator danych decyduje w rozsądnym terminie, czy dane mają być ponownie udostępnione, a jeżeli tak, to na jakich warunkach.

4.  Użytkownik nie może wykorzystywać danych uzyskanych na podstawie wniosku, o którym mowa w ust. 1, do opracowania produktu konkurującego bezpośrednio z produktem, z którego pochodzą dane, lub z jego częścią i nie może wykorzystywać takich danych do uzyskania informacji na temat sytuacji gospodarczej producenta, jego aktywów i metod produkcji.

4a.   Użytkownik nie może w celu uzyskania dostępu do danych stosować przymusu ani wykorzystywać luk w infrastrukturze technicznej posiadacza danych mającej chronić dane.

4b.   Użytkownicy mają prawo do udostępniania danych nieosobowych pozyskanych z produktu skomunikowanego lub na podstawie wniosku, o którym mowa w ust. 1, każdemu odbiorcy danych w celach komercyjnych lub niekomercyjnych, bezpośrednio lub za pośrednictwem posiadacza danych lub dostawców usług pośrednictwa w zakresie danych, jak określono w rozporządzeniu (UE) 2022/868. Udostępnianie danych między użytkownikiem a odbiorcą danych odbywa się na podstawie umów; przepisy rozdziału IV dotyczące uczciwych, rozsądnych i niedyskryminacyjnych warunków stosuje się odpowiednio do umów między użytkownikami a odbiorcami danych.

5.  Jeżeli użytkownik nie jest osobą, której dane dotyczą, wszelkie dane osobowe wygenerowane w wyniku korzystania z produktu lub powiązanej usługi są udostępniane użytkownikowi przez posiadacza danych wyłącznie wtedy, gdy spełnione są wszystkie warunki i przestrzegane są wszystkie przepisy przewidziane w mającym zastosowanie prawie o ochronie danych, w szczególności gdy istnieje ważna podstawa prawna zgodnie z art. 6 rozporządzenia (UE) 2016/679 oraz, w stosownych przypadkach, spełnione są warunki określone w art. 9 rozporządzenia (UE) 2016/679 i w art. 5 ust. 3 dyrektywy 2002/58/WE.

6.  Posiadacze danych wykorzystują wszelkie dane nieosobowe uzyskane ze skomunikowanego produktu lub wygenerowane w trakcie świadczenia powiązanej usługi wyłącznie na podstawie umowy z użytkownikiem. Posiadacz danych nie uzależnia możliwości korzystania z produktu lub powiązanej usługi od tego, czy użytkownik zezwoli mu na przetwarzanie danych niewymaganych do funkcjonowania produktu lub świadczenia powiązanej usługi. Posiadacz danych usuwa dane, gdy nie są już one niezbędne do celu uzgodnionego w umowie. Posiadacze danych i użytkownicy nie mogą wykorzystywać takich danych pozyskanych, zgromadzonych lub wygenerowanych w wyniku korzystania z produktu lub powiązanej usługi do pozyskania informacji na temat sytuacji ekonomicznej, aktywów i metod produkcji drugiej strony lub korzystania z produktu lub powiązanej usługi przez drugą stronę, które to informacje mogłyby osłabić pozycję handlową drugiej strony na rynkach, na których prowadzi ona działalność.

6a.   Posiadacze danych nie mogą udostępniać danych nieosobowych pozyskanych z produktu skomunikowanego, o których mowa w art. 3 ust. 2, osobom trzecim do celów komercyjnych lub niekomercyjnych innych niż wypełnianie ich obowiązków umownych wobec użytkownika. W stosownych przypadkach posiadacze danych umownie zobowiązują strony trzecie, by nie udostępniały dalej otrzymanych od nich danych.

6b.   W przypadku gdy umowa między użytkownikiem a posiadaczem danych zezwala na wykorzystanie danych nieosobowych pozyskanych przez nich z produktu skomunikowanego, o których mowa w art. 3 ust. 2a lit. a), posiadacz danych ma możliwość wykorzystania tych danych do któregokolwiek z następujących celów:

a)   poprawy funkcjonowania produktu skomunikowanego lub powiązanych z nim usług;

b)   opracowywania nowych produktów lub usług;

c)   wzbogacania ich lub manipulowania nimi lub agregowania ich z innymi danymi, w tym w celu udostępnienia powstałego zbioru danych osobom trzecim, o ile taki pochodny zbiór danych nie pozwala na identyfikację konkretnych elementów danych przekazanych posiadaczowi danych z produktu skomunikowanego lub nie pozwala osobie trzeciej na wywnioskowanie tych elementów danych ze zbioru danych.

6c.   Użytkownicy w relacjach między przedsiębiorstwami mają prawo do udostępniania danych odbiorcom danych lub posiadaczom danych na podstawie wszelkich zgodnych z prawem warunków umownych, w tym poprzez uzgodnienie ograniczenia lub limitu dalszego udostępniania takich danych, oraz do otrzymania proporcjonalnego wynagrodzenia w zamian za rezygnację z przysługującego im prawa do zgodnego z prawem wykorzystywania lub udostępniania takich danych. Odbiorcy danych lub posiadacze danych nie mogą uzależniać oferty powiązanych usług lub warunków handlowych, w tym cen, od takiej zgody użytkownika, ani zmuszać go, wprowadzać w błąd lub manipulować nim w jakikolwiek inny sposób w celu udostępnienia danych na takich warunkach umownych.

Artykuł 5

Prawo użytkownika do udostępniania danych osobom trzecim

1.  Na wniosek użytkownika lub strony działającej w jego imieniu, takiej jak upoważniony dostawca usług pośrednictwa danych w rozumieniu rozporządzenia (UE) 2022/868, posiadacze danych udostępniają osobie trzeciej – bez zbędnej zwłoki, w sposób łatwy i bezpieczny, w zrozumiałej i uporządkowanej formie, w powszechnie używanym formacie nadającym się do odczytu maszynowego, nieodpłatnie dla użytkownika oraz, w stosownych przypadkach i jeżeli jest to technicznie wykonalne, w sposób ciągły i w czasie rzeczywistym – dane pozyskane przez nich z produktu skomunikowanego lub wygenerowane w trakcie świadczenia usługi powiązanej o takiej samej jakości, jaka jest dostępna posiadaczowi danych. Jeżeli użytkownik jest osobą, której dane dotyczą, dane osobowe są przetwarzane do celów określonych przez osobę, której dane dotyczą, takich jak:

a)   świadczenie usług na rynkach niższego szczebla, takich jak konserwacja i naprawa produktu, w tym usług konkurujących z produktem skomunikowanym lub usługą świadczoną przez posiadacza danych;

b)   umożliwienie użytkownikowi aktualizacji oprogramowania produktu skomunikowanego lub powiązanych usług, w szczególności w celu rozwiązania problemów związanych z bezpieczeństwem i użytecznością;

c)   określone usługi pośrednictwa w zakresie danych uznane w Unii lub specjalne usługi świadczone przez uznane w Unii organizacje altruizmu danych zgodnie z warunkami i wymogami rozdziałów III i IV rozporządzenia (UE) 2022/868.

Dane dostarcza się w formacie, w jakim zostały pozyskane z produktu, z minimalnymi dostosowaniami niezbędnymi, aby umożliwić ich wykorzystanie przez osobę trzecią, łącznie z powiązanymi metadanymi niezbędnymi do interpretacji i wykorzystania danych. Informacji wywiedzionych lub wywnioskowanych z tych danych za pomocą złożonych algorytmów własnościowych, w szczególności gdy łączą one dane wyjściowe z wielu czujników w produkcie skomunikowanym, nie uznaje się za wchodzące w zakres obowiązku posiadacza danych do udostępniania danych użytkownikom lub odbiorcom danych, chyba że użytkownik i posiadacz danych uzgodnią inaczej.

1a.   Prawo na mocy ust. 1 nie ma zastosowania do danych wynikających z korzystania z produktu lub powiązanej usługi w kontekście testowania innych nowych produktów, substancji lub procesów, które nie zostały jeszcze wprowadzone do obrotu, chyba że korzystanie przez osobę trzecią jest dozwolone na podstawie umowy z przedsiębiorstwem, z którym użytkownik uzgodnił wykorzystywanie jednego ze swoich produktów do testowania innych nowych produktów, substancji lub procesów.

2.  Żadne przedsiębiorstwo świadczące podstawowe usługi platformowe, w przypadku którego co najmniej jedną z takich usług wyznaczono jako strażnika dostępu na podstawie art. [...] rozporządzenia (UE) 2022/1925, nie może być kwalifikującym się odbiorcą danych na mocy niniejszego artykułu, a zatem nie może:

a)  nakłaniać ani komercyjnie zachęcać użytkownika w żaden sposób, w tym przez zapewnienie wynagrodzenia pieniężnego lub jakiegokolwiek innego, do udostępnienia danych, które użytkownik uzyskał na podstawie wniosku złożonego zgodnie z art. 4 ust. 1, na potrzeby jednej ze swoich usług;

b)  nakłaniać ani komercyjnie zachęcać użytkownika do zwrócenia się do posiadacza danych z wnioskiem o udostępnienie danych na potrzeby jednej ze swoich usług zgodnie z ust. 1 niniejszego artykułu;

c)  otrzymywać danych od użytkownika, które użytkownik uzyskał na podstawie wniosku złożonego zgodnie z art. 4 ust. 1.

3.  Użytkownik lub odbiorca danych nie są zobowiązani do podawania żadnych informacji poza tymi, które są konieczne do zweryfikowania, czy są oni użytkownikiem lub odbiorcą danych zgodnie z ust. 1. Posiadacze danych nie mogą przechowywać żadnych informacji na temat dostępu odbiorcy danych do żądanych danych poza informacjami, które są niezbędne do należytego wykonania wniosku odbiorcy danych o uzyskanie dostępu oraz do bezpieczeństwa i utrzymania infrastruktury danych.

4.  Odbiorca danych nie może stosować środków przymusu ani nadużywać ▌luk w infrastrukturze technicznej posiadacza danych, która ma chronić dane, w celu uzyskania dostępu do danych.

5.  Posiadacz danych nie może wykorzystywać żadnych danych nieosobowych pozyskanych, zgromadzonych lub wygenerowanych w wyniku korzystania z produktu lub powiązanej usługi do pozyskania informacji na temat sytuacji ekonomicznej, aktywów i metod produkcji osoby trzeciej lub korzystania przez osobę trzecią, które to informacje mogłyby osłabić pozycję handlową osoby trzeciej na rynkach, na których prowadzi ona działalność, chyba że osoba trzecia jednoznacznie wyrazi zgodę na takie wykorzystanie i ma techniczną możliwość łatwego wycofania tej zgody w dowolnym momencie.

6.  W przypadku gdy osoba, której dane dotyczą, nie jest użytkownikiem występującym z wnioskiem o udzielenie dostępu, wszelkie dane osobowe pozyskane, zgromadzone lub wygenerowane w wyniku korzystania przez niego z produktu lub powiązanej usługi oraz dane wywiedzione lub wywnioskowane w wyniku tego korzystania są udostępniane osobie trzeciej przez posiadacza danych wyłącznie wtedy, gdy istnieje ważna podstawa prawna zgodnie z art. 6 rozporządzenia (UE) 2016/679 oraz, w stosownych przypadkach, spełnione są warunki określone w art. 9 rozporządzenia (UE) 2016/679 i w art. 5 ust. 3 dyrektywy 2002/58/WE.

7.  Wszelkie przypadki nieuzgodnienia przez posiadacza danych i osobę trzecią ustaleń dotyczących przekazywania danych nie mogą utrudniać, uniemożliwiać ani zakłócać wykonywania praw przysługujących osobie, której dane dotyczą, na podstawie rozporządzenia (UE) 2016/679, a w szczególności prawa do przenoszenia danych określonego w art. 20 tego rozporządzenia.

8.  Tajemnice przedsiębiorstwa ujawnia się osobom trzecim wyłącznie w zakresie, w jakim są one absolutnie niezbędne do osiągnięcia celu wniosku uzgodnionego między użytkownikiem a osobą trzecią, a osoba trzecia przed ujawnieniem stosuje wszystkie szczególne niezbędne środki uzgodnione między posiadaczem danych – lub między posiadaczem tajemnic przedsiębiorstwa, jeśli nie jest on jednocześnie posiadaczem danych – a osobą trzecią w celu zachowania poufności tajemnicy przedsiębiorstwa. W takim przypadku posiadacz danych lub posiadacz tajemnicy przedsiębiorstwa wskazuje dane chronione jako tajemnice przedsiębiorstwa oraz techniczne i organizacyjne środki służące zachowaniu poufności, a także przepisy dotyczące odpowiedzialności. Takie środki techniczne i organizacyjne określa się w umowie między posiadaczem danych lub posiadaczem tajemnicy przedsiębiorstwa a stroną trzecią, a obejmują one w stosownych przypadkach modelowe postanowienia umowne, ścisłe protokoły dostępu, umowy o poufności, standardy techniczne i stosowanie kodeksów postępowania. Jeżeli osoby trzecia nie stosuje tych środków lub narusza poufność tajemnic przedsiębiorstwa, posiadacz danych może zawiesić udostępnianie danych wskazanych jako tajemnice przedsiębiorstwa. W takich przypadkach posiadacz danych musi niezwłocznie powiadomić koordynatora danych państwa członkowskiego, w którym ma siedzibę, zgodnie z art. 31, że zawiesił udostępnianie danych, i wskazuje, których środków nie zastosowano lub które tajemnice przedsiębiorstwa naruszono. Jeżeli osoba trzecia chce zaskarżyć decyzję posiadacza danych o zawieszeniu udostępniania danych, koordynator danych decyduje w rozsądnym terminie, czy dane mają być ponownie udostępnione, a jeżeli tak, to na jakich warunkach.

9.  Prawo, o którym mowa w ust. 1, nie może niekorzystnie wpływać na prawa osób, których dane dotyczą, zgodnie z mającym zastosowanie prawem o ochronie danych.

Artykuł 6

Obowiązki odbiorców danych otrzymujących dane na wniosek użytkownika

1.  Odbiorca danych przetwarza dane udostępnione mu na podstawie art. 5 wyłącznie do celów i na warunkach uzgodnionych z użytkownikiem i jeżeli spełnione są wszystkie warunki i przestrzegane są wszystkie przepisy przewidziane w mającym zastosowanie prawie o ochronie danych, zwłaszcza gdy istnieje ważna podstawa prawna zgodnie z art. 6 ust. 1 rozporządzenia (UE) 2016/679 oraz, w stosownych przypadkach, spełnione są warunki określone w art. 9 rozporządzenia (UE) 2016/679 i w art. 5 ust. 3 dyrektywy 2002/58/WE, i z zastrzeżeniem praw osoby, której dane dotyczą, w odniesieniu do danych osobowych. Odbiorca danych usuwa dane, gdy nie są już one niezbędne do uzgodnionego celu, chyba że uzgodniono inaczej z użytkownikiem.

2.  Odbiorca danych nie może:

a)  nadmiernie utrudniać egzekwowania praw i wyborów przez użytkowników, w tym przez oferowanie użytkownikom wyboru w nieneutralny sposób, w żaden sposób zmuszać ani oszukiwać użytkownika ani też nim manipulować, bądź podważać lub ograniczać autonomii, zdolności decyzyjnej lub wyborów użytkownika, w tym za pomocą interfejsu cyfrowego z użytkownikiem lub jego części, jak również jego struktury, sposobu zaprojektowania, funkcji lub sposobu obsługi;

b)  wykorzystywać otrzymanych danych do profilowania osób fizycznych w rozumieniu art. 4 pkt 4 rozporządzenia (UE) 2016/679 w sposób inny niż zgodny z tym rozporządzeniem;

c)  udostępniać otrzymanych danych innej osobie trzeciej bez informowania użytkownika w jasny i łatwo dostępny sposób oraz bez zwracania się do użytkownika o wyraźną zgodę umowną;

d)  udostępniać otrzymanych danych przedsiębiorstwu świadczącemu podstawowe usługi platformowe, w przypadku którego co najmniej jedną z takich usług wyznaczono jako strażnika dostępu na podstawie art. [3 rozporządzenia (UE) 2022/1925 (akt o rynkach cyfrowych)];

e)  wykorzystywać otrzymanych danych do opracowania produktu konkurującego z produktem, z którego pochodzą dane, do których uzyskano dostęp, ani udostępniać ich w tym celu innej osobie trzeciej; odbiorcy danych nie mogą również wykorzystywać żadnych danych nieosobowych wygenerowanych w wyniku korzystania z produktu lub powiązanej usługi do pozyskania informacji na temat sytuacji ekonomicznej, aktywów i metod produkcji posiadacza danych lub korzystania przez posiadacza danych, które to informacje mogłyby osłabić pozycję handlową posiadacza danych na rynkach, na których prowadzi działalność;

ea)   wykorzystywać otrzymanych danych w sposób, który odbija się na bezpieczeństwie produktu lub powiązanych usług;

eb)   w stosownych przypadkach – ignorować szczególnych środków uzgodnionych z posiadaczem danych lub posiadaczem tajemnic przedsiębiorstwa zgodnie z art. 5 ust. 8 niniejszego rozporządzenia oraz naruszać poufności tajemnic przedsiębiorstwa;

ec)   wykorzystywać danych w celu zakłócenia szczególnie chronionych informacji dotyczących ochrony infrastruktury krytycznej w rozumieniu art. 2 lit. d) dyrektywy 2008/114/WE.

▌

2a.   Osoba trzecia odpowiada za zapewnienie bezpieczeństwa i ochrony danych, które otrzymuje od posiadacza danych.

Artykuł 7

Zakres obowiązków udostępniania danych przez przedsiębiorstwa konsumentom i między przedsiębiorstwami

1.  Obowiązki określone w niniejszym rozdziale nie mają zastosowania do przedsiębiorstw, które kwalifikują się jako mikroprzedsiębiorstwa lub małe przedsiębiorstwa zgodnie z definicją w art. 2 załącznika do zalecenia 2003/361/WE, pod warunkiem że przedsiębiorstwa te nie mają przedsiębiorstw partnerskich ani przedsiębiorstw powiązanych zdefiniowanych w art. 3 załącznika do zalecenia 2003/361/WE, które nie kwalifikują się jako mikroprzedsiębiorstwa lub małe przedsiębiorstwa, i gdy to mikroprzedsiębiorstwo i małe przedsiębiorstwo nie jest podwykonawcą, któremu zlecono wytworzenie lub zaprojektowanie produktu lub też świadczenie usługi powiązanej.

2.  W przypadku gdy w niniejszym rozporządzeniu mowa jest o produktach lub powiązanych usługach, takie odniesienie rozumie się jako obejmujące również wirtualnych asystentów, o ile są oni wykorzystywani do uzyskiwania dostępu do produktu lub powiązanej usługi lub sterowania nimi.

ROZDZIAŁ III

OBOWIĄZKI POSIADACZY DANYCH PRAWNIE ZOBOWIĄZANYCH DO UDOSTĘPNIANIA DANYCH

Artykuł 8

Warunki, na jakich posiadacze danych udostępniają dane odbiorcom danych

1.  W przypadku gdy posiadacz danych jest zobowiązany do udostępniania danych odbiorcy danych na podstawie art. 5 lub innych przepisów prawa Unii, lub przepisów krajowych wdrażających prawo Unii, musi uzgodnić z odbiorcą danych sposób udostępniania danych i czynić to na sprawiedliwych, rozsądnych i niedyskryminujących warunkach oraz w przejrzysty sposób zgodnie z przepisami niniejszego rozdziału i rozdziału IV.

2.  ▌Postanowienie umowne dotyczące dostępu do danych i korzystania z nich lub odpowiedzialności i środków ochrony prawnej w zakresie naruszenia lub wygaśnięcia obowiązków dotyczących danych nie jest wiążące, jeżeli spełnia warunki określone w art. 13 lub jeżeli wyłącza stosowanie skutków praw użytkownika wynikających z rozdziału II, stanowi odstępstwo od tych skutków lub je zmienia.

3.  Przy udostępnianiu danych posiadacz danych nie wprowadza rozróżnienia w sposobie udostępniania danych między porównywalnymi kategoriami odbiorców danych, w tym przedsiębiorstwami partnerskimi lub przedsiębiorstwami powiązanymi posiadacza danych zdefiniowanymi w art. 3 załącznika do zalecenia 2003/361/WE. W przypadku gdy odbiorca danych ma uzasadnione podejrzenia, że warunki, na jakich dane zostały mu udostępnione, są dyskryminujące, posiadacz danych bezzwłocznie dostarcza odbiorcy danych dowody wykazujące, że nie doszło do dyskryminacji.

▌

5.  Posiadacze danych i odbiorcy danych nie są zobowiązani do podawania żadnych informacji poza tymi, które są konieczne do weryfikacji zgodności z postanowieniami umownymi uzgodnionymi w celu udostępniania danych lub z ich obowiązkami wynikającymi z niniejszego rozporządzenia lub innych mających zastosowanie przepisów prawa Unii, lub przepisów krajowych wdrażających prawo Unii.

5a.   Posiadacze danych i odbiorcy danych podejmują wszelkie niezbędne środki prawne, organizacyjne i techniczne, by zapewnić bezpieczeństwo i integralność transferów danych.

6.  O ile prawo Unii, w tym art. 4 ust. 3, art. 5 ust. 8 i art. 6 niniejszego rozporządzenia, lub przepisy krajowe wdrażające prawo Unii nie stanowią inaczej, obowiązek udostępniania danych odbiorcy danych nie zobowiązuje do ujawnienia tajemnic przedsiębiorstwa w rozumieniu dyrektywy (UE) 2016/943.

Artykuł 9

Wynagrodzenie za udostępnienie danych

1.  Wszelkie wynagrodzenie uzgodnione między posiadaczem danych a odbiorcą danych za udostępnienie danych w relacjach między przedsiębiorstwami musi być niedyskryminacyjne i rozsądne. Posiadacz danych, odbiorca danych ani strona trzecia nie mogą bezpośrednio ani pośrednio pobierać od konsumentów lub osób, których dane dotyczą, opłaty, wynagrodzenia lub kosztów z tytułu udostępnienia danych lub zapewnienia dostępu do danych.

2.  W przypadku gdy odbiorcą danych jest organizacja badawcza nienastawiona na zysk lub MŚP zgodnie z definicją w art. 2 załącznika do zalecenia 2003/361/WE i pod warunkiem, że te przedsiębiorstwa nie mają przedsiębiorstw partnerskich ani przedsiębiorstw powiązanych zdefiniowanych w art. 3 załącznika do zalecenia 2003/361/WE i nie kwalifikują się jako MŚP, wszelkie uzgodnione wynagrodzenie nie może przekraczać kosztów, które są bezpośrednio związane z udostępnieniem danych odbiorcy danych i które można przypisać danemu wnioskowi. Art. 8 ust. 3 stosuje się odpowiednio. W przypadku MŚP posiadacz danych aktywnie informuje o obowiązku dostarczenia danych, najlepiej na podstawie modelu opartego na kosztach.

2a.   Komisja opracuje wytyczne w celu określenia kryteriów dla kategorii kosztów związanych z udostępnianiem danych, które stanowią podstawę przyznania wynagrodzenia zgodnie z ust. 1.

3.  Niniejszy artykuł nie stoi na przeszkodzie temu, by inne przepisy prawa Unii lub przepisy krajowe wdrażające prawo Unii wykluczały wynagrodzenie za udostępnienie danych lub przewidywały niższe wynagrodzenie.

4.  Posiadacz danych przekazuje odbiorcy danych informacje określające podstawę obliczenia wynagrodzenia w sposób wystarczająco szczegółowy, tak aby odbiorca danych mógł zweryfikować, czy spełnione są wymogi określone w ust. 1 oraz, w stosownych przypadkach, w ust. 2.

Artykuł 10

Rozstrzyganie sporów

1.  Użytkownicy, posiadacze danych i odbiorcy danych mają dostęp do organów rozstrzygania sporów, certyfikowanych zgodnie z ust. 2 niniejszego artykułu, na potrzeby rozstrzygania sporów dotyczących wypełniania przez posiadacza danych obowiązku udostępniania danych odbiorcy danych na wniosek użytkownika, ustalania sprawiedliwych, rozsądnych i niedyskryminujących warunków udostępniania danych oraz przejrzystego sposobu udostępniania danych zgodnie z art. 8, 9 i 13.

2.  Państwo członkowskie, w którym znajduje się siedziba organu rozstrzygania sporów, na wniosek tego organu dokonuje jego certyfikacji, jeżeli organ ten wykazał, że spełnia wszystkie następujące warunki:

a)  organ jest bezstronny i niezależny oraz będzie wydawać decyzje zgodnie z jasnym i sprawiedliwym regulaminem wewnętrznym;

b)  organ dysponuje niezbędną wiedzą ekspercką na temat ustalania sprawiedliwych, rozsądnych i niedyskryminujących warunków udostępniania danych oraz przejrzystego sposobu udostępniania danych, która to wiedza pozwala organowi na skuteczne ustalanie tych warunków;

c)  organ jest łatwo dostępny za pośrednictwem technologii łączności elektronicznej;

d)  organ ma możliwość wydawania decyzji w sposób szybki, skuteczny i oszczędny oraz w co najmniej jednym języku urzędowym państwa członkowskiego, w którym ma siedzibę.

Jeżeli do dnia [data rozpoczęcia stosowania rozporządzenia] r. w danym państwie członkowskim nie zostanie certyfikowany żaden organ rozstrzygania sporów, to państwo członkowskie ustanawia i certyfikuje organ rozstrzygania sporów, który spełnia warunki określone w lit. a)–d) niniejszego ustępu.

3.  Państwa członkowskie zgłaszają Komisji organy rozstrzygania sporów certyfikowane zgodnie z ust. 2. Komisja publikuje wykaz tych organów na specjalnej stronie internetowej i aktualizuje go.

4.  Organy rozstrzygania sporów informują zainteresowane strony o wysokości opłat lub o mechanizmach stosowanych do ustalenia wysokości opłat, zanim strony te wystąpią o wydanie decyzji.

5.  Organy rozstrzygania sporów odmawiają rozpatrzenia wniosku o rozstrzygnięcie sporu, który został już wniesiony do innego organu rozstrzygania sporów bądź do sądu lub trybunału państwa członkowskiego.

6.  Organy rozstrzygania sporów dają stronom możliwość wyrażenia, w rozsądnym terminie, swojego stanowiska w sprawach wniesionych przez te strony do tych organów. W tym kontekście organy rozstrzygania sporów przekazują tym stronom opinie drugiej strony oraz wszelkie oświadczenia ekspertów. Organy te zapewniają stronom możliwość ustosunkowania się do tych opinii i oświadczeń.

7.  Organy rozstrzygania sporów wydają decyzję w skierowanych do nich sprawach nie później niż w ciągu 90 dni od złożeniu wniosku o wydanie decyzji. Decyzje te sporządza się na piśmie lub na trwałym nośniku i opatruje uzasadnieniem.

7a.   Organy rozstrzygania sporów przekazują do wiadomości publicznej roczne sprawozdania z działalności. Każde roczne sprawozdanie zawiera w szczególności następujące informacje:

a)   liczbę przedłożonych sporów;

b)   zbiorcze podsumowanie wyników tych sporów;

c)   średni czas rozstrzygania sporów;

d)   najczęstsze powody prowadzące do sporów między stronami.

7b.   Aby ułatwić wymianę informacji i najlepszych praktyk, publiczny organ rozstrzygania sporów może zdecydować o dodaniu do sprawozdania zaleceń dotyczących metod unikania lub rozwiązywania takich problemów.

8.  Decyzja organu rozstrzygającego spory jest wiążąca dla stron tylko wtedy, gdy strony wyraźnie zgodziły się na jej wiążący charakter przed rozpoczęciem postępowania w sprawie rozstrzygnięcia sporu.

9.  Niniejszy artykuł nie ma wpływu na prawa stron do dochodzenia skutecznego środka prawnego przed sądem lub trybunałem państwa członkowskiego.

Artykuł 11

Techniczne środki ochrony i przepisy dotyczące nieuprawnionego wykorzystywania lub ujawniania danych

1.  Posiadacz danych może stosować odpowiednie techniczne środki ochrony, w tym inteligentne umowy i szyfrowanie, aby zapobiec nieuprawnionemu ujawnieniu danych i dostępowi do danych, w tym metadanych, i zapewnić zgodność z art. 4, 5, 6, 8, 9 i 10, a także z uzgodnionymi postanowieniami umownymi dotyczącymi udostępniania danych. Takie techniczne środki ochrony nie mogą nierówno traktować odbiorców danych ani ograniczać prawa użytkownika do skutecznego uzyskania kopii danych, odzyskania bądź wykorzystania danych, dostępu do danych lub dostarczania danych osobom trzecim na podstawie art. 5 ani jakiegokolwiek prawa osoby trzeciej wynikającego z prawa Unii lub przepisów krajowych wdrażających prawo Unii, o których mowa w art. 8 ust. 1. W przypadku gdy użytkownik lub posiadacz danych przedstawi osobie trzeciej konkretne istotne dowody na bezprawne wykorzystanie lub nieuprawnione ujawnienie przez odbiorcę danych, na żądanie użytkownika lub posiadacza danych odbiorca danych przekazuje informacje o tym, w jaki sposób dane zostały wykorzystane lub komu zostały udostępnione.

2.  W przypadku gdy odbiorca danych, który w celu uzyskania danych przekazał posiadaczowi danych ▌nieprawdziwe informacje, zastosował środki wprowadzające w błąd lub środki przymusu lub nadużył oczywistych luk w infrastrukturze technicznej posiadacza danych mającej chronić dane, wykorzystał udostępnione dane w niedozwolonych celach, w tym do stworzenia konkurencyjnego produktu w rozumieniu art. 6 ust. 2 lit. e), lub bezprawnie ujawnił ▌ dane innej osobie ▌, odpowiada on za szkody wyrządzone stronie, która ucierpiała na niewłaściwym wykorzystaniu lub ujawnieniu tych danych, i – na żądanie posiadacza danych lub posiadacza tajemnicy przedsiębiorstwa, jeżeli nie są one tą samą osobą prawną – musi bez zbędnej zwłoki:

a)  wykasować udostępnione dane ▌oraz wszelkie ich kopie;

b)  zaprzestać produkcji, oferowania, wprowadzania do obrotu lub wykorzystywania towarów, pochodnych danych lub usług wytworzonych na podstawie wiedzy uzyskanej dzięki takim danym lub przywozu, wywozu lub przechowywania do tych celów towarów naruszających prawo oraz zniszczyć wszelkie towary naruszające prawo.

ba)   poinformować użytkownika o nieuprawnionym wykorzystaniu lub ujawnieniu danych oraz o środkach zastosowanych, by położyć kres nieuprawnionemu wykorzystywaniu lub ujawnianiu danych;

bb)   powiadomić posiadacza danych o ujawnieniu takich danych.

2a.   Jeżeli odbiorca danych naruszy art. 6 ust. 2 lit. a) i b), użytkownikowi przysługują te same prerogatywy co posiadaczowi danych, a odbiorca danych ma takie same obowiązki, jak określono w ust. 2 niniejszego artykułu.

▌

Artykuł 12

Zakres obowiązków posiadaczy danych prawnie zobowiązanych do udostępniania danych

1.  Niniejszy rozdział ma zastosowanie w przypadku, gdy posiadacz danych jest zobowiązany na mocy art. 5 lub prawa Unii, lub przepisów krajowych wdrażających prawo Unii, do udostępniania danych odbiorcy danych.

2.  Wszelkie postanowienia umowne zawarte w umowie o udostępnianiu danych, które ze szkodą dla jednej ze stron lub, w stosownych przypadkach, ze szkodą dla użytkownika wyłączają stosowanie niniejszego rozdziału, stanowią odstępstwo od niego lub zmieniają jego skutki, są nieważne.

2a.   Wszelkie postanowienia umowne zawarte w umowie o udostępnianiu danych między posiadaczami danych a odbiorcami danych, podważające – ze szkodą dla osoby, której dane dotyczą – stosowanie jej praw do ochrony prywatności i danych osobowych, stanowiące odstępstwo od niego lub zmieniające jego skutki, są nieważne.

3.  Niniejszy rozdział ma zastosowanie wyłącznie do obowiązków udostępniania danych na podstawie przepisów prawa Unii lub przepisów krajowych wdrażających prawo Unii, które wchodzą w życie po dniu [data rozpoczęcia stosowania rozporządzenia] r.

ROZDZIAŁ IV

NIEUCZCIWE POSTANOWIENIA W UMOWACH MIĘDZY PRZEDSIĘBIORSTWAMI DOTYCZĄCE DOSTĘPU DO DANYCH I KORZYSTANIA Z NICH

Artykuł 13

Nieuczciwe postanowienia umowne jednostronnie nałożone na przedsiębiorstwo ▌

1.  Postanowienie umowne dotyczące dostępu do danych i korzystania z nich lub odpowiedzialności i środków ochrony prawnej w zakresie naruszenia lub wygaśnięcia zobowiązań dotyczących danych, które przedsiębiorstwo jednostronnie nałożyło na inne przedsiębiorstwo ▌, nie jest wiążące dla tego innego przedsiębiorstwa, odbiorcy danych lub użytkownika danych, jeżeli postanowienie to jest nieuczciwe.

1a.   Postanowienia umownego nie uznaje się za nieuczciwe, jeżeli wynika ono z mającego zastosowanie prawa Unii.

2.  Postanowienie umowne jest nieuczciwe, jeżeli cechuje się tym, że obiektywnie ogranicza zdolność strony, na którą jednostronnie nałożono to postanowienie, do ochrony jej uzasadnionych interesów handlowych w odniesieniu do przedmiotowych danych lub jego stosowanie rażąco odbiega od dobrej praktyki handlowej w zakresie dostępu do danych i korzystania z nich, co jest sprzeczne z zasadą dobrej wiary i uczciwego obrotu, lub też powoduje znaczny brak równowagi między prawami i obowiązkami stron umowy.

3.  Postanowienie umowne jest nieuczciwe do celów niniejszego artykułu, jeżeli jego celem lub skutkiem jest:

a)  wyłączenie lub ograniczenie odpowiedzialności strony, która jednostronnie nałożyła to postanowienie, za czyny umyślne lub rażące niedbalstwo;

b)  wyłączenie środków ochrony prawnej dostępnych stronie, na którą jednostronnie nałożono to postanowienie umowne, w przypadku niewykonania zobowiązań umownych lub wyłączenie odpowiedzialności strony, która jednostronnie nałożyła to postanowienie umowne, w przypadku naruszenia tych zobowiązań;

c)  przyznanie stronie, która jednostronnie nałożyła to postanowienie umowne, wyłącznego prawa ustalania, czy dostarczone dane są zgodne z umową, lub wyłącznego prawa do interpretowania postanowień umowy.

4.  Postanowienie umowne uznaje się za nieuczciwe do celów niniejszego artykułu, jeżeli jego celem lub skutkiem jest:

a)  niewłaściwe ograniczenie środków ochrony prawnej w przypadku niewykonania zobowiązań umownych lub niewłaściwe ograniczenie odpowiedzialności w przypadku naruszenia tych zobowiązań;

b)  umożliwienie stronie, która jednostronnie nałożyła to postanowienie, dostępu do danych drugiej umawiającej się strony i korzystania z nich w sposób znacząco szkodliwy dla uzasadnionych interesów drugiej umawiającej się strony, w tym gdy takie dane zawierają szczególnie chronione dane handlowe lub są chronione tajemnicą przedsiębiorstwa lub prawem własności intelektualnej, bez wcześniejszej zgody właściwych stron;

c)  uniemożliwienie stronie, na którą jednostronnie nałożono to postanowienie, korzystania z danych przekazanych lub wygenerowanych przez tę stronę w okresie obowiązywania umowy lub ograniczenie korzystania z takich danych w takim stopniu, że strona ta nie jest uprawniona do korzystania z takich danych, zbierania ich, uzyskiwania do nich dostępu, kontrolowania ich lub wykorzystywania ich wartości w sposób proporcjonalny;

ca)   narzucenie jednostronnego wyboru właściwej jurysdykcji lub zapłaty kosztów związanych z procedurą;

cb)   uniemożliwienie stronie, na którą jednostronnie nałożono to postanowienie, rozwiązania umowy w rozsądnym terminie;

d)  uniemożliwienie stronie, na którą jednostronnie nałożono to postanowienie, uzyskania kopii danych przekazanych lub wygenerowanych przez tę stronę w okresie obowiązywania umowy lub w rozsądnym okresie po jej rozwiązaniu;

e)  umożliwienie stronie, która jednostronnie nałożyła to postanowienie, istotnej zmiany ustalonej z góry ceny płatnej na podstawie umowy lub jakiegokolwiek innego istotnego warunku dotyczącego udostępnianych danych, bez prawa drugiej strony do rozwiązania umowy, lub umożliwienie stronie, która jednostronnie nałożyła to postanowienie, rozwiązania umowy ze zbyt krótkim terminem wypowiedzenia, biorąc pod uwagę racjonalne możliwości drugiej umawiającej się strony w zakresie zmiany usługi na alternatywną i porównywalną usługę oraz szkodę finansową spowodowaną takim rozwiązaniem, chyba że istnieją ku temu poważne podstawy.

5.  Postanowienie umowne uważa się za nałożone jednostronnie w rozumieniu niniejszego artykułu, jeżeli zaproponowała je jedna umawiająca się strona, a druga umawiająca się strona nie była w stanie wpłynąć na jego treść pomimo prób negocjacji tej treści. Ciężar udowodnienia, że postanowienie umowne nie zostało nałożone jednostronnie, spoczywa na umawiającej się stronie, która zaproponowała to postanowienie.

6.  W przypadku gdy nieuczciwe postanowienie umowne można oddzielić od pozostałych postanowień umowy, te pozostałe postanowienia pozostają wiążące.

6a.   Strona, która zaproponowała sporne postanowienie, nie może twierdzić, że jest to postanowienie nieuczciwe.

7.  Niniejszy artykuł nie ma zastosowania do postanowień umownych określających główny przedmiot umowy i nie ma wpływu na zdolność stron do negocjacji ceny do zapłaty.

8.  Strony umowy objętej ust. 1 nie mogą wyłączyć stosowania niniejszego artykułu, odstąpić od niego ani zmienić jego skutków.

8a.   Niniejszy artykuł stosuje się do wszystkich nowych umów zawartych po ... [data wejścia w życie niniejszego rozporządzenia]. Przedsiębiorstwom daje się trzy lata po tej dacie na dokonanie przeglądu istniejących zobowiązań umownych, które podlegają niniejszemu rozporządzeniu.

8b.   Z uwagi na szybkie tempo pojawiania się innowacji na rynkach Komisja będzie poddawać regularnemu przeglądowi wykaz nieuczciwych postanowień umownych, o których mowa w art. 13, i w razie potrzeby dostosowywać go do nowych praktyk biznesowych.

ROZDZIAŁ V

UDOSTĘPNIANIE DANYCH ORGANOM SEKTORA PUBLICZNEGO ORAZ INSTYTUCJOM, AGENCJOM LUB ORGANOM UNII W PRZYPADKU WYJĄTKOWEJ POTRZEBY

Artykuł 14

Obowiązek udostępniania danych w przypadku wyjątkowej potrzeby

1.  Na specjalny wniosek, który jest należycie uzasadniony i dotyczy określonego czasu i zakresu, posiadacz danych będący osobą prawną udostępnia dane nieosobowe dostępne w momencie złożenia wniosku, w tym metadane, organowi sektora publicznego lub instytucji, agencji lub organowi Unii wykazującym wyjątkową potrzebę skorzystania z żądanych danych.

2.  Niniejszy rozdział nie ma zastosowania do małych przedsiębiorstw i mikroprzedsiębiorstw zdefiniowanych w art. 2 załącznika do zalecenia 2003/361/WE.

2a.   Niniejszy rozdział nie wyklucza dobrowolnych uzgodnień między przedsiębiorstwami a organami sektora publicznego i instytucjami, agencjami lub organami Unii w zakresie wymiany danych do celów świadczenia usług publicznych, w tym w przypadku wyjątkowej potrzeby, jeżeli przewidują to ich umowy.

Artykuł 15

Wyjątkowa potrzeba skorzystania z danych

Wyjątkowa potrzeba skorzystania z danych nieosobowych w rozumieniu niniejszego rozdziału jest ograniczona w czasie i zakresie i uznaje się, że istnieje ▌w następujących okolicznościach:

a)  gdy żądane dane są niezbędne do zareagowania na niebezpieczeństwo publiczne;

b)  w sytuacjach, które nie są sytuacjami kryzysowymi, gdy organ sektora publicznego lub instytucja, agencja lub organ Unii działają na podstawie prawa Unii lub prawa krajowego i zidentyfikowały określone dane, które są im niedostępne, a które są absolutnie niezbędne do realizacji konkretnego zadania leżącego w interesie publicznym i wyraźnie wskazanego w prawie, takiego jak prewencja lub przywracanie stanu wyjściowego po wystąpieniu niebezpieczeństwa publicznego, i których organ sektora publicznego lub instytucja, agencja lub organ Unii nie mogły uzyskać w żaden z następujących sposobów: dobrowolne porozumienie; zakup danych na rynku lub poleganie na istniejących obowiązkach udostępnienia danych.

▌

Artykuł 15a

Pojedynczy punkt do rozpatrywania wniosków organów sektora publicznego

1.   Koordynator danych wyznaczony zgodnie z art. 31 jest odpowiedzialny za koordynację wniosków składanych na podstawie art. 14 ust. 1 przez organy sektorowe danego państwa członkowskiego w celu zadbania o to, aby wnioski te spełniały wymóg określony w niniejszym rozdziale, i przekazuje je posiadaczowi danych. Dba on o to, by różne organy sektora publicznego na jego terytorium nie kierowały wielu wniosków do tego samego posiadacza danych.

2.   Państwa członkowskie regularnie informują Komisję o wnioskach składanych na podstawie art. 14 ust. 1.

3.   W przypadku gdy organy sektora publicznego lub instytucje, agencje lub organy Unii wymagają danych od tego samego posiadacza danych w więcej niż jednym państwie członkowskim ze względu na wyjątkową potrzebę zgodnie z art. 14 ust. 1, właściwe organy państw członkowskich współpracują zgodnie z art. 22 w celu skoordynowania ich wniosków, jeżeli jest to konieczne do zminimalizowania obciążenia administracyjnego spoczywającego na posiadaczach danych.

4.   Komisja opracuje wzór wniosku na podstawie art. 17.

Artykuł 16

Związek z innymi obowiązkami udostępniania danych organom sektora publicznego oraz instytucjom, agencjom i organom Unii

1.  Niniejszy rozdział nie ma wpływu na obowiązki określone w prawie Unii lub prawie krajowym do celów sprawozdawczości, stosowania się do wniosków o udzielenie informacji lub wykazywania lub weryfikowania zgodności z zobowiązaniami prawnymi.

2.  ▌Niniejszy rozdział nie ma zastosowania do organów sektora publicznego ani instytucji, agencji i organów Unii, które prowadzą działania w zakresie zapobiegania przestępczości, prowadzenia postępowań przygotowawczych, wykrywania lub ścigania czynów zabronionych lub przestępstw administracyjnych lub wykonywania kar, ani do administracji celnej lub podatkowej. Niniejszy rozdział nie ma wpływu na mające zastosowanie prawo unijne i krajowe dotyczące zapobiegania przestępczości, prowadzenia postępowań przygotowawczych, wykrywania lub ścigania czynów zabronionych lub przestępstw administracyjnych lub wykonywania sankcji karnych lub kar administracyjnych ani administracji celnej lub podatkowej.

2a.   Przedsiębiorstwa objęte zakresem niniejszego rozdziału informują swoich użytkowników o możliwości udostępniania danych w przypadku wyjątkowych okoliczności.

Artykuł 17

Wnioski o udostępnienie danych

1.  We wniosku o udostępnienie danych na podstawie art. 14 ust. 1 organ sektora publicznego lub instytucja, agencja lub organ Unii musi:

a)  wystąpić z wnioskiem o dane wchodzące w zakres ich kompetencji i określić, o jakie zbiory danych chodzi;

b)  wykazać wyjątkową potrzebę, z powodu której wnioskuje się o udostępnienie danych, oraz zgodność z warunkami, o których mowa w art. 15;

c)  wyjaśnić cel wniosku, planowane wykorzystanie żądanych danych oraz czas trwania tego wykorzystywania;

ca)   w miarę możliwości określić, kiedy można się spodziewać, że dane zostaną usunięte przez wszystkie strony, które mają do nich dostęp;

cb)   uzasadnić wybór posiadacza danych, do którego skierowany jest wniosek;

cc)   wymienić inne organy sektora publicznego, instytucje, agencje lub organy Unii oraz osoby trzecie, którym żądane dane mają zostać udostępnione;

cd)   ujawnić w stosownych przypadkach tożsamość osoby trzeciej, o której mowa w ust. 4 niniejszego artykułu i w art. 21 niniejszego rozporządzenia;

ce)   zastosować wszystkie odpowiednie środki bezpieczeństwa ICT związane z przekazywaniem i przechowywaniem danych;

d)  podać podstawę prawną wystąpienia z wnioskiem o udostępnienie danych;

da)   określić granice geograficzne mające zastosowanie do wniosku o udostępnienie danych;

e)  określić termin, w którym dane mają zostać udostępnione i w którym posiadacz danych może zwrócić się do organu sektora publicznego lub do instytucji, agencji lub organu Unii o zmianę lub wycofanie wniosku;

ea)   złożyć oświadczenie o zgodnym z prawem i bezpiecznym przetwarzaniu danych, których dotyczy wniosek, w tym o zachowaniu poufności tajemnic przedsiębiorstwa;

eb)   zadbać o to, aby udostępnienie danych nie stawiało posiadacza danych w sytuacji, która naruszałaby prawo Unii lub prawo krajowe, ani nie nakładało na posiadacza danych odpowiedzialności za jakiekolwiek naruszenie lub szkody wynikające z dostępu do danych, o które wystąpił organ sektora publicznego, instytucja, agencja lub organ Unii.

2.  Wniosek o udostępnienie danych złożony na podstawie ust. 1 niniejszego artykułu musi:

a)  być złożony na piśmie i sformułowany jasnym, zwięzłym i prostym językiem zrozumiałym dla posiadacza danych;

aa)   zostać przedłożony za pośrednictwem właściwego organu;

ab)   zawierać szczegóły dotyczące rodzaju danych, których dotyczy wniosek, i odnosić się do danych, które posiadacz danych przechowuje w momencie składania wniosku;

b)  być uzasadniony i proporcjonalny do wyjątkowej potrzeby pod względem szczegółowości i ilości żądanych danych oraz częstotliwości dostępu do żądanych danych;

c)  respektować prawnie uzasadnione cele posiadacza danych, biorąc pod uwagę ochronę tajemnic przedsiębiorstwa oraz koszty i działania wymagane do udostępnienia danych; w stosownych przypadkach określać środki, które należy podjąć zgodnie z art. 19 ust. 2, by zachować poufność tajemnic przedsiębiorstwa, w tym w stosownych przypadkach przez zastosowanie modelowych postanowień umownych, standardów technicznych lub kodeksów postępowania;

d)  dotyczyć tylko danych nieosobowych;

e)  zawierać informacje dla posiadacza danych o karach nakładanych na podstawie art. 33 przez koordynatora danych, o którym mowa w art. 31, w przypadku niezastosowania się do wniosku;

f)  zostać przekazany koordynatorowi danych, o którym mowa w art. 31, który podaje wniosek do wiadomości publicznej w internecie bez zbędnej zwłoki; koordynator danych może poinformować organ sektora publicznego lub instytucję, agencję lub organ Unii, jeżeli posiadacz danych przekazał już żądane dane w odpowiedzi na wniosek złożony wcześniej w tym samym celu przez inny organ sektora publicznego lub instytucję, agencję lub organ Unii.

3.  Organ sektora publicznego ani instytucja, agencja lub organ Unii nie mogą danych uzyskanych na podstawie niniejszego rozdziału udostępniać do ponownego wykorzystania w rozumieniu dyrektywy (UE) 2019/1024 oraz rozporządzenia (UE) 2022/868. Dyrektywa (UE) 2019/1024 i rozporządzenie (UE) 2022/868 nie mają zastosowania do uzyskanych na podstawie niniejszego rozdziału danych będących w posiadaniu organów sektora publicznego.

4.  Ust. 3 nie uniemożliwia organowi sektora publicznego ani instytucji, agencji lub organowi Unii wymiany danych uzyskanych na podstawie niniejszego rozdziału z innym organem sektora publicznego, instytucją, agencją lub organem Unii, wymienionych we wniosku zgodnie z ust. 1 lit. cc), w celu realizacji zadań określonych w art. 15, ani udostępnienia danych osobie trzeciej, w przypadku gdy organ sektora publicznego lub instytucja, agencja lub organ Unii zleciły tej osobie trzeciej – w drodze publicznie dostępnej umowy – kontrole techniczne lub inne funkcje. Zobowiązuje on umownie osobę trzecią do niewykorzystywania danych do innych celów oraz do nieudostępniania ich innym osobom trzecim. W przypadku gdy organ sektora publicznego lub instytucja, agencja lub organ Unii przekazują lub udostępniają dane na podstawie niniejszego ustępu, bez zbędnej zwłoki powiadamiają o tym posiadacza danych, od którego otrzymały dane. W ciągu pięciu dni roboczych od tego powiadomienia posiadacz danych ma prawo wyrazić uzasadniony sprzeciw wobec przekazania lub udostępnienia danych. W przypadku odrzucenia uzasadnionego sprzeciwu przez organ sektora publicznego bądź instytucję, agencję lub organ Unii posiadacz danych może skierować sprawę do koordynatora danych, o którym mowa w art. 31. Organy sektora publicznego, instytucje, agencje lub organy Unii oraz osoby trzecie otrzymujące dane muszą wypełniać obowiązki określone w art. 19 ▌.

Dane uzyskane zgodnie z niniejszym rozdziałem wykorzystuje się wyłącznie do celów określonych we wniosku. Organy sektora publicznego, instytucje, agencje lub organy Unii zobowiązują umownie osoby trzecie, którym zgodziły się udostępnić dane zgodnie z ust. 4, do niewykorzystywania danych do żadnych innych celów i do nieudostępniania ich innym osobom.

Artykuł 18

Stosowanie się do wniosków o udostępnienie danych

1.  Posiadacz danych otrzymujący wniosek o dostęp do danych na podstawie niniejszego rozdziału bez zbędnej zwłoki udostępnia dane organowi sektora publicznego lub instytucji, agencji lub organowi Unii, które wystąpiły z wnioskiem, uwzględniając niezbędny czas oraz niezbędne środki techniczne, organizacyjne i prawne.

2.  Bez uszczerbku dla określonych w przepisach sektorowych szczególnych potrzeb w zakresie dostępności danych posiadacz danych może odmówić zastosowania się do wniosku lub wystąpić o jego zmianę w ciągu pięciu dni roboczych od otrzymania wniosku o udostępnienie danych niezbędnych do zareagowania na niebezpieczeństwo publiczne oraz w ciągu 30 dni roboczych w innych przypadkach występowania wyjątkowej potrzeby, powołując się na jeden z następujących powodów:

a)  dane są niedostępne dla posiadacza danych w momencie składania wniosku;

aa)   stosowane środki bezpieczeństwa dotyczące przekazywania, przechowywania i zachowania poufności są niewystarczające;

ab)   podobny wniosek w tym samym celu złożył wcześniej inny organ sektora publicznego albo instytucja, agencja lub organ Unii, a posiadacza danych nie powiadomiono o usunięciu danych zgodnie z art. 19 ust. 1 lit. c);

b)  wniosek nie spełnia warunków określonych w art. 17 ust. 1 i 2.

▌

4.  Jeżeli posiadacz danych postanowi odmówić zastosowania się do wniosku lub wystąpić o jego zmianę zgodnie z ust. 3, musi wskazać tożsamość organu sektora publicznego lub instytucji, agencji lub organu Unii, które wcześniej złożyły wniosek w tym samym celu.

5.  W przypadku gdy zastosowanie się do wniosku o udostępnienie danych organowi sektora publicznego lub instytucji, agencji lub organowi Unii wymaga ujawnienia danych osobowych, posiadacz danych ▌ pseudonimizuje dane osobowe, które mają zostać udostępnione.

6.  W przypadku gdy organ sektora publicznego lub instytucja, agencja lub organ Unii chce zakwestionować odmowę dostarczenia żądanych danych przez posiadacza danych lub jego wystąpienie o zmianę wniosku lub jeżeli posiadacz danych chce zakwestionować wniosek, sprawę kieruje się do właściwego koordynatora danych, o którym mowa w art. 31, nie naruszając prawa do wniesienia sprawy do sądu cywilnego lub administracyjnego, zgodnie z prawem unijnym lub krajowym.

Artykuł 19

Obowiązki organów sektora publicznego oraz instytucji, agencji i organów Unii

1.  Organ sektora publicznego lub instytucja, agencja lub organ Unii, które otrzymały dane na podstawie wniosku złożonego na podstawie art. 14, i organizacje statystyczne lub badawcze otrzymujące dane na podstawie wniosku złożonego zgodnie z art. 21 ust. 1:

▌

b)  muszą wdrożyć – o ile konieczne jest przetwarzanie danych osobowych – środki techniczne i organizacyjne chroniące prawa i wolności osób, których dane dotyczą, oraz zagwarantować wysoki poziom ochrony i zapobiegać nieuprawnionemu ujawnieniu danych;

ba)   muszą wdrożyć niezbędne środki techniczne i organizacyjne w celu zarządzania cyberzagrożeniem, które mogłoby mieć wpływ na poufność, integralność lub dostępność żądanych danych;

bb)   muszą powiadomić posiadacza danych, od którego otrzymali dane, o każdym cyberincydencie mającym wpływ na poufność, integralność lub dostępność otrzymanych danych jak najszybciej, ale nie później niż 72 godziny po ustaleniu, że incydent miał miejsce, bez uszczerbku dla obowiązków sprawozdawczych wynikających z rozporządzenia (UE) XXX/XXXX (EUIBAL) i dyrektywy (UE) 2022/2555. Podmioty te ponoszą odpowiedzialność za szkody spowodowane naruszeniem cyberbezpieczeństwa, jeżeli nie wprowadzą uprzednio w życie środków zgodnie z ust. 1 lit. ba).

c)  muszą usunąć dane, gdy tylko przestaną one być niezbędne do określonego celu, i bez zbędnej zwłoki poinformować posiadacza danych o ich usunięciu.

1a.   Organ sektora publicznego, instytucja, agencja lub organ Unii bądź osoba trzecia otrzymujące dane zgodnie z przepisami niniejszego rozdziału nie mogą:

a)   wykorzystywać danych do opracowania produktu lub usługi bądź do udoskonalenia istniejącego produktu lub usługi, które konkurują z produktem lub usługą, z których pochodzą te dane;

b)   pozyskiwać informacji na temat sytuacji ekonomicznej, aktywów oraz metod produkcji lub działalności posiadacza danych, ani udostępniać danych w tym celu innej osobie trzeciej; lub

c)   udostępniać danych innej osobie trzeciej w jakimkolwiek z tych celów.

2.  Ujawnienie tajemnicy przedsiębiorstwa ▌organowi sektora publicznego lub instytucji, agencji lub organowi Unii jest wymagane wyłącznie w zakresie, w jakim jest to absolutnie niezbędne do osiągnięcia celu wniosku złożonego na podstawie art. 15. W takim przypadku posiadacz danych wskazuje dane chronione jako tajemnice przedsiębiorstwa. Organ sektora publicznego lub instytucja, agencja lub organ Unii stosują z wyprzedzeniem wszelkie odpowiednie środki techniczne i organizacyjne uzgodnione z posiadaczem danych lub posiadaczem tajemnicy przedsiębiorstwa, jeśli nie jest to jednocześnie ta sama osoba prawna, niezbędne, aby zachować poufność tych tajemnic przedsiębiorstwa, w tym w stosownych przypadkach przez zastosowanie modelowych postanowień umownych, standardów technicznych i kodeksów postępowania.

2a.   Jeżeli organ sektora publicznego lub instytucja, agencja lub organ Unii przekazują lub udostępniają dane osobom trzecim w celu wykonania zadań zleconych im w wyniku eksternalizacji kontroli technicznych lub innych funkcji zgodnie z art. 17 ust. 4, tajemnice przedsiębiorstwa wskazane przez posiadacza danych ujawnia się wyłącznie w zakresie, w jakim są absolutnie niezbędne osobie trzeciej do wykonania zleconych zadań, i pod warunkiem zastosowania z wyprzedzeniem wszystkich szczególnych niezbędnych środków uzgodnionych między posiadaczem danych a tą osobą trzecią, w tym środków technicznych i organizacyjnych służących zachowaniu poufności tych tajemnic przedsiębiorstwa, co obejmuje w stosownych przypadkach zastosowanie modelowych postanowień umownych, standardów technicznych i kodeksów postępowania.

2b.   Jeżeli organ sektora publicznego lub instytucja, agencja bądź organ Unii, które złożyły wniosek o udostępnienie danych, lub osoba trzecia, której udostępniono dane zgodnie z art. 17 ust. 4, nie stosują tych środków lub naruszają poufność tajemnic przedsiębiorstwa, posiadacz danych może zawiesić udostępnianie danych wskazanych jako tajemnice przedsiębiorstwa. W takich przypadkach posiadacz danych niezwłocznie powiadamia koordynatora danych państwa członkowskiego, w którym ma siedzibę, zgodnie z art. 31, że zawiesił udostępnianie danych, i wskazuje, których środków nie zastosowano lub które tajemnice przedsiębiorstwa naruszono. Jeżeli organ sektora publicznego lub instytucja, agencja bądź organ Unii lub osoba trzecia chcą zaskarżyć decyzję posiadacza danych o zawieszeniu udostępniania danych, koordynator danych decyduje w rozsądnym terminie, czy dane mają być ponownie udostępniane, a jeżeli tak, to na jakich warunkach.

2c.   Organ sektora publicznego lub instytucja, agencja bądź organ Unii odpowiadają za bezpieczeństwo danych, które otrzymują.

2d.   Organ sektora publicznego lub instytucja, agencja bądź organ Unii powiadamiają jak najszybciej posiadacza danych w przypadku naruszenia bezpieczeństwa, ale nie później niż w ciągu 48 godzin.

Artykuł 20

Wynagrodzenie w przypadkach wyjątkowej potrzeby

1.  O ile w prawie unijnym lub krajowym nie określono inaczej, dane udostępniane w celu zareagowania na niebezpieczeństwo publiczne na podstawie art. 15 lit. a) są udostępniane nieodpłatnie. Organ sektora publicznego lub instytucja, agencja bądź organ Unii, które otrzymały dane, zapewniają publiczne uznanie posiadaczowi danych, jeżeli posiadacz danych zwrócił się do nich o to.

2.  ▌Posiadaczowi danych należy się rozsądne wynagrodzenie za udostępnienie danych zgodnie z wnioskiem złożonym na podstawie art. 15 lit. b), a wynagrodzenie takie pokrywa co najmniej koszty techniczne i organizacyjne poniesione w celu zastosowania się do wniosku, w tym, w stosownych przypadkach, koszty anonimizacji i dostosowania technicznego, powiększone o rozsądną marżę. Na żądanie organu sektora publicznego lub instytucji, agencji lub organu Unii, które wystąpiły z wnioskiem o udostępnienie danych, posiadacz danych dostarcza informacji o podstawie obliczenia kosztów i rozsądnej marży.

2a.   W przypadku gdy organ sektora publicznego lub instytucja, agencja bądź organ Unii chcą zakwestionować poziom wynagrodzenia zażądany przez posiadacza danych, sprawę należy skierować do koordynatora danych, o którym mowa w art. 31, państwa członkowskiego, w którym posiadacz danych ma siedzibę.

Artykuł 21

Wkład organizacji badawczych lub urzędów statystycznych w kontekście wyjątkowych potrzeb

1.  Organ sektora publicznego lub instytucja, agencja lub organ Unii są uprawnione do udostępniania danych otrzymanych na podstawie niniejszego rozdziału osobom fizycznym lub organizacjom na potrzeby prowadzenia badań naukowych lub analiz niezbędnych do osiągnięcia celu, w którym wystąpiono o dane, lub krajowym urzędom statystycznym, członkom Europejskiego Systemu Banków Centralnych i Eurostatowi do celów tworzenia statystyki publicznej.

2.  Osoby fizyczne lub organizacje otrzymujące dane na podstawie ust. 1 muszą prowadzić działalność wyłącznie o charakterze niekomercyjnym lub w kontekście misji realizowania interesu publicznego uznanej w prawie Unii lub prawie państwa członkowskiego. Nie zaliczają się do nich organizacje znajdujące się pod znaczącym wpływem przedsiębiorstw komercyjnych lub takie, które z uwagi na ten wpływ mogłyby doprowadzić do udzielenia przedsiębiorstwom komercyjnym preferencyjnego dostępu do wyników badań.

3.  Osoby fizyczne lub organizacje otrzymujące dane na podstawie ust. 1 muszą przestrzegać przepisów art. 17 ust. 3 i art. 19.

4.  W przypadku gdy organ sektora publicznego bądź instytucja, agencja lub organ Unii zamierzają przekazać lub udostępnić dane na podstawie ust. 1, powiadamiają o tym posiadacza danych, od którego otrzymano dane. To powiadomienie musi zawierać dane identyfikacyjne i kontaktowe osób fizycznych lub organizacji otrzymujących dane, cel przekazania lub udostępnienia danych oraz okres, przez jaki dane te będą wykorzystywane przez podmiot otrzymujący dane. W ciągu pięciu dni roboczych od otrzymania powiadomienia, o którym mowa w akapicie pierwszym, posiadacz danych ma prawo wyrazić uzasadniony sprzeciw wobec przekazania lub udostępnienia danych. W razie odrzucenia sprzeciwu przez organ sektora publicznego bądź instytucję, agencję lub organ Unii posiadacz danych może skierować uzasadniony sprzeciw do koordynatora danych, o którym mowa w art. 31.

Artykuł 22

Wzajemna pomoc i współpraca transgraniczna

1.  Organy sektora publicznego oraz instytucje, agencje i organy Unii współpracują ze sobą i udzielają sobie wzajemnie pomocy w celu spójnego wykonywania przepisów niniejszego rozdziału.

2.  Żadne dane wymienione w kontekście pomocy, o którą wystąpiono i której udzielono na podstawie ust. 1, nie mogą być wykorzystywane w sposób niezgodny z celem, w którym o nie wystąpiono.

3.  W przypadku gdy organ sektora publicznego zamierza wystąpić z wnioskiem o udostępnienie danych do posiadacza danych mającego siedzibę w innym państwie członkowskim, najpierw powiadamia o tym zamiarze koordynatora danych tego państwa członkowskiego, o którym to koordynatorze mowa w art. 31. Wymóg ten ma również zastosowanie do wniosków składanych przez instytucje, agencje i organy Unii. Właściwy organ państwa członkowskiego, w którym posiadacz danych ma siedzibę, ocenia wniosek.

4.  Po otrzymaniu powiadomienia zgodnie z ust. 3 koordynator danych informuje organ sektora publicznego, który wystąpił z wnioskiem, o ewentualnej potrzebie współpracy z organami sektora publicznego państwa członkowskiego, w którym posiadacz danych ma siedzibę, w celu zmniejszenia obciążenia administracyjnego posiadacza danych związanego z zastosowaniem się do wniosku. Organ sektora publicznego, który wystąpił z wnioskiem, uwzględnia opinię koordynatora danych.

ROZDZIAŁ VI

PRZEJŚCIE NA INNE USŁUGI PRZETWARZANIA DANYCH

Artykuł 22a

Definicje

Do celów niniejszego rozdziału stosuje się następujące definicje:

1.   „usługa przetwarzania danych” oznacza świadczoną na rzecz klienta usługę cyfrową umożliwiającą wszechobecny dostęp na żądanie do wspólnego zbioru konfigurowalnych, skalowalnych i elastycznych zasobów obliczeniowych o charakterze scentralizowanym, rozproszonym lub wysoce rozproszonym, które mogą być szybko zrealizowane i udostępnione przy minimalnym wysiłku pod względem zarządzania lub interakcji z dostawcą usług;

2.   „infrastruktura lokalna” oznacza infrastrukturę ICT i zasoby obliczeniowe będące przedmiotem najmu przez klienta lub jego własnością, znajdujące się w jego własnym centrum danych i obsługiwane przez tego klienta lub osobę trzecią;

3.   „równoważna usługa” oznacza zestaw usług przetwarzania danych, które mają ten sam główny cel i opierają się na tym samym modelu usługi przetwarzania danych;

4.   „możliwość przenoszenia danych z usług przetwarzania danych” oznacza możliwość przeniesienia usługi w chmurze i dostosowania objętych nią danych eksportowalnych między usługami przetwarzania danych klienta, w tym w różnych modelach rozmieszczenia;

5.   „zmiana dostawcy” oznacza proces, w ramach którego klient korzystający z usługi przetwarzania danych przechodzi od korzystania z jednej usługi przetwarzania danych do korzystania z drugiej równoważnej usługi lub innej usługi oferowanej przez innego dostawcę usług przetwarzania danych (w tym poprzez pobranie, przetworzenie i przekazanie danych), w czym uczestniczą dostawca wyjściowych usług przetwarzania danych, klient i dostawca docelowych usług przetwarzania danych;

6.   „dane eksportowalne” oznaczają dane wejściowe i wyjściowe, w tym metadane, wygenerowane bezpośrednio lub pośrednio bądź współwygenerowane w wyniku korzystania przez klienta z usługi przetwarzania danych, z wyłączeniem wszelkich aktywów lub danych dostawcy usług przetwarzania danych lub osób trzecich, objętych prawami własności intelektualnej albo będących tajemnicami przedsiębiorstwa lub informacjami poufnymi;

7.   „równoważność funkcjonalna” oznacza możliwość przywrócenia na podstawie danych klienta minimalnego poziomu funkcjonalności w środowisku nowej usługi przetwarzania danych po procesie zmiany dostawcy, gdy docelowa usługa oferuje porównywalny rezultat w reakcji na te same dane wejściowe w stosunku do udostępnianych funkcji zapewnianych klientowi na mocy umowy;

8.   „opłaty za odejście” oznaczają opłaty za przekazanie danych pobierane od klientów przez jednego dostawcę usług przetwarzania danych za pobranie ich danych przez sieć z infrastruktury ICT innego dostawcy usług przetwarzania danych.

Artykuł 23

Usuwanie przeszkód w skutecznej zmianie dostawcy usług przetwarzania danych

1.  Dostawcy usług przetwarzania danych w ramach swoich zasobów wprowadzają środki przewidziane w art. 24, 24a, 24b, 25 i 26, aby umożliwić klientom ▌przejście na inną usługę przetwarzania danych, obejmującą równoważną usługę, świadczoną przez innego dostawcę usług przetwarzania danych, lub w stosownych przypadkach korzystanie z usług kilku dostawców usług przetwarzania danych jednocześnie. W szczególności dostawcy usług przetwarzania danych nie stawiają przeszkód handlowych, technicznych, umownych i organizacyjnych oraz usuwają przeszkody handlowe, techniczne, umowne i organizacyjne, które utrudniają klientom:

a)  wypowiedzenie umowy o świadczenie usługi po upływie okresu wypowiedzenia wynoszącego maksymalnie 60 dni kalendarzowych, chyba że klient i dostawca wspólnie i wyraźnie uzgodnili w umowie inny okres wypowiedzenia oraz pod warunkiem że obie strony mogą równoprawnie wpływać na treść tej umowy.

b)  zawarcie nowych umów z innym dostawcą usług przetwarzania danych obejmujących równoważną usługę ▌;

c)  przenoszenie eksportowalnych danych, aplikacji i innych aktywów cyfrowych klienta do innego dostawcy usług przetwarzania danych lub do lokalnej infrastruktury ICT, w tym po skorzystaniu z oferty na poziomie bezpłatnym;

d)  uzyskanie równoważności funkcjonalnej w korzystaniu z nowej usługi w środowisku informatycznym innego dostawcy lub innych dostawców usług przetwarzania danych obejmujących ▌równoważną usługę zgodnie z art. 26.

2.  Ust. 1 ma zastosowanie wyłącznie do przeszkód związanych z usługami, umowami lub praktykami handlowymi dostawcy wyjściowych usług przetwarzania danych.

Artykuł 24

Postanowienia umowne dotyczące zmiany dostawcy usług przetwarzania danych

1.  Prawa klienta i obowiązki dostawcy usług przetwarzania danych w odniesieniu do zmiany dostawcy takich usług lub w stosownych przypadkach przeniesienia do lokalnej infrastruktury ICT muszą być jasno określone w pisemnej umowie, którą udostępnia się klientowi w sposób przyjazny dla użytkownika przed jej podpisaniem. Nie naruszając przepisów dyrektywy (UE) 2019/770, dostawca usług przetwarzania danych dopilnowuje, by w umowie były ujęte co najmniej następujące elementy:

a)  klauzule umożliwiające klientowi, na jego wniosek, przejście na usługę przetwarzania danych oferowaną przez innego dostawcę usług przetwarzania danych lub przeniesienie wszystkich eksportowalnych danych, aplikacji i aktywów cyfrowych ▌do lokalnej infrastruktury ICT bez zbędnej zwłoki, a w każdym razie nie później niż po upływie obowiązkowego maksymalnego okresu przejściowego wynoszącego 90 dni kalendarzowych, podczas którego dostawca usług przetwarzania danych:

(i)  w rozsądnych granicach wspomaga proces zmiany dostawcy przez cały czas jego trwania i ułatwia ten proces;

(ii)  postępuje z należytą starannością w celu utrzymania ciągłości działania i wysokiego poziomu bezpieczeństwa usługi oraz, biorąc pod uwagę przebieg procesu zmiany dostawcy, zapewnia w jak największym stopniu ciągłość świadczenia istotnych funkcji lub usług w ramach zasobów dostawcy wyjściowych usług przetwarzania danych i zgodnie ze zobowiązaniami umownymi;

(iia)   udziela jasnych informacji o znanych zagrożeniach dla ciągłości świadczenia odpowiednich funkcji lub usług po stronie dostawcy wyjściowych usług przetwarzania danych.

aa)   wykaz dodatkowych usług do dyspozycji klienta ułatwiających proces zmiany dostawcy, takich jak test procesu zmiany dostawcy;

ab)   zobowiązanie dostawcy usług przetwarzania danych do pomocy w opracowaniu strategii odejścia klienta w odniesieniu do usług objętych umową, w tym poprzez dostarczenie wszystkich istotnych informacji;

b)  szczegółową specyfikację wszystkich kategorii danych i aplikacji, które można przenieść w trakcie procesu zmiany dostawcy, w tym co najmniej wszystkich danych eksportowalnych;

c)  minimalny okres, w którym można odzyskać dane, wynoszący co najmniej 30 dni kalendarzowych, rozpoczynający się po zakończeniu okresu przejściowego uzgodnionego między klientem a dostawcą usług przetwarzania danych, zgodnie z ust. 1 lit. a) i ust. 2;

ca)   zobowiązanie dostawcy usług przetwarzania danych do usunięcia wszystkich eksportowalnych danych byłego klienta po upływie czasu określonego w ust. 1 lit. c) niniejszego artykułu;

2.  Jeżeli obowiązkowy okres przejściowy określony w ust. 1 lit. a) i c) niniejszego artykułu jest technicznie niewykonalny, dostawca usług przetwarzania danych powiadamia o tym klienta w ciągu 14 dni roboczych od złożenia wniosku o zmianę dostawcy, należycie uzasadnia techniczną niewykonalność i wskazuje alternatywny okres przejściowy, który nie może przekroczyć 9 miesięcy. Zgodnie z ust. 1 niniejszego artykułu ▌ciągłość świadczenia usług musi być zapewniona przez cały alternatywny okres przejściowy, o którym mowa w art. 25 ust. 2. Klient zachowuje prawo do przedłużenia w razie potrzeby tego okresu przed rozpoczęciem procesu zmiany dostawcy lub już w jego trakcie.

Artykuł 24a

Obowiązek informowania spoczywający na dostawcach docelowych usług przetwarzania danych

Dostawca docelowych usług przetwarzania danych przekazuje klientowi informacje na temat istniejących procedur zmiany dostawcy i przejścia na usługę przetwarzania danych, gdy jest ona usługą docelową, w tym informacje o dostępnych metodach i formatach przenoszenia, a także o limitach i ograniczeniach technicznych znanych dostawcy docelowych usług przetwarzania danych.

Artykuł 24b

Obowiązek działania w dobrej wierze

Wszystkie zaangażowane strony, w tym dostawcy docelowych usług przetwarzania danych, współpracują w dobrej wierze, by zadbać o powodzenie procesu zmiany dostawcy, umożliwić terminowe przekazanie niezbędnych danych i utrzymać ciągłość świadczenia usługi.

Artykuł 25

Stopniowe wycofywanie opłat z tytułu zmiany dostawcy

1.  Od dnia [data wejścia w życie niniejszego rozporządzenia] r. dostawcy usług przetwarzania danych nie nakładają na klientów będących konsumentami żadnych opłat za proces zmiany dostawcy.

2.  Od dnia [data X, data wejścia w życie niniejszego rozporządzenia] r. do dnia [data X +3 lata] r. dostawcy usług przetwarzania danych mogą nakładać na klientów w kontekście relacji między przedsiębiorstwami obniżone opłaty za proces zmiany dostawcy, co zwłaszcza dotyczy opłat za wyjście.

2a.   Od dnia [3 lata od dnia wejścia w życie niniejszego rozporządzenia] r. dostawcy usług przetwarzania danych nie mogą nakładać żadnych opłat w procesie zmiany dostawcy.

3.  Opłaty, o których mowa w ust. 2, nie mogą przekraczać kosztów poniesionych przez dostawcę usług przetwarzania danych i bezpośrednio związanych z danym procesem zmiany dostawcy oraz muszą mieć związek z obowiązkowymi operacjami, które dostawca usług przetwarzania danych musi wykonać w ramach tego procesu zmiany dostawcy.

3a.   Standardowych opłat abonamentowych lub opłat za usługę oraz opłat za czynności w ramach profesjonalnej usługi przeniesienia, wykonane przez dostawcę usług przetwarzania danych na wniosek klienta o wsparcie procesu zmiany dostawcy, nie uważa się za opłaty za zmianę dostawcy do celów niniejszego artykułu.

3b.   Przed zawarciem umowy z klientem dostawca usług przetwarzania danych przekazuje klientowi jasne informacje o opłatach nakładanych na klienta w związku z procesem zmiany dostawcy zgodnie z art. 2 oraz o opłatach, o których mowa w ust. 3a, a także w stosownych przypadkach udziela informacji o usługach związanych z wysoce złożoną lub kosztowną zmianą dostawcy lub z niemożnością zmiany dostawcy bez znaczącej ingerencji w architekturę danych, aplikacji lub usług. W stosownych przypadkach dostawca usług przetwarzania danych podaje te informacje klientom do wiadomości publicznej za pośrednictwem specjalnej sekcji swojej strony internetowej lub w inny łatwo dostępny sposób.

4.  Komisja jest uprawniona do przyjmowania aktów delegowanych zgodnie z art. 38 służących uzupełnieniu niniejszego rozporządzenia w celu wprowadzenia mechanizmu monitorowania umożliwiającego Komisji monitorowanie opłat za zmianę dostawcy, które nakładają na rynku dostawcy usług przetwarzania danych, w celu zapewnienia, aby wycofanie i obniżenie opłat z tytułu zmiany dostawcy opisane w ust. 1 i 2 niniejszego artykułu zostało osiągnięte w terminie określonym w tychże ustępach.

Artykuł 26

Aspekty techniczne zmiany dostawcy

1.  Dostawcy usług przetwarzania danych, które to usługi dotyczą skalowalnych i elastycznych zasobów obliczeniowych ograniczonych do elementów infrastruktury, takich jak serwery, sieci i zasoby wirtualne niezbędne do obsługi infrastruktury, ale nie zapewniają dostępu do usług operacyjnych, oprogramowania i aplikacji, które są przechowywane, przetwarzane w inny sposób lub wdrażane na tych elementach infrastruktury, muszą podjąć rozsądne środki będące w jego mocy, by umożliwić klientowi po przejściu na usługę obejmującą ten sam rodzaj usługi oferowaną przez innego dostawcę usług przetwarzania danych osiągnięcie równoważności funkcjonalnej w korzystaniu z nowej usługi, chyba że taką równoważność funkcjonalną zapewnia dostawca docelowych usług przetwarzania danych. Dostawca wyjściowych usług przetwarzania danych ułatwia ten proces, zapewniając zasoby, odpowiednie informacje, dokumentację, wsparcie techniczne oraz, w stosownych przypadkach, niezbędne narzędzia.

2.  ▌Dostawcy usług przetwarzania danych, w tym dostawcy docelowych usług przetwarzania danych, muszą udostępniać otwarte interfejsy publicznie i nieodpłatnie, aby ułatwić zmianę dostawcy tych usług, możliwość przenoszenia danych i interoperacyjność. Zgodnie z ust. 1 niniejszego artykułu usługi te umożliwiają również to, by określona usługa, o ile nie ma poważnych przeszkód, mogła zostać wyodrębniona z umowy i udostępniona na potrzeby zmiany dostawcy w sposób interoperacyjny.

3.  ▌Dostawcy usług przetwarzania danych muszą zapewniać zgodność z otwartymi specyfikacjami w zakresie interoperacyjności i możliwości przenoszenia lub normami europejskimi w zakresie interoperacyjności określonymi zgodnie z art. 29 ust. 5 ▌.

3a.   Dostawcy usług przetwarzania danych, w odniesieniu do których w repozytorium, o którym mowa w art. 29 ust. 5, opublikowano nową otwartą specyfikację lub nową normę europejską w zakresie interoperacyjności i możliwości przenoszenia, mają prawo do rocznego okresu przejściowego, by wywiązać się z obowiązku, o którym mowa w ust. 3 niniejszego artykułu.

4.  Jeżeli w przypadku ▌danej równoważnej usługi nie istnieją otwarte specyfikacje lub normy europejskie w zakresie interoperacyjności i możliwości przenoszenia, o których mowa w ust. 3 niniejszego artykułu, dostawca usług przetwarzania danych na wniosek klienta eksportuje, jeżeli jest to technicznie wykonalne, wszystkie dane eksportowalne w uporządkowanym, powszechnie używanym formacie nadającym się do odczytu maszynowego, o którym poinformowano klienta zgodnie ze strategią odejścia, o której mowa w art. 24 ust. 1 lit. ab), chyba że klient zgodzi się na inny format.

4a.   Od dostawców usług przetwarzania danych nie można wymagać opracowania nowych technologii lub usług, ujawnienia lub przekazania zastrzeżonych lub poufnych danych lub technologii klientowi lub innemu dostawcy usług przetwarzania danych ani stworzenia zagrożenia dla bezpieczeństwa i integralności usług klienta lub dostawcy.

Artykuł 26a

Zwolnienia dotyczące niektórych usług przetwarzania danych

1.   Obowiązki określone w art. 23 ust. 1 lit. d) oraz w art. 25 i 26 nie mają zastosowania do usług przetwarzania danych, które zostały stworzone na zamówienie.

2.   Obowiązki określone w niniejszym rozdziale nie mają zastosowania do usług przetwarzania danych świadczonych bezpłatnie, które funkcjonują na zasadzie próbnej lub służą wyłącznie testowaniu i ocenie ofert produktów biznesowych.

Artykuł 26b

Rozstrzyganie sporów

1.   Klienci mają dostęp do organów rozstrzygania sporów, certyfikowanych zgodnie z art. 10 ust. 2, by rozstrzygały spory dotyczące naruszeń praw klientów i niewywiązania się z obowiązków przez dostawców usług przetwarzania danych w kontekście zmiany dostawcy takich usług. Klient ma prawo zezwolić osobie trzeciej na dochodzenie roszczeń prawnych w jego imieniu.

2.   Art. 10 ust. 3–9 ma zastosowanie do rozstrzygania sporów między klientami a dostawcami usług przetwarzania danych w związku ze zmianą dostawcy takich usług.

ROZDZIAŁ VII

ZABEZPIECZENIA DANYCH NIEOSOBOWYCH W KONTEKŚCIE MIĘDZYNARODOWYM

Artykuł 27

Dostęp międzynarodowy i przekazywanie międzynarodowe

1.  Dostawcy usług przetwarzania danych wprowadzają wszelkie ▌środki techniczne, prawne i organizacyjne, w tym ustalenia umowne, w celu zapobiegania międzynarodowemu przekazywaniu danych nieosobowych przechowywanych w Unii lub dostępowi władz państwa trzeciego do tych danych, w przypadku gdy takie przekazywanie lub dostęp naruszałyby prawo Unii lub prawo odpowiedniego państwa członkowskiego, bez uszczerbku dla przepisów ust. 2 ani 3.

2.  Orzeczenie lub wyrok sądu lub trybunału oraz decyzja organu administracyjnego państwa trzeciego wymagające od dostawcy usług przetwarzania danych przekazania przechowywanych w Unii danych nieosobowych objętych zakresem niniejszego rozporządzenia lub udzielenia dostępu do tych danych zostają uznane lub są w jakikolwiek sposób wykonalne wyłącznie wówczas, gdy opierają się na umowie międzynarodowej, takiej jak traktat o pomocy prawnej, obowiązującej między wzywającym państwem trzecim a Unią lub na wszelkiej takiej umowie między wzywającym państwem trzecim a państwem członkowskim.

3.  W przypadku braku takiej umowy międzynarodowej, jeżeli dostawca usług przetwarzania danych jest adresatem orzeczenia sądu lub trybunału lub decyzji organu administracyjnego państwa trzeciego wymagających przekazania przechowywanych w Unii danych nieosobowych objętych zakresem niniejszego rozporządzenia lub udzielenia dostępu do tych danych, a zastosowanie się do takiego orzeczenia lub takiej decyzji wiązałoby się z ryzykiem narażenia adresata na konflikt z prawem Unii lub z prawem krajowym danego państwa członkowskiego, przekazanie takich danych temu organowi państwa trzeciego lub udzielenie mu dostępu do takich danych odbywa się wyłącznie po przeprowadzeniu kontroli przez właściwe organy lub władze, na podstawie niniejszego rozporządzenia, mającej na celu ocenę, czy, oprócz zgodności z przepisami właściwego prawa unijnego lub krajowego, spełnione zostały następujące warunki:

a)  system państwa trzeciego wymaga określenia powodów i proporcjonalności decyzji, orzeczenia lub wyroku oraz wymaga, aby taka decyzja, takie orzeczenie lub taki wyrok, w zależności od przypadku, miały szczególny charakter, na przykład poprzez ustanowienie wystarczającego powiązania z niektórymi osobami podejrzanymi lub naruszeniami;

b)  uzasadniony sprzeciw adresata podlega kontroli właściwego sądu lub trybunału w państwie trzecim; oraz

c)  właściwy sąd lub trybunał wydający orzeczenie lub wyrok lub dokonujący kontroli decyzji organu administracyjnego jest upoważniony na mocy prawa tego państwa do należytego uwzględnienia odpowiednich interesów prawnych dostawcy danych chronionych prawem Unii lub prawem krajowym danego państwa członkowskiego.

Adresat decyzji może zwrócić się o opinię do Komisji, koordynatora danych, zgodnie z niniejszym rozporządzeniem, bądź do właściwych organów lub władz w celu ustalenia, czy warunki te zostały spełnione, w szczególności jeżeli uzna, że decyzja może dotyczyć tajemnic przedsiębiorstwa i innych szczególnie chronionych danych handlowych oraz treści chronionych prawem własności intelektualnej lub naruszać interesy bezpieczeństwa narodowego lub obrony Unii lub jej państw członkowskich. Jeżeli adresat nie otrzyma odpowiedzi w ciągu miesiąca lub jeżeli w opinii właściwe organy stwierdzą, że nie spełniono warunków, adresat odrzuca na tej podstawie wniosek o przekazanie danych lub dostęp do nich.