Rezolucja Parlamentu Europejskiego z dnia 18 stycznia 2024 r. w sprawie trwających prześladowań Falun Gong w Chinach, w szczególności sprawy Ding Yuandego (2024/2504(RSP))

P9_TA(2024)0037 RC-B9-0067/2024

Parlament Europejski,

—  uwzględniając swoje poprzednie rezolucje w sprawie Chin,

—  uwzględniając art. 144 ust. 5 i art. 132 ust. 4 Regulaminu,

A.  mając na uwadze, że Komunistyczna Partia Chin (KPCh) od 1999 r. prowadzi systematyczne prześladowania, których celem jest likwidacja ruchu religijnego Falun Gong; mając na uwadze, że wolność religii w Chińskiej Republice Ludowej (ChRL) jest coraz bardziej ograniczana; mając na uwadze, że podstawą tych represji są cenzura i inwigilacja z zastosowaniem technologii; mając na uwadze, że art. 36 konstytucji ChRL stanowi, że jej obywatele korzystają z wolności przekonań religijnych;

B.  mając na uwadze, że udokumentowano tysiące przypadków praktykujących Falun Gong, którzy zmarli w wyniku prześladowań ze strony KPCh od 1999 r.; mając na uwadze, że praktykujący są często przetrzymywani i według doniesień poddawani torturom, nękaniu psychicznemu i pobieraniu narządów, co ma ich skłonić do porzucenia wiary;

C.  mając na uwadze, że 12 maja 2023 r. praktykujący Falun Gong Ding Yuande i jego żona Ma Ruimei zostali aresztowani bez nakazu; mając na uwadze, że Ma Ruimei została zwolniona za kaucją, jednak następnie była zastraszana przez policję z powodu kampanii, którą rozpoczął za granicą ich syn, na rzecz uwolnienia rodziców;

D.  mając na uwadze, że Ding Yuande był przetrzymywany przez osiem miesięcy bez możliwości odwiedzin przez członków rodziny; mając na uwadze, że 15 grudnia 2023 r. został skazany na trzy lata więzienia oraz na karę grzywny w wysokości 15 000 CNY; mając na uwadze, że wyrok został zaskarżony;

1.  stanowczo wzywa ChRL do natychmiastowego zaprzestania prześladowań praktykujących Falun Gong i innych mniejszości, w tym Ujgurów i Tybetańczyków; domaga się natychmiastowego i bezwarunkowego uwolnienia Ding Yuandego i wszystkich praktykujących Falun Gong w Chinach;

2.  wzywa ChRL, by zaprzestała inwigilacji i kontroli na szczeblu krajowym i międzynarodowym oraz tłumienia wolności wyznania; wzywa ChRL do przestrzegania zobowiązań wynikających z prawa międzynarodowego i własnej konstytucji w zakresie poszanowania i ochrony praw człowieka;

3.  wzywa państwa członkowskie UE do zawieszenia umów o ekstradycji z ChRL;

4.  podkreśla, że poszanowanie praw człowieka, demokracji i praworządności powinno stanowić centralny element stosunków UE z Chinami; wzywa UE i państwa członkowskie, by wspierały i ułatwiały prowadzenie międzynarodowego dochodzenia w sprawie prześladowania praktykujących Falun Gong oraz by poruszały kwestię prześladowań mniejszości religijnych we wszystkich rundach dialogu politycznego i dotyczącego praw człowieka prowadzonego z władzami chińskimi; wzywa państwa członkowskie i delegaturę UE w ChRL do obserwowania procesów sądowych;

5.  wzywa UE i państwa członkowskie do publicznego potępienia nadużyć przy przeszczepach narządów w Chinach oraz do stosowania globalnego systemu sankcji UE za naruszenia praw człowieka i krajowych systemów sankcji za naruszenia praw człowieka wobec wszystkich sprawców i podmiotów, które przyczyniają się do prześladowania praktykujących Falun Gong w Chinach i za granicą; podkreśla, że środki UE powinny obejmować odmowę wydania wizy, zamrożenie aktywów, wydalenie z terytorium UE, ściganie karne, w tym na podstawie jurysdykcji eksterytorialnej, oraz wnoszenie międzynarodowych zarzutów karnych;

6.  zobowiązuje swoją przewodniczącą do przekazania niniejszej rezolucji instytucjom UE, rządom i parlamentom państw członkowskich, jak również rządowi i parlamentowi ChRL.

Rezolucja Parlamentu Europejskiego z dnia 18 stycznia 2024 r. w sprawie zagrożenia głodem w wyniku rozprzestrzeniania się konfliktu w Sudanie (2024/2505(RSP))

P9_TA(2024)0038 RC-B9-0063/2024

Parlament Europejski,

–  uwzględniając swoje wcześniejsze rezolucje w sprawie Sudanu,

–  uwzględniając Deklarację z Dżuddy o ochronie ludności cywilnej w Sudanie,

–  uwzględniając Powszechną deklarację praw człowieka,

–  uwzględniając art. 144 ust. 5 i art. 132 ust. 4 Regulaminu,

A.  mając na uwadze, że brutalny konflikt między sudańskimi siłami zbrojnymi a Siłami Szybkiego Wsparcia pozostaje główną przyczyną zagrażającego życiu, dotkliwego braku bezpieczeństwa żywnościowego, który dotyka 18 mln osób w Sudanie, z czego 5 mln znajduje się w stanie zagrożenia śmiercią głodową;

B.  mając na uwadze, że w Sudanie i poza nim przymusowo przesiedlono ponad 7,5 mln osób, powodując ogromne cierpienie, zwłaszcza kobiet i dzieci; mając na uwadze, że w Sudanie znajduje się obecnie największa liczba osób przesiedlonych na świecie;

C.  mając na uwadze, że w konflikcie zginęło około 12 tys. osób; mając na uwadze, że w Darfurze i w całym kraju nasiliły się ataki o podłożu etnicznym, w szczególności wobec Masalitów, co potęguje zagrożenie czystkami etnicznymi; mając na uwadze, że systematycznie stosowana jest przemoc seksualna;

D.  mając na uwadze, że konflikt dramatycznie pogłębił niedobory podstawowych towarów i paliwa na terenach, do których trudno jest dostarczyć pomoc humanitarną; mając na uwadze, że konflikt rozprzestrzenił się na obszary, na których uprawia się zboże; mając na uwadze, że w Sudan ma najwyższy odsetek niedożywienia dzieci na świecie;

E.  mając na uwadze, że ataki na personel organizacji humanitarnych i ich infrastrukturę skłoniły je do zawieszenia działań, co pogarsza stan bezpieczeństwa żywnościowego;

F.  mając na uwadze, że w 2023 r. Komisja uruchomiła ponad 128 mln EUR na pomoc humanitarną w Sudanie;

1.  zdecydowanie potępia nieustanne łamanie praw człowieka oraz akty przemocy między rywalizującymi frakcjami zbrojnymi w Sudanie, które prowadzą do braku bezpieczeństwa żywnościowego; ubolewa nad powtarzającymi się atakami na ludność cywilną i przypomina wszystkim frakcjom o ich zobowiązaniach wynikających z prawa międzynarodowego;

2.  wzywa wszystkie strony konfliktu, by natychmiast zakończyły działania wojenne, ułatwiły bezpieczne i niezakłócone dostarczanie pomocy humanitarnej na czas, w tym by wypełniły zobowiązania z Dżuddy, oraz by postarały się wynegocjować pokojowe rozwiązanie konfliktu; w pełni popiera wszelkie regionalne i międzynarodowe wysiłki w tym zakresie; wzywa podmioty zewnętrzne, by powstrzymały się od ingerencji, które pogłębiają konflikt i niestabilność;

3.  podkreśla, że należy zapewnić sprawiedliwy dostęp do pomocy humanitarnej ludności cywilnej, która mierzy się z toczącymi się walkami, niedoborami żywności, wody i paliwa, ograniczoną komunikacją i przerwami w dostawach energii elektrycznej oraz bardzo wysokimi cenami podstawowych produktów;

4.  wzywa UE i jej państwa członkowskie, by zwiększyły nadzwyczajne środki na działania humanitarne w Sudanie i krajach z nim sąsiadujących; podkreśla, że osoby, które doświadczyły przemocy seksualnej, wymagają szczególnej pomocy, między innymi ochrony, opieki, leczenia i wsparcia;

5.  wzywa UE, by w ramach globalnego systemu sankcji UE za naruszenia praw człowieka zastosowała sankcje wobec osób odpowiedzialnych za ich łamanie; wzywa Radę Bezpieczeństwa ONZ, by zastosowała sankcje za naruszanie nałożonego na Darfur embarga ONZ na broń oraz by rozszerzyła to embargo na cały kraj;

6.  zobowiązuje swoją przewodniczącą do przekazania niniejszej rezolucji Radzie, władzom Sudanu, Unii Afrykańskiej, sekretarzowi generalnemu Organizacji Narodów Zjednoczonych i Parlamentowi Panafrykańskiemu.

Rezolucja Parlamentu Europejskiego z dnia 18 stycznia 2024 r. w sprawie represji państwa wobec niezależnych mediów w Tadżykistanie (2024/2506(RSP))

P9_TA(2024)0039 RC-B9-0064/2024

Parlament Europejski,

–  uwzględniając swoje wcześniejsze rezolucje w sprawie Tadżykistanu,

–  uwzględniając art. 144 ust. 5 i art. 132 ust. 4 Regulaminu,

A.  mając na uwadze, że funkcja demokratycznej kontroli sprawowana przez niezależne media w Tadżykistanie stale zanika na przestrzeni ostatnich dziesięciu lat, a media w tym kraju znajdują się w najgorszym stanie od czasu uzyskania niepodległości w 1991 r.;

B.  mając na uwadze, że od października 2022 r. władze skazywały wielu dziennikarzy, w tym Abdullo Gurbatiego, Dalera Imomaliego, Zawkibeka Saidaminiego, Abdusattora Pirmuhammadzodę, Ulfatkonimę Mamadszojewą, Kuszruza Jumajewa i Kurszeda Foziłowa na kary więzienia od lat siedmiu do ponad dwudziestu w odwecie za relacjonowanie przez nich kwestii społecznych i naruszeń praw człowieka, w tym również w Górskim Badachszanie; mając na uwadze, że ustawę o zwalczaniu ekstremizmu i ustawę o zwalczaniu terroryzmu wykorzystuje się do prześladowania dziennikarzy, co w lipcu 2023 r. potępili eksperci ONZ;

C.  mając na uwadze, że dwie ostatnie znaczące i niezależne agencje informacyjne – Azja-Plus i lokalna rozgłośnia RFE/RL Radio Ozodi – regularnie mają do czynienia z nękaniem i groźbami, w tym również z trudnościami, jeżeli chodzi o uzyskanie akredytacji, a także z oskarżeniami karnymi, zwłaszcza wobec dziennikarza Rustamiego Joniego; mając na uwadze, że dziennikarze prowadzący na wygnaniu niezależną stację Azda TV donoszą o nieustającej presji wywieranej przez tadżyckie służb bezpieczeństwa na ich krewnych pozostających w kraju;

D.  mając na uwadze, że naciski wywierane przez władze na krajowe media i autocenzura ułatwiają rozpowszechnianie rosyjskiej propagandy i dezinformacji, w szczególności poprzez blokowanie relacji poświęconych trwającej wojnie napastniczej przeciwko Ukrainie;

1.  zdecydowanie potępia trwające represje, w tym przepisy antyekstremistyczne, wobec niezależnych mediów, krytyków rządowych, działaczy na rzecz praw człowieka i niezależnych prawników; potępia zamykanie niezależnych mediów i stron internetowych, w tym zamknięcie mediów internetowych Pamir Daily News, Nowy Tadżykistan 2 i Akhbor.com;

2.  potępia wszelkie politycznie umotywowane procesy oraz brak uczciwych i jawnych rozpraw przed niezależnymi sądami; wzywa władze do zaprzestania prześladowania dziennikarzy, natychmiastowego i bezwarunkowego uwolnienia tych, którzy zostali arbitralnie zatrzymani, i wycofania wszystkich zarzutów wobec nich, zaprzestania prześladowania prawników broniących krytyków rządu oraz uwolnienia prawników zajmujących się prawami człowieka: Manuchera Koliknazarowa i Buzurgmera Jorowa;

3.  wzywa rząd do zapewnienia zatrzymanym dostępu do odpowiedniej opieki zdrowotnej; wzywa do przeprowadzenia szczegółowego dochodzenia w sprawie zarzutów dotyczących złego traktowania w areszcie i wymuszonych zeznań, a także do oddania osób odpowiedzialnych w ręce sprawiedliwości;

4.  wzywa rząd do zapewnienia pracownikom mediów i obrońcom praw człowieka bezpiecznego środowiska pracy zgodnie z międzynarodowymi zobowiązaniami Tadżykistanu w zakresie praw człowieka; ponownie podkreśla, że swobodna i niezależna działalność mediów i organizacji społeczeństwa obywatelskiego jest podstawą każdego demokratycznego społeczeństwa; nalega, aby podczas oceny stosowania GSP Plus i w kontekście negocjacji w sprawie nowej wzmocnionej umowy o partnerstwie i współpracy między UE a Tadżykistanem uwzględnić sytuację w zakresie wolności słowa w Tadżykistanie;

5.  wzywa Komisję, Europejską Służbę Działań Zewnętrznych i państwa członkowskie do zwiększenia wsparcia dla społeczeństwa obywatelskiego, obrońców praw człowieka i niezależnych pracowników mediów Tadżykistanie, w tym również do zapewnienia środków finansowych i do wydawania wiz dla osób potrzebujących ochrony;

6.  wzywa instytucje międzynarodowe do dalszego monitorowania sytuacji w zakresie praw człowieka w Tadżykistanie;

7.  zobowiązuje swoją przewodniczącą do przekazania niniejszej rezolucji Radzie, Komisji, wysokiemu przedstawicielowi / wiceprzewodniczącemu Komisji, państwom członkowskim UE, Radzie Praw Człowieka ONZ oraz prezydentowi, rządowi i parlamentowi Tadżykistanu.

Rezolucja Parlamentu Europejskiego z dnia 18 stycznia 2024 r. w sprawie wykonania rozporządzenia (WE) nr 1924/2006 w sprawie oświadczeń żywieniowych i zdrowotnych dotyczących żywności (2023/2081(INI))

P9_TA(2024)0040 A9-0416/2023

Parlament Europejski,

–  uwzględniając art. 168 i 169 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej,

–  uwzględniając rozporządzenie (WE) nr 1924/2006 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 20 grudnia 2006 r. w sprawie oświadczeń żywieniowych i zdrowotnych dotyczących żywności(1),

–  uwzględniając rozporządzenie (WE) nr 178/2002 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 28 stycznia 2002 r. ustanawiające ogólne zasady i wymagania prawa żywnościowego, powołujące Europejski Urząd ds. Bezpieczeństwa Żywności oraz ustanawiające procedury w zakresie bezpieczeństwa żywności(2),

–  uwzględniając rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1169/2011 z dnia 25 października 2011 r. w sprawie przekazywania konsumentom informacji na temat żywności, zmiany rozporządzeń Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 1924/2006 i (WE) nr 1925/2006 oraz uchylenia dyrektywy Komisji 87/250/EWG, dyrektywy Rady 90/496/EWG, dyrektywy Komisji 1999/10/WE, dyrektywy 2000/13/WE Parlamentu Europejskiego i Rady, dyrektywy Komisji 2002/67/WE i 2008/5/WE oraz rozporządzenia Komisji (WE) nr 608/2004(3),

–  uwzględniając dyrektywę 2002/46/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 10 czerwca 2002 r. w sprawie zbliżenia ustawodawstw państw członkowskich odnoszących się do suplementów żywnościowych(4),

–  uwzględniając rozporządzenie (WE) nr 1925/2006 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 20 grudnia 2006 r. w sprawie dodawania do żywności witamin i składników mineralnych oraz niektórych innych substancji(5),

–  uwzględniając rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 609/2013 z dnia 12 czerwca 2013 r. w sprawie żywności przeznaczonej dla niemowląt i małych dzieci oraz żywności specjalnego przeznaczenia medycznego i środków spożywczych zastępujących całodzienną dietę, do kontroli masy ciała oraz uchylające dyrektywę Rady 92/52/EWG, dyrektywy Komisji 96/8/WE, 1999/21/WE, 2006/125/WE i 2006/141/WE, dyrektywę Parlamentu Europejskiego i Rady 2009/39/WE oraz rozporządzenia Komisji (WE) nr 41/2009 i (WE) nr 953/2009(6),

–   uwzględniając rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2022/2065 z 19 października 2022 r. w sprawie jednolitego rynku usług cyfrowych oraz zmiany dyrektywy 2000/31/WE (akt o usługach cyfrowych)(7),

–  uwzględniając rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2021/522 z dnia 24 marca 2021 r. w sprawie ustanowienia Programu działań Unii w dziedzinie zdrowia (Program UE dla zdrowia) na lata 2021–2027 oraz uchylenia rozporządzenia (UE) nr 282/2014(8),

–  uwzględniając swoją rezolucję z 20 października 2021 r. w sprawie strategii „Od pola do stołu” na rzecz sprawiedliwego, zdrowego i przyjaznego dla środowiska systemu żywnościowego(9),

–  uwzględniając komunikat Komisji z dnia 20 maja 2020 r. pt. „Strategia »od pola do stołu« na rzecz sprawiedliwego, zdrowego i przyjaznego dla środowiska systemu żywnościowego” (COM(2020)0381),

–  uwzględniając dokument roboczy służb Komisji z 20 maja 2020 r. zatytułowany „Streszczenie – ocena rozporządzenia (WE) nr 1924/2006 w sprawie oświadczeń żywieniowych i zdrowotnych dotyczących żywności w odniesieniu do profili składników odżywczych i oświadczeń zdrowotnych dotyczących roślin i preparatów roślinnych oraz do ogólnych ram regulacyjnych ich stosowania w żywności” (SWD(2020)0096),

–   uwzględniając opinię naukową Europejskiego Urzędu ds. Bezpieczeństwa Żywności (EFSA) z 15 grudnia 2021 r. w sprawie dopuszczalnego górnego poziomu spożycia cukrów w diecie(10),

–  uwzględniając publikację WHO z 2022 r. dotyczącą oznaczania wartości odżywczej - dokument orientacyjny(11),

–  uwzględniając dokument WHO z 2019 r. pt. „Guiding principles and framework manual for front-of-pack labelling for promoting healthy diets” [Zasady przewodnie i podręcznik ramowy dotyczący etykietowania na przodzie opakowania w celu propagowania zdrowej diety](12),

–  uwzględniając cel zrównoważonego rozwoju nr 3, jakim jest zapewnienie zdrowego życia wszystkim ludziom w każdym wieku oraz promowanie dobrobytu,

–  uwzględniając publikację UNICEF z grudnia 2013 r. pt. „Children’s Rights in Impact Assessments: A guide for integrating children’s rights into impact assessments and taking action for children” [Prawa dziecka w ocenach skutków: Przewodnik dotyczący włączania praw dziecka do ocen skutków i podejmowania działań na rzecz dzieci](13),

–  uwzględniając art. 54 Regulaminu oraz art. 1 ust. 1 lit. e) i załącznik 3 do decyzji Konferencji Przewodniczących z 12 grudnia 2002 r. dotyczącej procedury udzielania zgody na sporządzenie sprawozdań z własnej inicjatywy,

–  uwzględniając sprawozdanie Komisji Ochrony Środowiska Naturalnego, Zdrowia Publicznego i Bezpieczeństwa Żywności (A9-0416/2023),

A.   mając na uwadze, że rozporządzenie (WE) nr 1924/2006 (rozporządzenie w sprawie oświadczeń żywieniowych i zdrowotnych) zostało wprowadzone w celu zapewnienia najwyższego możliwego poziomu ochrony konsumentów i ułatwienia konsumentom dokonywania wyborów; mając na uwadze, że rozporządzenie w sprawie oświadczeń żywieniowych i zdrowotnych dotyczących żywności ma zastosowanie do dobrowolnych oświadczeń żywieniowych i zdrowotnych dotyczących żywności we wszystkich przekazach handlowych, w tym w etykietach i reklamach, a także w komunikatach dla pracowników służby zdrowia(14); mając na uwadze, że po dokonaniu naukowej oceny takich oświadczeń przez EFSA Komisja zatwierdza oświadczenia zdrowotne oparte na dowodach naukowych i zrozumiałe dla konsumentów;

B.  mając na uwadze, że oświadczenia można podzielić na „oświadczenia zdrowotne dotyczące działania”, „oświadczenia dotyczące zmniejszania ryzyka” i „oświadczenia dotyczące rozwoju dzieci”; mając na uwadze, że w lipcu 2023 r. w UE zezwolono na stosowanie 269 oświadczeń zdrowotnych; mając na uwadze, że oświadczenia dotyczące rozwoju i zdrowia dzieci w etykietowaniu żywności mogą być dozwolone zgodnie z procedurami i wymogami określonymi w rozporządzeniu w sprawie oświadczeń żywieniowych i zdrowotnych dotyczących żywności;

C.  mając na uwadze, że co najmniej 18% nowych produktów wprowadzanych na unijny rynek żywności i napojów zawiera oświadczenia żywieniowe lub zdrowotne, przy czym szacuje się, że jedna czwarta wszystkich środków spożywczych dostępnych na rynku UE zawiera takie oświadczenia(15); mając na uwadze, że zgodnie z wyjaśnieniem w motywie 10 rozporządzenia w sprawie oświadczeń żywieniowych i zdrowotnych dotyczących żywności, żywność, która jest promowana przy użyciu odpowiednich oświadczeń, może być postrzegana przez konsumentów jako produkt o korzystniejszych właściwościach odżywczych, fizjologicznych lub zdrowotnych niż podobne lub inne produkty, do których takie składniki odżywcze i inne substancje nie zostały dodane, i może to skłonić konsumentów do podjęcia decyzji, które wpłyną bezpośrednio na całkowitą ilość spożywanych przez nich poszczególnych składników odżywczych lub innych substancji w sposób, który byłby niezgodny z zaleceniami naukowymi;

D.  mając na uwadze, że zgodnie z art. 13 ust. 3 rozporządzenia w sprawie oświadczeń żywieniowych i zdrowotnych dotyczących żywności Komisja miała przyjąć wspólnotowy wykaz dozwolonych oświadczeń najpóźniej do dnia 31 stycznia 2010 r.;

E.  mając na uwadze, że obecność oświadczeń żywieniowych lub zdrowotnych wpływa na wybory żywieniowe konsumentów, razem z innymi cechami, takimi jak cena, marka, kolor i kształt opakowania; mając na uwadze, że oświadczenia zdrowotne, zwłaszcza oświadczenia dotyczące zmniejszania ryzyka, mają większy wpływ na postawy konsumentów niż oświadczenia żywieniowe(16); mając na uwadze, że na zrozumienie przez konsumentów oświadczeń żywieniowych i zdrowotnych wpływ mają różne czynniki, w tym wiedza o żywieniu i poziom wykształcenia, i należy to uwzględnić, aby ułatwić przejście na zdrowszą dietę i promować zmianę składu żywności; mając jednak na uwadze, że samo podawanie informacji, edukacja i kampanie uświadamiające nie wystarczą do osiągnięcia wymaganej zmiany i bardziej zrównoważonych i zdrowych wyborów konsumenckich, ponieważ mogą na nie wpływać inne kluczowe elementy środowiska żywnościowego, takie jak przystępność cenowa, marketing i dostępność;

F.  mając na uwadze, że rozporządzenie w sprawie oświadczeń żywieniowych i zdrowotnych dotyczących żywności upoważniło Komisję do ustalenia profili składników odżywczych dla żywności lub określonych kategorii żywności do 19 stycznia 2009 r.; mając na uwadze, że profile składników odżywczych nie zostały jeszcze opracowane w praktyce; mając na uwadze, że w 2020 r. w sprawozdaniu oceniającym rozporządzenia w sprawie oświadczeń żywieniowych i zdrowotnych dotyczących żywności Komisja potwierdziła potrzebę opracowania profili składników odżywczych jako narzędzia ochrony konsumentów przed narażeniem na żywność o ubogim składzie odżywczym, mimo iż zawierającą oświadczenia zdrowotne; mając na uwadze, że w strategii „Od pola do stołu” potwierdzono, iż należy ustanowić profile składników odżywczych w celu ograniczenia wprowadzania do obrotu i promocji niezdrowej żywności za pomocą oświadczeń żywieniowych i zdrowotnych;

G.  mając na uwadze, że w rezolucji z 2021 r. w sprawie strategii „Od pola do stołu” Parlament jednoznacznie pozytywnie przyjął zapowiedź wniosku ustawodawczego w sprawie ustanowienia profili składników odżywczych w celu zakazania stosowania oświadczeń żywieniowych i zdrowotnych na żywności o wysokiej zawartości tłuszczu, cukru i/lub soli lub ogólnie niezdrowej żywności oraz wezwał do zwrócenia szczególnej uwagi na żywność dla dzieci i inną żywność specjalnego przeznaczenia;

H.  mając na uwadze, że konsumenci są nadal narażeni na pozytywne oświadczenia żywieniowe lub zdrowotne, mimo iż dotyczą one żywności o wysokiej zawartości tłuszczu, soli lub cukru, co jest niezgodne z celem ochrony konsumentów na wysokim poziomie;

I.  mając na uwadze, że problemy z wagą i otyłość gwałtownie rosną w większości państw członkowskich, a ponad połowa dorosłych Europejczyków i jedno na troje dzieci ma nadwagę lub jest otyłe(17); mając na uwadze, że nadwaga i otyłość u dzieci to coraz większe globalne wyzwania w zakresie zdrowia publicznego; mając na uwadze, że istnieją wystarczające dowody na wpływ promowania żywności o wysokiej zawartości tłuszczu, soli i cukru na otyłość u dzieci, a mimo to dzieci są nadal narażone na duże natężenie takiego marketingu, który wykorzystuje potężne i perswazyjne techniki, w tym coraz częściej za pośrednictwem środków cyfrowych;

J.  mając na uwadze, że niezdrowa dieta o wysokiej zawartości soli, cukru i tłuszczu, w tym tłuszczów nasyconych i tłuszczów trans, jest głównym czynnikiem ryzyka chorób i śmiertelności w Europie, a według WHO każdego roku powoduje 8 mln przedwczesnych zgonów; mając na uwadze, że w 2017 r. jeden na pięć zgonów wynikał z niezdrowej diety, głównie z powodu chorób układu krążenia i nowotworów; mając na uwadze, że należy położyć większy nacisk na zapobieganie chorobom;

K.  mając na uwadze, że w swojej rezolucji z 16 lutego 2022 r. w sprawie wzmocnienia Europy w walce z chorobami nowotworowymi – w kierunku kompleksowej i skoordynowanej strategii(18) Parlament podkreślił w szczególności rolę zdrowej diety w profilaktyce i ograniczaniu zachorowalności na nowotwory;

L.  mając na uwadze, że EFSA nie mógł ustalić „bezpiecznego poziomu spożycia” cukrów wolnych i dodanych, ponieważ „ryzyko niekorzystnych skutków zdrowotnych (reakcji) wzrastało w całym zakresie obserwowanych poziomów spożycia (dawek) w sposób stały (liniowy), tj. im wyższe spożycie, tym większe ryzyko szkodliwego działania”(19); mając na uwadze, że Międzynarodowa Agencja Badań nad Rakiem Światowej Organizacji Zdrowia zakwalifikowała substancję słodzącą aspartam jako przypuszczalnie rakotwórczą dla ludzi; mając na uwadze, że systematyczny przegląd przeprowadzony przez WHO sugeruje, że może istnieć związek między bezcukrowymi substancjami słodzącymi a zwiększonym ryzykiem zachorowania na cukrzycę typu 2, na choroby układu krążenia oraz ogólną umieralnością i zwiększoną masą ciała; mając na uwadze, że zdrowsza dieta, która obejmuje zwiększone spożycie żywności pochodzenia roślinnego, takiej jak świeże owoce i warzywa, produkty pełnoziarniste i rośliny strączkowe, oraz unikanie nadmiernego spożycia mięsa i produktów wysoko przetworzonych, przyczynia się do poprawy zdrowia, zmniejszenia śmiertelności spowodowanej chorobami niezakaźnymi związanymi z dietą i przynosi korzyści dla środowiska;

M.  mając na uwadze, że skuteczne narzędzia informacyjne, takie jak oznaczenia wartości odżywczych na przodzie opakowania, pomagają konsumentom w dokonywaniu zdrowszych wyborów żywieniowych, a tym samym zapobiegają niezdrowemu spożyciu żywności o wysokiej zawartości soli, tłuszczu i cukru; mając na uwadze, że Parlament poparł przyjęcie takich oznaczeń w swojej rezolucji z własnej inicjatywy z 20 października 2021 r. w sprawie strategii „Od pola do stołu”, w której wezwał Komisję do zapewnienia opracowania obowiązkowego i zharmonizowanego unijnego oznaczenia wartości odżywczej na przedniej części opakowania w oparciu o dowody naukowe oraz wykazał się zrozumieniem konsumentów w celu wspierania dostarczania dokładnych informacji na temat żywności i zdrowszych alternatyw;

N.  mając na uwadze, że w 2012 r. Komisja sporządziła wykaz „w zawieszeniu” 2078 oświadczeń zdrowotnych dotyczących substancji roślinnych, głównie ze względu na brak badań interwencyjnych z udziałem ludzi, co doprowadziło do zawieszenia procedury oceny i wydawania zezwoleń przez EFSA w 2010 r.; mając na uwadze, że oświadczenia zdrowotne „w zawieszeniu” – zarówno te negatywnie ocenione, jak i te, które nie zostały jeszcze poddane przeglądowi – mogą być nadal stosowane na rynku UE zgodnie ze środkami przejściowymi określonymi w rozporządzeniu w sprawie oświadczeń żywieniowych i zdrowotnych dotyczących żywności do czasu podjęcia decyzji w sprawie wykazu „w zawieszeniu”;

O.  mając na uwadze, że w 2020 r. Komisja stwierdziła w swoim sprawozdaniu oceniającym rozporządzenie w sprawie oświadczeń żywieniowych i zdrowotnych dotyczących żywności, że konsumenci nadal są narażeni na oświadczenia zdrowotne dotyczące substancji botanicznych o różnym poziomie oceny naukowej, w tym bezpodstawne oświadczenia zdrowotne, w przypadku których mogą sądzić, że deklarowane korzystne skutki zostały ocenione naukowo, choć tak nie jest;

P.  mając na uwadze, że większa koordynacja ram bezpieczeństwa dla substancji botanicznych mogłaby przyczynić się do poprawy ochrony konsumentów;

Q.  mając na uwadze, że prawodawstwo dotyczące substancji botanicznych w żywności i suplementach diety nie jest zharmonizowane na szczeblu UE; mając na uwadze, że państwa członkowskie posiadają albo wykaz pozytywny, albo negatywny, albo nie mają wykazu substancji botanicznych dozwolonych w żywności; mając na uwadze, że klasyfikacja substancji botanicznych jako żywności lub leków należy do kompetencji poszczególnych państw członkowskich; mając na uwadze, że celem produktu leczniczego jest leczenie lub profilaktyka chorób u ludzi, a suplementy diety są przeznaczone dla konsumentów, którzy nie mają bezpośrednich potrzeb medycznych; mając na uwadze, że w związku z tym należy zachować wyraźne rozróżnienie między żywnością a lekami;

R.  mając na uwadze, że roślinne produkty lecznicze muszą przejść procedury wydawania pozwoleń przed ich wprowadzeniem na rynek UE, co wymaga wykazania bezpieczeństwa i skuteczności tych produktów oraz spełnienia dodatkowych wymogów prawnych w takich aspektach, jak ocena jakości, nadzór nad bezpieczeństwem farmakoterapii i zgodność z zasadami dobrej praktyki produkcyjnej; mając na uwadze, że roślinne produkty lecznicze, które są bezpiecznie stosowane od 30 lat, w tym od 15 lat w UE, mogą skorzystać z uproszczonej procedury rejestracji tradycyjnych roślinnych produktów leczniczych, w ramach której dane dotyczące „tradycyjnego stosowania” są akceptowane w celu potwierdzenia bezpieczeństwa i skuteczności produktu;

S.  mając na uwadze, że egzekwowanie rozporządzenia w sprawie oświadczeń żywieniowych i zdrowotnych dotyczących żywności w odniesieniu do oświadczeń dotyczących substancji botanicznych uległo znacznemu opóźnieniu; mając na uwadze, że cel rozporządzenia w sprawie oświadczeń żywieniowych i zdrowotnych dotyczących żywności, jakim jest zapewnienie wysokiego poziomu ochrony konsumentów, wymaga szybkich działań ze strony Komisji w celu pełnego egzekwowania lub zmiany tego rozporządzenia, ponieważ pod pewnymi względami nie jest ono odpowiednie do zakładanych celów;

T.  mając na uwadze, że państwa członkowskie są odpowiedzialne za egzekwowanie rozporządzenia w sprawie oświadczeń żywieniowych i zdrowotnych dotyczących żywności w ramach swoich jurysdykcji; mając na uwadze, że państwa członkowskie są zobowiązane do stosowania zasady wzajemnego uznawania; mając na uwadze, że ze względu na różnice w interpretacji i rozbieżności w egzekwowaniu przepisów między państwami członkowskimi działania egzekucyjne w związku z niewłaściwym stosowaniem oświadczeń różnią się, poczynając od porad dotyczących sposobu korygowania oświadczeń aż po grzywny za ich niewłaściwe stosowanie;

U.  mając na uwadze, że media społecznościowe w znacznym stopniu przyczyniają się do reklamy i sprzedaży żywności i suplementów diety, a zakres, w jakim rozporządzenie w sprawie oświadczeń żywieniowych i zdrowotnych dotyczących żywności reguluje internetowe informacje o żywności związane ze zdrowiem, pozostaje niejasny; mając na uwadze, że influencerskie lub celebryckie komunikaty w mediach społecznościowych nie zawsze wyraźnie dopowiadają, czy mają charakter komercyjny czy niekomercyjny(20), oraz mogą prowadzić do niezweryfikowanych fałszywych i wprowadzających w błąd oświadczeń na temat produktów spożywczych, na przykład w odniesieniu do reklamy białka i innych suplementów w celu zwiększenia przyrostu mięśni;

1.  zauważa, że głównym celem rozporządzenia w sprawie oświadczeń żywieniowych i zdrowotnych dotyczących żywności jest zapewnienie, aby oświadczenia żywieniowe opierały się na ogólnie przyjętych dowodach naukowych i można oczekiwać od nich, że będą zrozumiałe dla przeciętnego konsumenta; podkreśla, że w praktyce nadal zgłaszane są wprowadzające w błąd oświadczenia zarówno w ramach sprzedaży żywności w internecie, jak i poza nim;

2.  zwraca uwagę na rosnące zainteresowanie konsumentów informacjami na temat żywności(21); podkreśla potrzebę dopilnowania, by informacje o wartościach odżywczych lub zdrowotnych żywności podawane na etykietach i wykorzystywane do celów prezentacji, marketingu i reklamy były dokładne, oparte na wiedzy naukowej i zrozumiałe; wzywa do regularnego aktualizowania wykazu dozwolonych oświadczeń żywieniowych i zdrowotnych dotyczących żywności zgodnie z postępem naukowym w dziedzinie żywności i żywienia;

3.  podkreśla potrzebę zapewnienia zgodności oświadczeń zdrowotnych z polityką i priorytetami UE w dziedzinie zdrowia; potwierdza znaczenie swobody decyzyjnej Komisji w zakresie nieudzielania zezwoleń na oświadczenia, w przypadku gdy mogłyby one prowadzić do przekazywania konsumentom sprzecznych i mylących informacji(22);

Uwzględnienie profili składników odżywczych w ocenach oświadczeń zdrowotnych

4.  przypomina, że na mocy art. 4 rozporządzenia w sprawie oświadczeń żywieniowych i zdrowotnych dotyczących żywności Komisja powinna była ustanowić profile składników odżywczych w celu ograniczenia stosowania oświadczeń żywieniowych i zdrowotnych w przypadku żywności o wysokiej zawartości tłuszczu, cukru lub soli do 19 stycznia 2009 r.; ubolewa, że wniosek Komisji w sprawie profili składników odżywczych nie został jeszcze przedłożony, mimo że zaplanowano go na 2022 r. w ramach przeglądu przepisów UE dotyczących przekazywania konsumentom informacji na temat żywności; podkreśla, że ustalanie profili składników odżywczych z określonymi progami składników odżywczych w celu stosowania oświadczeń zdrowotnych i żywieniowych, zgodnie z art. 4 rozporządzenia w sprawie oświadczeń żywieniowych i zdrowotnych dotyczących żywności, pozostaje aktualne i konieczne do osiągnięcia celów ww. rozporządzenia;

5.  przypomina, że oświadczenia nie powinny wprowadzać konsumentów w błąd co do rzeczywistej wartości odżywczej produktu; podkreśla, że w sytuacji braku profili składników odżywczych oświadczenia mogą podkreślać jeden pozytywny aspekt ogólnie niezdrowego produktu lub produktu, w przypadku którego przekroczone zostały progi zawartości określonych składników odżywczych, takich jak tłuszcz, cukier i sól; zauważa, że w przypadku wielu produktów spożywczych, w tym także adresowanych do dzieci, nadal wykorzystuje się oświadczenia zdrowotne i żywieniowe, mimo że zawierają one znaczne ilości składników odżywczych budzących obawy; podkreśla, że opracowanie specjalnych profili składników odżywczych, jak przewidziano w art. 4 rozporządzenia w sprawie oświadczeń żywieniowych i zdrowotnych dotyczących żywności i zgodnie z celami tego rozporządzenia, jest konieczne, aby ograniczyć stosowanie oświadczeń żywieniowych i zdrowotnych dotyczących żywności o wysokiej zawartości tłuszczu, cukru i/lub soli; podkreśla, że przyszłe profile składników odżywczych, które powinny być oparte na solidnych i niezależnych dowodach naukowych, mogą pomóc konsumentom w dokonywaniu świadomych, zdrowych i zrównoważonych wyborów produktów spożywczych;

6.  ubolewa nad brakiem systematycznego i opartego na dowodach podejścia do tworzenia środowiska żywnościowego, które pomaga konsumentom w dokonywaniu świadomych wyborów i wspiera przejście na zdrowszą dietę, w tym zwiększone spożycie żywności pochodzenia roślinnego, takiej jak świeże owoce i warzywa, produkty pełnoziarniste i rośliny strączkowe; uważa, że oprócz prawidłowego wdrażania rozporządzenia w sprawie oświadczeń żywieniowych i zdrowotnych dotyczących żywności Komisja i państwa członkowskie powinny więcej inwestować w edukację w zakresie żywności i żywienia, np. poprzez kampanie informacyjne, za pośrednictwem różnych programów, w tym Programu UE dla zdrowia, zwłaszcza poprzez wspieranie działań w szkołach mających na celu nauczanie dzieci i młodzieży o zdrowej i zrównoważonej diecie; podkreśla wpływ uwarunkowań społecznych na umiejętność rozumienia przez konsumentów oświadczeń dotyczących żywności; wskazuje, że samo podawanie informacji, edukacja i kampanie uświadamiające nie wystarczą do uzyskania świadomych wyborów konsumenckich i muszą im towarzyszyć zasady, które poprawią środowisko żywnościowe;

Informowanie konsumentów

7.  podkreśla, że konsumenci mają tendencję do nadmiernego spożywania produktów spożywczych opatrzonych oświadczeniami utrzymującymi, że promują one lepsze zdrowie, co jest nazywane „efektem aureoli”; opowiada się za umieszczeniem zarówno minimalnych, jak i maksymalnych progów stosowania na etykietach produktów wszelkiej żywności i suplementów diety opatrzonych oświadczeniami zdrowotnymi, a także za zaleceniem, aby przed spożyciem suplementów diety konsultować się z pracownikiem służby zdrowia, w szczególności aby uniknąć potencjalnych niepożądanych interakcji z niektórymi metodami leczenia i uniknąć wzmacniania potencjalnych zaburzeń odżywiania; podkreśla, że oczekuje się, iż w szybko zmieniającym się środowisku żywnościowym utrzyma się asymetria informacyjna, i wzywa do finansowania badań nad rozumieniem oświadczeń przez konsumentów;

8.  wyraża ubolewanie z powodu opóźnienia wniosku dotyczącego przeglądu rozporządzenia (UE) nr 1169/2011 w sprawie przekazywania konsumentom informacji na temat żywności w odniesieniu do opracowania etykiet z informacjami o wartościach odżywczych na przedniej stronie opakowania, które, jak wykazano, skutecznie pomagają konsumentom w wybieraniu zdrowszej żywności i napojów; zwraca się do Komisji i państw członkowskich o zachęcanie i wspieranie konsumentów w dokonywaniu świadomych, zdrowych i zrównoważonych wyborów dotyczących produktów spożywczych poprzez jak najszybsze przyjęcie obowiązkowego i zharmonizowanego w UE podawania wartości odżywczej, które będzie opracowywane na podstawie solidnych, niezależnych dowodów naukowych i wykazanym zrozumieniu konsumentów; zauważa, że badania pokazują, iż wpływu żywności na zdrowie nie można wytłumaczyć jedynie składem odżywczym, ale również poziomem przetworzenia, zwłaszcza w przypadku żywności wysoko przetworzonej; podkreśla w związku z tym, że umieszczanie informacji na temat przetwarzania żywności na etykietach interpretacyjnych dotyczących wartości odżywczej z przodu opakowania może leżeć w interesie zdrowia publicznego i konsumentów oraz może okazać się skuteczne w pomaganiu konsumentom w dokonywaniu zdrowszych wyborów żywieniowych; wzywa do wprowadzenia środków regulacyjnych w celu zmniejszenia obciążenia, jakie wysoko przetworzona żywność stanowi dla zdrowia publicznego;

Znaczenie oświadczeń

9.  zauważa, że wiele oświadczeń stosowanych na rynku UE dotyczy składników odżywczych, których bardzo rzadko brakuje w diecie europejskich konsumentów; wzywa Komisję do zbadania możliwości ustawodawczych rozszerzenia kompetencji EFSA o ocenę zasadności stosowania takich oświadczeń, a także o zbadanie naukowych podstaw takich oświadczeń; zdecydowanie popiera bieżące publikowanie przez EFSA szczegółowych wytycznych dotyczących stosowania oświadczeń;

10.  wzywa Komisję do oceny możliwości ograniczenia stosowania dopuszczonego oświadczenia żywieniowego „bez dodatku cukru” w odniesieniu do produktów zawierających substancje słodzące lub wysoki poziom wolnych cukrów;

11.  podkreśla, że nawet jeżeli oświadczenia dotyczące preparatów do początkowego żywienia niemowląt są naukowo uzasadnione, takie jak oświadczenie zdrowotne „stosowanie DHA przyczynia się do prawidłowego rozwoju wzroku niemowląt w wieku do 12 miesięcy”, ich stosowanie powinno unikać wpływania na wybory dotyczące żywienia niemowląt i ograniczania ulepszeń w preparatach do początkowego żywienia niemowląt(23);

12.  popiera przeprowadzenie wcześniejszych konsultacji między producentami a EFSA, aby umożliwić EFSA przedstawienie jej oczekiwań w kontekście złożenia wniosku o wydanie oświadczenia, przy jednoczesnym poszanowaniu zasady niezależności EFSA;

Substancje botaniczne

13.  zwraca uwagę, że brak harmonizacji na szczeblu UE w zakresie klasyfikacji substancji botanicznych jako żywności lub leków oznacza, że ta sama substancja roślinna może być opisana jako „żywność” w jednym państwie członkowskim, a jako „lekarstwo” w innym; podkreśla, że takie niespójności stanowią wyzwanie dla producentów i organów regulacyjnych oraz mogą mieć negatywny wpływ na bezpieczeństwo i dobrostan konsumentów, ponieważ konsumentom trudno jest odróżnić tradycyjne leki ziołowe od botanicznych suplementów diety opartych na tej samej substancji roślinnej (tych samych substancjach roślinnych), co może prowadzić do nieporozumień związanych z ich stosowaniem;

14.  zwraca uwagę na brak unijnego pozytywnego lub negatywnego wykazu substancji botanicznych stosowanych w żywności i suplementach diety, a także na brak wyczerpującego wykazu korzystnych lub szkodliwych skutków zdrowotnych substancji botanicznych, co prowadzi do różnic w przepisach między państwami członkowskimi, fragmentacji rynku i potencjalnie niebezpiecznych produktów docierających do konsumentów;

15.  nie pochwala dalszego zawieszania oceny oświadczeń dotyczących składników roślinnych i wskazuje, że istnieją poważne obawy prawne dotyczące dalszego stosowania oświadczeń „w zawieszeniu” w ramach środków przejściowych określonych w rozporządzeniu w sprawie oświadczeń żywieniowych i zdrowotnych dotyczących żywności; podkreśla bezwzględną potrzebę zajęcia się wykazem „w zawieszeniu” oświadczeń dotyczących substancji botanicznych poprzez dalszą ocenę tych oświadczeń jako pilnie wymaganego środka ochrony konsumentów, jak stwierdzono w sprawozdaniu z oceny rozporządzenia w sprawie oświadczeń żywieniowych i zdrowotnych dotyczących żywności zleconym przez Komisję; wyraża ogromne zaniepokojenie tym, że dalsze stosowanie oświadczeń „w zawieszeniu” w ramach środków przejściowych określonych w rozporządzeniu w sprawie oświadczeń żywieniowych i zdrowotnych dotyczących żywności mogłoby wprowadzać konsumentów w błąd i stanowić zagrożenie dla ich zdrowia, ponieważ mogą oni błędnie zakładać, że oświadczenia „w zawieszeniu” zostały naukowo ocenione, a odnośne ryzyko zostało uwzględnione;

16.  uważa, że kluczowe jest, aby EFSA i Komisja niezwłocznie dokonały, zgodnie z przepisami rozporządzenia w sprawie oświadczeń żywieniowych i zdrowotnych dotyczących żywności, przeglądu oświadczeń zdrowotnych „w zawieszeniu” dotyczących substancji botanicznych w żywności; wzywa Komisję do wyrzucenia z listy tych oświadczeń „w zawieszeniu”, które zostały już ocenione negatywnie;

17.  wzywa państwa członkowskie do skutecznej współpracy przy ustanawianiu skoordynowanego podejścia do botanicznych suplementów diety i wzywa Komisję do przedstawienia wytycznych w tym zakresie; wzywa Komisję i państwa członkowskie, aby bezzwłocznie ustanowiły na szczeblu UE negatywny wykaz substancji botanicznych stosowanych w żywności w oparciu o ich toksyczność lub niekorzystne skutki dla zdrowia, które zostały już zidentyfikowane w państwach członkowskich;

Egzekwowanie

18.  wzywa Komisję do przedstawienia zaktualizowanych wytycznych dotyczących sposobu postępowania w przypadku praktyk marketingowych stosowanych w celu obchodzenia rozporządzenia w sprawie oświadczeń żywieniowych i zdrowotnych dotyczących żywności;

19.  wzywa Komisję i państwa członkowskie do utworzenia sieci wiedzy mającej na celu wspieranie grupy roboczej ds. oświadczeń żywieniowych i zdrowotnych; zwraca uwagę, że sieć ta powinna pomóc ułatwiać wymianę najlepszych praktyk, niwelować luki interpretacyjne między państwami członkowskimi i eliminować różnice w egzekwowaniu przepisów;

Oświadczenia zdrowotne w komunikacji internetowej

20.  podkreśla, że rozporządzenie w sprawie oświadczeń żywieniowych i zdrowotnych dotyczących żywności przyjęto w czasie, gdy media społecznościowe nie odgrywały jeszcze tak dużej roli w reklamie i sprzedaży żywności i suplementów diety; wyraża zaniepokojenie, że zakres, w jakim rozporządzenie w sprawie oświadczeń żywieniowych i zdrowotnych dotyczących żywności skutecznie reguluje internetową komunikację na temat żywności związaną ze zdrowiem, pozostaje niejasny;

21.  jest zaniepokojony obecnością w internecie niedopuszczonych i wprowadzających w błąd oświadczeń żywieniowych i zdrowotnych; podkreśla potrzebę zapewnienia stosowania rozporządzenia w sprawie oświadczeń żywieniowych i zdrowotnych dotyczących żywności w środowisku internetowym, zwłaszcza, że niektóre bardziej wrażliwe grupy, takie jak dzieci i nastolatki, mogą być szczególnie wrażliwe na niektóre oświadczenia zdrowotne i informacje o żywności udostępniane w mediach społecznościowych, a to stanowi zagrożenie dla ich zdrowia fizycznego i mentalnego; uważa w związku z tym, że ważne jest zdefiniowanie, czym jest informacja handlowa dotycząca żywności i suplementów diety w mediach społecznościowych;

22.  apeluje o ponowne podjęcie działań w celu wypracowania skutecznego oraz ogólnounijnego podejścia do problemu narażenia dzieci i nastolatków na reklamę i marketing przetworzonej żywności o wysokiej zawartości tłuszczu, cukru i soli w mediach nadawczych i cyfrowych; apeluje do Komisji o rozważenie podjęcia działań ustawodawczych w celu ochrony zdrowia tej wrażliwej grupy konsumentów;

23.  zwraca się do Komisji o opracowanie kompleksowych wytycznych dotyczących egzekwowania rozporządzenia w sprawie oświadczeń żywieniowych i zdrowotnych dotyczących żywności w internecie; uważa, że wytyczne te powinny określać jasne procedury i normy monitorowania oraz regulowania oświadczeń zdrowotnych w internecie, zapewniając dokładność i przejrzystość takich oświadczeń oraz chroniąc dobrostan konsumentów w ramach aktu o usługach cyfrowych; zwraca uwagę na obowiązki państw członkowskich i dostawców platform internetowych określone w akcie prawnym o usługach cyfrowych, obejmujące przeciwdziałanie rozpowszechnianiu nielegalnych treści i zapewnienie konsumentom przejrzystości w odniesieniu do reklam internetowych;

24.  wzywa Komisję i państwa członkowskie do stworzenia platformy wymiany najlepszych praktyk związanych z egzekwowaniem rozporządzenia w sprawie oświadczeń żywieniowych i zdrowotnych dotyczących żywności w internecie oraz do zachęcania do współpracy między właściwymi organami państw członkowskich;

o
o   o

25.  zobowiązuje swoją przewodniczącą do przekazania niniejszej rezolucji Radzie oraz Komisji.

(1) Dz.U. L 404 z 30.12.2006, s. 9. (2) Dz.U. L 31 z 1.2.2002, s. 1. (3) Dz.U. L 304 z 22.11.2011, s. 18. (4) Dz.U. L 183 z 12.7.2002, s. 51. (5) Dz.U. L 404 z 30.12.2006, s. 26. (6) Dz.U. L 181 z 29.6.2013, s. 35. (7) Dz.U. L 277 z 27.10.2022, s. 1. (8) Dz.U. L 107 z 26.3.2021, s. 1. (9) Dz.U. C 184 z 5.5.2022, s. 2. (10) Europejski Urząd ds. Bezpieczeństwa Żywności, „Tolerable upper intake level for dietary sugars” [Dopuszczalny górny poziom spożycia cukrów w diecie], Dziennik EFSA, tom 20, wydanie 2, Europejski Urząd ds. Bezpieczeństwa Żywności, 15 grudnia 2021 r. (11) Światowa Organizacja Zdrowia, Nutrition labelling: policy brief, Światowa Organizacja Zdrowia, Genewa, 2022. (12) Światowa Organizacja Zdrowia, „Guiding principles and framework manual for front-of-pack labelling for promoting healthy diets” [Zasady przewodnie i podręcznik ramowy dotyczący etykietowania na przodzie opakowania w celu propagowania zdrowej diety], Światowa Organizacja Zdrowia, Genewa, 2019. (13) UNICEF, „Children’s rights in impact assessments – A guide for integrating children’s rights into impact assessments and taking action for children” [Prawa dziecka w ocenach skutków: Przewodnik dotyczący włączania praw dziecka do ocen skutków i podejmowania działań na rzecz dzieci], UNICEF, Genewa, grudzień 2013 r. (14) Wyrok Trybunału Sprawiedliwości z 14 lipca 2016 r. w sprawie C-19/15, Verband Sozialer Wettbewerb eV przeciwko Innova Vital GmbH, ECLI:EU:C:2016:563. (15) Komisja Europejska, „Final Report Summary - CLYMBOL (Role of health-related claims and symbols in consumer behaviour)” [Podsumowanie raportu końcowego – CLYMBOL (Rola oświadczeń i symboli związanych ze zdrowiem w zachowaniach konsumentów)], 8 marca 2017 r. (16) Pichierri M. i in., „The interplay between health claim type and individual regulatory focus in determining consumers’ intentions toward extra-virgin olive oil” [Wzajemne oddziaływanie między rodzajem oświadczeń zdrowotnych a indywidualnym naciskiem regulacyjnym w definiowaniu intencji konsumentów w odniesieniu do oliwy z oliwek z pierwszego tłoczenia], Food Research International, tom 136, art. 109467, Elsevier, październik 2020 r. (17) Światowa Organizacja Zdrowia, „WHO European Regional Obesity Report 2022” [Raport WHO dotyczący otyłości w regionie europejskim 2022], Światowa Organizacja Zdrowia, Genewa, 2022 r. (18) Dz.U. C 342 z 6.9.2022, s. 109. (19) Europejski Urząd ds. Bezpieczeństwa Żywności, „EFSA explains draft scientific opinion on a tolerable upper intake level for dietary sugars” [EFSA wyjaśnia projekt opinii naukowej dotyczącej tolerowanego górnego poziomu spożycia cukrów w diecie], Europejski Urząd ds. Bezpieczeństwa Żywności, 2021 r. (20) Ashwell, M. i in., „Nature of the evidence based and strengths, challenges and recommendations in the area of Nutrition and health Statement: a position paper from the Academy of Nutrition Sciences” [Charakter bazy dowodowej oraz mocne strony, wyzwania i zalecenia w obszarze oświadczeń żywieniowych i zdrowotnych: stanowisko Akademii Nauk o Żywieniu], British Journal of Nutrition, tom 130, wydanie 2, 28 lipca 2023 r., s. 221-238. (21) European Union, „Eurobarometer – Making our food fit for the future – new trends and challenges” [Eurobarometr – Przygotowanie żywności na wyzwania przyszłości – nowe trendy i wyzwania], październik 2020 r. (22) Wyrok Trybunału Sprawiedliwości z 8 czerwca 2017 r. w sprawie C-296/16, Dextro Energy GmbH & Co. KG przeciwko Komisji Europejskiej, ECLI:EU:C:2017:437. (23) Munblit, D. i in., ‘Health and nutrition claims for infant formula are poorly substantiated and potentially harmful’ [Oświadczenia zdrowotne i żywieniowe dotyczące preparatów do początkowego żywienia niemowląt są słabo uzasadnione i potencjalnie szkodliwe], British Medical Journal, tom 369, artykuł m875, 2020 r., oraz Cheung, K.Y. i in., ‘Health and nutrition claims for infant formula: international cross sectional survey’ [Oświadczenia zdrowotne i żywieniowe dotyczące preparatów do początkowego żywienia niemowląt:międzynarodowe badanie przekrojowe], British Medical Journal, tom 380, wydanie 8371, 2023 r.

Rezolucja Parlamentu Europejskiego z dnia 18 stycznia 2024 r. w sprawie ochrony interesów finansowych Unii Europejskiej – zwalczania nadużyć finansowych – sprawozdanie roczne 2022 (2023/2045(INI))

P9_TA(2024)0041 A9-0434/2023

Parlament Europejski,

–  uwzględniając art. 310 ust. 6 i art. 325 ust. 5 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (TFUE),

–  uwzględniając sprawozdanie Komisji z dnia 27 lipca 2023 r. zatytułowane „34. sprawozdanie roczne dotyczące ochrony interesów finansowych Unii Europejskiej i zwalczania nadużyć finansowych (2022 r.)” (COM(2023)0464) (sprawozdanie PIF 2022),

–  uwzględniając sprawozdanie Europejskiego Urzędu ds. Zwalczania Nadużyć Finansowych (OLAF) za rok 2022(1) oraz sprawozdanie roczne Komitetu Nadzoru OLAF za rok 2022(2),

–  uwzględniając sprawozdanie roczne Prokuratury Europejskiej (EPPO) za rok 2022 opublikowane 1 marca 2023 r.,

–  uwzględniając rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE, Euratom) 2020/2092 z dnia 16 grudnia 2020 r. w sprawie ogólnego systemu warunkowości służącego ochronie budżetu Unii (rozporządzenie w sprawie warunkowości)(3),

–  uwzględniając wyroki Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej (TSUE) z dnia 16 lutego 2022 r. w sprawach C-156/21(4) i C-157/21(5) oraz wnioski TSUE stwierdzające, że mechanizm warunkowości w zakresie praworządności jest zgodny z prawem UE,

–  uwzględniając wniosek Komisji z dnia 18 września 2022 r. dotyczący decyzji wykonawczej Rady w sprawie środków ochrony budżetu Unii przed naruszeniami zasad państwa prawnego na Węgrzech (COM(2022)0485),

–  uwzględniając rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2021/1060 z dnia 24 czerwca 2021 r. ustanawiające wspólne przepisy dotyczące Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego, Europejskiego Funduszu Społecznego Plus, Funduszu Spójności, Funduszu na rzecz Sprawiedliwej Transformacji i Europejskiego Funduszu Morskiego, Rybackiego i Akwakultury, a także przepisy finansowe na potrzeby tych funduszy oraz na potrzeby Funduszu Azylu, Migracji i Integracji, Funduszu Bezpieczeństwa Wewnętrznego i Instrumentu Wsparcia Finansowego na rzecz Zarządzania Granicami i Polityki Wizowej(6) (rozporządzenie w sprawie wspólnych przepisów),

–  uwzględniając wniosek Komisji z dnia 16 maja 2022 r. dotyczący rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie zasad finansowych mających zastosowanie do budżetu ogólnego Unii (wersja przekształcona rozporządzenia finansowego) (COM(2022)0223),

–  uwzględniając dyrektywę Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2017/1371 z dnia 5 lipca 2017 r. w sprawie zwalczania za pośrednictwem prawa karnego nadużyć na szkodę interesów finansowych Unii(7) (dyrektywa PIF),

–  uwzględniając sprawozdanie Komisji dla Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 16 września 2022 r. zatytułowane „Drugie sprawozdanie z wdrażania dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2017/1371 z dnia 5 lipca 2017 r. w sprawie zwalczania za pośrednictwem prawa karnego nadużyć na szkodę interesów finansowych Unii” (COM(2022)0466),

–  uwzględniając dyrektywę Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2019/1937 z dnia 23 października 2019 r. w sprawie ochrony osób zgłaszających naruszenia prawa Unii(8),

–  uwzględniając komunikat Komisji z dnia 13 lipca 2022 r. zatytułowany „Sprawozdanie na temat praworządności z 2022 r.” (COM(2022)0500),

–  uwzględniając badanie pt. „Strengthening the fight against organised crime: Assessing the legislative framework” [Skuteczniejsze zwalczanie przestępczości zorganizowanej: ocena ram legislacyjnych], opublikowane w grudniu 2022 r.(9),

–  uwzględniając sprawozdanie zatytułowane „Assessing the Threats to the NextGenerationEU (NGEU) fund – A Joint Europol-OLAF Report” [Ocena zagrożeń dla funduszu NextGenerationEU (NGEU) – wspólne sprawozdanie Europolu i OLAF-u], opublikowane w dniu 6 czerwca 2023 r.,

–  uwzględniając „Closing note on the Strategic Initiative concerning the transparency and accountability of the Recovery and Resilience Facility” [Notę zamykającą w sprawie inicjatywy strategicznej dotyczącej przejrzystości i rozliczalności Instrumentu na rzecz Odbudowy i Zwiększania Odporności] Europejskiego Rzecznika Praw Obywatelskich z dnia 12 września 2023 r. w związku ze sprawą SI/6/2021/PVV otwartą w dniu 24 lutego 2022 r.,

–  uwzględniając roczne sprawozdanie z działalności Europejskiego Trybunału Obrachunkowego (ETO) za 2022 r. opublikowane 4 maja 2023 r.,

–  uwzględniając przegląd ETO nr 04/2023 z dnia 6 lipca 2023 r. zatytułowany „Cyfryzacja zarządzania funduszami unijnymi”,

–  uwzględniając sprawozdanie specjalne Trybunału Obrachunkowego nr 06/2023 z dnia 13 marca 2023 r. zatytułowane „Konflikt interesów w wydatkowaniu funduszy polityki spójności i polityki rolnej UE – Ustanowiono ramy, lecz utrzymują się luki dotyczące przejrzystości i środków wykrywania”,

–  uwzględniając rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2021/785 z dnia 29 kwietnia 2021 r. ustanawiające Unijny program zwalczania nadużyć finansowych i uchylające rozporządzenie (UE) nr 250/2014(10),

–  uwzględniając swoją rezolucję z dnia 23 listopada 2021 r. zawierającą zalecenia dla Komisji w sprawie cyfryzacji europejskiej sprawozdawczości, monitorowania i prowadzenia audytów(11),

–  uwzględniając komunikat Komisji z dnia 14 grudnia 2020 r. w sprawie przeglądu dokonywanego w odniesieniu do Unii Europejskiej na podstawie mechanizmu przeglądu wdrożenia Konwencji Narodów Zjednoczonych przeciwko korupcji (UNCAC) (COM(2020)0793),

–  uwzględniając swoje zalecenie z dnia 17 lutego 2022 r. dla Rady i Wiceprzewodniczącego Komisji / Wysokiego Przedstawiciela Unii do Spraw Zagranicznych i Polityki Bezpieczeństwa w sprawie korupcji i praw człowieka(12),

–  uwzględniając swoją rezolucję z dnia 19 stycznia 2023 r. w sprawie ochrony interesów finansowych Unii Europejskiej – zwalczanie nadużyć finansowych – sprawozdanie roczne 2021(13),

–  uwzględniając art. 54 Regulaminu,

–  uwzględniając sprawozdanie Komisji Kontroli Budżetowej (A9-0434/2023),

A.  mając na uwadze, że zgodnie z obowiązkiem określonym w art. 325 ust. 5 TFUE Komisja, we współpracy z państwami członkowskimi UE, kieruje corocznie do Parlamentu Europejskiego i Rady sprawozdanie w sprawie środków podjętych w celu wykonania tego artykułu (tzw. sprawozdanie PIF);

B.  mając na uwadze, że należyte wydatkowanie środków publicznych i ochrona interesów finansowych UE powinny być kluczowymi elementami polityki UE, aby zwiększyć zaufanie obywateli dzięki zapewnieniu właściwego i racjonalnego wykorzystywania ich pieniędzy;

C.  mając na uwadze, że podstawę sprawozdania PIF stanowią informacje dostarczone przez państwa członkowskie, w tym dane dotyczące wykrytych nieprawidłowości i nadużyć finansowych; mając na uwadze, że sprawozdanie PIF musi uwzględniać specyfikę finansową każdego państwa członkowskiego i zapewniać niezbędną elastyczność w tym zakresie;

D.  mając na uwadze, że liczba wykrytych i zgłoszonych nieprawidłowości związanych z nadużyciami finansowymi obrazuje wyniki podejmowanych przez państwa członkowskie starań na rzecz zwalczania nadużyć finansowych i innego rodzaju nielegalnej działalności i nie należy postrzegać jej jako wskaźnika poziomu nadużyć finansowych w państwach członkowskich;

E.  mając na uwadze, że wszystkie państwa członkowskie powinny być traktowane w sposób właściwy i obiektywny;

F.  mając na uwadze, że istnieją różne poziomy i podmioty zaangażowane w ochronę budżetu UE poprzez zapobieganie (wstrzymywanie i zawieszanie płatności), wykrywanie, korekty finansowe i odzyskiwanie nienależnie wypłaconych środków;

G.  mając na uwadze, że system wczesnego wykrywania i wykluczania chroni budżet UE przed ryzykiem niewypłacalności, zaniedbaniami, nadużyciami finansowymi lub nieprawidłowościami ze strony podmiotów prywatnych;

H.  mając na uwadze, że mechanizm warunkowości w zakresie praworządności ma zastosowanie do całego budżetu UE i zapewnia możliwość wprowadzenia środków w przypadkach naruszeń zasad praworządności, które wpływają lub stwarzają poważne ryzyko wpływu na należyte zarządzanie finansami w ramach budżetu UE lub na ochronę interesów finansowych Unii;

I.  mając na uwadze, że poszanowanie wartości, na których opiera się Unia, oraz praw podstawowych, a także zgodność z Kartą praw podstawowych Unii Europejskiej to warunki wstępne dostępu do finansowania UE;

J.  mając na uwadze, że nadużycia finansowe i korupcja stanowią ciągłe zagrożenie dla uczciwości procesu decyzyjnego;

K.  mając na uwadze, że art. 22 rozporządzenia (UE) 2021/241 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 12 lutego 2021 r. ustanawiającego Instrument na rzecz Odbudowy i Zwiększania Odporności(14) (rozporządzenie w sprawie RRF) zawiera przepisy dotyczące ochrony interesów finansowych UE;

L.  mając na uwadze, że różnym poziomom cyfryzacji w państwach członkowskich należy zaradzić poprzez stworzenie bardziej ujednoliconych, interoperacyjnych i porównywalnych systemów administracyjnych i sprawozdawczych w UE, które są funkcjonalne i niezbędne do solidnej kompleksowej analizy oraz do skutecznego zapobiegania nieprawidłowościom i przeciwdziałania nadużyciom finansowym i korupcji; mając na uwadze, że państwa członkowskie należy zachęcać do równoległego korzystania z ogólnounijnych narzędzi eksploracji danych, takich jak Arachne czy system wczesnego wykrywania i wykluczania (EDES);

M.  mając na uwadze, że Arachne jest narzędziem dobrowolnym i chociaż już teraz jest powszechnie stosowane w polityce spójności i jest wprowadzane na potrzeby badania wydatków w sektorze rolnictwa, to uczynienie go obowiązkowym – o co wielokrotnie apelował Parlament – byłoby znaczącym krokiem naprzód;

N.  mając na uwadze, że różnorodność systemów prawnych i administracyjnych w państwach członkowskich działa na niekorzyść i że należy ją odpowiednio uwzględniać, aby móc stworzyć bardziej ujednolicone, interoperacyjne i porównywalne systemy administracji i sprawozdawczości w UE, dzięki którym będzie można skutecznie zwalczać nadużycia finansowe i korupcję oraz zapobiegać nieprawidłowościom;

O.  mając na uwadze, że współpraca z partnerami międzynarodowymi i globalnymi instytucjami finansowymi ma kluczowe znaczenie dla ochrony funduszy UE wydatkowanych poza Europą oraz dochodów do budżetu UE;

Uwagi ogólne

1.  z zadowoleniem przyjmuje sprawozdanie PIF 2022 i przedstawione w nim analizy;

2.  podziela pogląd Komisji, że zapobieganie nadużyciom finansowym i ich wykrywanie oraz monitorowanie mechanizmów zwrotu sprzeniewierzonych środków finansowych musi opierać się na dalszej cyfryzacji i wykorzystaniu najnowocześniejszej technologii opartej na uczeniu maszynowym w celu zwiększenia dostępności, interoperacyjności i wykorzystania danych dotyczących potencjalnych nadużyć finansowych, a także zarządzania takimi danymi; zwraca uwagę, że aby zapewnić współpracę i koordynację między wszystkimi elementami struktury zwalczania nadużyć finansowych i odpowiednimi podmiotami, należy wprowadzić skuteczne zarządzanie zwalczaniem nadużyć finansowych i skuteczne procesy zorientowane na wyniki oraz odpowiednio wyposażone struktury; uważa, że w tym celu urzędnikom odpowiedzialnym za poszczególne elementy struktury zwalczania nadużyć finansowych należy zapewnić niezbędną wiedzę cyfrową i proceduralną;

3.  przypomina, że do zapewnienia wysokiego poziomu ochrony interesów finansowych UE niezbędna jest solidna współpraca między organami prowadzącymi dochodzenia administracyjne a organami prowadzącymi postępowania przygotowawcze zarówno na szczeblu UE, jak i państw członkowskich;

4.  docenia starania Komisji, aby wyprzedzić publikację rocznego sprawozdania PIF, co pozwala na przyjęcie rezolucji Parlamentu w ciągu roku n+1 i sprawia, że uwagi i zalecenia w nim zawarte są bardziej aktualne;

5.  docenia poprawę ogólnej spójności przepisów dotyczących zwalczania nadużyć finansowych w całej UE w następstwie działań podjętych przez państwa członkowskie w celu prawidłowej transpozycji przepisów UE do systemów krajowych; wyraża zaniepokojenie, że pod pewnymi względami sytuacja jest nadal nieoptymalna, w szczególności w odniesieniu do wykrywania i zgłaszania podejrzeń popełnienia nadużycia finansowego i podejrzewanych nieprawidłowości oraz podejmowanych w związku z nimi działań następczych, w przypadku których różnice między państwami członkowskimi są nadal bardzo znaczące;

6.  podkreśla, że zapobieganie i komunikacja mają kluczowe znaczenie w zwalczaniu nadużyć finansowych i korupcji oraz że Komisja powinna wspierać państwa członkowskie we wdrażaniu skutecznych środków w tych obszarach;

7.  podziela pogląd Komisji, że należy wzmocnić analizę ryzyka wystąpienia nadużyć finansowych w celu oceny, czy zgłaszanie niskich poziomów nadużyć finansowych jest konsekwencją rzeczywiście niskiego poziomu nadużyć, czy też konsekwencją słabej wykrywalności;

8.  ubolewa nad faktem, że w wielu państwach członkowskich organy krajowe nie zawsze stosują się do zaleceń Komisji i OLAF-u, nie składają wyczerpujących sprawozdań lub nie przyjmują uznanych dobrych praktyk w odpowiednim czasie; zwraca uwagę, że w wielu państwach członkowskich odsetek nieprawidłowości, które są nadal klasyfikowane jako podejrzenie popełnienia nadużycia finansowego wiele lat po ich pierwotnym zgłoszeniu, jest niezwykle wysoki, nawet w odniesieniu do spraw uznanych za zamknięte; uważa, że takie sytuacje wskazują na brak odpowiednich działań następczych, niewystarczające lub nieodpowiednio przeszkolone zasoby, luki w komunikacji lub nieefektywne kanały sprawozdawczości, słabą współpracę i koordynację, a nawet nieuzasadnione odroczenie przeklasyfikowania nieprawidłowości jako nadużyć finansowych w celu dostosowania sprawozdawczości statystycznej;

9.  podkreśla, że w takich przypadkach Komisja powinna wspierać państwa członkowskie w ograniczaniu biurokratyzacji w procesie wykrywania nadużyć finansowych, działań następczych i sprawozdawczości;

10.  proponuje, aby zarówno UE, jak i organy krajowe zacieśniły współpracę i promowały szersze wykorzystanie narzędzi cyfrowych do zwalczania nadużyć finansowych;

11.  zauważa, że liczba przypadków nadużyć finansowych i nieprawidłowości zgłoszonych przez właściwe organy unijne i krajowe – łącznie 12 455 – nieznacznie wzrosła w 2022 r. w porównaniu z 2021 r.; zauważa, że finansowanie związane z tymi przypadkami w 2022 r. spadło do 1,77 mld EUR (z 2,05 mld EUR w 2021 r.); uważa, że liczby te są w dalszym ciągu niezwykle wysokie i stanowią znaczną stratę dla budżetu UE;

12.  jest świadomy, że porównanie zgłaszania nieprawidłowości z roku na rok nie zawsze zapewnia wiarygodną analizę tendencji i wzorców ze względu na wieloletni cykl wdrażania wielu programów; uważa, że porównanie ze średnią pięcioletnią jest bardziej odpowiednie do identyfikacji sytuacji w czasie rzeczywistym; docenia w tym kontekście fakt, że w sprawozdaniu PIF 2022 często odwołuje się do wyników z okresu 2018–2021;

13.  uważa, że zaangażowanie społeczeństwa obywatelskiego w zwalczanie nadużyć finansowych ma kluczowe znaczenie dla zapobiegania im i ich wykrywania oraz że oznacza to wsparcie dla dziennikarstwa śledczego, które może być skuteczne, o ile uzyska łatwy i odpowiedni dostęp do informacji o projektach, beneficjentach i płatnościach; podkreśla zwłaszcza ważną rolę, jaką media i dziennikarze śledczy odgrywają w walce z korupcją; powtarza, że wyższy i spójny poziom ochrony dziennikarzy i sygnalistów w całej Unii pomaga przeciwdziałać szerzeniu się podkultury bezkarności, milczenia i spisku; zauważa, że pod względem pluralizmu i wolności mediów najnowsze wyniki Monitora Pluralizmu Mediów (MPM 2022) pokazują, że wskaźnik dotyczący ochrony dziennikarzy nieznacznie się obniżył oraz że koncentracja mediów informacyjnych utrzymuje się na bardzo wysokim poziomie ryzyka na całym kontynencie; jest zdania, że ochrona mediów przed naciskami i wpływami politycznymi, a także zagwarantowanie prawa dostępu do informacji będących w posiadaniu władz publicznych są niezbędne do ochrony niezależności mediów i ich roli jako strażnika demokracji oraz należytego zarządzania zasobami;

14.  z zadowoleniem przyjmuje wspólny komunikat Komisji i Wysokiego Przedstawiciela Unii do Spraw Zagranicznych i Polityki Bezpieczeństwa z dnia 3 maja 2023 r. w sprawie zwalczania korupcji (JOIN(2023)0012), w którym uznano powagę korupcji, ponieważ ogranicza ona efektywność wydatków publicznych, sprawne funkcjonowanie jednolitego rynku i zrównoważony charakter wzrostu gospodarczego; zaznacza, że walka z korupcją jest jednym z najważniejszych zobowiązań Unii, na równi z przejrzystością i uczciwością; podkreśla, że także zjawisko nepotyzmu w odniesieniu do podmiotów państwowych i zamówień publicznych w ramach funduszy UE również stwarza ogromne ryzyko dla należytego zarządzania i interesów finansowych UE; z zadowoleniem przyjmuje zatem nowy wniosek dotyczący dyrektywy w sprawie zwalczania korupcji(15);

15.  jest zaniepokojony faktem, że trudno jest precyzyjnie oszacować zakres, w jakim środki UE są nielegalnie wykorzystywane do finansowania przestępczości zorganizowanej; utrzymuje, że we wszystkich państwach członkowskich należy przyjąć wspólne podejście do oceny wpływu przestępczości zorganizowanej na środki UE oraz do oceny skuteczności środków wprowadzonych w celu rozwiązania tego problemu; wzywa Komisję do szybkiego podjęcia wszelkich niezbędnych działań w celu przeprowadzenia tej harmonizacji;

16.  podkreśla znaczenie oceny skutków, w której ocenia się gospodarczy i społeczny wpływ nadużyć finansowych na interesy finansowe UE i jej obywateli; apeluje o przeprowadzenie analizy porównawczej zasobów przeznaczonych na zapobieganie nadużyciom finansowym z potencjalnymi stratami, którym udało się zapobiec;

17.  utrzymuje, że brak skutecznej transpozycji przepisów krajowych w wielu państwach członkowskich oraz brak harmonizacji przepisów krajowych stwarzają przestępczości zorganizowanej możliwości prowadzenia szeregu nielegalnych działań transgranicznych w obszarach mających wpływ na interesy finansowe Unii; ponawia zatem swoje poprzednie wezwania o zmianę decyzji ramowej Rady 2008/841/WSiSW w sprawie zwalczania przestępczości zorganizowanej(16) oraz o wprowadzenie nowej wspólnej definicji przestępczości zorganizowanej, z uwzględnieniem w szczególności stosowania korupcji, przemocy, groźby lub zastraszania w celu przejęcia kontroli nad działalnością gospodarczą lub zamówieniami;

18.  zauważa, że unijna strategia zwalczania przestępczości zorganizowanej 2021–2025(17) ma na celu określenie narzędzi i środków ukierunkowanych na rozbicie modeli biznesowych i struktur organizacji przestępczych ponad granicami, zarówno w internecie, jak i poza nim; apeluje do państw członkowskich, by przyłączyły się do działań Komisji i utworzyły sieci współpracy regionalnej służące do wymiany informacji na temat przypadków i strategii zwalczania nadużyć finansowych popełnianych przez zorganizowane grupy przestępcze; przypomina w tym kontekście o znaczeniu proponowanej nowej dyrektywy w sprawie odzyskiwania i konfiskaty mienia(18), której skuteczne wdrożenie uzbroiłoby organy w lepsze narzędzia, dzięki którym mogłyby pozbawić zorganizowane grupy przestępcze środków finansowych do prowadzenia dalszej działalności przestępczej; przypomina ponadto, że zwalczanie transgranicznej przestępczości zorganizowanej zależy w dużym stopniu od wymiany najlepszych praktyk oraz opracowania wspólnych i skoordynowanych strategii;

19.  zwraca uwagę, że w odniesieniu do spraw dotyczących korupcji EPPO zgłosiła, iż na koniec 2022 r. prowadziła postępowania w sprawie 87 przestępstw (w porównaniu z 40 sprawami objętymi postępowaniem w pierwszych siedmiu miesiącach działalności operacyjnej w 2021 r.); zauważa, że w systemie zarządzania nieprawidłowościami (IMS) w latach 2018–2022 10 państw członkowskich zgłosiło 30 spraw, z czego 5 dotyczyło obszaru rolnictwa, 22 – spójności i 3 – pomocy przedakcesyjnej, a ich ogólny wpływ finansowy szacuje się na około 50 mln EUR;

20.  ponownie podkreśla, że korupcja, zwłaszcza korupcja na wysokim szczeblu, w tym w instytucjach UE, jest szczególnie poważnym przestępstwem, które może wykraczać poza granice, wpływając na interesy finansowe Unii i całą gospodarkę UE oraz podważając zaufanie obywateli do instytucji demokratycznych w UE i państwach członkowskich; powtarza, że w instytucjach UE musi istnieć polityka zerowej tolerancji dla korupcji; wspiera włączanie walki z korupcją do głównego nurtu polityki UE;

21.  odnotowuje, że OLAF nie ma obecnie w żadnym wypadku dostępu do biur, komputerów i kont poczty elektronicznej posłów, nawet w przypadku badania spraw związanych z posłami na podstawie uzasadnionych podejrzeń; podkreśla, że potrzebna jest odpowiednia procedura przyznawania dostępu OLAF-owi w przypadku uzasadnionych podejrzeń wobec poszczególnych posłów; wzywa Prezydium do ustanowienia takiej procedury;

22.  zwraca uwagę, że EPPO prowadzi postępowanie przygotowawcze w sprawie nabycia szczepionek przeciwko COVID-19 przez Komisję;

23.  podkreśla spoczywający na każdej instytucji UE, każdym państwie członkowskim oraz publicznym lub prywatnym odbiorcy środków unijnych obowiązek ujawnienia wszystkich dokumentów, w tym na temat wstępnych negocjacji prowadzonych przez Komisję, na oficjalny wniosek ETO w ramach trwającej kontroli; przypomina zalecenie Parlamentu Europejskiego zawarte w rezolucji w sprawie udzielenia absolutorium za 2020 r. (sekcja III — Komisja)(19) dotyczące dostępu do wiadomości tekstowych wymienianych z firmą farmaceutyczną w związku z zakupem szczepionki przeciwko COVID-19;

24.  podkreśla, że politykę zerowej tolerancji dla korupcji trzeba włączyć do głównego nurtu polityki i prawidłowo przekazywać informacje o niej w kontekście wyborów europejskich, aby zwiększyć frekwencję wyborczą i zaufanie obywateli do instytucji publicznych;

25.  z zadowoleniem przyjmuje fakt, że Komisja włączyła specjalną sekcję dotyczącą walki z korupcją do swojego sprawozdania rocznego na temat praworządności, aby przedstawić dogłębną analizę porównawczą strategii, procedur i narzędzi stosowanych przez państwa członkowskie UE w walce z korupcją i ułatwić ocenę, które obszary są najbardziej zagrożone; zwraca się do Komisji, aby zawsze uwzględniała zalecenia i uwagi następcze dla państw członkowskich we wszystkich sekcjach sprawozdania na temat praworządności; ponownie podkreśla znaczenie pełnego wdrożenia zaleceń dla poszczególnych krajów dotyczących korupcji; wzywa państwa członkowskie, aby przy opracowywaniu swoich polityk antykorupcyjnych uwzględniały ustalenia zawarte w sprawozdaniu na temat praworządności; wzywa Komisję, aby interweniowała i wspierała państwa członkowskie w stawianiu czoła wyzwaniom strukturalnym związanym z ich zdolnościami antykorupcyjnymi;

26.  zwraca uwagę, że badania Eurobarometru dotyczące korupcji z 2022 r. pokazują, że korupcja pozostaje poważnym problemem dla obywateli UE i przedsiębiorstw w UE, przy czym duża część obywateli Unii uważa, iż w ich kraju korupcja jest powszechna (68 %), a poziom korupcji wzrósł (41 %); pozytywnie ocenia fakt, że prawie wszystkie państwa członkowskie posiadają obecnie strategie antykorupcyjne, które są regularnie poddawane ocenie i przeglądowi, oraz przypomina, że w celu wykorzenienia praktyk korupcyjnych potrzebne są nie tylko solidne ramy prawne, ale także ich skuteczne wdrażanie i że zapobieganie takim praktykom wymaga również przejrzystego i odpowiedzialnego zarządzania oraz ram uczciwości; w tym kontekście z zadowoleniem przyjmuje wnioski antykorupcyjne przedstawione przez Komisję, będące następstwem wezwań Parlamentu do zaostrzenia walki z korupcją; zauważa, że Komisja zamierza włączyć zapobieganie korupcji do planowania polityk i programów UE oraz aktywnie wspierać wysiłki państw członkowskich na rzecz wprowadzenia solidnych polityk i przepisów antykorupcyjnych; pochwala wolę zajęcia się transgranicznym wymiarem korupcji poprzez penalizację przestępstw korupcyjnych i ujednolicenie kar w całej UE zgodnie z propozycją wysokiego przedstawiciela dotyczącą ustanowienia specjalnego systemu sankcji we wspólnej polityce zagranicznej i bezpieczeństwa ukierunkowanych na poważne akty korupcji na całym świecie;

27.  podkreśla, że korupcja i pranie pieniędzy są ze sobą nierozerwalnie powiązane oraz że pranie pieniędzy jest jednym z najważniejszych czynników umożliwiających przestępczości zorganizowanej nielegalną działalność, dzięki czemu przestępcy przekazują do legalnej gospodarki swoje dochody z przestępstwa, a także jest świadomy, że nadużycia finansowe na szkodę budżetu UE mogą być także przestępstwem źródłowym poprzedzającym pranie pieniędzy; podkreśla, że transgraniczny wymiar tych przestępstw utrudnia zapobieganie im, ich wykrywanie i przeciwdziałanie im ze względu na heterogeniczne systemy prawne; z zadowoleniem przyjmuje postępy w ustanawianiu nowego Urzędu ds. Przeciwdziałania Praniu Pieniędzy w następstwie wniosku Komisji z lipca 2021 r., porozumienia politycznego osiągniętego w Radzie w dniu 29 czerwca 2022 r. i jej stanowiska uzgodnionego 7 grudnia 2022 r. w sprawie jednolitego zbioru przepisów, a także mandatu do przystąpienia do rozmów trójstronnych przyznanego na posiedzeniu plenarnym Parlamentu w 17 kwietnia 2023 r.; ubolewa, że urząd zacznie w pełni funkcjonować dopiero w 2026 r.;

28.  zauważa, że za pośrednictwem IMS w okresie 2018–2022 zgłoszono 375 spraw dotyczących konfliktu interesów, który można również wykryć w środowiskach podobnych do tych, w których występują praktyki korupcyjne; podkreśla, że znaczna większość zgłoszonych przypadków konfliktu interesów jest związana z wdrażaniem polityki spójności (86 % w porównaniu z 9 % w przypadku rolnictwa i 5 % w przypadku pomocy przedakcesyjnej), angażując łącznie środki w wysokości prawie 117 mln EUR w tym okresie; podkreśla, że zgłoszone konflikty interesów dotyczą głównie relacji między odbiorcami funduszy a ich wykonawcami i podwykonawcami, podczas gdy tylko 7 % spraw odnosi się do konfliktów interesów na etapie przyznawania lub oceny projektów, obejmując tym samym członków komisji oceniających;

29.  uważa, że może to być oznaka pozytywnego wpływu i odstraszającego efektu zmian w przepisach finansowych, które mają zastosowanie do wszystkich organów krajowych zajmujących się funduszami UE, jak również faktu, że jedną trzecią przypadków wykryto za pośrednictwem źródeł zewnętrznych w stosunku do systemu zarządzania i kontroli, w tym sygnalistów i dziennikarzy śledczych, co wskazuje na podstawowy poziom przejrzystości i dostępności oraz wkład społeczeństwa obywatelskiego;

30.  zauważa również z zaniepokojeniem, że ogólna liczba przypadków konfliktu interesów jest wyższa niż zgłoszona w IMS, co sugerują dodatkowe informacje otrzymane przez Dyrekcje Generalne Komisji ds. Polityki Regionalnej i Miejskiej oraz ds. Zatrudnienia, Spraw Społecznych i Włączenia Społecznego dotyczące przypadków konfliktu interesów i związanych z nimi kwot odzyskanych w ramach zamówień publicznych w Europejskim Funduszu Społecznym, Funduszu Spójności i Europejskim Funduszu Rozwoju Regionalnego, zgłoszonych bezpośrednio przez państwa członkowskie za pośrednictwem systemu zarządzania funduszami w UE (znanego jako SFC, który w latach 2014–2020 przedstawił 31 spraw związanych z 16 programami w 11 państwach członkowskich, których wpływ wyniósł 3,4 mln EUR);

31.  ponawia swój apel o nadanie rocznemu sprawozdaniu PIF bardziej całościowego charakteru, aby zapewnić kompleksowy przegląd synergii między wszystkimi właściwymi podmiotami, określić najlepsze praktyki i wyeliminować niedociągnięcia; w tym kontekście z zadowoleniem przyjmuje uwzględnienie w sprawozdaniu PIF za 2022 r. ustaleń ze sprawozdań rocznych EPPO i OLAF-u; apeluje o dalsze doskonalenie tego całościowego podejścia w celu zapewnienia wyraźniejszego, pełniejszego i bardziej konkretnego obrazu ogólnego stanu ochrony interesów finansowych Unii, obejmującego całość działań mających na celu zwalczanie nadużyć finansowych, zarówno na szczeblu krajowym, jak i unijnym;

32.  apeluje o to, by przepisy dotyczące konfliktu interesów były stosowane w sposób zapewniający pewność prawa, opierały się na jasnej i proporcjonalnej ocenie ryzyka oraz umożliwiały właściwym organom ich praktyczne stosowanie; apeluje o to, by wytyczne Komisji zapewniały jasność wnioskodawcom i organom decyzyjnym, nie prowadziły do niepotrzebnych obciążeń administracyjnych i były zgodne z zasadą proporcjonalności;

Przychody

33.  zauważa, że w 2022 r. ogólna liczba nieprawidłowości związanych i niezwiązanych z nadużyciami finansowymi dotyczących tradycyjnych zasobów własnych (4 661) była o 7,6 % wyższa w porównaniu ze średnią z pięciu lat (2018–2022); zauważa z niepokojem, że ogólne kwoty, których dotyczyły takie nieprawidłowości, oszacowane i ustalone przez państwa członkowskie, również wyraźnie wzrosły (o 47 %, sięgając 783 mln EUR); w tej samej kwestii zwraca uwagę, że ogólna stopa odzysku w 2022 r. – zarówno w przypadkach dotyczących nadużyć finansowych, jak i w sprawach niezwiązanych z nadużyciami finansowymi – wyniosła tylko 48 % (w porównaniu z 54 % w 2021 r.), a w przypadkach dotyczących nadużyć finansowych wyniosła tylko 25 %, przy czym odsetek ten był bardzo różny w poszczególnych państwach członkowskich; zwraca się do Komisji o dołożenie większych starań na rzecz szybkiego odzyskania środków będących przedmiotem nadużyć;

34.  zwraca uwagę, że w 2022 r. w przypadku zaledwie 19 nowych sprawozdań dotyczących odpisanych należności przedłożonych Komisji przez sześć państw członkowskich Komisja uznała, że w zadowalający sposób wykazano, iż TZW zostały utracone z przyczyn, których nie można przypisać danym państwom członkowskim, i że nie ponoszą one odpowiedzialności finansowej za tę stratę, podczas gdy w 82 sprawach – opiewających na kwotę niemal 39 mln EUR – Komisja uznała, że państwa członkowskie nie wykazały w zadowalający sposób, że TZW zostały utracone z przyczyn, których nie można im przypisać, i że nadal ponoszą one odpowiedzialność finansową za tę stratę (Komisja oceniła 135 spraw dotyczących łącznie środków w wysokości 76,8 mln EUR w 2022 r.); zachęca Komisję do utrzymania tego skutecznego mechanizmu przeglądu spraw dotyczących odpisania należności, aby zwiększyć skuteczność działań administracji krajowych w zakresie odzyskiwania wierzytelności;

35.  zauważa, że ponownie w 2022 r. kontrole prowadzone przez służby ds. zwalczania nadużyć finansowych i kontrole po zwolnieniu towarów były najskuteczniejszymi narzędziami wykrywania nieprawidłowości związanych i niezwiązanych z nadużyciami finansowymi, w połączeniu – w coraz większym stopniu – odpowiednio z kontrolami podatkowymi i kontrolami podczas zwolnienia towarów; podkreśla, że w 2022 r. przemyt, nieprawidłowa wartość oraz nieprawidłowa klasyfikacja i błędny opis towarów należały do najpowszechniejszych sposobów działania w przypadkach nadużyć finansowych, przy czym odnotowano szczególny wzrost liczby zgłoszonych przypadków przemytu papierosów;

36.  z zadowoleniem przyjmuje rolę OLAF-u w wykrywaniu i prowadzeniu dochodzeń w sprawie nadużyć finansowych na szkodę tradycyjnych zasobów własnych UE; odnotowuje nieznaczny spadek liczby wszczętych dochodzeń w dziedzinie zasobów własnych w 2022 r. i wzywa Komisję, by zapewniła OLAF-owi odpowiednie zasoby umożliwiające pełne i skuteczne wykonywanie jego mandatu;

37.  zauważa, że w ujęciu pieniężnym Chiny pozostały głównym krajem pochodzenia towarów dotkniętych nieprawidłowościami, a Stany Zjednoczone i Wietnam znalazły się odpowiednio na drugim i trzecim miejscu, natomiast tekstylia i obuwie były towarami, których najczęściej dotyczyły nieprawidłowości, zarówno pod względem liczby, jak i wartości wykrytych i zgłoszonych spraw;

38.  ponawia swój apel o zniwelowanie luki w podatku VAT przez zajęcie się kwestiami braku zasobów, ograniczonej wydajności cyfrowej w administracjach podatkowych oraz lukami prawnymi, które ograniczają skuteczność działań na rzecz walki z uchylaniem się od opodatkowania i unikaniem opodatkowania; przypomina, że zintensyfikowanie współpracy administracyjnej jest najskuteczniejszym sposobem zwalczania transgranicznych oszustw związanych z VAT;

39.  podkreśla, że EPPO ma kompetencje w zakresie prowadzenia dochodzeń w sprawie poważnych przestępstw przeciwko wspólnemu systemowi VAT, które są związane z terytorium dwóch lub więcej państw członkowskich i pociągają za sobą łączną stratę w wysokości co najmniej 10 mln EUR; jest zaniepokojony danymi przedstawionymi w sprawozdaniu rocznym EPPO za 2022 r., z których wynika, że spośród prowadzonych przez Prokuraturę postępowań przygotowawczych w toku (185) oszustw związanych z VAT dotyczyło 16,5 %, lecz odpowiadają one za 47 % szacowanych szkód (6,7 mld EUR);

40.  z zadowoleniem przyjmuje opublikowane 16 września 2022 r. drugie sprawozdanie Komisji z wdrażania dyrektywy PIF (COM(2022)0466), ale ubolewa nad faktem, że Komisja powstrzymała się od interwencji w sprawie zmiany progu 10 mln EUR, co ma istotny wpływ na działania EPPO w sprawach dotyczących oszustw związanych z VAT; podkreśla, że powtarzające się i wciąż nierozstrzygnięte pytania dotyczące poszczególnych interpretacji metod obliczania progu (czy należy zsumować szkody występujące w kilku państwach członkowskich, czy państwa uwzględnione w obliczeniach powinny ograniczać się do tych uczestniczących w EPPO) sprawiają, że sytuacja jest niejasna; zdecydowanie jest zdania, że obecny próg ogranicza efekt odstraszający, umożliwia sprawcom poszukiwanie najsłabszej jurysdykcji w celu uniknięcia EPPO i ma szkodliwy wpływ na postępowania przygotowawcze, ponieważ organy krajowe często nie mają pełnego obrazu skali działalności przestępczej na początkowym etapie postępowania przygotowawczego; wzywa Komisję do ponownego rozważenia swojego stanowiska w następnym sprawozdaniu z transpozycji dyrektywy PIF i usunięcia wspomnianego progu lub znacznego jego obniżenia, przy jednoczesnym zapewnieniu odpowiednich wytycznych dotyczących metody obliczania;

41.  podkreśla, że skuteczna współpraca między OLAF-em a EPPO jest warunkiem wstępnym należytego zarządzania budżetem UE i ochrony interesów finansowych budżetu UE, zarówno po stronie wydatków, jak i dochodów; w tym kontekście uważa, że taka silniejsza współpraca może po stronie dochodów prowadzić do zwiększenia poboru dochodów do budżetu UE, zmniejszając w ten sposób wkład państw członkowskich oparty na DNB, a po stronie wydatków – do zapewnienia odpowiedniego wydatkowania pieniędzy podatników;

42.  podkreśla znaczenie, jakie ma utrzymanie niezależności operacyjnej OLAF-u i EPPO;

43.  z zadowoleniem przyjmuje oświadczenie przewodniczącej Komisji Ursuli Von der Leyen o tym, że UE musi zagwarantować wydatkowanie środków zgodnie z ich przeznaczeniem i zasadami praworządności oraz zapewnić ochronę funduszy;

Wydatki

44.  zauważa, że liczba nieprawidłowości związanych i niezwiązanych z nadużyciami finansowymi zgłoszonych jako mające wpływ na działania wykonawcze w zakresie rozwoju obszarów wiejskich wzrosła w latach 2018–2022, głównie ze względu na wyższy wskaźnik wykrywalności w odniesieniu do działań w okresie programowania 2014–2022; zwraca jednak uwagę, że liczba wykrytych i zgłoszonych przypadków nadużyć finansowych jest nadal niższa niż oczekiwano, co wymaga wzmożonego monitorowania sytuacji;

45.  zwraca uwagę, że nawet jeśli w 2022 r. liczba nieprawidłowości związanych z nadużyciami finansowymi zgłoszonych w ramach wsparcia dla rolnictwa wzrosła w porównaniu z 2021 r., wskaźniki wykrywalności w zakresie rozwoju obszarów wiejskich były znacznie wyższe niż w przypadku wsparcia dla rolnictwa; zauważa, że w ramach wsparcia dla rolnictwa najwyższy poziom nadużyć finansowych państwa członkowskie zgłosiły w odniesieniu do środków rynkowych, a OLAF przeprowadził również dochodzenia w kilku złożonych spraw związanych z promocją produktów rolnych;

46.  ubolewa, że w okresie 2018–2022 zarówno w przypadku rozwoju obszarów wiejskich, jak i płatności bezpośrednich wkład analizy ryzyka, sygnalistów, informatorów i dziennikarzy śledczych w wykrywanie przypadków nadużyć finansowych był bardzo ograniczony; jest również zaniepokojony czasem trwania procedur administracyjnych wszczętych w celu rozpatrzenia zgłoszonych przypadków nadużyć finansowych – w latach 2014–2022 stwierdzenie podejrzenia nieuczciwej działalności następowało średnio prawie cztery lata od wystąpienia nieprawidłowości, a do zamknięcia sprawy po zgłoszeniu jej Komisji potrzebne były prawie trzy kolejne lata; wskazuje, że w przypadku polityki spójności potrzeba było około półtora roku, aby doszło do podejrzenia wystąpienia nieprawidłowości związanej z nadużyciami finansowymi, i ponad dwóch lat, aby zamknąć sprawę dotyczącą nadużycia finansowego po zgłoszeniu jej Komisji; zwraca się do Komisji o częstsze przedstawianie zaleceń i podejmowanie działań następczych wraz z organami państw członkowskich w celu skrócenia czasu trwania procedur administracyjnych;

47.  ubolewa nad brakiem przejrzystości przy wydatkowaniu środków publicznych przez Komisję Europejską podczas pandemii COVID-19; wyraża ubolewanie nad tym, że Komisja nie opublikowała jeszcze sprawozdania na temat wydatków związanych z COVID-19(20);

48.  zauważa, że największa liczba nieprawidłowości zgłoszonych w 2022 r., zarówno tych związanych, jak i niezwiązanych z nadużyciami finansowymi, dotyczyła Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego (EFRR, odpowiednio 59 % i 67 %) oraz, w mniejszym stopniu, Europejskiego Funduszu Społecznego (EFS, odpowiednio 27 % i 20 %); wskazuje, że obszarami najbardziej zagrożonymi są transport i ochrona środowiska, z uwagi na duże kwoty pieniędzy, których dotyczą nadużycia, a także badania naukowe, rozwój technologii i innowacje (BRTI), w którym to obszarze częstość występowania nieprawidłowości związanych z nadużyciami finansowymi jest najwyższa;

49.  jest zaniepokojony faktem, że w 2022 r. liczba zgłoszonych nieprawidłowości mających wpływ na Instrument Pomocy Przedakcesyjnej (IPA) osiągnęła najwyższy poziom, i ma świadomość, że przypadki te dotyczą Instrumentu Pomocy Przedakcesyjnej I (IPA I) na lata 2007–2013 oraz Instrumentu Pomocy Przedakcesyjnej II (IPA II) na lata 2014–2020; wzywa Komisję do wykorzystania doświadczeń zdobytych w związku z tymi instrumentami w celu zabezpieczenia przed nadużyciami finansowymi przyszłych działań i inicjatyw o identycznych lub podobnych celach, takich jak w przypadku Ukrainy, która ma otrzymać bardzo istotne środki z IPA, i programu „Horyzont Europa”, oraz w których prawidłowe rozmieszczenie zasobów, nawet w bardzo trudnych warunkach, ma zasadnicze znaczenie dla skuteczności i efektywności procesu akcesyjnego;

50.  podkreśla, że w obszarze polityki spójności liczba i kwoty finansowe nieprawidłowości niezwiązanych z nadużyciami finansowymi, które zgłoszono w ciągu pierwszych dziewięciu lat okresu programowania 2007–2013, były znacznie wyższe od tych, które zgłoszono w okresie programowania 2014–2020, oraz że tendencja ta dotyczy wszystkich funduszy i większości państw członkowskich;

51.  zauważa, że w przypadku polityki spójności najczęstszy rodzaj naruszenia związanego z nadużyciami finansowymi, który zgłaszano do IMS, dotyczy dokumentów potwierdzających (które były nieprawidłowe, brakujące, fałszywe lub sfałszowane), natomiast w przypadku nieprawidłowości niezwiązanych z nadużyciami finansowymi najczęściej zgłaszane jest naruszenie przepisów dotyczących zamówień publicznych;

52.  z zaniepokojeniem odnotowuje ustalenia zawarte w sprawozdaniu rocznym ETO za 2022 r. w sprawie wykonania budżetu UE za rok budżetowy 2022 r., z których wynika, że pomimo ulepszeń instytucje audytowe w dalszym ciągu w niewystarczającym stopniu zajmują się ryzykiem nadużyć finansowych oraz że organy państw członkowskich nie zgłaszają w systemie zarządzania nieprawidłowościami przypadków podejrzeń nadużyć finansowych zgodnie z wymogami; wzywa Komisję, by pilnie zajęła się tymi kwestiami;

53.  zwraca uwagę, że w 2022 r. zarejestrowano 770 pozycji dotyczących odzyskania środków w związku z nieprawidłowościami w zarządzaniu bezpośrednim (w porównaniu z 879 w 2021 r.), z czego 37 dotyczyło przypadków oszustwa (w porównaniu z 54 zgłoszonymi jako nadużycia finansowe w 2021 r.), opiewających na kwotę 61,28 mln EUR (z czego 5,67 mln EUR dotyczyło nadużyć finansowych, w porównaniu z 7,04 mln EUR w 2021 r.);

54.  wskazuje, że ogólnie rzecz biorąc, w przypadku zarządzania bezpośredniego wykryta liczba nieprawidłowości związanych z nadużyciami finansowymi utrzymała się na stabilnym poziomie w latach 2018–2022; docenia fakt, że w odniesieniu do zarządzania bezpośredniego w latach 2018–2022 OLAF wskazano jako źródło wykrycia 88 % pozycji dotyczących odzyskania środków w związku z nieprawidłowościami zgłoszonymi jako nadużycia finansowe, co odpowiada 92 % łącznych kwot odzyskanych; zauważa, że około 97 % nieprawidłowości niezgłoszonych jako nadużycia finansowe zostało wykrytych dzięki kontrolom Komisji;

55.  jest zaniepokojony tym, że w latach 2018–2022 średni poziom odzysku był nadal niski, przy średniej stopie odzysku wynoszącej 56 % (wynikającej z 34 % w przypadku „nieprawidłowości zgłoszonych jako nadużycia finansowe” i 59 % w przypadku „nieprawidłowości niezgłoszonych jako nadużycia finansowe”); zwraca się do Komisji o dołożenie większych starań na rzecz szybkiego odzyskania środków będących przedmiotem nadużyć;

56.  ponawia swój apel do Komisji o przedłożenie wniosku ustawodawczego w sprawie wzajemnej pomocy administracyjnej w obszarach wydatkowania funduszy UE, w których dotychczas nie przewidziano takiej praktyki, co pozwoli zapewnić przekrojowe podejście do ochrony interesów finansowych Unii;

NextGenerationEU (NGEU) i Instrument na rzecz Odbudowy i Zwiększania Odporności (RRF)

57.  przypomina, że ze względu na specyficzną konstrukcję RRF państwa członkowskie wraz z Komisją powinny zapewnić skuteczną ochronę interesów finansowych Unii, zgodnie ze swoimi odpowiednimi obowiązkami; podkreśla, że systemy kontroli państw członkowskich muszą zapewniać zgodność projektów inwestycyjnych finansowanych z RRF z przepisami unijnymi i krajowymi; przypomina, że Komisja i państwa członkowskie muszą zapobiegać wszelkim lukom w rozliczalności na szczeblu UE oraz, w razie potrzeby, wprowadzić dodatkowe zabezpieczenia w celu rozwiązania tej kwestii, zgodnie z odpowiednimi zaleceniami ETO;

58.  jest świadomy, że wdrażanie RRF osiąga swój szczyt i że rozporządzenie regulujące jego wdrażanie wymaga od państw członkowskich wprowadzenia skutecznych i wydajnych systemów kontroli w celu ochrony interesów finansowych Unii i zapewnienia zgodności z przepisami unijnymi i krajowymi;

59.  zauważa, że Komisja oceniła te systemy kontroli przed zatwierdzeniem planów, a następnie w 2022 r. przeprowadziła 16 audytów systemów ukierunkowanych na ochronę interesów finansowych UE(21), obejmujących organy koordynujące i wykonawcze takie jak ministerstwa i agencje; wyraża uznanie, że Komisja planuje przeprowadzić audyty we wszystkich państwach członkowskich co najmniej raz do końca 2023 r., i z zadowoleniem przyjmuje cele audytu wybrane na podstawie oceny ryzyka;

60.  wyraża zaniepokojenie, że ETO stwierdził uchybienia w systemach sprawozdawczości i kontroli państw członkowskich, z których niektóre nie były w pełni funkcjonalne w momencie przedstawiania planów odbudowy, co stanowiło zagrożenie dla prawidłowości wydatków w ramach RRF i dla ochrony interesów finansowych UE(22), czego rezultatem było przyjęcie „kamieni milowych dotyczących kontrol”;

61.  zauważa, że prace audytowe Komisji również potwierdziły różnice występujące w systemach kontroli wewnętrznej w organach wdrażających i koordynujących, wskazując dobre praktyki w niektórych procedurach stosowanych w celu weryfikacji i zapobiegania nadużyciom finansowym, korupcji, konfliktom interesów i podwójnemu finansowaniu; zachęca państwa członkowskie do wymiany informacji o swoich najlepszych procedurach, aby fundusze łatwiej było przetwarzać w sposób bardziej skoordynowany i odporny na nadużycia finansowe;

62.  zdaje sobie sprawę ze swoistych cech modelu wydatków z RRF, trudności w ocenie poziomu błędu porównywalnego (z innymi obszarami wydatków UE) oraz ograniczeń, jakie stwarza stosowana przez Komisję metodyka zawieszania płatności(23); przypomina jednak, że można zaobserwować opóźnienia w składaniu przez państwa członkowskie wniosków o płatność w ramach RRF, i wzywa Komisję, by zachowała czujność, zwłaszcza pod koniec cyklu życia RRF, w celu zagwarantowania, że państwa członkowskie będą chroniły interesy finansowe UE, a pieniądze unijnych podatników będą odpowiednio wydatkowane; wskazuje, że odpowiednie zasoby i uwagę należy przeznaczyć w szczególności na przeciwdziałanie nadużyciom finansowym, korupcji, konfliktom interesów (zdefiniowanym jako „poważne nieprawidłowości”) i podwójnemu finansowaniu;

63.  przypomina ustalenia ETO zawarte w sprawozdaniu rocznym za 2022 r., z których wynika, że kamienie milowe dotyczące kontroli w krajowych planach odbudowy i zwiększania odporności różnią się pod względem wymogów i stopnia szczegółowości; poddaje w wątpliwość, dlaczego od niektórych państw członkowskich wymagano jedynie zaprojektowania systemu kontroli, a od innych posiadania funkcjonującego systemu;

64.  wzywa Komisję do pilnego przeglądu jej procedur audytu ex post w celu zapewnienia odpowiedniej weryfikacji, czy skontrolowane cele, które wcześniej uznano za osiągnięte, nie uległy odwróceniu po dokonaniu właściwych płatności;

65.  wzywa ponadto Komisję, by stale monitorowała stopień osiągnięcia kamieni milowych i wartości docelowych związanych z ochroną interesów finansowych UE oraz stosowała wszelkie niezbędne środki w przypadku braku zgodności lub odwrócenia wcześniej osiągniętych kamieni milowych, w tym proporcjonalną redukcję wsparcia w ramach RRF i odzyskanie wszelkich kwot należnych budżetowi Unii, lub by żądała wcześniejszej spłaty pożyczki w przypadku nadużyć finansowych, korupcji lub konfliktu interesów mających wpływ na interesy finansowe Unii lub poważnego naruszenia zobowiązania wynikającego z umów finansowych, które nie zostały ukrócone przez państwo członkowskie;

66.  powtarza, że skuteczne zapobieganie nielegalnej działalności zagrażającej wdrożeniu NGEU, zwłaszcza ryzyku przenikania zorganizowanych grup przestępczych, wykrywanie takiej działalności i prowadzenie w związku z nią postępowań przygotowawczych zależy od skutecznego gromadzenia i udostępniania danych, w tym szybkiego rozpatrywania wniosków o dostęp złożonych przez służby dochodzeniowe z państwa członkowskiego, z innego państwa lub na szczeblu UE, przez OLAF i EPPO, którym ma zostać udzielony dostęp;

67.  ubolewa nad stosowaną przez Komisję interpretacją pojęcia „ostatecznego odbiorcy” w ramach RRF; przypomina, że zgodnie ze zmienionym rozporządzeniem w sprawie RRF państwa członkowskie powinny opublikować wykaz 100 największych ostatecznych odbiorców otrzymujących najwyższą kwotę środków finansowych na realizację działań w ramach RRF; ubolewa, że Komisja nie zwraca się do państw członkowskich o dostarczanie informacji na temat beneficjenta końcowego lub ostatecznego odbiorcy środków z RRF i zdecydowała się nałożyć na państwa członkowskie obowiązek przekazywania informacji wyłącznie na temat „odbiorców drugiego stopnia”; jest zdania, że ta interpretacja nie jest zgodna z porozumieniem między współprawodawcami;

68.  z zadowoleniem przyjmuje wspólną analizę Europolu i OLAF-u oceniającą ryzyko nadużyć finansowych i nieprawidłowości w odniesieniu do NGEU; wyraża uznanie dla zaleceń Europolu i OLAF-u oraz wzywa Komisję, wyspecjalizowane agencje i organy UE, a także państwa członkowskie do aktywnej współpracy i współdziałania w celu zapewnienia ochrony interesów finansowych UE podczas wdrażania NGEU;

69.  z zadowoleniem przyjmuje inicjatywę strategiczną Rzecznika Praw Obywatelskich, rozpoczętą w lutym 2022 r., przeprowadzoną w celu zbadania przejrzystości krajowych planów odbudowy i zwiększania odporności, publicznych strategii informacyjnych i komunikacyjnych dotyczących RRF oraz sposobu nadzorowania funduszy; podkreśla znaczenie tej inicjatywy, biorąc pod uwagę, że sprawozdanie roczne ETO za 2022 r. zawierało wyższy szacowany poziom błędu za ten rok; z zadowoleniem przyjmuje wysiłki Rzecznika Praw Obywatelskich ukierunkowane na poprawę standardów przejrzystości w ramach RRF;

70.  przypomina o „NextGenerationEU – Law Enforcement Forum (NGEU-LEF)”, wspólnej inicjatywie pod przewodnictwem Europolu i Włoch, w której biorą udział Europol, EPPO, OLAF, Eurojust, Agencja Unii Europejskiej ds. Szkolenia w Dziedzinie Ścigania oraz organy krajowe, tworzące forum wymiany informacji wywiadowczych i koordynacji działań, których celem jest przeciwdziałanie przenikaniu przestępczości zorganizowanej do legalnej gospodarki oraz ochrona pakietu stymulacyjnego NGEU, ze szczególnym uwzględnieniem korupcji, uchylania się od opodatkowania, sprzeniewierzania środków i prania pieniędzy; z zadowoleniem przyjmuje fakt, że w 2023 r. inicjatywa „NGEU-LEF” zdobyła nagrodę Europejskiego Rzecznika Praw Obywatelskich za dobrą administrację w kategorii największej popularności wśród społeczeństwa;

71.  wyraża zaniepokojenie faktem, że nadal istnieje wiele problemów, głównie ze względu na brak wystarczającego nadzoru ze strony organów koordynujących, niekompletne strategie zwalczania nadużyć finansowych, brakujące elementy w ocenach ryzyka nadużyć finansowych, potrzebę ulepszenia kontroli ex ante mających na celu zapobieganie konfliktom interesów, niski poziom udziału w szkoleniach mających na celu podnoszenie świadomości nadużyć finansowych i braki w zgłaszaniu nieprawidłowości do OLAF-u w celu wszczęcia ewentualnego dochodzenia; zwraca się do Komisji o informowanie Parlamentu o stwierdzonych problemach, zaleceniach skierowanych do państw członkowskich i działaniach następczych podjętych w celu rozwiązania takich problemów;

72.  podkreśla, że większa przejrzystość odgrywa kluczową rolę w ujawnianiu oszukańczych procederów i zniechęcaniu do oszukańczych działań; apeluje o wprowadzenie nowych inicjatyw i polityk dotyczących przejrzystości w celu promowania odpowiedzialności;

Cyfryzacja i przejrzystość w celu wzmocnienia walki z oszustwami

73.  z zadowoleniem przyjmuje przegląd Trybunału nr 04/2023 zatytułowany „Cyfryzacja zarządzania funduszami unijnymi”, w którym podkreślono, że cyfryzacja może usprawnić kontrolę funduszy UE; zwraca uwagę na spostrzeżenia Trybunału, że stopień cyfryzacji wydatków UE jest zróżnicowany – największy stopień centralizacji odnotowano w przypadku zarządzania bezpośredniego przez Komisję, natomiast w przypadku pozostałych trybów zarządzania – takich jak zarządzanie dzielone – można dostrzec większe rozdrobnienie;

74.  jest świadomy, że podejmowane przez Komisję i inne organy wykonawcze działania na rzecz cyfryzacji budżetu UE muszą zmierzyć się z wieloma przeszkodami, aby zwiększyć kompatybilność systemów informatycznych wykorzystywanych przez wiele zaangażowanych podmiotów; docenia w tym względzie spójność komunikatu do Komisji z dnia 30 czerwca 2022 r. zatytułowanego „Strategia cyfrowa Komisji Europejskiej. Komisja cyfrowa nowej generacji” (C(2022)4388); zwraca uwagę, że cyfryzacja jest od wielu lat strategicznym priorytetem Komisji; uważa, że usprawnienie zarządzania funduszami UE wymaga dalszego upraszczania krajobrazu informatycznego, i powtarza, że interoperacyjność powinna zostać włączona do głównego nurtu polityki UE, aby zwiększyć kompatybilność między systemami informatycznymi wykorzystywanymi przez wiele zaangażowanych podmiotów;

75.  podkreśla konieczność podwyższenia poziomu interoperacyjności systemów danych oraz harmonizacji sprawozdawczości, monitorowania i audytu w UE; w tym celu ponawia swój apel do Komisji o ujednolicenie definicji z myślą o uzyskiwaniu porównywalnych danych w całej UE;

76.  utrzymuje, że cyfryzacja umożliwiła sprawniejsze zapobieganie oszustwom i ich wykrywanie, a także uproszczenie procedur administracyjnych, oraz że musi ona stanowić centralny element każdej strategii zwalczania nadużyć finansowych, w tym krajowych strategii zwalczania nadużyć finansowych; wzywa Komisję do powtórzenia zaleceń skierowanych do państw członkowskich, które jeszcze nie przyjęły krajowych strategii zwalczania nadużyć finansowych, aby to zrobiły, a także do ich aktualizowania, i do podjęcia działań następczych w związku z tymi zaleceniami, korzystając z możliwości oferowanych przez nowe technologie;

77.  ponawia swoje zdecydowane poparcie dla obowiązkowego stosowania jednego zintegrowanego systemu informatycznego do celów eksploracji danych i punktowej oceny ryzyka, Arachne, przewidzianego w wersji przekształconej rozporządzenia finansowego, który powinien zapewnić lepszą ochronę interesów finansowych Unii wraz z narzędziami informatycznymi opracowanymi na szczeblu krajowym przez państwa członkowskie i w uzupełnieniu do takich narzędzi;

78.  zauważa, że spośród dostępnych opcji Arachne był zdecydowanie najczęściej wykorzystywanym systemem informatycznym (przez 21 państw członkowskich), wspierającym europejskie fundusze strukturalne i inwestycyjne (ESIF) oraz RRF; z zaniepokojeniem zwraca uwagę, że wiele państw członkowskich stosowało własne specjalne narzędzia informatyczne do zwalczania nadużyć finansowych, często w połączeniu z narzędziami UE, chociaż oba rodzaje narzędzi rzadko były interoperacyjne i w związku z tym utrudniały wykrywanie nadużyć finansowych i zgłaszanie ich Komisji;

79.  podkreśla, że system EDES, jako czarna lista UE, może w ogromnym stopniu przyczynić się do wskazywania osób i przedsiębiorstw niewłaściwie wykorzystujących środki UE; apeluje o rozszerzenie systemu EDES na wszystkie rodzaje trybów zarządzania, w szczególności na zarządzanie dzielone; podkreśla, że różne podejścia państw członkowskich do środków wykluczających przyczyniają się do nierównego poziomu ochrony interesów finansowych UE; podkreśla potrzebę wprowadzenia obowiązku stosowania systemu EDES jako wspólnego systemu wykluczania w odniesieniu do funduszy zarządzanych przez państwa członkowskie; uważa, że to wzmocnienie zwiększyłoby zdolność UE i państw członkowskich do ochrony interesów finansowych Unii, a ostatecznie pieniędzy podatników; apeluje do państw członkowskich, aby z myślą o ochronie interesów finansowych budżetu UE bezzwłocznie zgodziły się na to rozszerzenie;

80.  zwraca uwagę, że konsolidacja, centralizacja i publikacja informacji o odbiorcach funduszy UE udostępnianych przez państwa członkowskie i inne podmioty wdrażające w jednej bazie danych zwiększyłyby przejrzystość finansową poprzez uwzględnienie różnych form trybów zarządzania oraz umożliwienie kontroli krzyżowych i wyczerpujących analiz; wzywa Komisję, aby zachęcała odpowiednie zainteresowane strony, w tym organy krajowe, do współpracy w tym celu; zwraca uwagę Komisji na potrzebę ochrony danych osobowych i szczególnie chronionych informacji o beneficjentach;

81.  utrzymuje, że cyfryzacja i najnowocześniejsze narzędzia informatyczne na szczeblu krajowym i unijnym usprawniłyby zarządzanie funduszami UE, ich kontrolę i audyt oraz mogłyby przyczynić się do zapobiegania nieprawidłowościom i znacznego ograniczenia biurokracji, ponieważ cyfryzacja umożliwia łatwiejszy i szybszy dostęp i kontrole krzyżowe (zdalnie) do ważnych zestawów danych, wykluczając konieczność przeprowadzania audytów i kontroli na miejscu;

82.  z zadowoleniem przyjmuje i popiera ocenę Europejskiego Trybunału Obrachunkowego zawartą w jego sprawozdaniu rocznym za 2022 r., w której wezwano do przyspieszenia wdrażania systemu informatycznego do celów eksploracji danych i punktowej oceny ryzyka Arachne w latach 2028–2025; przypomina stanowisko Parlamentu wzywające do wdrożenia tego systemu od 2026 r.;

83.  zauważa, że cyfryzacja walki z nadużyciami finansowymi jest również jednym z głównych punktów przeglądu planu działania rozpoczętego w 2022 r. i przyjętego w lipcu 2023 r., towarzyszącego strategii Komisji w zakresie zwalczania nadużyć finansowych (CAFS) z 2019 r. i dostosowanego do szybko zmieniających się scenariuszy gospodarczych i społecznych oraz do nowych wyzwań; jest świadom, że Komisja z powodzeniem wdrożyła 60 z 63 działań przewidzianych ogółem w poprzednim planie, a niektóre z nich mają charakter ciągły i są kontynuowane; zwraca się do Komisji o przedstawienie Parlamentowi podstawowych norm i kryteriów, które zostały zatwierdzone w zmienionym planie działania;

84.  wzywa do uznania znaczenia włączenia pomocy wizualnych, takich jak wykresy i diagramy, aby informacje statystyczne były bardziej dostępne i łatwiejsze do zrozumienia;

85.  apeluje o wdrożenie zaawansowanej analizy danych, sztucznej inteligencji i uczenia maszynowego w celu wykrywania nieprawidłowości;

Unijna struktura zwalczania nadużyć finansowych i kluczowe środki w 2022 r.

86.  z zadowoleniem przyjmuje działania rozpoczęte przez Komisję w 2022 r. mające na celu zwiększenie poziomu ochrony interesów finansowych UE, ale wzywa do dalszej czujności i działań uzupełniających w tej dziedzinie;

87.  przypomina swoje poprzednie rezolucje, w których podkreślał, że walka z nadużyciami finansowymi na szkodę budżetu UE może być skuteczna jedynie pod warunkiem podejścia całościowego, obejmującego wszystkie etapy cyklu zwalczania nadużyć finansowych, angażującego wiele zainteresowanych stron i wykorzystującego wiele procesów i działań; zwraca uwagę, że cztery etapy tego cyklu (zapobieganie; wykrywanie; postępowanie przygotowawcze oraz wnoszenie i popieranie oskarżenia; odzyskanie środków i sankcje) wymagają, aby analizy ryzyka, procesy sprawozdawcze i współpraca były realizowane w drodze zharmonizowanych interwencji na poziomie ustawodawczym, administracyjnym, organizacyjnym i operacyjnym; przypomina uwagę ETO zawartą w jego sprawozdaniu specjalnym na temat krajobrazu finansowego UE(24) , w której zaznacza on, że złożoność „galaktyki” funduszy i instrumentów uzupełniających budżet UE pociąga za sobą rosnące ryzyko wystąpienia poważnych luk w systemie audytu i kontroli oraz braku rozliczalności; uważa, że ta złożoność wymaga równie kompleksowego i ukierunkowanego podejścia do ochrony wchodzących w grę interesów finansowych, aby zaradzić nieprawidłowościom i nadużyciom finansowym, które mogą wystąpić w wyniku wykorzystania ogólnej nieprzejrzystości krajobrazu finansowego; przypomina, że obecne rozdrobnienie dostępnych danych wymaga znormalizowanych sposobów gromadzenia, porównywania i agregowania informacji i danych liczbowych, w szczególności dotyczących ostatecznych odbiorców i beneficjentów końcowych finansowania unijnego, do celów audytu i kontroli, w tym dochodzeń;

88.  zwraca uwagę, że program UE w zakresie zwalczania nadużyć finansowych został ustanowiony na okres siedmiu lat – od 2021 r. do 2027 r. – a 2022 r. jest drugim rokiem jego wdrażania, w trybie zarządzania bezpośredniego z OLAF-em jako służbą odpowiedzialną za wdrażanie programu;

89.  zauważa, że w decyzji w sprawie finansowania z 2022 r. przeznaczono 15,4 mln EUR na program Herkules, 9 mln EUR na komponent związany z systemem informacji w celu zwalczania nadużyć finansowych (AFIS) i około 1 mln EUR na komponent IMS, co zaowocowało przyznaniem dotacji odpowiednim organom wykonawczym oraz finansowaniem specjalistycznych szkoleń, baz danych, wsparcia badań, monitorowania i analiz;

90.  zwraca uwagę, że obecnie z IMS korzysta 35 krajów, w tym państwa członkowskie i inne kraje będące beneficjentami, w jego ramach funkcjonuje około 700 organizacji sprawozdawczych, obejmując ponad 3 000 użytkowników IMS i kilka dziedzin, w tym RRF i inne dziedziny takie jak azyl, sąsiedztwo i działania przedakcesyjne, a także tradycyjne obszary takie jak rolnictwo, spójność i rybołówstwo;

91.  docenia uzupełniające się role programów Fiscalis i „Cła” oraz instrumentu wsparcia finansowego na rzecz sprzętu do kontroli celnej i uważa, że synergiczne skutki wykorzystania tego wsparcia finansowego przynoszą widoczną poprawę w dziedzinie opodatkowania, wymiany informacji związanych z ryzykiem i modernizacji do najnowocześniejszego sprzętu do kontroli celnej;

92.  żałuje, że udział państw członkowskich w EPPO nie jest obowiązkowy; zauważa, że w 2022 r. w EPPO uczestniczyły już tylko 22 państwa członkowskie, przy czym te same pięć państw co w 2021 r. wstrzymało się od uczestnictwa; nalega, aby państwa członkowskie, które jeszcze nie uczestniczą w EPPO, bezzwłocznie dołączyły; wzywa Komisję, by zachęcała do uczestnictwa w EPPO za pomocą środków pozytywnych;

93.  z zadowoleniem przyjmuje sprawozdanie roczne EPPO za 2022 r., w którym przedstawiono wyniki pierwszego pełnego roku kalendarzowego działalności operacyjnej; zauważa, że w 2022 r. EPPO rozpatrzyła 3 318 zgłoszeń przestępstw (w porównaniu z 2 832 otrzymanymi w ciągu siedmiu miesięcy działalności operacyjnej w 2021 r.) i wszczęła 865 postępowań (576 wszczęto w okresie od czerwca do grudnia 2021 r.); podkreśla zamrożenie 359,1 mln EUR (w porównaniu z 157,3 mln EUR w 2021 r.) w następstwie postępowań przygotowawczych prowadzonych przez EPPO, co stanowi ponad siedmiokrotność budżetu EPPO, oraz że zgodnie z szacunkami EPPO do końca 2022 r. szkody wynikające z nadużyć opiewały na kwotę 14,1 mld EUR, w sprawie których toczyło się łącznie 1 117 postępowań przygotowawczych;

94.  wzywa Komisję do zaangażowania się w konstruktywny dialog z EPPO w celu wzmocnienia zdolności EPPO do radzenia sobie ze stale rosnącymi wyzwaniami w zakresie zwalczania nadużyć finansowych, w stosownych przypadkach także poprzez wyeliminowanie niedociągnięć wskazanych w rozporządzeniu w sprawie EPPO(25); podkreśla jednocześnie potrzebę zapewnienia podstawowej zasady i przepisów określonych w rozporządzeniu w sprawie Prokuratury Europejskiej, a mianowicie, że urząd musi być niezależny i posiadać autonomiczny budżet, aby działać w interesie Unii jako całości i zgodnie z rozporządzeniem w sprawie warunkowości;

95.  wzywa Komisję, by zapewniła utrzymanie efektywności i skuteczności pracy OLAF-u w wykrywaniu korupcji i nadużyć finansowych, w związku z czym zmniejszenie rocznego budżetu OLAF-u przewidziane dla pracowników zatrudnionych w pełnym wymiarze czasu pracy należy uznać za zgodne z rzeczywistymi potrzebami w zakresie działalności OLAF-u odzwierciedlonymi w jego sprawozdaniu rocznym;

96.  z zadowoleniem przyjmuje zwiększone wysiłki w zakresie wykrywania i ich wyniki, które są zgodne z apelami EPPO i Parlamentu, na co wskazuje liczba postępowań przygotowawczych w sprawie nadużyć finansowych w UE wszczętych w 22 uczestniczących państwach członkowskich, która jest wyższa niż średnia historyczna przed ustanowieniem EPPO; chwali w tym kontekście operację Admiral, w wyniku której ujawniono oszustwo karuzelowe popełnione przez zorganizowaną grupę przestępców działających w kilku państwach członkowskich, odpowiedzialnych za nadużycia finansowe szacowane na 2,2 mld EUR;

97.  chwali współpracę między OLAF-em a EPPO, którą podkreśla się zarówno w sprawozdaniach rocznych OLAF-u, jak i EPPO; rozumie, że między dwoma instytucjami dochodzi do regularnej wymiany informacji, w szczególności EPPO odpowiedziała na 133 wnioski o sprawdzenie trafień wysłane przez OLAF w celu uniknięcia prowadzenia równoległych postępowań przygotowawczych w sprawie tych samych faktów; wzywa OLAF i EPPO do skoordynowania swoich sprawozdań z działań podjętych w celu urzeczywistnienia ich współpracy, ze szczególnym uwzględnieniem liczby dochodzeń uzupełniających, o które zwrócił się OLAF (dawny art. 12f rozporządzenia w sprawie EPPO), oraz liczby spraw, aby wesprzeć postępowania przygotowawcze prowadzone przez EPPO, o które zwróciła się EPPO (dawny art. 12e rozporządzenia w sprawie EPPO);

98.  jest świadomy, że we wrześniu 2022 r. odbył się pierwszy roczny przegląd wysokiego szczebla współpracy między EPPO a Komisją, w którym poruszono m.in. kwestie wzajemnego zgłaszania, dostępu do baz danych i statusu instytucjonalnego EPPO;

99.  jest zaniepokojony brakiem informacji na temat administracyjnego odzyskiwania kwot należnych na rzecz budżetu Unii przeprowadzonego przez Komisję w następstwie informacji przekazanych przez EPPO, zgodnie z art. 103 ust. 2 rozporządzenia w sprawie EPPO odnoszącym się do spoczywającego na EPPO obowiązku niezwłocznego informowania Komisji bez uszczerbku dla poufności, oraz zgodnie z art. 6 ust. 4 lit. c) porozumienia określającego warunki współpracy między Komisją a EPPO podpisanego 18 czerwca 2021 r. odnoszącym się do środków ochronnych i naprawczych; zwraca się do Komisji i EPPO o informowanie Parlamentu o wdrażaniu tego ważnego narzędzia;

100.  zauważa, że EPPO i Europol skutecznie współpracowały w różnych kwestiach operacyjnych pod egidą Komitetu Sterującego EPPO-Europol; rozumie, że Europol zapewnił wsparcie (wymiana informacji, wsparcie analityczne, wiedza specjalistyczna) w 28 sprawach na wniosek EPPO oraz że EPPO stała się częścią aplikacji sieci bezpiecznej wymiany informacji (SIENA), która zapewnia bezpieczny kanał komunikacji we współpracy operacyjnej;

101.  odnotowuje, że w 2022 r. współpraca między odpowiednimi podmiotami przebiegała w zadowalający sposób: w 2022 r. zespoły łącznikowe EPPO i Eurojustu spotkały się dwukrotnie, Eurojust prowadził 15 bieżących spraw EPPO, a dział dochodzeniowy Europejskiego Banku Inwestycyjnego (IG/IN EBI) skierował 63 sprawy do OLAF-u, EPPO i innych agencji w ramach wielostronnych banków rozwoju i krajowych agencji rozwoju, którym powierzono realizację niezbędnych działań; zauważa, że we wrześniu 2022 r. około 100 prokuratorów europejskich i pracowników EPPO wzięło udział w internetowej sesji informacyjnej na temat działań EBI i EFI na rzecz zwiększenia skuteczności współpracy między EPPO a IG/IN ustanowionymi zgodnie z ustaleniami roboczymi z 2021 r.;

102.  podkreśla wartość dodaną, jaką organy UE wnoszą w ochronę interesów finansowych Unii i zwalczanie nadużyć finansowych, zwłaszcza jeśli chodzi o przestępczość transgraniczną, jak pokazują wyniki operacyjne EPPO i OLAF-u również w 2022 r.; ponownie apeluje o zapewnienie wszystkim stosownym podmiotom UE zaangażowanym w walkę z nadużyciami finansowymi odpowiednich zasobów i w związku z tym przypomina Komisji i Radzie, że każde euro wydane na postępowania przygotowawcze lub dochodzenia i działania w zakresie zwalczania nadużyć finansowych wraca do budżetu UE;

103.  stwierdza, że w 2022 r. postępowanie w sprawie wykluczenia wszczęte przez EBI w następstwie dochodzeń IG/IN doprowadziło do wykluczenia czterech podmiotów gospodarczych z udziału w jakichkolwiek projektach lub działaniach finansowanych przez EBI; wzywa Komisję do zbadania możliwości ujednolicenia kryteriów wykluczenia stosowanych przez EBI i EFI w odniesieniu do kryteriów wykluczenia stosowanych w systemie EDES, biorąc pod uwagę, że finansowo-administracyjne umowy ramowe z EBI i EFI obejmują tylko pięć z siedmiu sytuacji wykluczenia EDES;

104.  przypomina, że nieskuteczna lub opóźniona współpraca państw członkowskich z EPPO i OLAF-em stanowi podstawę do podjęcia działań na mocy rozporządzenia w sprawie warunkowości; wzywa EPPO i OLAF, aby w związku z tym zgłaszały każdy przypadek nieprzestrzegania przez państwa członkowskie zobowiązań do informowania, udzielania pomocy, podejmowania odpowiednich działań i środków zapobiegawczych oraz zapewnienia odpowiednich i terminowych działań następczych w związku ze sprawozdaniami i zaleceniami;

105.  rozumie, że ogólny poziom wdrożenia zaleceń Komisji wydanych w sprawozdaniu PIF 2021 we wszystkich państwach członkowskich uznaje się za zadowalający, jeśli chodzi o włączenie do działań na rzecz walki z nadużyciami finansowymi specjalnych narzędzi informatycznych do zwalczania tego procederu, usprawnienie analizy ryzyka oraz, ogólnie rzecz biorąc, rozwój systemów informatycznych zarówno po stronie przychodów, jak i wydatków;

106.  podkreśla znaczące różnice między państwami członkowskimi, które nadal można zaobserwować w zakresie wykrywania podejrzewanych nadużyć finansowych, ich zgłaszania i podejmowania działań następczych w ich przypadku; zachęca zatem państwa członkowskie do przyjęcia proaktywnego podejścia do ochrony interesów finansowych Unii, do usprawnienia wymiany informacji między organami krajowymi a organami i agencjami UE, również aby na czas identyfikować pojawiające się zagrożenia i tendencje w zakresie nadużyć finansowych oraz je eliminować;

107.  popiera zamiar Komisji dotyczący rozpoczęcia monitorowania stanu jednostek koordynujących zwalczanie nadużyć finansowych (AFCOS) ustanowionych w państwach członkowskich; przypomina, że należy doprecyzować definicję struktury, roli, obowiązków i mandatu AFCOS, aby zagwarantować jednolite i zharmonizowane warunki w całej Unii, ułatwiając tym samym ich współpracę i wymianę informacji; ponownie zwraca się do Komisji o aktualizację wytycznych dla AFCOS pierwotnie sformułowanych w 2015 r., które nie są już odpowiednie, aby skutecznie wspierać organy krajowe w rozwijaniu dobrze zorganizowanej służby koordynacyjnej; zwraca się ponadto do Komisji o przedstawienie organowi udzielającemu absolutorium szczegółowych wyjaśnień dotyczących prac prowadzonych w tym zakresie;

108.  zauważa, że jak najwięcej państw członkowskich musi przyjąć lub zaktualizować krajowe strategie zwalczania nadużyć finansowych, i powtarza, że potrzeba takich rewizji wynika z nowych okoliczności zwalczania nadużyć finansowych, w których obecnie EPPO już w pełni funkcjonuje, oraz z możliwości identyfikowania nowych istotnych zagrożeń w coraz bardziej złożonym świecie nadużyć finansowych;

109.  ponownie wyraża uznanie dla Komisji za zachęcanie państw członkowskich do przyjmowania krajowych strategii zwalczania nadużyć finansowych, co jak dotąd zaowocowało wzrostem liczby przyjętych strategii, przy czym do końca 2022 r. 15 państw członkowskich przyjęło takie strategie, z których dziewięć miało charakter przekrojowy, a zatem w pełni uwzględniało interesy finansowe UE;

110.  zauważa z zaniepokojeniem, że do końca 2022 r. trzy państwa członkowskie (Finlandia, Irlandia i Polska) nadal wskazywały, że nie przyjęły żadnej strategii ochrony interesów finansowych UE; zauważa, że pięć państw członkowskich (Belgia, Hiszpania, Luksemburg, Niderlandy i Rumunia) wskazało, że są w trakcie tworzenia takiego systemu; wzywa państwa członkowskie, by przyjęły krajowe strategie zwalczania nadużyć finansowych i pokazały w ten sposób, że poważnie traktują ochronę funduszy UE;

111.  uważa, że państwa członkowskie skorzystałyby na okresowej ocenie swoich ram przeciwdziałania nadużyciom finansowym, w stosownych przypadkach przy wsparciu unijnych wytycznych, ukierunkowanej na ustalenie ich skuteczności, identyfikację najlepszych praktyk i przegląd ich strategii zwalczania nadużyć finansowych w celu uwzględnienia wszelkich pojawiających się zagrożeń; wzywa Komisję do zachęcania państw członkowskich do przeprowadzania niezależnych lub wzajemnych ocen ram przeciwdziałania nadużyciom finansowym w celu zwiększenia spójności i wysokich standardów;

112.  utrzymuje, że rozporządzenie w sprawie warunkowości jest stałym instrumentem, który wykracza poza granice danych wieloletnich ram finansowych i ma być stosowany horyzontalnie, jako wymóg egzekwowania zasad należytego zarządzania finansami, a w szczególności wydajnego i skutecznego gospodarowania zasobami UE, oraz że jest warunkiem wstępnym dostępu do wszystkich funduszy unijnych;

113.  przyjmuje do wiadomości decyzję Rady z dnia 16 grudnia 2022 r. o zawieszeniu wypłaty 6,3 mld EUR z funduszy UE na rzecz Węgier; oczekuje, że Komisja i Rada zniosą przyjęte środki dopiero po przedstawieniu konkretnych dowodów gwarantujących, że środki zaradcze podjęte przez rząd węgierski okazały się również skuteczne w praktyce i że w szczególności nie stwierdzono regresu w stosunku do już podjętych środków; ubolewa, że jak dotąd rząd węgierski wykazał niewielką gotowość do spełnienia wymogów mechanizmu warunkowości; przypomina jednak swoją opinię, że wyłącznie 17 środków wynegocjowanych przez Komisję i rząd Węgier nie wystarczy do tego, by wyeliminować istniejące ryzyko systemowe dla interesów finansowych UE, i ubolewa, że Komisja nie zażądała wystarczających istotnych zmian i zabezpieczeń w celu przywrócenia niezależności sądownictwa i zmniejszenia poziomu korupcji; jest bardzo zaniepokojony doniesieniami mediów potwierdzającymi, że Komisja planuje zniesienie środków zawieszających w odniesieniu do Węgier w zamian za zatwierdzenie przez rząd pomocy dla Ukrainy; uważa, że Komisja nigdy nie powinna ulegać szantażowi, zwłaszcza gdy zagraża to ochronie interesów finansowych UE;

114.  ubolewa, że Komisja nie jest wystarczająco przejrzysta w odniesieniu do istotnych zmian; wzywa zatem Komisję do szybkiego i regularnego informowania Parlamentu i Rady o trwających negocjacjach i przypomina Komisji w szczególności o jej zobowiązaniach prawnych określonych w art. 25 ust. 2 rozporządzenia w sprawie RRF i art. 8 rozporządzenia w sprawie warunkowości;

115.  jest zaniepokojony ustaleniami trzeciego sprawozdania na temat praworządności(26) dotyczącymi krytycznej sytuacji w Polsce, w szczególności w odniesieniu do poważnych niedociągnięć w sądownictwie(27) i sektorze mediów; przypomina, że nieprzestrzeganie przez Polskę orzeczeń Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej doprowadziło do zapłaty 360 mln EUR grzywien od 2021 r., i zdecydowanie zachęca Komisję do uwolnienia funduszy z RRF dopiero po pełnym osiągnięciu wszystkich kamieni milowych związanych z praworządnością;

116.  wzywa Komisję do aktualizacji systemu zgłaszania nadużyć finansowych dotyczących środków wydatkowanych w państwach niebędących członkami UE; zauważa, że nowy system powinien uwzględniać konkretne problemy stojące przed UE w związku z wydatkowaniem środków poza jej terytorium;

Wymiar zewnętrzny ochrony interesów finansowych UE

117.  uważa, że propozycja ustanowienia horyzontalnych ram sankcji wspólnej polityki zagranicznej i bezpieczeństwa stanowi uzupełnienie istniejących narzędzi oraz wewnętrznych i zewnętrznych środków z zakresu polityki przeciwko korupcji, które zatwierdzono już w procesie rozszerzenia lub w ramach Partnerstwa Wschodniego; uważa, że aktywniejsze uczestnictwo w forach międzynarodowych takich jak Konwencja Narodów Zjednoczonych przeciwko korupcji (UNCAC) i Grupa Państw przeciwko Korupcji (GRECO) pomoże wspierać dobre rządy i praworządność jako jeden z głównych priorytetów procesu rozszerzenia;

118.  powtarza, że chociaż UE pełni obecnie funkcję obserwatora w GRECO, zdecydowanie zaleca się, aby stała się pełnoprawnym członkiem operacyjnym, czyli (i) uczestniczącym w monitorowaniu wdrażania powszechnie uznawanego prawa międzynarodowego i norm międzynarodowych, ii) (ii) kontaktującym się horyzontalnie z innymi członkami GRECO w sprawie polityki i narzędzi służących do zwalczania nadużyć finansowych, iii) (iii) dzielącym się doświadczeniami na szczeblu międzynarodowym w celu rozpoznawania potencjalnych braków w wewnętrznych mechanizmach UE służących identyfikacji korupcji, oraz iv) optymalnie zwalczającym nadużycia finansowe poprzez terminowe uruchamianie środków zapobiegania i wykrywania; zwraca się do Rady o przedstawienie jasnego stanowiska w sprawie przystąpienia UE do GRECO, z wyjaśnieniem, czy którekolwiek – a jeżeli tak, to które – państwo członkowskie się temu sprzeciwia;

119.  zwraca uwagę, że w latach 2021–2022 odnotowano wyjątkowy wzrost zarówno pod względem liczby nieprawidłowości niezwiązanych z nadużyciami finansowymi, jak i kwot finansowych, których one dotyczyły; zauważa, że wzrost liczby przypadków wynikał z nieprawidłowości związanych z IPA II na lata 2014–2020 w odniesieniu do pomocy przedakcesyjnej w zakresie rozwoju obszarów wiejskich (IPARD) w Macedonii Północnej i Turcji oraz że w przypadku większości tych nieprawidłowości związane z nimi kwoty finansowe były niższe niż 10 000 EUR, a ich wzrost wynikał z nieprawidłowości dotyczących IPARD w Albanii; podkreśla, że około 10 % nieprawidłowości zgłoszono jako nadużycia finansowe, a odsetek ten, który zmienia się w czasie, znacznie wzrósł w 2020 r. (17 %), osiągając najwyższą wartość w 2021 r. – 20 %; wzywa Komisję do utrzymania odpowiedniego poziomu monitorowania tych inicjatyw w zakresie finansowania oraz do informowania Parlamentu o ewentualnych kwestiach systemowych wykrytych podczas wdrażania zasobów;

120.  uważa, że fundusze w ramach Instrumentu Sąsiedztwa oraz Współpracy Międzynarodowej i Rozwojowej – „Globalny Wymiar Europy” (ISWMR – „Globalny wymiar Europy”) na pomoc w państwach niebędących członkami UE oraz środki przeznaczone na reakcję Europy na wojnę w Ukrainie nie są odpowiednio monitorowane i kontrolowane; wzywa Komisję, by wprowadziła odpowiednie rozwiązania, w tym przeprowadzanie dokładniejszych kontroli, gwarantujące, że unijne środki przekazywane państwom sąsiadującym ostatecznie będą przynosiły korzyści najbardziej potrzebującym;

121.  podkreśla, że w kontekście wojny napastniczej Rosji przeciwko Ukrainie przewiduje się, że budżet UE w znacznym stopniu wniesie wkład w propozycje długoterminowych rozwiązań strukturalnych odpowiadających potrzebom finansowym Ukrainy; w tym kontekście podkreśla potrzebę ochrony praworządności i interesów finansowych Unii oraz zapobiegania nadużyciom finansowym, korupcji, konfliktom interesów i nieprawidłowościom w wykorzystywaniu środków unijnych w Ukrainie oraz wykrywania i eliminowania tych zjawisk, co powinno odbywać się zgodnie z zasadami przejrzystości i odpowiedzialności; uważa, że wszelkie powiązane instrumenty finansowe powinny zawierać rygorystyczne przepisy i gwarancje, aby osiągnąć te cele;

122.  podkreśla, że współpraca z partnerami międzynarodowymi ma kluczowe znaczenie dla ochrony funduszy unijnych wydatkowanych poza Europą oraz dochodów do budżetu UE; z zadowoleniem przyjmuje zatem ustalenia robocze, które EPPO zawarła w 2022 r. z Prokuraturą Generalną Ukrainy, Prokuraturą Generalną Republiki Albanii, Prokuraturą Generalną Republiki Mołdawii, Najwyższą Prokuraturą Państwową Czarnogóry, Prokuraturą Generalną Republiki Albanii, Prokuraturą Generalną Republiki Mołdawii, Prokuraturą Generalną Czarnogóry, Prokuraturą Gruzji i Prokuraturą Państwową Republiki Macedonii Północnej, oraz protokół ustaleń i porozumienie robocze w sprawie współpracy podpisane z Departamentem Sprawiedliwości i Departamentem Bezpieczeństwa Wewnętrznego Stanów Zjednoczonych;

123.  zaleca, by zawiesić wsparcie budżetowe w państwach trzecich, w tym w krajach kandydujących, gdzie władze ewidentnie nie podejmują rzeczywistych działań w celu zwalczania powszechnej korupcji, a jednocześnie zapewniać przekazywanie pomocy ludności cywilnej alternatywnymi kanałami; apeluje, aby w negocjacjach przedakcesyjnych priorytetowo traktować walkę z korupcją i skupić się na budowaniu zdolności, na przykład za pośrednictwem wyspecjalizowanych organów antykorupcyjnych; wzywa Komisję do wysłania wyraźnych sygnałów krajom kandydującym, w których pogorszenie standardów praworządności uniemożliwi lub opóźni przystąpienie do UE; ubolewa nad tym, że, jak wynika ze specjalnego sprawozdania ETO nr 01/2022(28), wsparcie w kwocie 700 mln EUR udzielone przez UE na poprawę sytuacji w zakresie praworządności na Bałkanach Zachodnich w latach 2014–2020 miało niewielki wpływ na podstawowe reformy;

124.  wzywa do współpracy międzynarodowej z organizacjami międzynarodowymi i państwami sąsiadującymi w zakresie zapobiegania oszustwom transgranicznym; ponownie podkreśla znaczenie wymiany najlepszych praktyk w tym kontekście;

125.  potwierdza swoje głębokie przekonanie, że tylko poprzez wzmocnienie unijnej struktury zwalczania nadużyć finansowych można skutecznie i wydajnie realizować i wzmacniać ochronę interesów finansowych UE dzięki zachęcaniu do interoperacyjności i dostosowania do ujednoliconych ram strategii zwalczania nadużyć finansowych dla państw członkowskich w UE, które opowiadają się za większym napływem analiz danych ilościowych i jakościowych, aby przezwyciężyć nieodłączne ograniczenia systemów krajowych, które nie są wystarczające do przeciwdziałania atakom na interesy finansowe Unii o coraz bardziej transnarodowym charakterze;

o
o   o

126.  zobowiązuje swoją przewodniczącą do przekazania niniejszej rezolucji Radzie i Komisji.

(1) OLAF, Dwudzieste trzecie sprawozdanie Europejskiego Urzędu ds. Zwalczania Nadużyć Finansowych za okres od 1 stycznia do 31 grudnia 2022 r., 2022. (2) Sprawozdanie z działalności Komitetu Nadzoru OLAF – 2022, Dz.U. C 225 z 27.6.2023, s. 1. (3) Dz.U. L 433 I z 22.12.2020, s. 1. (4) Wyrok Trybunału Sprawiedliwości z dnia 16 lutego 2022 r., Węgry przeciwko Parlamentowi i Radzie, ECLI:EU:C:2022:97; (5) Wyrok Trybunału Sprawiedliwości z dnia 16 lutego 2022 r., Polska przeciwko Parlamentowi i Radzie, ECLI:EU:C:2022:98. (6) Dz.U. L 231 z 30.6.2021, s. 159. (7) Dz.U. L 198 z 28.7.2017, s. 29. (8) Dz.U. L 305 z 26.11.2019, s. 17. (9) Komisja Europejska, Dyrekcja Generalna ds. Migracji i Spraw Wewnętrznych, Blondes, E., Disley, E., Hulme, S. i in., Badanie pt. Strengthening the fight against organised crime – Assessing the legislative framework [Skuteczniejsze zwalczanie przestępczości zorganizowanej: ocena ram legislacyjnych], Urząd Publikacji Unii Europejskiej, 2022. (10) Dz.U. L 172 z 17.5.2021, s. 110. (11) Dz.U. C 224 z 8.6.2022, s. 11. (12) Dz.U. C 342 z 6.9.2022, s. 295. (13) Dz.U. C 214 z 16.6.2023, s. 133. (14) Dz.U. L 57 z 18.2.2021, s. 17. (15) Wniosek dotyczący dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 3 maja 2023 r. w sprawie zwalczania korupcji, zastępującej decyzję ramową Rady 2003/568/WSiSW oraz Konwencję w sprawie zwalczania korupcji urzędników Wspólnot Europejskich i urzędników państw członkowskich Unii Europejskiej oraz zmieniającej dyrektywę Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2017/1371 (COM(2023)0234). (16) Dz.U. L 300 z 11.11.2008, s. 42. (17) Komunikat Komisji z dnia 14 kwietnia 2021 r. w sprawie unijnej strategii zwalczania przestępczości zorganizowanej 2021–2025 (COM(2021)0170). (18) Wniosek z 25 maja 2022 r. dotyczący dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie odzyskiwania i konfiskaty mienia (COM(2022)0245). (19) Rezolucja Parlamentu Europejskiego z 4 maja 2022 r. zawierająca uwagi stanowiące integralną część decyzji w sprawie absolutorium z wykonania budżetu ogólnego Unii Europejskiej za rok budżetowy 2020, sekcja III – Komisja i agencje wykonawcze, Teksty przyjęte, P9_TA(2022)0144. (20) Rezolucja Parlamentu Europejskiego z 4 maja 2022 r. zawierająca uwagi stanowiące integralną część decyzji w sprawie absolutorium z wykonania budżetu ogólnego Unii Europejskiej za rok budżetowy 2020, sekcja III – Komisja i agencje wykonawcze, Teksty przyjęte, P9_TA(2022)0144. (21) ETO, Kontrola UE w skrócie, 2022, s. 57. (22) ETO, Sprawozdanie roczne za 2022 r., pkt 11.47–11.55. (23) W Hiszpanii, na Słowacji, w Estonii, w Danii, w Grecji, w Czechach, we Włoszech, na Litwie, na Malcie, w Słowenii, w Bułgarii, na Cyprze, w Finlandii, w Irlandii, na Łotwie i w Polsce. (24) Sprawozdanie specjalne nr 05/2023 pt. „Krajobraz finansowy UE –Mozaika instrumentów wymagająca dalszego uproszczenia i poprawy rozliczalności”. (25) Rozporządzenie Rady (UE) 2017/1939 z dnia 12 października 2017 r. wdrażające wzmocnioną współpracę w zakresie ustanowienia Prokuratury Europejskiej (EPPO) (Dz.U. L 283 z 31.10.2017, s. 1). (26) Komunikat Komisji z dnia 13 lipca 2022 r. zatytułowany „Sprawozdanie na temat praworządności z 2022 r.” (COM(2022)0500). (27) Jeśli chodzi o niezależność Krajowej Rady Sądownictwa, nadal istnieją obawy dotyczące funkcjonowania prokuratury, w której urząd Ministra Sprawiedliwości i Prokuratora Generalnego sprawuje ta sama osoba; polskie sądy wskazywały również na obawy, że praktyka delegowania prokuratorów może być postrzegana jako forma degradacji i dyskryminacji, a postępowania dyscyplinarne mogą służyć jako narzędzie do ograniczania niezawisłości sędziowskiej, ponieważ Izba Dyscyplinarna Sądu Najwyższego nadal wydaje orzeczenia. (28) Sprawozdanie specjalne nr 01/2022 pt. „Wsparcie UE na rzecz praworządności na Bałkanach Zachodnich — pomimo poczynionych wysiłków wciąż występują zasadnicze problemy”,

Rezolucja Parlamentu Europejskiego z dnia 18 stycznia 2024 r. w sprawie wypracowania stanowiska UE w sprawie wiążącego instrumentu ONZ dotyczącego biznesu i praw człowieka, w szczególności w odniesieniu do dostępu do środków odwoławczych i ochrony ofiar (2023/2108(INI))

P9_TA(2024)0042 A9-0421/2023

Parlament Europejski,

–  uwzględniając art. 2, 3, 8, 21 i 23 Traktatu o Unii Europejskiej (TUE),

–  uwzględniając Kartę praw podstawowych Unii Europejskiej,

–  uwzględniając Wytyczne ONZ dotyczące biznesu i praw człowieka, przyjęte przez Radę Praw Człowieka ONZ w rezolucji nr 17/4 z dnia 16 czerwca 2011 r.,

–  uwzględniając rezolucję Rady Praw Człowieka ONZ nr 26/9 z dnia 26 czerwca 2014 r.,

–  uwzględniając zaktualizowany projekt prawnie wiążącego instrumentu rozesłany 31 lipca 2023 r. przez przewodniczącego-sprawozdawcę otwartej międzyrządowej grupy roboczej (OEIGWG) oraz jego zmieniony trzeci projekt, który powstał w wyniku ósmej sesji tej grupy roboczej,

–  uwzględniając konwencję NZ przeciwko korupcji,

–  uwzględniając rezolucję Zgromadzenia Ogólnego ONZ nr 76/300 z dnia 28 lipca 2022 r. w sprawie prawa człowieka do czystego, zdrowego i zrównoważonego środowiska,

–  uwzględniając Wytyczne Organizacji Współpracy Gospodarczej i Rozwoju (OECD) dla przedsiębiorstw międzynarodowych w sprawie odpowiedzialnego prowadzenia działalności gospodarczej,

–  uwzględniając rezolucję Afrykańskiej Komisji Praw Człowieka i Ludów z 7 marca 2023 r. w sprawie biznesu i praw człowieka w Afryce,

–  uwzględniając opinię Agencji Praw Podstawowych Unii Europejskiej (FRA) z 10 kwietnia 2017 r. pt. „Improving access to remedy in the area of business and human rights at EU level” [Poprawa dostępu do środków odwoławczych w dziedzinie biznesu i praw człowieka na szczeblu UE](1) oraz powiązane sprawozdanie z 6 października 2020 r. pt. „Business and Human Rights – Access to Remedy” [Biznes i prawa człowieka – dostęp do środków odwoławczych](2),

–  uwzględniając konkluzje Rady z 20 lutego 2023 r. w sprawie priorytetów UE na rok 2023 na forach ONZ zajmujących się prawami człowieka,

–  uwzględniając swoją rezolucję z dnia 25 października 2016 r. w sprawie odpowiedzialności przedsiębiorstw za poważne naruszenia praw człowieka w państwach trzecich(3),

–  uwzględniając swoją rezolucję z dnia 4 października 2018 r. w sprawie wkładu UE w wiążący instrument ONZ dotyczący korporacji transnarodowych i innych przedsiębiorstw o cechach transnarodowych w odniesieniu do przestrzegania praw człowieka(4),

–  uwzględniając swoją swoją rezolucję z dnia 18 stycznia 2023 r. w sprawie praw człowieka i demokracji na świecie oraz polityki Unii Europejskiej w tym zakresie – sprawozdanie roczne za rok 2022(5), a także swoje wcześniejsze rezolucje w sprawie sprawozdań rocznych za lata poprzednie,

–  uwzględniając art. 54 Regulaminu,

–  uwzględniając opinię przedstawioną przez Komisję Rozwoju,

–  uwzględniając sprawozdanie Komisji Spraw Zagranicznych (A9-0421/2023),

A.  mając na uwadze, że zgodnie z art. 2 TUE Unia Europejska opiera się na wartościach poszanowania godności osoby ludzkiej, wolności, demokracji, równości, państwa prawnego, jak również poszanowania praw człowieka; mając na uwadze, że jej działania na arenie międzynarodowej muszą opierać się na tych wartościach i być zgodne z zasadą spójności polityki na rzecz rozwoju zapisaną w art. 208 Traktatu z Lizbony;

B.  mając na uwadze, że dzięki wdrożeniu Agendy na rzecz zrównoważonego rozwoju 2030 i zasady niepozostawiania nikogo samemu sobie oznacza rozwój gospodarczy będzie szedł w parze ze sprawiedliwością społeczną, dobrymi rządami i poszanowaniem praw człowieka;

C.  mając na uwadze, że przedsiębiorstwa odgrywają pierwszoplanową rolę w globalizacji gospodarki, usługach finansowych i w handlu międzynarodowym oraz muszą przestrzegać wszystkich mających zastosowanie przepisów i traktatów międzynarodowych, a także szanować prawa człowieka; mając na uwadze, że przedsiębiorstwa mogą mieć negatywny wpływ na prawa człowieka, obejmujący współczesne niewolnictwo, handel ludźmi, pracę przymusową, pracę dzieci i inne formy wyzysku pracowników, przymusowe przesiedlenia na inne tereny, głodowe pensje, naruszenia praw związków zawodowych, jak również mogą wpływać negatywnie na stan środowiska, w tym powodować zanieczyszczenie, zmianę klimatu, degradację środowiska i utratę różnorodności biologicznej, a także że mogą przyczyniać się do powstawania takich negatywnych skutków lub być z nimi bezpośrednio powiązane;

D.  mając na uwadze, że korporacje mogą wnosić wkład w zrównoważony rozwój przez tworzenie miejsc pracy i rozwój gospodarczy oraz w związku z tym mogą odgrywać ważną rolę w propagowaniu praw człowieka i standardów środowiskowych oraz w zapobieganiu negatywnemu wpływowi na prawa człowieka i stan środowiska;

E.  mając na uwadze, że prawom przedsiębiorstw i inwestorów powinny towarzyszyć wiążące i możliwe do wyegzekwowania obowiązki w zakresie przestrzegania praw człowieka, a także prawa pracy i prawa ochrony środowiska;

F.  mając na uwadze, że ofiary nadużyć ze strony przedsiębiorstw często napotykają liczne i nakładające się na siebie przeszkody w dostępie do środków odwoławczych, w tym środków zaskarżenia i gwarancji niepowtórzenia takich naruszeń; mając na uwadze, że słabsze lub zmarginalizowane osoby lub grupy napotykają jeszcze poważniejsze przeszkody; mając na uwadze, że problem bezkarności za łamanie praw człowieka przez niektóre przedsiębiorstwa pozostaje w dużej mierze nierozwiązany ze względu na brak solidnych i kompleksowych ram regulacyjnych na szczeblu globalnym i regionalnym oraz na ich niespójność;

G.  mając na uwadze, że przypadki łamania praw pracowniczych przez przedsiębiorstwa nasilają się na całym świecie, jak wynika ze światowego wskaźnika praw Międzynarodowej Konfederacji Związków Zawodowych, zgodnie z którym 113 krajów pozbawia pracowników prawa do tworzenia związków zawodowych lub wstępowania do nich (co oznacza wzrost z 106 krajów w 2021 r. do 113); mając na uwadze, że 87 % krajów naruszyło prawo do strajku, a cztery na pięć państw blokowało rokowania zbiorowe;

H.  mając na uwadze, że 26 czerwca 2014 r. Rada Praw Człowieka ONZ przyjęła rezolucję nr 26/9, w której powołała otwartą międzyrządową grupę roboczą (OEIGWG) mającą za zadanie stworzyć międzynarodowy prawnie wiążący instrument, który miałby „regulować – w ramach międzynarodowego prawa dotyczącego praw człowieka – działalność korporacji transnarodowych i innych przedsiębiorstw”;

I.  mając na uwadze, że otwarta międzyrządowa grupa robocza, której od początku jej powstania przewodniczył Ekwador, odbyła jak dotąd dziewięć sesji oraz przeprowadziła szereg konsultacji, regionalnych i nie tylko, z zainteresowanymi stronami, w tym ze społeczeństwem obywatelskim i sektorem prywatnym; mając na uwadze, że w lipcu 2023 r., przed dziewiątą sesją otwartej międzyrządowej grupy roboczej zaplanowaną na 23–27 października 2023 r., przewodniczący rozesłał zaktualizowany projekt instrumentu;

J.  mając na uwadze, że UE pracuje nad ambitnym prawodawstwem dotyczącym należytej staranności przedsiębiorstw, a także nad innymi przepisami, które służyłoby za podstawę jej mandatu negocjacyjnego; mając na uwadze, że wobec braku mandatu negocjacyjnego przedstawiciel UE uczestniczył w sesjach otwartej międzyrządowej grupy roboczej jedynie w charakterze obserwatora i wygłosił tylko ogólne oświadczenia; mając ponadto na uwadze, że przez lata zaangażowanie innych dużych gospodarek spoza UE w dyskusjach było niejednoznaczne;

K.  mając na uwadze, że następnie stanowisko państw członkowskich UE stopniowo ewoluowało, a kilka z nich aktywnie uczestniczyło w ostatnich sesjach otwartej międzyrządowej grupy roboczej; mając na uwadze, że Francja i Portugalia dołączyły do tzw. grupy przyjaciół przewodniczącego i pomagały przewodniczącemu w opracowywaniu propozycji konsensusu bloków regionalnych; mając na uwadze, że Rada oświadczyła, iż wśród jej priorytetów na forach zajmujących się prawami człowieka w 2023 r. znajduje się zobowiązanie, aby „aktywnie uczestniczyć” w dyskusjach ONZ na temat prawnie wiążącego instrumentu, i wyraziła gotowość do współpracy z przewodniczącym otwartej międzyrządowej grupy roboczej i grupą przyjaciół przewodniczącego w celu zbadania, czy mógłby powstać „instrument oparty na konsensusie, który skutecznie poprawiłby ochronę ofiar i stworzyłby równe warunki działania na świecie”;

L.  mając na uwadze, że Parlament wielokrotnie wyraził poparcie dla dyskusji ONZ na temat prawnie wiążącego instrumentu, w tym przyjął szereg rezolucji wzywających UE i państwa członkowskie do konstruktywnego zaangażowania się w negocjacje;

M.  mając na uwadze, że w ostatnich latach UE wykazała się wysokim poziomem ambicji, jeśli chodzi o biznes i prawa człowieka, a także podjęła szereg inicjatyw ustawodawczych mających na celu uregulowanie działalności gospodarczej w kontekście praw człowieka oraz zobowiązań związanych ze środowiskiem i klimatem, takich jak dyrektywa w sprawie należytej staranności przedsiębiorstw w zakresie zrównoważonego rozwoju, wniosek dotyczący rozporządzenia w sprawie zakazu stosowania na rynku unijnym produktów wytwarzanych z wykorzystaniem pracy przymusowej, rozporządzenie w sprawie produktów niepowodujących wylesiania, rozporządzenie w sprawie minerałów z obszarów ogarniętych konfliktami oraz rozporządzenie w sprawie baterii;

N.  mając na uwadze, że kilka państw członkowskich UE, takich jak Francja, Niemcy i Niderlandy, niedawno przyjęło lub zaproponowało przepisy dotyczące obowiązkowej należytej staranności, a kilka innych państw członkowskich rozważa, czy nie pójść w ich ślady; mając na uwadze, że należy zapewnić spójności między przepisami dotyczącymi należytej staranności na szczeblu państw członkowskich lub UE a prawnie wiążącym instrumentem ONZ;

O.  mając na uwadze, że inicjatywy regulacyjne dotyczące biznesu i praw człowieka, w tym przepisy prawne, zostały przyjęte lub są przedmiotem dyskusji w państwach spoza UE, takich jak Australia, Brazylia, Kanada, Ghana, Japonia, Meksyk, Nowa Zelandia, Norwegia, Korea Południowa, Republika Południowej Afryki, Szwajcaria i USA; mając na uwadze, że wiele innych państw opracowało krajowy plan działania dotyczący biznesu i praw człowieka;

P.  mając na uwadze, że projekt prawnie wiążącego instrumentu zawiera klauzulę organizacji integracji regionalnej mającą na celu uwzględnienie odpowiedniej roli UE i jej państw członkowskich;

Q.  mając na uwadze, że rośnie zainteresowanie dyskusjami na forum ONZ na temat prawnie wiążącego instrumentu ze strony dotkniętych społeczności, ludności rdzennej, związków zawodowych, członków społeczeństwa obywatelskiego, naukowców i ekspertów na całym świecie, oraz że wzrastają ich oczekiwania i mobilizacja wokół tego tematu;

Uwagi ogólne i międzynarodowe ramy dotyczące działalności gospodarczej i praw człowieka

1.  podkreśla, że ogólny poziom przestrzegania praw człowieka na całym świecie zależy między innymi od zachowań korporacji, biorąc pod uwagę obecną skalę globalizacji oraz umiędzynarodowienie działalności gospodarczej i łańcuchów wartości; wskazuje w tym kontekście, jak ważne jest, aby przedsiębiorstwa mogły polegać na dobrym sprawowaniu władzy publicznej oraz kompleksowym i dobrze funkcjonującym systemie prawnym i ramach prawnych, aby wypełniać swoje zobowiązania w zakresie praw człowieka;

2.  zdecydowanie popiera pełne wdrożenie, w UE i poza nią, międzynarodowych norm dotyczących odpowiedzialnego prowadzenia działalności gospodarczej, aby uzupełnić i usprawnić wdrażanie Wytycznych ONZ dotyczących biznesu i praw człowieka; podkreśla znaczenie wytycznych ONZ i wytycznych OECD oraz powszechnego poparcia, jakim się one cieszą; przypomina, że Wytyczne ONZ dotyczące biznesu i praw człowieka to jedyne globalne ramy określające szczegółowo odpowiedzialność przedsiębiorstw za zapobieganie ryzyku niekorzystnego wpływu na prawa człowieka związane z działalnością gospodarczą i przeciwdziałanie mu; podkreśla, że wszelkie działania w sprawie prawnie wiążącego instrumentu powinny zapewniać pełne dostosowanie do tych norm;

3.  podkreśla, że ponieważ społeczna odpowiedzialność przedsiębiorstw opiera się wyłącznie na zasadzie dobrowolności i w związku z tym nie jest ujęta w możliwych do wyegzekwowania instrumentach, może wywołać zakłócenia na rynku i powstanie nieuczciwej konkurencji dla przedsiębiorstw, które decydują się na przestrzeganie norm międzynarodowych lub które podlegają zobowiązaniom krajowym lub regionalnym; wskazuje, że choć osiągnięto pewne postępy, nadal dochodzi do naruszeń praw człowieka; w związku z tym z zadowoleniem przyjmuje wysiłki na rzecz stworzenia równych warunków działania, a także prace nad popieranym na całym świecie zobowiązaniem do odpowiedzialnego prowadzenia działalności gospodarczej; wyraża ponadto zadowolenie, że obecnie odchodzi się od inicjatyw ustawodawczych z zakresu prawa miękkiego na rzecz wiążących norm;

4.  podkreśla, jak ważne jest zlikwidowanie luk prawnych i regulacyjnych, które są wykorzystywane przez niektórych przedsiębiorstwa, w tym inwestorów, kosztem praw człowieka i środowiska;

5.  zauważa z zaniepokojeniem, że w systemach sądowych wielu krajów nadal istnieje wiele proceduralnych, merytorycznych i praktycznych barier w dostępie ofiar do wymiaru sprawiedliwości, w tym trudności w ustaleniu właściwego sądu oraz bariery związane z normami jurysdykcyjnymi, krótkimi ustawowymi terminami przedawnienia, nadmiernym obowiązkiem dowodowym, ograniczoną lub niejasną odpowiedzialnością z powodu skomplikowanej struktury korporacyjnej, dostępem do zastępstwa prawnego i informacji, zaporowymi kosztami reprezentacji za granicą, a także innymi nierównościami między powodami a pozwanymi; zauważa ponadto z zaniepokojeniem przypadki, w których ofiary w następstwie dochodzenia sprawiedliwości doświadczają ze strony zainteresowanych przedsiębiorstw zastraszania lub przemocy; podkreśla, że osoby lub grupy słabsze lub marginalizowane, które mogą wymagać dodatkowej uwagi w kontekście działań angażujących zainteresowane strony, borykają się z większymi przeszkodami utrudniającymi im korzystanie na równych warunkach z płatności z tytułu rekompensaty lub innych form restytucji;

6.  podkreśla, że należy uwzględnić przepisy eksterytorialne dotyczące jednostek dominujących oraz dostęp do wymiaru sprawiedliwości dla ofiar naruszeń praw człowieka ze strony korporacji międzynarodowych w państwach będących siedzibą tych korporacji; podkreśla w szczególności, że trzeba określić jasne obowiązki korporacji międzynarodowych w odniesieniu do wyeliminowania pracy dzieci i pracy przymusowej z ich łańcuchów dostaw i działalności;

7.  ponownie podkreśla swoje zdecydowane poparcie dla prac nad opracowaniem tego instrumentu prowadzonych na forum ONZ za pośrednictwem otwartej międzyrządowej grupy roboczej; wyraża uznanie dla pracy kolejnych przewodniczących z Ekwadoru w kierowaniu tym złożonym przedsięwzięciem i z zadowoleniem przyjmuje wspierającą rolę grupy przyjaciół przewodniczącego;

8.  wzywa przewodniczącego międzyrządowej grupy roboczej i państwa członkowskie ONZ do dopilnowania, aby negocjacje były prowadzone w sposób przejrzysty, przy konstruktywnym zaangażowaniu wszystkich zainteresowanych stron, w tym społeczeństwa obywatelskiego, związków zawodowych i przedstawicieli pracowników oraz sektora prywatnego, ze zwróceniem szczególnej uwagi na słabsze zainteresowane strony; podkreśla ponadto, jak ważne jest zagwarantowanie aktywnego zaangażowania wszystkich regionów, aby opracować skuteczny instrument, który odzwierciedli różnorodność mających wpływ na prawa człowieka realiów prawnych, społecznych i gospodarczych na całym świecie i który będzie oparty na najlepszych praktykach stosowanych na szczeblu krajowym i regionalnym; zachęca regionalne organizacje praw człowieka i organizacje gospodarcze oraz władze, aby ułatwiały tę współpracę;

Zaangażowanie UE i państw członkowskich w proces ONZ

9.  przypomina, że zgodnie z Traktatami Unia ma obowiązek propagować prawa człowieka na całym świecie oraz wielostronne rozwiązania wspólnych problemów w ramach ONZ, co nie znalazło jeszcze odzwierciedlenia w jej uczestnictwie w otwartej międzyrządowej grupie roboczej z mandatem negocjacyjnym;

10.  uznaje otwartą międzyrządową grupę roboczą za jedyne globalne i wielostronne forum, na którym omawiane są obowiązkowe przepisy dotyczące biznesu i praw człowieka, i w związku z tym uważa, że aktywny udział UE w tym procesie, wraz z masą krytyczną członków ONZ, ma zasadnicze znaczenie, aby osiągnąć konsensus, który będzie mógł liczyć na szerokie poparcie na całym świecie;

11.  podkreśla, że ostatnie zmiany normatywne na szczeblu UE w dziedzinie biznesu i praw człowieka są ważnymi krokami początkowymi w kierunku rozwiązania problemu dostępu do wymiaru sprawiedliwości i praw ofiar, która to kwestia znajduje się w centrum prawnie wiążącego instrumentu jako podstawowego traktatu dotyczącego praw człowieka; podkreśla w związku z tym uzupełniający charakter, cele i zakres obu dróg normatywnych, które będą funkcjonować na różnych szczeblach, oraz potrzebę zapewnienia spójności między tymi drogami;

12.  uważa, że UE powinna aktywnie zaangażować się w toczące się negocjacje, w szczególności w celu dalszego opracowywania projektu prawnie wiążącego instrumentu, przy czym powinna skupić się na ofiarach nadużyć związanych z działalnością gospodarczą w całym łańcuchu wartości, usuwaniu barier w dostępie do wymiaru sprawiedliwości i do skutecznych środków odwoławczych, zapewnieniu równych warunków działania i pewności prawa dla przedsiębiorstw z uwzględnieniem szczególnego charakteru małych i średnich przedsiębiorstw (MŚP), a także na usprawnianiu współpracy poprzez wykorzystanie międzynarodowych perspektyw i najlepszych praktyk; uważa, że zaangażowanie to pozwoliłoby ostatecznie lepiej wdrażać i egzekwować prawa człowieka na arenie międzynarodowej, a jednocześnie pomogłoby stworzyć równe warunki działania na szczeblu międzynarodowym i utworzyć globalny instrument, który będzie cieszył się szerokim poparciem oraz zostanie ratyfikowany przez państwa we wszystkich regionach, w Unii Europejskiej i nie tylko, i który pozostaje aktualny w obliczu zmieniających się zagrożeń dla praw człowieka;

13.  z zadowoleniem przyjmuje zobowiązanie Rady, zgodnie z którym UE wzmocni swoje zaangażowanie i będzie aktywnie uczestniczyć w pracach otwartej międzyrządowej grupy roboczej; uważa jednak, że jedynym konstruktywnym i konkretnym sposobem realizacji tego zobowiązania jest przyjęcie mandatu negocjacyjnego UE; w związku z tym wzywa Radzę do jak najszybszego przyjęcia ambitnego mandatu negocjacyjnego, tak aby UE mogła aktywnie uczestniczyć w negocjacjach z myślą o kształtowaniu przyszłego prawnie wiążącego instrumentu; podkreśla, że swoim stanowiskiem Unia musi dążyć do wprowadzenia surowych przepisów dotyczących mechanizmów egzekwowania i monitorowania, a także dostępu do wymiaru sprawiedliwości dla osób dotkniętych naruszeniami;

14.  w międzyczasie wzywa państwa członkowskie do indywidualnego uczestnictwa w tym procesie, przy czym powinny uzgadniać swoje stanowiska przed negocjacjami, tak aby bronić zdecydowanego, wspólnego i jasnego stanowiska UE, które będzie przedstawiało w konstruktywny sposób inicjatywy ustawodawcze mające na celu regulację działalności gospodarczej w odniesieniu do praw człowieka oraz zobowiązań związanych z klimatem przy jednoczesnym docenieniu dotychczas poczynionych postępów; oczekuje, że Europejska Służba Działań Zewnętrznych (ESDZ) i Komisja, w szczególności delegatura UE przy ONZ w Genewie, odegrają w tym procesie aktywną i konstruktywną rolę;

15.  wzywa Komisję, ESDZ i państwa członkowskie, aby aktywnie współpracowały ze wszystkimi państwami partnerskimi i uwzględniały ten temat w dialogach z państwami spoza UE i organizacjami regionalnymi, zwłaszcza w zorganizowanych dialogach UE dotyczących praw człowieka; zachęca UE, by skontaktowała się w szczególności z najważniejszymi partnerami, którzy obecnie opracowują własne ramy dotyczące biznesu i praw człowieka na szczeblu krajowym, takimi jak Brazylia i Japonia, lub na szczeblu regionalnym, takimi jak Afrykańska Komisja Praw Człowieka i Ludów oraz Międzyamerykańska Komisja Praw Człowieka;

Elementy stanowiska UE w sprawie prawnie wiążącego instrumentu

16.  z zadowoleniem przyjmuje zaktualizowany projekt prawnie wiążącego instrumentu, który opublikowano w lipcu 2023 r., i uważa, że stanowi on solidną i obiecującą podstawę dla postępów w negocjacjach, chociaż dostrzega konieczność wprowadzenia poprawek i dostosowania go do Wytycznych ONZ dotyczących biznesu i praw człowieka, wytycznych OECD i innych istniejących norm międzynarodowych;

17.  uważa, UE powinna dążyć do tego, by prawnie wiążący instrument był zgodny z zmianami normatywnymi, które są obecnie przeprowadzane na szczeblu UE, i je uzupełniać, a tym samym przyczyniał się do stworzenia spójniejszych globalnych ram prawnych dotyczących biznesu i praw człowieka;

18.  popiera szeroki zakres prawnie wiążącego instrumentu, który zagwarantowałby stosowanie zasady odpowiedzialności w globalnych łańcuchach wartości; uważa, że danie państwom-stronom elastyczności w różnicowaniu – w ramach ich ustawodawstwa krajowego – sposobu, w jaki przedsiębiorstwa, w szczególności MSP, mają wypełniać obowiązki w zakresie prewencji wynikające z prawnie wiążącego instrumentu, współmierne do ich wielkości, sektora, własności, kontekstu operacyjnego lub dotkliwości wpływu na prawa człowieka, zapewniłoby istotne pole manewru przy dostosowywaniu go do warunków krajowych i byłoby zgodne z uniwersalnym zakresem Wytycznych ONZ dotyczących biznesu i praw człowieka; podkreśla, że w wielu regionach świata mikroprzedsiębiorstwa oraz małe i średnie przedsiębiorstwa (MMŚP) są często siłą napędową lokalnych gospodarek; podkreśla, że MMŚP stanowią 90 % przedsiębiorstw i odpowiadają za 60–70 % zatrudnienia oraz 50 % produktu krajowego brutto na świecie; przypomina, że w instrumencie należy przewidzieć obowiązki i wymogi współmierne i proporcjonalne do wielkości, zasobów i dźwigni finansowej przedsiębiorstw, oraz wzywa UE, aby w negocjacjach dotyczących instrumentu zapewniła MMŚP zabezpieczenia;

19.  uważa, że działalność gospodarczą należy rozumieć zgodnie z Wytycznymi ONZ dotyczącymi biznesu i praw człowieka;

20.  podkreśla, że w prawnie wiążącym instrumencie należy uwzględnić wiele instrumentów międzynarodowych, w tym m.in. Powszechną deklarację praw człowieka, wszystkie podstawowe międzynarodowe traktaty dotyczące praw człowieka i podstawowe konwencje Międzynarodowej Organizacji Pracy, zgodnie z zasadą powszechności i niepodzielności praw człowieka;

21.  ubolewa, że w ostatnim projekcie prawnie wiążącego instrumentu usunięto kilka odniesień do środowiska i zmiany klimatu, w tym w odniesieniu do odpowiedzialności; uważa, że UE i państwa członkowskie powinny dążyć do tego, aby włączyć wpływ działalności gospodarczej na środowisko i klimat do zakresu prawnie wiążącego instrumentu zgodnie z prawodawstwem, strategiami politycznymi i ambicjami UE w tej dziedzinie, a tym samym odzwierciedlić rosnącą świadomość skutków prowadzenia działalności gospodarczej na zmianę klimatu i degradację środowiska, które z kolei wpływają na prawa człowieka;

22.  podkreśla, że prawnie wiążący instrument powinien zapewnić ambitne, kompleksowe, elastyczne i obowiązkowe ramy zapobiegania naruszeniom praw człowieka przez korporacje, zwłaszcza poprzez nałożenie na państwa-strony obowiązku przyjmowania odpowiednich i skutecznych środków ustawodawczych, regulacyjnych i innych mających zapobiegać nadużyciom ze strony przedsiębiorstw oraz zagwarantowanie, że wszystkie przedsiębiorstwa będą praktykować należytą staranność w zakresie ochrony środowiska i szanować prawa człowieka; zauważa w związku z tym, że pozwolenie państwom-stronom na elastyczne dostosowywanie ich ram prewencyjnych do własnych systemów prawnych, przy jednoczesnym zachowaniu prymatu praw człowieka, miałoby zasadnicze znaczenie dla zapewnienia szerokiego przestrzegania prawnie wiążącego instrumentu;

23.  wzywa UE i państwa członkowskie, aby zgodnie z Wytycznymi ONZ dotyczącymi biznesu i praw człowieka zagwarantowały, że ramy prewencyjne prawnie wiążącego instrumentu będą zobowiązywać przedsiębiorstwa do stosowania wzmocnionych środków należytej staranności podczas działań w obszarach, w których jest większe ryzyko rażących naruszeń praw człowieka, na przykład na obszarach dotkniętych konfliktami lub terytoriach okupowanych lub zaanektowanych, w tym przez dodanie do zakresu prawnie wiążącego instrumentu odniesień do międzynarodowego prawa humanitarnego, międzynarodowego prawa karnego i międzynarodowego prawa zwyczajowego; uważa, że w prawnie wiążącym instrumencie należy uwzględnić również aspekty związane z działalnością korporacyjną na obszarach dotkniętych klęskami żywiołowymi lub w społecznościach podatnych na zagrożenia związane ze zmianą klimatu, które to aspekty stają się coraz istotniejsze w kontekście kryzysu klimatycznego;

24.  uważa, że spoczywający na przedsiębiorstwach obowiązek przyjęcia podejścia opartego na ocenie ryzyka oraz przeprowadzania regularnych ocen wpływu na prawa człowieka przed rozpoczęciem działalności i przez cały okres jej trwania, a także uwzględniania potrzeb osób bardziej narażonych na naruszenia praw człowieka – w tym poprzez uwzględnienie perspektywy płci oraz uwzględnienie kwestii dotyczących grup podatnych na zagrożenia lub marginalizację, takich jak społeczności rdzenne i tradycyjne, mniejszości oraz obrońcy praw człowieka i środowiska – to szczególnie ważny element ram prewencyjnych prawnie wiążącego instrumentu;

25.  apeluje o zapewnienie zainteresowanym stronom, których to dotyczy, centralnej roli w prawnie wiążącym instrumencie, w szczególności poprzez zobowiązanie, by zachęcać odpowiednie zainteresowane strony, w tym związki zawodowe, organizacje pozarządowe, ludność rdzenną i organizacje społeczności lokalnych, a także sektor prywatny, do aktywnego i konstruktywnego wdrażania przepisów, strategii politycznych i innych środków, ze szczególnym uwzględnieniem dostępu do wymiaru sprawiedliwości i środków odwoławczych;

26.  apeluje o określenie w prawnie wiążącym instrumencie definicji aktywnego i znaczącego udziału odpowiednich zainteresowanych stron, w tym poprzez ich interaktywne zaangażowanie, na bieżąco i w dobrej wierze oraz z odpowiednimi działaniami następczymi, obejmujące określanie i usuwanie potencjalnych przeszkód utrudniających zaangażowanie oraz zapewniających bezpieczny udział zainteresowanych stron bez obawy przed odwetem;

27.  podkreśla, jak ważne jest, by UE i państwa członkowskie zagwarantowały, że prawnie wiążący instrument będzie obejmował obowiązek ochrony praw i bezpieczeństwa obrońców praw człowieka, obrońców środowiska, dziennikarzy, pracowników, ludności rdzennej i innych grup zmarginalizowanych, oraz że należy uwzględniać te grupy w całym instrumencie; podkreśla w szczególności, że ważne jest, by ustanowić w instrumencie zasadę dobrowolnej, uprzedniej i świadomej zgody ludności rdzennej;

28.  wzywa UE i państwa członkowskie, aby wspierały zawarcie w prawnie wiążącym instrumencie odniesienia do ważnej roli, jaką odgrywa walka z korupcją, zgodnie z Konwencją Narodów Zjednoczonych przeciwko korupcji, i uznały, że korupcja ułatwia, utrwala i instytucjonalizuje naruszanie praw człowieka;

29.  jest zaniepokojony ryzykiem „turystyki sądowej” i jej wpływem tego na równe warunki działania, również w kontekście UE; apeluje o instrumenty na szczeblu UE, które ograniczą te zagrożenia, w tym o mechanizm monitorowania; podkreśla w związku z tym, że należy dopilnować, by państwa wdrożyły solidne i skuteczne, a zarazem praktyczne i proporcjonalne mechanizmy egzekwowania przepisów i monitorowania ich przestrzegania; nalega ponadto na nałożenie na państwa-strony wymogu regularnego i szczegółowego składania sprawozdań; odnotowuje w związku z tym potencjalną rolę procesów przyjętych w celu opracowania krajowych planów działania dotyczących biznesu i praw człowieka; zauważa, że mandat UE powinien gwarantować, że wymogi będą opracowywane w taki sposób, aby można je było dostosować do obowiązującego prawodawstwa UE w tej dziedzinie;

30.  oczekuje, że w ramach prawnie wiążącego instrumentu UE i państwa członkowskie będą propagować solidne przepisy dotyczące dostępu do wymiaru sprawiedliwości, w tym dostępu do państwowych środków odwoławczych, zgodnie z ich zobowiązaniem do ochrony ofiar, zwalczania bezkarności i przestrzegania Wytycznych ONZ dotyczących biznesu i praw człowieka;

31.  podkreśla, że w przepisach prawnie wiążącego instrumentu dotyczących praw ofiar i posiadaczy praw należy określić środki zapewniające prawo do sprawiedliwego, adekwatnego, szybkiego, niedyskryminacyjnego, właściwego i uwzględniającego aspekt płci dostępu do wymiaru sprawiedliwości, zadośćuczynienia indywidualnego lub zbiorowego oraz skutecznego środka odwoławczego w przypadku naruszeń praw człowieka, które spowodowały przedsiębiorstwa lub do których przedsiębiorstwa się przyczyniły; zauważa, że powinno to obejmować prawo do zbiorowego dochodzenia roszczeń, dostęp do pomocy prawnej, prawo do bycia wysłuchanym na wszystkich etapach postępowania, prawo do informacji będących w posiadaniu przedsiębiorstw zgodnie z definicją zawartą w odpowiednich jurysdykcjach oraz ochronę przed represjami i wtórną wiktymizacją; uważa, że w projekcie należy przewidzieć mechanizmy łagodzące ciężar dowodu spoczywający na ofiarach, aby zapewnić ofiarom prawo dostępu do środków odwoławczych; uważa ponadto, że państwa-strony powinny umożliwić przyjmowanie środków tymczasowych lub środków ostrożności w pilnych sprawach;

32.  nalega, aby na mocy prawnie wiążącego instrumentu państwa-strony musiały opracować kompleksowy i adekwatny system odpowiedzialności prawnej, który będzie odpowiadać potrzebom ofiar w zakresie środków odwoławczych i będzie współmierny do wagi nadużyć, a jednocześnie nie będzie ułatwiał wnoszenia nieuzasadnionych zarzutów; nalega ponadto, aby w prawnie wiążącym instrumencie określić warunki umożliwiające należyte ustanowienie odpowiedzialności przedsiębiorstw za szkody, za które są one odpowiedzialne;

33.  podkreśla, że w ramach prawnie wiążącego instrumentu należy zająć się praktycznymi i proceduralnymi przeszkodami, z jakimi borykają się ofiary nadużyć ze strony przedsiębiorstw przy dochodzeniu sprawiedliwości, między innymi poprzez zajęcie się wyzwaniami, przed którymi stoją sądy w związku ze stwierdzeniem jurysdykcji w różnych sytuacjach, oraz zapewnienie, aby terminy przedawnienia były odpowiednie i nie były nadmiernie restrykcyjne; podkreśla, że w tym kontekście należy zwrócić należytą uwagę na słabsze lub zmarginalizowane osoby lub grupy;

34.  z zadowoleniem przyjmuje propozycję, aby w ramach prawnie wiążącego instrumentu utworzyć międzynarodowy fundusz na rzecz ofiar, który zapewniałby pomoc prawną i finansową ofiarom chcącym skorzystać ze środków odwoławczych;

35.  nalega, aby prawnie wiążący instrument przyznawał Konferencji Stron wystarczające uprawnienia, aby mogła ustanawiać mechanizmy monitorowania wdrażania tego instrumentu i formułować zalecenia dotyczące ewentualnych dalszych kroków; uważa, że komitet ustanowiony na mocy prawnie wiążącego instrumentu powinien być uprawniony do otrzymywania i rozpatrywania komunikatów i skarg przekazywanych przez osoby fizyczne, społeczności lub ich przedstawicieli na temat naruszeń praw człowieka przez przedsiębiorstwa objęte prawnie wiążącym instrumentem, które popełniono wbrew przepisom prawnie wiążącego instrumentu, oraz naruszeń przez państwo-stronę jakichkolwiek praw określonych w prawnie wiążącym instrumencie;

36.  wzywa Komisję, by zwiększyła wsparcie finansowe i techniczne na rzecz organów krajowych w państwach nienależących do UE w zakresie biznesu i praw człowieka, zwłaszcza poprzez (i) przyjęcie i wdrożenie krajowych planów działania zgodnie z Wytycznymi ONZ dotyczącymi biznesu i praw człowieka, (ii) opracowanie mechanizmów pozasądowych, takich jak biura rzecznika praw obywatelskich lub krajowe punkty kontaktowe, (iii) podjęcie inicjatyw ustawodawczych mających chronić sygnalistów oraz regulować działalność gospodarczą w odniesieniu do praw człowieka i zobowiązań związanych ze środowiskiem oraz (iv) promowanie i zapewnianie ofiarom dostępnych i skutecznych środków odwoławczych; zachęca Komisję, by zwiększyła swoje wsparcie na rzecz organizacji społeczeństwa obywatelskiego w tych obszarach;

o
o   o

37.  zobowiązuje swoją przewodniczącą do przekazania niniejszej rezolucji Radzie, Komisji, wiceprzewodniczącemu Komisji / wysokiemu przedstawicielowi Unii do spraw zagranicznych i polityki bezpieczeństwa, przewodniczącemu Rady Praw Człowieka ONZ i przewodniczącemu otwartej międzyrządowej grupy roboczej.

(1) Agencja Praw Podstawowych Unii Europejskiej, „Improving access to remedy in the area of business and human rights at the EU level” [Poprawa dostępu do środków odwoławczych w dziedzinie biznesu i praw człowieka na szczeblu UE], 2017 r. (2) Agencja Praw Podstawowych Unii Europejskiej, „Business And Human Rights – Access To Remedy” [Biznes i prawa człowieka – dostęp do środków odwoławczych], 2020 r. (3) Dz.U. C 215 z 19.6.2018, s. 125. (4) Dz.U. C 11 z 13.1.2020, s. 36. (5) Dz.U. C 214 z 16.6.2023, s. 77.

Rezolucja Parlamentu Europejskiego z dnia 18 stycznia 2024 r. w sprawie wpływu nielegalnych połowów na bezpieczeństwo żywnościowe – rola Unii Europejskiej (2023/2027(INI))

P9_TA(2024)0043 A9-0433/2023

Parlament Europejski,

–  uwzględniając Konwencję Narodów Zjednoczonych o prawie morza z 1982 r.,

–  uwzględniając porozumienie ONZ o zasobach rybnych z 1995 r.,

–  uwzględniając Porozumienie Organizacji Narodów Zjednoczonych ds. Wyżywienia i Rolnictwa (FAO) o wspieraniu przestrzegania przez statki rybackie międzynarodowych środków ochrony i zarządzania na pełnym morzu z 1995 r.,

–  uwzględniając Kodeks odpowiedzialnego rybołówstwa FAO z 1995 r.,

–  uwzględniając przyjęty przez FAO w 2001 r. międzynarodowy plan działania na rzecz zapobiegania nielegalnym, nieraportowanym i nieuregulowanym połowom oraz ich powstrzymywania i eliminowania,

–  uwzględniając konwencję Międzynarodowej Organizacji Pracy nr 188 z 14 czerwca 2007 r. dotyczącą pracy w sektorze rybołówstwa,

–  uwzględniając rozporządzenie Rady (WE) nr 1005/2008 z dnia 29 września 2008 r. ustanawiające wspólnotowy system zapobiegania nielegalnym, nieraportowanym i nieuregulowanym połowom oraz ich powstrzymywania i eliminowania, zmieniające rozporządzenia (EWG) nr 2847/93, (WE) nr 1936/2001 i (WE) nr 601/2004 oraz uchylające rozporządzenia (WE) nr 1093/94 i (WE) nr 1447/1999(1) (rozporządzenie w sprawie połowów NNN),

–  uwzględniając rozporządzenie Rady (WE) nr 1224/2009 z dnia 20 listopada 2009 r. ustanawiające wspólnotowy system kontroli w celu zapewnienia przestrzegania przepisów wspólnej polityki rybołówstwa, zmieniające rozporządzenia (WE) nr 847/96, (WE) nr 2371/2002, (WE) nr 811/2004, (WE) nr 768/2005, (WE) nr 2115/2005, (WE) nr 2166/2005, (WE) nr 388/2006, (WE) nr 509/2007, (WE) nr 676/2007, (WE) nr 1098/2007, (WE) nr 1300/2008, (WE) nr 1342/2008 i uchylające rozporządzenia (EWG) nr 2847/93, (WE) nr 1627/94 oraz (WE) nr 1966/2006(2) (rozporządzenie w sprawie kontroli rybołówstwa),

–  uwzględniając przyjętą przez FAO w 2009 r. Umowę o środkach stosowanych przez państwo portu w celu zapobiegania nielegalnym, nieraportowanym i nieuregulowanym połowom oraz ich powstrzymywania i eliminowania,

–  uwzględniając Porozumienie kapsztadzkie z 2012 r. w sprawie wdrożenia postanowień protokołu z Torremolinos z 1993 r. odnoszącego się do Międzynarodowej konwencji z Torremolinos o bezpieczeństwie statków rybackich z 1977 r.,

–  uwzględniając Dobrowolne wytyczne FAO w sprawie funkcjonowania państwa bandery z 2014 r.,

–  uwzględniając rozporządzenie Rady (UE) 2020/1998 z dnia 7 grudnia 2020 r. w sprawie środków ograniczających stosowanych w sytuacji poważnych pogwałceń i naruszeń praw człowieka(3),

–  uwzględniając sprawozdanie unijnej koalicji w dziedzinie połowów NNN z grudnia 2021 r. zatytułowane „Seafood traceability: Aligning RFMO catch documentation schemes to combat IUU fishing” („Identyfikowalność żywności pochodzenia morskiego: ujednolicenie systemów dokumentacji połowowej RFMO w celu zwalczania połowów NNN”),

–  uwzględniając badanie Komisji z 2022 r. „Study on the legislative frameworks and enforcement systems of Member States regarding obligations and sanctions to nationals for infringements to the rules arising from the IUU Regulation”,

–  uwzględniając sprawozdanie specjalne nr 20/2022 Europejskiego Trybunału Obrachunkowego z dnia 26 września 2022 r. pt. „Działania UE na rzecz zwalczania nielegalnych połowów – niejednolite stosowanie kontroli i sankcji przez państwa członkowskie osłabia istniejące systemy kontroli”, dotyczące polityki UE w zakresie nielegalnych, nieraportowanych i nieuregulowanych połowów (połowy NNN),

–  uwzględniając raport FAO zatytułowany „The State of World Fisheries and Aquaculture 2022: Towards Blue Transformation” [Stan światowego rybołówstwa i akwakultury w roku 2022: w kierunku niebieskiej transformacji],

–  uwzględniając zobowiązanie Sojuszu na rzecz działań przeciwko połowom NNN, zawiązanego 28 czerwca 2022 r., do zwiększenia poziomu ambicji i mobilizacji działań w zakresie zwalczania nielegalnych, nieraportowanych i nieuregulowanych połowów,

–  uwzględniając porozumienie Światowej Organizacji Handlu (WTO) w sprawie subsydiów dla rybołówstwa z 2022 r., które zabrania subsydiów dla rybołówstwa o skutkach szkodliwych dla środowiska;

–  uwzględniając wytyczne FAO z 2023 r. zatytułowane „Advancing end-to-end traceability – Critical tracking events and key data elements along capture fisheries and aquaculture value chains” („Rozwój identyfikowalności całego procesu – Krytyczne zdarzenia w zakresie śledzenia i kluczowe elementy danych w łańcuchu wartości rybołówstwa i akwakultury”),

–  uwzględniając wytyczne techniczne FAO z 2023 r. zatytułowane „Implementation of the International Plan of Action to Prevent, Deter and Eliminate Illegal, Unreported and Unregulated Fishing – 1. Methodologies and indicators for the estimation of the magnitude and impact of illegal, unreported and unregulated fishing: 1.1 Principles and approaches” („Realizacja międzynarodowego planu działania na rzecz zapobiegania nielegalnym, nieraportowanym i nieuregulowanym połowom oraz ich powstrzymywania i eliminowania – 1. metody i wskaźniki służące oszacowaniu wielkości i wpływu nielegalnych, nieraportowanych i nieuregulowanych połowów: 1.1 zasady i podejścia”),

–  uwzględniając wspólną opinię Komitetu Doradczego ds. Rynków i Komitetu Doradczego ds. Floty Dalekomorskiej z dnia 21 kwietnia 2023 r. w sprawie potrzeby zharmonizowanych kontroli przywozu wśród państw członkowskich w celu zapobiegania wprowadzaniu na rynek Unii Europejskiej produktów pochodzących z nielegalnych, nieraportowanych i nieuregulowanych połowów (połowów NNN),

–  uwzględniając stanowisko Parlamentu Europejskiego w sprawie zakazu produktów wytwarzanych z wykorzystaniem pracy przymusowej na rynku unijnym (COM(2022)0453),

–  uwzględniając swoją rezolucję z dnia 17 października 2023 r. w sprawie wpływu chińskiej działalności połowowej na rybołówstwo UE i dalszych działań(4),

–  uwzględniając cele zrównoważonego rozwoju ONZ, w szczególności cel zrównoważonego rozwoju nr 14 „Życie pod wodą: Chronić oceany, morza i zasoby morskie oraz wykorzystywać je w sposób zrównoważony”,

–  uwzględniając art. 54 Regulaminu,

–  uwzględniając sprawozdanie Komisji Rybołówstwa (A9-0433/2023),

A.  mając na uwadze, że UE, jako główny światowy uczestnik sektora rybołówstwa z flotą rybacką liczącą około 73 000 statków oraz jako największy na świecie importer produktów rybołówstwa, który reprezentuje 34 % wartości całego światowego handlu i u którego prawie 70 % produktów z połowów spożywanych w UE pochodzi z przywozu, ma zatem do odegrania kluczową rolę w walce z połowami NNN na całym świecie;

B.  mając na uwadze, że w sektorze rybołówstwa w UE zatrudnionych jest bezpośrednio 124 000 rybaków, a roczne przychody generowane w tym sektorze wynoszą 6,3 mld EUR;

C.  mając na uwadze, że trudno jest oszacować skalę połowów NNN i ich wartość ekonomiczną; mając na uwadze, że z badań wynika, iż globalna wielkość nieraportowanych połowów wyniosła około 28 mln ton w 2016 r., a szacunkowa wartość tych połowów to 41 mld USD; mając na uwadze, że na początku XXI wieku nielegalne połowy szacowano na 10 do 26 milionów ton ryb, a ich wartość na 10–23 mld USD; mając na uwadze, że ilość produktów pochodzących z połowów NNN przywożonych rocznie do UE jest szacowana na około 500 000 ton, a ich wartość wynosi 1,1 mld EUR(5);

D.  mając na uwadze, że nielegalne, nieraportowane i nieuregulowane połowy mają znaczący wpływ na bezpieczeństwo żywnościowe i możliwości zatrudnienia dla społeczności nadbrzeżnych, a także są poważnym zagrożeniem dla ekosystemów morskich i zasobów rybnych, co poważnie zagraża źródłom utrzymania rybaków i społeczności nadbrzeżnych w Unii Europejskiej i w państwach trzecich oraz stwarza nieuczciwą konkurencję na rynku produktów rybołówstwa;

E.  mając na uwadze, że UE zobowiązała się, iż osiągnie cel zrównoważonego rozwoju nr 14.4, położy kres nielegalnym, nieraportowanym i nieuregulowanym połowom do 2020 r. oraz wyeliminuje, w miarę możliwości, przywóz produktów pochodzących z nielegalnych, nieraportowanych i nieuregulowanych połowów na rynek UE;

F.  mając na uwadze, że unijna flota dalekomorska konkuruje z niektórymi flotami zagranicznymi oskarżanymi o prowadzenie połowów NNN, w tym pracy przymusowej, wyzysku pracowników i handlu ludźmi, co zagraża źródłom utrzymania rybaków i przysługującym im prawom człowieka na całym świecie oraz zrównoważonemu charakterowi zasobów rybnych, a także oskarżanymi o wprowadzanie na rynek UE tanich produktów rybołówstwa, co sprawia, że wysokiej jakości produkty UE stają niekonkurencyjne; mając na uwadze, że działania UE na rzecz zwalczania połowów NNN przyczyniają się do zapewnienia równych warunków działania podmiotom z UE i spoza UE;

G.  mając na uwadze, że w UE funkcjonują solidne ramy w zakresie przepisów dotyczących rybołówstwa, w tym środki mające na celu poprawę zdolności w zakresie monitorowania, inspekcji, kontroli i nadzoru wykorzystywanych do zwalczania połowów NNN;

H.  mając na uwadze, że według specjalnego sprawozdania Europejskiego Trybunału Obrachunkowego w sprawie działań UE na rzecz zwalczania połowów NNN rozporządzenie w sprawie połowów NNN poprawiło identyfikowalność i usprawniło kontrolę przywozu, okazało się przydatne i doprowadziło do pozytywnych reform w większości objętych nim państw; w sprawozdaniu tym stwierdzono jednak, że systemy kontroli są ograniczone wskutek niejednolitego stosowania kontroli i sankcji przez państwa członkowskie;

I.  mając na uwadze, że digitalizacja świadectw połowowych NNN z wykorzystaniem systemu informatycznego CATCH ograniczy możliwości nieuczciwego przywozu; mając ponadto na uwadze, że unijny system świadectw połowowych jest najbardziej kompleksowy w porównaniu z systemami USA i Japonii, które to państwa są odpowiednio drugim i trzecim największym importerem na świecie;

J.  mając na uwadze, że w art. 12 rozporządzenia w sprawie połowów NNN zabrania się przywozu produktów rybołówstwa pozyskanych w drodze połowów NNN, a państwa trzecie można uznać za państwa niewspółpracujące zgodnie z przepisami art. 31–36 tego rozporządzenia; mając na uwadze, że UE prowadzi politykę zerowej tolerancji dla połowów NNN, która ma zastosowanie do wszystkich aspektów połowów, niezależnie od tego, czy połowy te prowadzi się w UE czy poza nią;

K.  mając na uwadze, że pięciu państwom trzecim nadano aktualnie czerwoną kartkę, a ośmiu – żółtą kartkę; mając jednak na uwadze, że jednego z głównych producentów żywności pochodzenia morskiego, tj. Chińską Republikę Ludową, nigdy nie objęto procedurą przewidzianą w rozporządzeniu w sprawie połowów NNN, mimo że istnieją znaczne dowody świadczące o znaczącym i coraz większym udziale tego kraju w połowach NNN oraz mając na uwadze, że jego nieuregulowane i nieprzejrzyste operacje połowowe poważnie zagrażają przetrwaniu światowych zasobów rybnych i łańcuchów dostaw;

L.  mając na uwadze, że w ramach Europejskiego Funduszu Morskiego, Rybackiego i Akwakultury przeznacza się 580 mln EUR na wsparcie działań w zakresie monitorowania, kontroli i egzekwowania przepisów;

M.  mając na uwadze, że Europejski Fundusz Morski, Rybacki i Akwakultury (EFMRA) zapewnia istotne wsparcie działań w zakresie monitorowania, kontroli i egzekwowania przepisów za pośrednictwem celu szczegółowego dotyczącego wspierania „skutecznej kontroli i egzekwowania w zakresie rybołówstwa, w tym zwalczania połowów NNN” w priorytecie 1 – Wspieranie zrównoważonego rybołówstwa oraz odbudowy i ochrony żywych zasobów wodnych;

N.  mając na uwadze, że produkty pochodzące z połowów NNN stanowią zagrożenie dla bezpieczeństwa żywnościowego obywateli Unii Europejskiej, gdyż zagrażają dostępowi do bezpiecznej, przystępnej cenowo, wysokiej jakości i identyfikowalnej żywności dla wszystkich;

O.  mając na uwadze, że uznaje się, iż połowy NNN w nieproporcjonalny sposób dotykają słabszych i zmarginalizowanych społeczności zarówno w UE, jak i w państwach trzecich;

P.  mając na uwadze, że w marcu 2023 r. UE przystąpiła do Sojuszu na rzecz działań przeciwko połowom NNN.;

1.  potwierdza, że UE i jej państwa członkowskie powinny nadal stosować podejście zerowej tolerancji wobec połowów NNN, stosować to podejście w równym stopniu do wszystkich krajów, niezależnie od ich wielkości, oraz propagować zrównoważone pod względem gospodarczym, środowiskowym i społecznym rybołówstwo, co pozwoli zwalczać przełowienie, niszczenie ekosystemów morskich, nieuczciwą konkurencję w sektorze rybołówstwa oraz zapewniać bezpieczeństwo żywnościowe;

2.  zauważa, że sektor rybołówstwa odgrywa kluczową rolę w zapewnianiu światowego bezpieczeństwa żywnościowego i żywieniowego oraz środków utrzymania ludności zamieszkującej obszary przybrzeżne; podkreśla, że Unia przywiązuje dużą wagę do zrównoważonego rozwoju światowego rybołówstwa oraz do wyeliminowania pracy przymusowej, handlu ludźmi i innych form nadużyć, w tym w sektorze rybołówstwa; uznaje zaangażowanie wielu rybaków w UE i poszanowanie przez nich zasad, jeśli chodzi o zapewnienie zrównoważonego zarządzania zasobami rybnymi;

3.  uznaje, że walka z połowami NNN wymaga całościowego podejścia, które umożliwi zajęcie się przyczynami połowów NNN, takimi jak ubóstwo, brak alternatyw gospodarczych i słabe zarządzanie w niektórych regionach; zachęca Komisję do zaangażowania się w programy budowania potencjału i współpracę międzynarodową, tak aby pomóc w rozwiązaniu tych podstawowych problemów i promować zrównoważone praktyki połowowe;

4.  wzywa Komisję, aby współpracowała w szczególności z państwami trzecimi, które są znaczącymi eksporterami do UE produktów pochodzących z połowów, co zagwarantuje, że państwa te wdrożą środki zapobiegające połowom NNN, w tym przepisy dotyczące pracy i ochrony środowiska; zachęca Komisję, by brała pod uwagę sankcje lub inne środki handlowe w przypadku, gdy państwa trzecie nie będą przestrzegać norm międzynarodowych;

5.  apeluje do Komisji, aby w drodze pomocy technicznej i rozwoju zdolności oraz przy wykorzystaniu wszystkich możliwych kanałów w ramach WPRyb, zgodnie z celami UE w zakresie zarządzania oceanami, zachęcała państwa nadbrzeżne, z którymi Unia prowadzi dialog, do zwiększania zdolności w zakresie zwalczania połowów NNN i wzmacniania wymogów dotyczących zrównoważonego rozwoju i przejrzystości w ramach warunków dostępu do ich wyłącznych stref ekonomicznych, oraz by wspierała te państwa w tym zakresie;

6.  z zadowoleniem przyjmuje inicjatywę Komisji dotyczącą sprawie publikowania na stronie internetowej danych odnoszących się do upoważnień do połowów wydanych na rzecz statków Unii prowadzących połowy poza wodami europejskimi oraz na rzecz statków spoza Unii prowadzących połowy na wodach europejskich, począwszy od 10 maja 2023 r.; wzywa organy ds. rybołówstwa z państw trzecich oraz regionalne organizacje ds. zarządzania rybołówstwem (RFMO) do przyjęcia podobnych środków;

7.  wyraża zadowolenie, że na mocy rozporządzenia w sprawie kontroli rybołówstwa wymaga się wskazania numeru IMO danego statku rybackiego lub innego unikatowego identyfikatora statków, jeżeli numer IMO nie ma zastosowania, w odniesieniu do produktów rybołówstwa przywożonych do UE i pochodzących z połowów na morzu;

8.  z zadowoleniem przyjmuje zobowiązanie Sojuszu na rzecz działań przeciwko połowom NNN, zawiązanego 28 czerwca 2022 r., do zwiększenia poziomu ambicji i mobilizacji działań w zakresie zwalczania nielegalnych, nieraportowanych i nieuregulowanych połowów; wyraża zadowolenie z powodu niedawnego przystąpienia Unii Europejskiej do Sojuszu na rzecz działań przeciwko połowom NNN; wzywa członków sojuszu, aby koordynowali krajowe systemy zwalczania połowów NNN, a w szczególności by zbadali możliwość wspólnego wydawania „żółtych kartek” i „czerwonych kartek” lub innych podobnych instrumentów;

9.  podkreśla potrzebę prowadzenia rygorystycznych badań naukowych i gromadzenia danych, co pozwoli lepiej zrozumieć konkretny wpływ połowów NNN na bezpieczeństwo żywnościowe, gospodarkę lokalną i środowisko; wzywa Komisję, by przydzieliła finansowanie i zasoby na takie badania oraz regularnie aktualizowała swoje oceny, co pozwoli wspierać kształtowanie polityki opartej na dowodach;

10.  podkreśla, że unijne przepisy dotyczące połowów NNN należy wdrażać w ramach zharmonizowanego podejścia, które zapewnia ten sam poziom wdrożenia we wszystkich państwach członkowskich, co zwiększyłoby skuteczność stosowania przepisów i zapobiegałoby ewentualnym lukom prawnym;

11.  wzywa Komisję, aby zagwarantowała, że wytyczne UE dotyczące wdrażania rozporządzeń UE w sprawie połowów NNN obejmują wytyczne wskazujące, w jaki sposób poprawić wdrażanie unijnego rozporządzenia w sprawie połowów NNN w państwach członkowskich, które nie przestrzegają wymogów rozporządzenia, oraz w jaki sposób najlepiej weryfikować informacje zawarte w dwuletnich sprawozdaniach;

12.  podkreśla znaczenie większej kontroli przywożonych produktów w celu ochrony zdrowia publicznego i konkurencyjności sektora rybołówstwa UE poprzez wdrożenie zdecydowanych i terminowych środków i sankcji;

13.  podkreśla, że państwa członkowskie muszą przydzielać wystarczające zdolności i zasoby na zapewnienie skutecznej realizacji kontroli przywozu;

14.  zachęca organy krajowe, aby zapewniły odpowiednie wdrożenie rozporządzenia w sprawie połowów NNN, co stanowiłoby przykład dobrych praktyk dla innych państw członkowskim, przyczyniałoby się do wdrożenia odpowiedniego systemu identyfikowalności i zapewniałoby odpowiedzialne praktyki połowowe przy jednoczesnej poprawie bezpieczeństwa na morzu i warunków pracy na statkach rybackich, a także usprawniłoby dokładne raportowanie o połowach;

15.  podkreśla, że Komisja musi zapewnić odpowiednie wsparcie organom krajowym odpowiedzialnym za kontrolę przywozu produktów pochodzących z połowów, oraz zauważa, że wsparcie to może obejmować, w miarę dostępności, sporządzenie wykazu środków zarządzania i ochrony stosowanych w państwach spoza UE oraz udostępnianie szczegółowych informacji na temat niedociągnięć stwierdzonych w kontekście wdrażania unijnego rozporządzenia w sprawie połowów NNN w odniesieniu do państw spoza UE;

16.  podkreśla, że Komisja musi zapewnić – wraz z Europejską Agencją Kontroli Rybołówstwa i w ścisłej koordynacji z państwami członkowskimi – dalsze wsparcie dla organów krajowych w zakresie najlepszych sposobów wdrażania rozporządzenia w sprawie połowów NNN, przy czym wsparcie to powinno mieć formę wytycznych, wymiany dobrych praktyk, szkoleń itp., co pozwoli także przywrócić konkurencyjność krajowej produkcji żywności pochodzenia morskiego;

17.  wzywa państwa członkowskie, by wykorzystały EFMRA do zapewnienia niezbędnego ukierunkowanego wsparcia rybakom prowadzącym rybołówstwo na małą skalę i rybołówstwo łodziowe, którzy często stoją przed wyjątkowymi wyzwaniami związanymi z przestrzeganiem przepisów dotyczących połowów NNN; podkreśla, że rybacy ci odgrywają kluczową rolę w zapewnianiu lokalnego bezpieczeństwa żywnościowego i powinni otrzymywać potrzebną pomoc;

18.  wzywa Komisję, by zbadała możliwość wspierania dotkniętych społeczności w państwach członkowskich; uznaje, że przejście na zrównoważone praktyki połowowe może prowadzić do zakłóceń gospodarczych i utraty miejsc pracy, w związku z czym apeluje o wprowadzenie środków chroniących źródła utrzymania osób zależnych od sektora rybołówstwa, takich jak szkolenia zawodowe i wsparcie finansowe;

19.  podkreśla, że obowiązkiem Komisji jest zapewnienie spójnego stosowania i wdrażania procedur kontroli przywozu w całej UE, w tym kontroli świadectw połowowych, podejścia opartego na analizie ryzyka, weryfikacji i postępowań w sprawie uchybienia zobowiązaniom państwa członkowskiego;

20.  zgodnie z niedawnym porozumieniem w sprawie przeglądu rozporządzenia w sprawie kontroli rybołówstwa zachęca do wprowadzenia środków zdalnego monitorowania elektronicznego na wodach nienależących do UE w celu zwalczania połowów NNN;

21.  zachęca Komisję, by wspierała innowacje i badania nad rozwojem instrumentów monitorowania, lokalizacji i geolokalizacji statków na pełnym morzu, wspomagając uruchamianie międzynarodowych inicjatyw mających na celu koordynację systemów danych oraz dostarczanie dokładnych i kompletnych danych oraz przejrzystych informacji na temat lokalizacji, pochodzenia i działalności statków rybackich;

22.  przypomina Komisji, że należy zharmonizować kontrole przywozu we wszystkich państwach członkowskich z myślą o zapobieganiu wprowadzaniu na rynek UE produktów pochodzących z połowów NNN, i zdecydowanie zachęca Komisję, aby podjęła dalsze działania w tym zakresie; podkreśla, że Unia Europejska musi poprawić kontrolę i egzekwowanie przepisów w celu zwalczania pracy przymusowej zarówno w branży rybackiej, jak i w branży przetwórczej w odniesieniu do produktów przywożonych;

23.  przyznaje, że porozumienie kapsztadzkie IMO z 2012 r., przyjęta przez FAO umowa o środkach stosowanych przez państwo portu z 2009 r., protokół MOP do Konwencji dotyczącej pracy przymusowej z 1930 r. (nr 29) i konwencja MOP dotycząca pracy w sektorze rybołówstwa (nr 188) są istotnymi instrumentami zapewniającymi godziwe warunki pracy i pomagającymi zapobiegać niedopuszczalnym formom pracy w odniesieniu do wszystkich rybaków, zwłaszcza pracy przymusowej, handlowi ludźmi i innym nadużyciom, a także zwalczać połowy NNN; wzywa państwa członkowskie do podpisania i ratyfikowania tych konwencji lub przystąpienia do nich;

24.  wzywa Komisję do zwiększenia świadomości na temat ochrony praw człowieka w sektorze rybołówstwa; podkreśla, że sektor rybołówstwa na określonych obszarach geograficznych jest obarczony większym ryzykiem stosowania pracy przymusowej narzucanej przez władze państwowe; nalega, aby w razie wykrycia pracy przymusowej produkty pochodzące z niej nie mogły być wprowadzane na rynek UE;

25.  domaga się, aby Komisja podjęła działania mające położyć kres używaniu tanich bander; apeluje o łatwy dostęp do informacji o rzeczywistych właścicielach statków rybackich wszystkich bander; wzywa Komisję do usprawnienia systemu identyfikacji statków prowadzących połowy NNN, zgodnie z rozporządzeniem wykonawczym (UE) 2022/1184, tak aby możliwe było prześledzenie kraju pochodzenia statku, nawet jeśli państwo bandery nie jest pewne, oraz aby zostały dodane statki, w przypadku których udowodniono przypadki łamania praw człowieka;

26.  cieszy się, że konkretne przepisy zmienionego rozporządzenia w sprawie kontroli zabraniają unijnym podmiotom, w tym właścicielom rzeczywistym, posiadania statków zarejestrowanych pod banderą krajów, którym nadano czerwoną kartkę za brak współpracy w zwalczaniu połowów NNN, eksploatowania takich statków lub zarządzania nimi;

27.  wzywa państwa członkowskie, by utworzyły i utrzymywały kompleksowe bazy danych, w których będą gromadzone i rejestrowane informacje na temat rzeczywistych właścicieli zarejestrowanych statków;

28.  zachęca państwa członkowskie do współpracy z właściwymi organami w celu zapewnienia dokładności zgromadzonych danych na temat właścicieli rzeczywistych statków, tak aby ułatwić kształtowanie polityki i egzekwowanie zmienionego rozporządzenia w sprawie kontroli;

29.  zachęca Komisję, aby podjęła szybkie działania w celu zapewnienia pełnej operacyjności systemu informatycznego CATCH oraz pełnego zapoznania organów krajowych państw członkowskich ze sposobem korzystania z tego systemu w ciągu dwóch lat od daty rozpoczęcia stosowania art. 4 zmienionego rozporządzenia w sprawie kontroli rybołówstwa;

30.  zwraca się do Komisji, aby zapewniła wystarczające zasoby ludzkie na potrzeby szybszego i skuteczniejszego wdrożenia wspomnianego systemu informatycznego w państwach członkowskich;

31.  z dużym zadowoleniem przyjmuje ustanowienie nowego systemu informatycznego CATCH na mocy zmienionego rozporządzenia w sprawie kontroli rybołówstwa;

32.  zachęca do szybkiego włączenia bardziej kompleksowych kryteriów ryzyka i kontroli krzyżowych danych w kolejnych iteracjach systemu informatycznego CATCH, zgodnie z zaleceniami Komitetu Doradczego ds. Floty Dalekomorskiej; uważa, że w celu zapewnienia wyższych standardów Komisja musi upewnić się, że ocena ryzyka stosowana w ramach systemu CATCH jest co najmniej tak dokładna jak ocena stosowana w państwach członkowskich, które już posiadają elektroniczny system sprawdzania świadectw połowowych; uważa, że w okresie przejściowym Komisja musi zapewnić interoperacyjność między systemem CATCH a krajowymi systemami informatycznymi bez zwiększania obciążenia podmiotów gospodarczych;

33.  wzywa Komisję, aby zwiększyła liczbę pracowników zajmujących się zarządzaniem oceanami i połowami NNN w Dyrekcji Generalnej ds. Gospodarki Morskiej i Rybołówstwa Komisji;

34.  zachęca państwa członkowskie, aby zagwarantowały wdrożenie niezbędnych procedur w ramach przygotowań do prawnego przyjęcia systemu informatycznego CATCH oraz by zapewniły jak najszybszą gotowość systemu do użytku;

35.  wzywa państwa członkowskie, aby wzmocniły krajowe systemy kontroli w celu zapobiegania przywozowi nielegalnych produktów rybołówstwa oraz by podjęły niezbędne działania; z zadowoleniem przyjmuje pełną identyfikowalność świeżych, mrożonych i przetworzonych produktów pochodzących z połowów, jak uzgodniono w nowym rozporządzeniu w sprawie kontroli rybołówstwa, co mogłoby przyczynić się do zwiększenia bezpieczeństwa żywnościowego w UE i zachęci państwa trzecie do zwiększenia identyfikowalności tak, by mogły wprowadzać swoje produkty pochodzące z połowów na rynek unijny;

36.  podkreśla znaczenie lepszej identyfikowalności wszystkich produktów spożywczych pochodzących z rybołówstwa i akwakultury, aby konsumenci mogli podejmować świadome decyzje przy zakupie tych produków; uważa, ze należy zapewnić bardziej szczegółowe i przejrzyste etykietowanie, wyraźnie wskazujące konsumentowi drogę produktu od produkcji do konsumenta, w przypadku produktów z państw członkowskich i produktów przywożonych z krajów spoza UE; zachęca państwa członkowskie, aby rozpoczęły odpowiednie kampanie promocyjne dotyczące żywności pochodzenia morskiego w celu podniesienia wiedzy konsumentów na temat zakupów i środków identyfikowalności;

37.  wzywa państwa członkowskie, aby szybko wdrożyły nowe rozporządzenie w sprawie kontroli rybołówstwa, co pozwoli im wywiązać się ze spoczywającego na nich prawnego obowiązku wprowadzenia skutecznych, proporcjonalnych i odstraszających kar za prowadzenie połowów NNN, a tym samym ograniczyć zachęty do prowadzenia połowów NNN i powstrzymać wszelkie przyszłe naruszenia;

38.  podkreśla, że wielostronna współpraca i spójna globalna polityka w zakresie połowów NNN, handlu i zarządzania oceanami mają kluczowe znaczenie dla skutecznego zwalczania połowów NNN; wzywa w tym kontekście Komisję, aby nadal zachęcała swoich partnerów do współpracy za pośrednictwem umów o partnerstwie w sprawie zrównoważonych połowów, polityki w zakresie zwalczania połowów NNN, regionalnych organizacji ds. zarządzania rybołówstwem (RFMO) i WTO, a także by zacieśniała współpracę ze Stanami Zjednoczonymi Ameryki, Zjednoczonym Królestwem, Japonią i innymi kluczowymi podmiotami polityki w zakresie rybołówstwa i oceanów za pomocą instrumentów dyplomatycznych i handlowych oraz by zachęcała inne państwa nienależące do UE do przyjmowania skutecznych przepisów i środków mających na celu zwalczanie połowów NNN;

39.  uznaje, że skuteczne egzekwowanie przepisów dotyczących połowów NNN wymaga współpracy między państwami członkowskimi i skoordynowanego podejścia na szczeblu UE; zachęca Komisję wraz z Europejską Agencją Kontroli Rybołówstwa, aby zwiększyły działania koordynacyjne na rzecz zwalczania połowów NNN, dzielenia się najlepszymi praktykami i harmonizowania działań w zakresie egzekwowania prawa we wszystkich państwach członkowskich;

40.  uznaje znaczenie wspierania współpracy ze społeczeństwem obywatelskim i zainteresowanymi stronami ze społeczności w walce z połowami NNN; podkreśla, że ważne jest zaangażowanie zainteresowanych stron w celu jak najlepszego wdrożenia rozporządzenia w sprawie połowów NNN; wzywa Komisję, aby nawiązała kontakty z tymi zainteresowanymi stronami w celu propagowania zrównoważonych praktyk połowowych i zagwarantowania, że, w procesie decyzyjnym będą wysłuchiwane głosy dotkniętych społeczności;

41.  apeluje o ustanowienie kompleksowego programu ochrony sygnalistów w UE, który zachęci osoby posiadające wiedzę na temat działalności połowowej NNN do zgłaszania się i przekazywania kluczowych informacji; podkreśla, że taki program powinien obejmować gwarancje prawne, anonimowość i zachęty dla sygnalistów, aby zgłaszali naruszenia bez obawy przed odwetem;

42.  wzywa państwa członkowskie, aby propagowały uczciwe praktyki handlowe w sektorze rybołówstwa w celu zapewnienia rzeczywiście równych warunków działania w przypadku produktów rybołówstwa pochodzących z UE i produktów rybołówstwa pochodzących z państw trzecich; jest zdania, że państwa członkowskie powinny rozważyć wdrożenie środków handlowych, w których uwzględnia się normy środowiskowe i standardy pracy dotyczące przywożonych produktów;

43.  wzywa Komisję i państwa członkowskie, aby nie przyznawały preferencyjnego dostępu do rynku krajom powiązanym z praktykami połowowymi NNN i poważnymi naruszeniami praw pracowniczych, w tym z wykorzystywaniem pracy przymusowej; uważa, że UE powinna dążyć do ustanowienia prawdziwie równych warunków działania, jeżeli chodzi o żywność pochodzenia morskiego produkowaną w UE i żywność pochodzenia morskiego produkowaną w państwach trzecich; uważa, że w szczególności instrument autonomicznych kontyngentów taryfowych– który jest niezbędny, aby zapewnić konkurencyjność unijnego przemysłu przetwórczego i uniknąć zagrożenia dla unijnej produkcji produktów rybołówstwa poprzez zagwarantowanie przetwórstwu odpowiednich dostaw tych produktów – należy stosować wyłącznie w przypadkach, w których podaż żywności pochodzenia morskiego na rynkach UE jest niewystarczająca, oraz że nie powinno się go wykorzystywać do przywozu produktów pochodzących z połowów NNN ani do wywierania presji na ceny towarów produkowanych w UE;

44.  nalega, aby Komisja zapewniła konsekwentne i rygorystyczne stosowanie czerwonych i żółtych kartek, bez względu na wielkość kraju lub jego wpływy gospodarcze i handlowe; w tym kontekście, zgodnie ze swoją rezolucją w sprawie wpływu chińskiej działalności połowowej na rybołówstwo UE i dalszych działań (A9‑0282/2023), wzywa Komisję, aby oceniła wszystkie chińskie inicjatywy mające na celu zwalczanie połowów NNN oraz by podjęła w świetle tych ocen odpowiednie działania na mocy rozporządzenia w sprawie połowów NNN;

45.  podkreśla, że dostępne bazy danych dotyczące połowów NNN nie są przejrzyste, tj. brakuje w nich informacji na temat nazw statków, ich pochodzenia lub własności, co powoduje utratę dochodów, zwłaszcza w krajach ubogich; podkreśla, że organy międzynarodowe zaangażowane w walkę z połowami NNN powinny koordynować swoje działania w zakresie kontroli połowów NNN za pomocą wspólnych elektronicznych baz danych, klarownych strategii i usystematyzowanych planów, które poskutkują jak najniższym poziomem praktyk połowowych NNN na szczeblu międzynarodowym;

46.  zachęca państwa członkowskie, aby usprawniły rutynową i terminową wymianę informacji, w tym na temat odrzuconych przesyłek, co może umożliwić organom lepsze stosowanie i egzekwowanie prawa; podkreśla, że pomocna w tym zakresie może być umowa FAO o środkach stosowanych przez państwo portu;

47.  zauważa, że regionalne organizacje ds. zarządzania rybołówstwem (RFMO) okazały się przydatne w walce z nielegalnymi połowami; wzywa Komisję, by aktywnie wspierała tworzenie większej liczby odpowiednich RFMO; zachęca państwa członkowskie, aby propagowały inicjatywy FAO i odpowiednich regionalnych organizacji ds. zarządzania rybołówstwem, których celem jest zwalczanie działalności w zakresie połowów NNN i wymiana informacji dotyczących statków rybackich podejrzewanych o taką działalność;

48.  podkreśla, że skutecznymi narzędziami poprawiającymi identyfikowalność i przyczyniającymi się do walki z połowami NNN są wielostronne systemy dokumentacji połowowej, które zostały opracowane i uzgodnione przez umawiające się strony RFMO i współpracujące strony niebędące umawiającymi się stronami oraz które wymagają rejestrowania i przekazywania w całym łańcuchu dostaw krytycznych informacji o przesyłce;

49.  przypomina o celach dotyczących ochrony co najmniej 30 % oceanów do 2030 r.; wzywa Komisję i państwa członkowskie, aby zadbały o wprowadzenie skutecznych środków przed 2030 r. oraz zagwarantowały pełne wdrożenie rozporządzenia w sprawie połowów NNN;

50.  zobowiązuje swoją przewodniczącą do przekazania niniejszej rezolucji Radzie i Komisji.

(1) Dz.U. L 286 z 29.10.2008, s. 1. (2) Dz.U. L 343 z 22.12.2009, s. 1. (3) Dz.U. L 410 I z 7.12.2020, s. 1. (4) Teksty przyjęte, P9_TA(2023)0366. (5) Briefing – „Nielegalne, nieraportowane i nieuregulowane połowy”, Parlament Europejski, Dyrekcja Generalna ds. Analiz Parlamentarnych, 14 października 2022 r., https://www.europarl.europa.eu/RegData/etudes/BRIE/2017/614598/EPRS_BRI(2017)614598_EN.pdf Temple, Andrew J. i in., „Illegal, unregulated and unreported fishing impacts: A systematic review of evidence and proposed future agenda” [Wpływ nielegalnych, nieraportowanych i nieuregulowanych połowów: systematyczny przegląd dowodów i proponowany harmonogram na przyszłość], Polityka morska, tom 139, 2022 r., https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0308597X2200080X; Sprawozdanie specjalne nr 20/2022 Europejskiego Trybunału Obrachunkowego.

Rezolucja Parlamentu Europejskiego z dnia 18 stycznia 2024 r. w sprawie rozszerzenia unijnego wykazu przestępstw o nawoływanie do nienawiści i przestępstwa z nienawiści (2023/2068(INI))

P9_TA(2024)0044 A9-0377/2023

Parlament Europejski,

–  uwzględniając Kartę praw podstawowych Unii Europejskiej (Karta), w szczególności jej art. 1, 7, 20, 21, 22, 23, 25 i 26,

–  uwzględniając Traktat o Unii Europejskiej (TUE), w szczególności jego art. 2, 3 i 6,

–  uwzględniając Traktat o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (TFUE), w szczególności jego art. 19 i art. 83 ust. 1,

–  uwzględniając europejską konwencję praw człowieka oraz powiązane orzecznictwo Europejskiego Trybunału Praw Człowieka,

–  uwzględniając Powszechną deklarację praw człowieka,

–  uwzględniając orzecznictwo Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej (TSUE),

–  uwzględniając komunikat Komisji z 9 grudnia 2021 r. pt. „Bardziej inkluzywna i bezpieczna Europa: rozszerzenie wykazu przestępstw UE o nawoływanie do nienawiści i przestępstwa z nienawiści” (COM(2021)0777) oraz załączony do niego wniosek dotyczący decyzji Rady,

–  uwzględniając decyzję ramową Rady 2008/913/WSiSW z 28 listopada 2008 r. w sprawie zwalczania pewnych form i przejawów rasizmu i ksenofobii za pomocą środków prawnokarnych(1),

–  uwzględniając komunikat Komisji z 5 marca 2020 r. pt. „Unia równości: strategia na rzecz równouprawnienia płci na lata 2020–2025” (COM(2020)0152),

–  uwzględniając komunikat Komisji z 18 września 2020 r. pt. „Unia równości: unijny plan działania przeciwko rasizmowi na lata 2020–2025” (COM(2020)0565),

–  uwzględniając komunikat Komisji z 12 listopada 2020 r. pt. „Unia równości: strategia na rzecz równości osób LGBTIQ na lata 2020–2025” (COM(2020)0698),

–  uwzględniając komunikat Komisji z 3 marca 2021 r. pt. „Unia równości: Strategia na rzecz praw osób z niepełnosprawnościami na lata 2021–2030” (COM(2021)0101) oraz Konwencję ONZ o prawach osób niepełnosprawnych ratyfikowaną przez UE i wszystkie jej państwa członkowskie,

–  uwzględniając komunikat Komisji z 24 czerwca 2020 r. pt. „Strategia UE w zakresie praw ofiar (2020–2025)” (COM(2020)0258),

–  uwzględniając zalecenie Komitetu Ministrów Rady Europy dla państw członkowskich z 20 maja 2022 r. w sprawie zwalczania mowy nienawiści (CM/Rec(2022)16),

–  uwzględniając zalecenie Rady Europy nr 15 w sprawie polityki ogólnej dotyczące zwalczania nawoływania do nienawiści, przyjęte przez Komisję przeciwko Rasizmowi i Nietolerancji (ECRI) 8 grudnia 2015 r.,

–  uwzględniając Konwencję ramową Rady Europy o ochronie mniejszości narodowych i Europejską kartę języków regionalnych lub mniejszościowych,

–  uwzględniając zalecenia, sprawozdania i rezolucje ECRI, Komitetu Sterującego ds. Przeciwdziałania Dyskryminacji oraz Promowania Różnorodności i Włączenia Społecznego, Zgromadzenia Parlamentarnego, Komisji Weneckiej i innych organów Rady Europy,

–  uwzględniając wytyczne w sprawie usprawnienia gromadzenia i wykorzystywania danych dotyczących równouprawnienia, opracowane przez podgrupę ds. danych dotyczących równouprawnienia działającą w ramach Grupy Wysokiego Szczebla ds. Niedyskryminacji, Równouprawnienia i Różnorodności i opublikowane w 2021 r.,

–  uwzględniając traktaty ONZ dotyczące praw człowieka i instrumenty ONZ w sprawie ochrony praw człowieka i podstawowych wolności, w szczególności Powszechną deklarację praw człowieka, Międzynarodowy pakt praw obywatelskich i politycznych, Konwencję w sprawie likwidacji wszelkich form dyskryminacji rasowej i Konwencję w sprawie likwidacji wszelkich form dyskryminacji kobiet, a także zalecenia corocznego Forum ONZ ds. Mniejszości,

–  uwzględniając coroczne dane dotyczące przestępstw z nienawiści, publikowane 16 listopada każdego roku przez Biuro Instytucji Demokratycznych i Praw Człowieka OBWE,

–  uwzględniając swoją rezolucję z 25 listopada 2020 r. w sprawie wzmocnienia wolności mediów: ochrona dziennikarzy w Europie, nawoływanie do nienawiści, dezinformacja i rola platform(2),

–  uwzględniając swoją rezolucję z 16 września 2021 r. zawierającą zalecenia dla Komisji w sprawie uznania przemocy ze względu na płeć za nową dziedzinę przestępczości wśród wymienionych w art. 83 ust. 1 TFUE(3),

–  uwzględniając swoją rezolucję z 13 listopada 2018 r. w sprawie norm minimalnych dla mniejszości w UE(4),

–  uwzględniając art. 105 ust. 5 Regulaminu,

–  uwzględniając opinię przedstawioną przez Komisję Praw Kobiet i Równouprawnienia,

–  uwzględniając sprawozdanie Komisji Wolności Obywatelskich, Sprawiedliwości i Spraw Wewnętrznych (A9-0377/2023),

A.  mając na uwadze, że zgodnie z art. 21 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej zakazana jest dyskryminacja na jakimkolwiek tle, w tym ze względu na płeć, przynależność rasową, kolor skóry, pochodzenie etniczne lub społeczne, cechy genetyczne, język, religię lub światopogląd, przekonania polityczne lub wszelkie inne, przynależność do mniejszości narodowej, majątek, urodzenie, niepełnosprawność, wiek lub orientację seksualną; mając na uwadze, że w zakresie zastosowania traktatów i bez uszczerbku dla ich postanowień szczególnych zakazana jest również wszelka dyskryminacja ze względu na przynależność państwową; mając na uwadze, że zgodnie z szeroką wykładnią TSUE przesłanka „płci” powinna być rozumiana szeroko, tak aby obejmowała wszystkie formy dyskryminacji związane z tożsamością płciową, ekspresją płciową i cechami płciowymi(5);

B.  mając na uwadze, że wszelkie formy i przejawy nienawiści i nietolerancji, w tym nawoływanie do nienawiści i przestępstwa z nienawiści, są niezgodne z unijnymi wartościami, takimi jak godność ludzka, wolność, demokracja, równość, praworządność i poszanowanie praw człowieka, w tym praw osób należących do mniejszości, zapisanymi w art. 2 TUE; mając na uwadze, że promowanie i ochrona tych podstawowych wartości Unii zależy od instytucji UE, państw członkowskich i wszelkich innych odpowiednich podmiotów zwalczających nierówności, uprzedzenia i nietolerancję, a także od wyeliminowania nienawiści;

C.  mając na uwadze, że nawoływanie do nienawiści i przestępstwa z nienawiści są złożonymi i wielowymiarowymi zjawiskami mającymi daleko idące konsekwencje dla praw człowieka i praworządności w społeczeństwach demokratycznych; mając na uwadze, że walka z ksenofobią, rasizmem, mizoginią, homofobią, transfobią i innymi formami uprzedzeń, nietolerancji, dyskryminacji, w tym ze względu na poglądy polityczne lub inne, oraz nienawiścią wobec niektórych osób lub grup społecznych wymaga od UE i jej państw członkowskich opracowania kompleksowej strategii w ścisłej współpracy z odpowiednimi zainteresowanymi stronami, w tym ze społeczeństwem obywatelskim; mając na uwadze, że kryminalizacja jest jednym z wielu narzędzi walki z nawoływaniem do nienawiści i przestępstwami z nienawiści;

D.  mając na uwadze, że walka z nawoływaniem do nienawiści i przestępstwami z nienawiści, zarówno w internecie, jak i poza nim, wymaga wielowymiarowego podejścia oraz, w stosownych przypadkach, różnych środków, w tym prawa karnego, postępowań cywilnych i administracyjnych oraz innych istotnych strategii politycznych lub środków społecznych; mając na uwadze, że państwa członkowskie zobowiązały się już do przyjęcia przepisów i środków, które penalizują przestępstwa z nienawiści, przeciwdziałają problemowi niskiego poziomu zgłaszania przestępstw oraz wprowadzają lub dalej rozwijają działania w zakresie budowania zdolności organów ścigania i wymiaru sprawiedliwości(6); mając na uwadze, że aby skutecznie walczyć z nawoływaniem do nienawiści i przestępstwami z nienawiści, należy zająć się ich podstawowymi przyczynami, w szczególności stereotypami; mając na uwadze, że kluczowe znaczenie w tym względzie mają środki zapobiegawcze, edukacja, w tym edukacja cyfrowa, umiejętność czytania i pisania, umiejętności promowania bezpiecznych przestrzeni cyfrowych, szkolenia i podnoszenie świadomości; mając na uwadze, że UE i państwa członkowskie powinny propagować lepsze zrozumienie potrzeby różnorodności i dialogu w kontekście demokracji, praw człowieka i praworządności, podnosić świadomość społeczną na temat znaczenia poszanowania pluralizmu oraz zwalczać negatywne stereotypy i stygmatyzację;

E.  mając na uwadze, że nawoływanie do nienawiści i przestępstwa z nienawiści mogą stanowić szczególnie poważne przestępstwa i dotykają nie tylko poszczególnych ofiar i ich społeczności, powodując cierpienie i ograniczając ich podstawowe prawa i wolności, ale także całego społeczeństwa, gdyż podważają fundamenty UE;

F.  mając na uwadze, że nie wszystkie przypadki nawoływania do nienawiści stanowią przestępstwo, ale przyczyniają się do powszednienia przejawów nienawiści, przemocy i nietolerancji;

G.  mając na uwadze, że w ciągu ostatnich kilku dziesięcioleci nastąpił gwałtowny wzrost dyskryminacji, przestępstw z nienawiści i nawoływania do nienawiści w całej UE(7), doszło do nasilenia różnych form rasizmu, antysemityzmu, islamofobii, ksenofobii, homofobii, transfobii i innych przejawów nietolerancji oraz nastąpił alarmujący wzrost liczby przypadków nakłaniania i podżegania do nienawiści w internecie i poza nim; mając na uwadze, że osoby należące do słabszych grup społecznych, takie jak osoby LGBTIQ+, osoby padające ofiarą uprzedzeń rasowych, mniejszości etniczne, religijne lub językowe, społeczności tubylcze(8),(9), osoby z niepełnosprawnościami, osoby ze środowisk defaworyzowanych pod względem społeczno-ekonomicznym, osoby ubiegające się o azyl, uchodźcy i migranci, regularnie padają ofiarą nawoływania do nienawiści i przestępstw z nienawiści; mając na uwadze, że w Europie odnotowuje się znaczny wzrost przestępstw z nienawiści i nawoływania do nienawiści wobec osób LGBTIQ(10), a także wzrost dyskryminacji i nienawiści wobec kobiet; mając na uwadze, że dyskryminacja z wielu przyczyn jednocześnie i dyskryminacja intersekcjonalna stanowią podatny grunt dla nawoływania do nienawiści i przestępstw z nienawiści; mając na uwadze, że ofiary mowy nienawiści są coraz bardziej wykluczane ze społeczeństwa;

H.  mając na uwadze, że w wielu państwach członkowskich wzrost dyskryminacji i nienawiści jest dodatkowo napędzany przez ruchy ekstremistyczne i populistyczne oraz efekt mnożnikowy, którego źródłem są środowisko internetowe i media społecznościowe, co sprzyja ponownej wiktymizacji; mając na uwadze, że prowadzi to do niebezpiecznych podziałów w całym społeczeństwie i zagraża demokracji;

I.  mając na uwadze, że istnieją dowody na to, że nawoływanie do nienawiści i incydenty motywowane nienawiścią są nadal niedostatecznie zgłaszane w UE(11), co utrudnia określenie skali problemu;

J.  mając na uwadze, że media i dziennikarze odgrywają zasadniczą rolę w informowaniu społeczeństwa i wspieraniu procesów demokratycznych;

K.  mając na uwadze, że mowa nienawiści coraz częściej pojawia się w dyskursie politycznym; mając na uwadze, że kampanie wyborcze stanowią szczególnie podatny grunt dla nawoływania i podżegania do nienawiści, co wpływa nie tylko na sferę polityczną, ale także na funkcjonowanie całego społeczeństwa i pogłębia polaryzację polityczną; mając na uwadze, że nawoływanie do nienawiści wobec kobiet pełniących funkcje publiczne osiągnęło alarmujący poziom; mając na uwadze, że przywódcy polityczni odgrywają istotną rolę w walce z nawoływaniem do nienawiści i nietolerancją i że spoczywa na nich odpowiedzialność w tym zakresie; mając na uwadze, że powinni oni dawać przykład i publicznie potępiać przypadki nienawiści;

L.  mając na uwadze, że osoby małoletnie są szczególnie podatne na mowę nienawiści i przestępstwa z nienawiści, np. cyberszykanowanie, w tym w szkole lub w internecie; mając na uwadze, że takie ataki zagrażają ich integralności fizycznej i psychicznej oraz wpływają na ich rozwój i zdrowie fizyczne i psychiczne; mając na uwadze, że w związku z tym należy zwrócić szczególną uwagę na te osoby;

M.  mając na uwadze, że państwa członkowskie w swoich przepisach karnych nie traktują nakłaniania do nienawiści i przestępstw z nienawiści jednakowo, co sprawia, że niektóre grupy nie są objęte wystarczającą ochroną w niektórych częściach Unii; mając na uwadze, że utrudnia to określenie wspólnego europejskiego podejścia do zwalczania nawoływania do nienawiści i przestępstw z nienawiści; mając na uwadze, że brak ochrony prawnej może mieć katastrofalne skutki dla ofiar;

N.  mając na uwadze, że obecne ramy unijne obejmują jedynie nakłanianie do nienawiści i przestępstwa z nienawiści motywowane przynależnością rasową, kolorem, religią, pochodzeniem oraz narodowością lub pochodzeniem etnicznym; mając na uwadze, że na szczeblu UE nie istnieje obecnie kompleksowa wspólna definicja prawna nawoływania do nienawiści i przestępstw z nienawiści; mając na uwadze, że należy skutecznie przeciwdziałać nawoływaniu do nienawiści i przestępstwom z nienawiści motywowanym innymi względami, takimi jak płeć, orientacja seksualna, płeć społeczno-kulturowa, tożsamość płciowa, ekspresja płciowa, cechy płciowe, wiek, niepełnosprawność i wszelkie inne podstawowe cechy, zwłaszcza te chronione na mocy art. 21 karty, lub połączenie takich cech; mając na uwadze, że UE musi chronić osoby najbardziej podatne na zagrożenia w społeczeństwie; mając na uwadze, że szczególną uwagę należy zwrócić na identyfikację osób, grup lub społeczności najbardziej narażonych na nawoływanie do nienawiści i przestępstwa z nienawiści, aby uniknąć negatywnego wpływu na ochronę ofiar;

O.  mając na uwadze, że art. 83 ust. 1 TFUE ustanawia jasne wymogi dotyczące włączenia nowych obszarów przestępczości do wykazu przestępstw transgranicznych w UE; mając na uwadze, że wymiar transgraniczny jest wyraźnie widoczny w przypadku nawoływania do nienawiści w internecie; mając na uwadze, że transformacja cyfrowa uwypukla potrzebę zajęcia się tym zjawiskiem na szczeblu europejskim; mając na uwadze, że istnieje potrzeba wspólnego zwalczania nawoływania do nienawiści i przestępstw z nienawiści na szczeblu UE; mając na uwadze, że UE ma obowiązek podjąć działania;

P.  mając na uwadze, że w przypadku nawoływania do nienawiści i przestępstw z nienawiści prawo karne UE powinno przewidywać zdecydowane i proporcjonalne środki, które będą współmiernie do założonych celów, aby należycie chronić ofiary i odpowiednio docenić znaczenie wolności wypowiedzi i wolności informacji, które stanowią fundament demokracji; mając na uwadze, że UE powinna zadbać o to, aby wszelkie ograniczenia wolności wypowiedzi służące zapobieganiu i przeciwdziałaniu mowie nienawiści nie były wykorzystywane przez właściwe organy w państwach członkowskich do uciszania mniejszości lub tłumienia głosów krytycznych; mając na uwadze, że przy ustanawianiu narzędzi ochrony przed nawoływaniem do nienawiści należy przestrzegać wyroków Europejskiego Trybunału Praw Człowieka dotyczących wolności wypowiedzi;

Q.  mając na uwadze, że prawa podstawowe, które są chronione w walce z nawoływaniem do nienawiści i przestępstwami z nienawiści, to przede wszystkim godność ludzka i niedyskryminacja; mając na uwadze, że taka ochrona powinna być powszechna; mając na uwadze, że ochrona przed nietolerancją, czy to ze względu na przynależność rasową, czy też narodowość, orientację seksualną, religię, ideologię, wiek, przekonanie lub jakąkolwiek inną cechę lub sytuację osobistą, fizyczną lub społeczną, niezależnie od przejawów tej nietolerancji, nie może być ograniczona jedynie do wybranych względów lub motywów;

R.  mając na uwadze, że zmiany dynamiki społecznej mogą generować nowe motywy nawoływania do nienawiści i przestępstw z nienawiści, którym należy przeciwdziałać przy zastosowaniu wspólnych ram UE, co wymaga rozszerzenia art. 83 ust. 1 TFUE, który zawiera wykaz dziedzin przestępczości o wymiarze unijnym;

S.  mając na uwadze, że w 2021 r. Komisja przedstawiła komunikat pt. „Bardziej inkluzywna i bezpieczna Europa: rozszerzenie wykazu przestępstw UE o nawoływanie do nienawiści i przestępstwa z nienawiści” w celu dodania przestępstw z nienawiści i nawoływania do nienawiści do wykazu dziedzin przestępczości, w których Parlament i Rada mogą ustanowić normy minimalne dotyczące definicji przestępstw i sankcji mające zastosowanie we wszystkich państwach członkowskich UE, jak przewidziano w art. 83 ust. 1 TFUE; mając na uwadze, że Rada musi przyjąć decyzję w tej sprawie;

T.  mając na uwadze, że ta decyzja Rady byłaby pierwszym krokiem w kierunku stworzenia niezbędnej podstawy prawnej do przyjęcia – w drugim kroku – wspólnych ram prawnych służących zwalczaniu nawoływania do nienawiści i przestępstw z nienawiści w całej UE; mając na uwadze, że takie wspólne ramy prawne są pilnie potrzebne do ustanowienia minimalnych standardów dotyczących definicji czynów zabronionych i sankcji, a tym samym do walki z nawoływaniem do nienawiści i przestępstwami z nienawiści na wspólnej europejskiej podstawie, aby zapewnić spójną ochronę potencjalnych ofiar takich czynów w całej Unii;

U.  mając na uwadze, że Rada nie przyjęła jeszcze decyzji; mając na uwadze, że niektóre państwa członkowskie blokują wymierne postępy w tej konkretnej sprawie w Radzie;

V.  mając na uwadze, że art. 83 ust. 1 TFUE wymaga jednomyślności w Radzie w celu określenia „innych dziedzin przestępczości”; mając na uwadze, że wymóg ten okazał się przeszkodą dla osiągnięcia koniecznych wspólnych postępów w zwalczaniu nawoływania do nienawiści i przestępstw z nienawiści w całej Unii;

1.  wzywa Radę do przyjęcia decyzji o włączeniu nawoływania do nienawiści i przestępstw z nienawiści jako czynów zabronionych do wykazu na mocy art. 83 ust. 1 TFUE, tak aby Komisja mogła rozpocząć drugi etap procedury;

2.  przypomina, że przepisy prawa karnego państw członkowskich przewidują różne rozwiązania wobec nawoływania do nienawiści i przestępstw z nienawiści, że minimalna harmonizacja na szczeblu UE ma miejsce tylko wtedy, gdy takie przestępstwa są popełniane wobec grupy lub osoby ze względu na przynależność rasową, kolor skóry, religię, pochodzenie, narodowość lub pochodzenie etniczne, co utrudnia wdrożenie skutecznej wspólnej strategii skutecznego zwalczania nienawiści;

3.  wyraża głębokie ubolewanie, że choć od opublikowania komunikatu Komisji upłynęły już niemal dwa lata, Rada nie poczyniła żadnych postępów w tej sprawie, podczas gdy była w stanie szybko rozszerzyć wykaz europrzestępstw do innych celów; ubolewa nad taką bezczynnością w sytuacji, kiedy odnotowuje się coraz więcej przypadków nawoływania do nienawiści i przestępstw z nienawiści;

4.  wzywa państwa członkowskie do odpowiedzialnej i konstruktywnej współpracy w celu wznowienia negocjacji w Radzie i przyjęcia decyzji Rady przed końcem obecnej kadencji parlamentarnej;

5.  wzywa państwa członkowskie, aby poparły przyjęcie projektu decyzji lub by przynajmniej się temu nie sprzeciwiały;

6.  wzywa obecną i przyszłą prezydencję Rady Unii do uznania wniosku Komisji za priorytet przy opracowywaniu programu i określaniu celów;

7.  zaleca zmianę art. 83 TFUE, tak by zamiast obecnej zasady jednomyślności przewidywał podejmowanie decyzji wzmocnioną większością kwalifikowaną; wzywa w związku z tym do uruchomienia klauzuli pomostowej;

8.  podkreśla, że przyszłe prawodawstwo UE ustanawiające minimalne standardy dotyczące definicji czynów zabronionych i sankcji za nawoływanie do nienawiści i przestępstwa z nienawiści musi chronić godność ludzką, dążyć do zapobiegania szkodom, zapewniać równość oraz zwalczać nienawiść i nietolerancję niezależnie od tego, czym są motywowane;

9.  przypomina, że ochrona musi być powszechna, ze szczególnym uwzględnieniem osób będących obiektami ataków, a także grup i społeczności podatnych na zagrożenia;

10.  przypomina, że wolność wypowiedzi jest podstawową cechą społeczeństw demokratycznych i nie należy jej bezpodstawnie ograniczać; przypomina ponadto, że wszelkie przepisy dotyczące nawoływania do nienawiści i przestępstw z nienawiści powinny opierać się na zasadach konieczności i proporcjonalności; podkreśla, że z wolności wypowiedzi należy korzystać w ramach przepisów prawa i zgodnie z art. 11 Karty oraz że wolność wypowiedzi nie powinna być wykorzystywana jako tarcza dla nawoływania do nienawiści i przestępstw z nienawiści;

11.  zwraca się do Komisji o rozważenie podejścia otwartego, zgodnie z którym wykaz przyczyn dyskryminacji nie będzie ograniczony do konkretnego zbioru, aby skutecznie walczyć z nawoływaniem do nienawiści i przestępstwami z nienawiści, których motywy są związane z nową i zmieniającą się dynamiką społeczną;

12.  podkreśla, że niewłaściwe wykorzystywanie internetu oraz nadużywanie modelu biznesowego platform społecznościowych, opartego na mikrotargetowanych reklamach, przyczyniają się do upowszechniania i nasilania zjawiska nawoływania do nienawiści i podżegania do dyskryminacji i przemocy, a także zwiększają ryzyko ponownej wiktymizacji; wzywa Komisję i państwa członkowskie do zapewnienia prawidłowego wdrożenia obowiązujących przepisów, takich jak rozporządzenie (UE) 2022/2065(12), oraz do wykorzystania wszelkich dostępnych im środków i instrumentów w celu przeciwdziałania rozpowszechnianiu mowy nienawiści w internecie;

13.  przypomina o odpowiedzialności organów publicznych za zapobieganie nawoływaniu do nienawiści i przestępstwom z nienawiści, prowadzenie dochodzeń w ich sprawie, ich ściganie i zgłaszanie, a także o tym, że organy te muszą przy tym uwzględniać fakty wskazujące na nienawiść; podkreśla, że przyszłe prawodawstwo UE powinno wspierać i promować ścisłą współpracę ze społeczeństwem obywatelskim, organami ds. równości i krajowymi instytucjami ds. praw człowieka;

14.  wzywa Komisję i państwa członkowskie do zwrócenia szczególnej uwagi na osoby niepełnoletnie, w tym osoby niepełnoletnie należące do grup podatnych na zagrożenia, aby zapewnić im szczególną ochronę przed nawoływaniem do nienawiści i przestępstwami z nienawiści, zapobiec takim incydentom, w tym nękaniu w szkole i w internecie, i zminimalizować ich wpływ na rozwój i zdrowie psychiczne osób niepełnoletnich;

15.  wzywa Komisję, aby zapewniła wprowadzenie solidnych unijnych ram ochrony prawnej, aby skutecznie chronić ofiary, zwłaszcza te należące do grup podatnych na zagrożenia w UE; podkreśla potrzebę stosowania podejścia intersekcjonalnego oraz znaczenie przyjęcia kompleksowych środków, w tym zapewnienia szkoleń dla specjalistów, którzy mogą mieć kontakt z ofiarami, a także środków zapewniających ochronę, bezpieczny dostęp do niezależnego wymiaru sprawiedliwości, wyspecjalizowanych usług wsparcia i odszkodowań dla ofiar; podkreśla, że ofiary powinny mieć możliwość zgłaszania właściwym organom czynów, których doświadczyły, i powinny podlegać ochronie; przypomina, że zapewnienie ochrony prawnej ofiar stworzyłoby bezpieczne środowisko, które przyczyniłoby się do zwiększenia liczby zgłoszeń, co jest niezbędne do dokumentowania przypadków nawoływania do nienawiści i przestępstw z nienawiści;

16.  wzywa Komisję i państwa członkowskie, aby we współpracy z odpowiednimi organami i agencjami Unii stworzyły odpowiednie systemy gromadzenia danych w celu uzyskania rzetelnych, porównywalnych, zdezagregowanych i anonimowych danych na temat incydentów z nienawiści, w tym przestępstw z nienawiści, zgodnie z odpowiednimi krajowymi ramami prawnymi i prawodawstwem UE dotyczącym ochrony danych, a także odpowiednie mechanizmy monitorowania, aby poprawić dostępność, porównywalność i jakość gromadzonych danych oraz ocenić wpływu polityki i przepisów na walkę z nawoływaniem do nienawiści i przestępstwami z nienawiści;

17.  zobowiązuje swoją przewodniczącą do przekazania niniejszej rezolucji Radzie i Komisji.

(1) Dz.U. L 328 z 6.12.2008, s. 55. (2) Dz.U. C 425 z 20.10.2021, s. 28. (3) Dz.U. C 117 z 11.3.2022, s. 88. (4) Dz.U. C 363 z 28.10.2020, s. 13. (5) Wyrok Trybunału Sprawiedliwości z 30 kwietnia 1996 r., P przeciwko S and Cornwall County Council, C-13/94, ECLI:EU:C:1996:170; wyrok Trybunału Sprawiedliwości z 7 stycznia 2004 r., K.B. przeciwko National Health Service Pensions Agency and Secretary of State for Health, C-117/01, ECLI:EU:C:2004:7; wyrok Trybunału Sprawiedliwości z 27 kwietnia 2006 r., Sarah Margaret Richards przeciwko Secretary of State for Work and Pensions, C-423/04, ECLI:EU:C:2006:256; oraz wyrok Trybunału Sprawiedliwości z 26 czerwca 2018 r., M.B. przeciwko Secretary of State for Work and Pensions, C-451/16, ECLI:EU:C:2018:492. (6) Roczne dane Biura Instytucji Demokratycznych i Praw Człowieka OBWE dotyczące przestępstw z nienawiści. (7) Zob. np. roczne sprawozdanie z działalności ECRI obejmujące okres od 1 stycznia do 31 grudnia 2019 r. oraz roczne sprawozdanie z działalności ECRI obejmujące okres od 1 stycznia do 31 grudnia 2020 r., a także badanie zlecone przez Departament Tematyczny ds. Praw Obywatelskich i Spraw Konstytucyjnych Parlamentu Europejskiego pt. „Hate speech and hate crime in the EU and the evaluation of online content regulation approaches” [Nakłanianie do nienawiści i przestępstwa z nienawiści w UE oraz ocena podejść do uregulowań dotyczących treści online], opublikowane w lipcu 2020 r. (8) Lingaas, C., „Hate Speech and Racialised Discrimination of the Norwegian Sámi: Legal Responses and Responsibility” [Nawoływanie do nienawiści i dyskryminacja rasowa norweskich Saamów: odpowiedzialność i reakcje prawne], Oslo Law Review, Vol. 8, No 2, 2021, s. 88-107. (9) Civil Rights Defenders, „Joint submission to the UN Universal Periodic Review of Sweden –35th Session of the UPR Working Group of the Human Rights Council – January 2020” [Wspólny wkład w oenzetowski powszechny okresowy przegląd praw człowieka w Szwecji – 35. sesja grupy roboczej Rady Praw Człowieka ds. powszechnego okresowego przeglądu praw człowieka – styczeń 2020], 2019. (10) ILGA Europe, „2023 Annual Review of the Human Rights Situation of Lesbian, Gay, Bisexual, Trans and Intersex People in Europe and Central Asia” [Roczny przegląd sytuacji w zakresie praw człowieka lesbijek, gejów, osób biseksualnych, transseksualnych i interseksualnych w Europie i Azji Środkowej], luty 2023 r. (11) Agencja Praw Podstawowych Unii Europejskiej, „Encouraging hate crime reporting – The role of law enforcement and other authorities” [Zachęcanie do zgłaszania przestępstw z nienawiści – rola organów ścigania i innych organów], 2021. (12) Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2022/2065 z dnia 19 października 2022 r. w sprawie jednolitego rynku usług cyfrowych oraz zmiany dyrektywy 2000/31/WE (akt o usługach cyfrowych) (Dz.U. L 277 z 27.10.2022, s. 1).

Rezolucja Parlamentu Europejskiego z dnia 18 stycznia 2024 r. w sprawie aktualnej sytuacji w zakresie wdrażania wspólnej polityki rybołówstwa i przyszłych perspektyw (2021/2169(INI))

P9_TA(2024)0045 A9-0357/2023

Parlament Europejski,

–  uwzględniając Traktat o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (TFUE), w szczególności jego art. 3, 4, 5, 11, 13, 38, 39, 43 i 349,

–  uwzględniając rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1380/2013 z dnia 11 grudnia 2013 r. w sprawie wspólnej polityki rybołówstwa (WPRyb)(1),

–  uwzględniając dyrektywę Parlamentu Europejskiego i Rady 2014/89/UE z dnia 23 lipca 2014 r. ustanawiającą ramy planowania przestrzennego obszarów morskich (dyrektywa w sprawie planowania przestrzennego obszarów morskich)(2),

–  uwzględniając swoją rezolucję z 22 listopada 2012 r. w sprawie łodziowego rybołówstwa przybrzeżnego i tradycyjnego rybołówstwa przybrzeżnego oraz reformy wspólnej polityki rybołówstwa(3),

–  uwzględniając swoją rezolucję z 21 stycznia 2021 r. w sprawie „Więcej ryb w morzach? Środki na rzecz odbudowy zasobów powyżej maksymalnego podtrzymywalnego połowu, w tym obszary odbudowy stad ryb i chronione obszary morskie”(4),

–  uwzględniając swoją rezolucję z 18 maja 2021 r. w sprawie osiągnięcia celów obowiązku wyładunku na podstawie art. 15 rozporządzenia w sprawie wspólnej polityki rybołówstwa(5),

–  uwzględniając swoją rezolucję z 9 czerwca 2021 r. w sprawie unijnej strategii na rzecz bioróżnorodności 2030 – przywracanie przyrody do naszego życia(6),

–  uwzględniając swoją rezolucję z 16 września 2021 r. w sprawie zawodu rybaka w przyszłości – przyciąganie nowego pokolenia pracowników do branży rybackiej i tworzenie miejsc pracy w społecznościach nadbrzeżnych(7),

–  uwzględniając swoją rezolucję z 20 października 2021 r. w sprawie strategii „Od pola do stołu” na rzecz sprawiedliwego, zdrowego i przyjaznego dla środowiska systemu żywnościowego(8),

–  uwzględniając swoją rezolucję z 5 kwietnia 2022 r. w sprawie przyszłości połowów na kanale La Manche, na Morzu Północnym, Morzu Irlandzkim i w Oceanie Atlantyckim w związku z wystąpieniem Zjednoczonego Królestwa z UE(9),

–  uwzględniając swoją rezolucję z 7 czerwca 2022 r. w sprawie wdrożenia art. 17 rozporządzenia w sprawie wspólnej polityki rybołówstwa(10),

–  uwzględniając swoją rezolucję z 19 stycznia 2023 r. w sprawie obecnej sytuacji i perspektyw rybołówstwa łodziowego w UE(11),

–  uwzględniając rezolucję Rady z dnia 3 listopada 1976 r. w sprawie niektórych aspektów zewnętrznych utworzenia dwustumilowej strefy połowów we Wspólnocie z mocą od dnia 1 stycznia 1977 r.(12) (rezolucja haska z 1976 r.), w szczególności jej załącznik VII,

–  uwzględniając komunikat Komisji z 10 października 2007 r. pt. „Zintegrowana polityka morska Unii Europejskiej” (COM(2007)0575),

–   uwzględniając komunikat Komisji z 20 maja 2020 r. pt. „Unijna strategia na rzecz bioróżnorodności 2030: Przywracanie przyrody do naszego życia” (COM(2020)0380),

–  uwzględniając komunikat Komisji z 21 lutego 2023 r. pt. „Wspólna polityka rybołówstwa dziś i jutro: pakt na rzecz rybołówstwa i oceanów paktem na rzecz zrównoważonego, opartego na nauce, innowacyjnego i sprzyjającego włączeniu społecznemu zarządzania rybołówstwem” (COM(2023)0103),

–  uwzględniając sprawozdanie Komitetu Naukowo-Technicznego i Ekonomicznego ds. Rybołówstwa (STECF) z 26 września 2019 r. w sprawie danych społecznych dotyczących sektora rybołówstwa (STECF 19-03),

–  uwzględniając sprawozdanie STECF z 10 grudnia 2020 r. zatytułowane „Social dimension of the CFP (STECF 20-14)” [Społeczny wymiar WPRyb (STECF 20-14)],

–  uwzględniając badanie z lipca 2021 r. przeprowadzone dla Komisji Rybołówstwa zatytułowane „Impacts of the COVID-19 pandemic on EU fisheries and aquaculture” [Wpływ pandemii COVID-19 na rybołówstwo i akwakulturę w UE],

–  uwzględniając sprawozdanie STECF z 8 grudnia 2021 r. zatytułowane „The 2021 Annual Economic Report on the EU Fishing Fleet (STECF 21-08)” [Roczne sprawozdanie gospodarcze za 2021 r. dotyczące floty rybackiej UE (STECF 21-08)],

–  uwzględniając biuletyn na temat gospodarki morskiej nr 8/2020 z 9 marca 2021 r. zatytułowany „Unijna flota rybacka w 2020 r.: tendencje i wyniki gospodarcze”, opracowany przez Dyrekcję Generalną Komisji ds. Gospodarki Morskiej i Rybołówstwa,

–  uwzględniając sprawozdanie Europejskiej Agencji Wykonawczej ds. Klimatu, Infrastruktury i Środowiska Komisji Europejskiej z 7 października 2022 r. pt. „Climate change and the common fisheries policy” [Zmiana klimatu a wspólna polityka rybołówstwa](13),

–  uwzględniając sprawozdanie Banku Światowego z 2017 r. pt. „The sunken billions revisited: Progress and Challenges in Global Marine Fisheries” [Nowe spojrzenie na utopione miliardy: Postępy i wyzwania w rybołówstwie morskim na świecie],

–  uwzględniając opinię Concello Galego de Pesca [Rady Rybackiej Galicii] z 8 lutego 2022 r. w sprawie przeglądu wspólnej polityki rybołówstwa,

–  uwzględniając art. 54 Regulaminu,

–  uwzględniając sprawozdanie Komisji Rybołówstwa (A9-0357/2023,

A.  mając na uwadze fakt, że Parlament wyraził już opinie na temat kilku szczególnych cech WPRyb, niniejsze sprawozdanie opiera się na wcześniejszych sprawozdaniach sektorowych oraz zawiera ogólną ocenę polityczną funkcjonowania WPRyb i refleksję nad perspektywami na przyszłość, a w szczególności skupia się głównie na ochronie żywych zasobów morza i zarządzaniu rybołówstwem w ramach WPRyb;

B.  mając na uwadze, że art 39 TFUE wymaga, aby WPRyb we wszystkich swoich obszarach, a szczególnie w obszarze zachowania morskich zasobów biologicznych, zapewniała między innymi odpowiedni poziom życia społeczności rybackiej i gwarantowała bezpieczeństwo dostaw (bezpieczeństwo żywnościowe); mając na uwadze, że art. 11 TFUE stanowi, iż „przy ustalaniu i realizacji polityk i działań Unii, w szczególności w celu wspierania zrównoważonego rozwoju, muszą być brane pod uwagę wymogi ochrony środowiska”;

C.  mając na uwadze, że WPRyb stara się zapewnić, „aby działalność w zakresie rybołówstwa i akwakultury była zrównoważona pod względem środowiskowym w perspektywie długoterminowej i zarządzana w sposób zgodny z celami gospodarczymi, społecznymi i terytorialnymi sprzyjającymi zatrudnieniu”; mając na uwadze, że WPRyb obejmuje cel przyczyniania się do dostępności dostaw żywności” oraz wspomniane są w niej cele wdrożenia „podejścia ekosystemowego do zarządzania rybołówstwem, aby zapewnić minimalizowanie negatywnych skutków działalności połowowej dla ekosystemu morskiego”, przyczyniania się „do odpowiedniego poziomu życia osób zależnych od działalności połowowej, z uwzględnieniem przybrzeżnego rybołówstwa i aspektów społeczno-ekonomicznych” oraz propagowania „przybrzeżnej działalności połowowej przy uwzględnieniu aspektów społeczno-ekonomicznych”;

D.  mając na uwadze, że ochrona eksploatowanych stad i osiągnięcie celów środowiskowych WPRyb ogólnie nie byłyby wystarczające dla stwierdzenia, że WPRyb odniosła sukces;

E.  mając na uwadze, że należy zachować równowagę między trzema filarami zrównoważonego rozwoju oraz odnieść się do braków występujących w wymiarze społecznym WPRyb;

F.  mając na uwadze, że WPRyb musi również przyczyniać się do zaopatrywania rynku UE w zrównoważoną żywność i do zmniejszenia poziomu uzależnienia rynku UE od przywozu żywności;

G.  mając na uwadze, że bezpieczeństwo żywnościowe jest jednym z celów zrównoważonego rozwoju; mając na uwadze, że białko rybne ma niezwykłą wartość strategiczną i odgrywa zasadniczą rolę pod względem bezpieczeństwa żywności; mając na uwadze, że działalność połowowa należy do systemów produkcji białka zwierzęcego odznaczających się najmniejszym oddziaływaniem;

H.  mając na uwadze, że Komisja uznała potrzebę produkowania większej ilości żywności pochodzącej z oceanów za cel strategiczny; mając na uwadze, że w sprawozdaniu przedstawionym w 2017 r. przez grupę naukową wysokiego szczebla, powołaną przez ówczesnego komisarza Karmenu Vellę, zaleca się „włączenie paradygmatu »żywności z oceanu« do głównego nurtu kultury odpowiedzialności oraz do szeroko pojętych unijnych i globalnych programów działania politycznego na szczeblu systemowym”;

I.  mając na uwadze, że unijne rybołówstwo stanowi strategiczny sektor UE, który zapewnia istotną liczbę bezpośrednich i pośrednich miejsc pracy w samym rybołówstwie i na obszarach przybrzeżnych, pomaga zapewnić bezpieczeństwo żywnościowe i utrzymuje zrównoważoną gospodarkę dzięki powiązaniu zatrudnienia i źródeł utrzymania ludności z danym obszarem oraz z zachowaniem tradycji kulturowych;

J.  mając na uwadze, że rybołówstwo tworzy miejsca pracy zarówno na morzu, jak i na lądzie; mając na uwadze, że niektóre regiony są zależne od wyładunków lokalnych, które pozwalają wielu firmom utrzymać rentowność oraz podtrzymują żywotność społeczności nadbrzeżnych;

K.  mając na uwadze, że producenci żywności pochodzenia wodnego i powiązane sektory odgrywają zasadniczą rolę na rzecz społeczeństwa i podtrzymywanych przez siebie społeczności;

L.  mając na uwadze, że rybołówstwo wnosi niezastąpiony wkład w bezpieczeństwo żywnościowe UE;

M.  mając na uwadze, że cele zapewnienia dostaw żywności przez rybołówstwo UE i zagwarantowania odpowiedniego poziomu życia powinny odgrywać znaczniejszą rolę w procesie decyzyjnym;

N.  mając na uwadze, że dobra kondycja europejskiego sektora rybołówstwa ma zasadnicze znaczenie dla ograniczenia zależności od państw trzecich, takich jak Chiny, pod względem dostaw żywności w UE;

O.  mając na uwadze, że ocean należy uznać za wspólne dobro ludzkości w ramach międzynarodowych negocjacji pod egidą Organizacji Narodów Zjednoczonych;

P.  mając na uwadze, że UE powinna wspierać cele WPRyb na szczeblu międzynarodowym, ustanawiając równe warunki konkurencji, a także współpracować z państwami trzecimi i organizacjami międzynarodowymi w celu poprawy przestrzegania norm międzynarodowych, w tym środków przeciwdziałania nielegalnym, nieraportowanym i nieuregulowanym połowom, w oparciu o najlepszą dostępną wiedzę naukową;

Q.  mając na uwadze, że należy ustalić politykę zarządzania zasobami rybnymi zachowującą zbiorowy dostęp do wspomnianych zasobów, bazującą przede wszystkim na ich aspektach biologicznych i stanowiącą system wspólnego zarządzania rybołówstwem, który uwzględnia szczególne uwarunkowania zasobów rybnych i odpowiednich obszarów morskich, przy rzeczywistym zaangażowaniu osób pracujących w sektorze;

R.  mając na uwadze, że w komunikacie Komisji pt. „Wspólna polityka rybołówstwa dziś i jutro: pakt na rzecz rybołówstwa i oceanów paktem na rzecz zrównoważonego, opartego na nauce, innowacyjnego i sprzyjającego włączeniu społecznemu zarządzania rybołówstwem” Komisja nie proponuje rewizji, ale dąży do lepszego wdrożenia wspólnej polityki rybołówstwa;

S.  mając na uwadze, że przyjmując od 2016 r. kolejne regionalne plany wieloletnie, Parlament Europejski i Rada postanowiły wymagać stosowania poziomów śmiertelności połowowej odnoszących się do maksymalnego podtrzymywalnego połowu tylko w przypadku głównych stad docelowych; mając na uwadze, że plany te przewidują także pewną dodatkową i niezbędną elastyczność w zakresie tych referencyjnych poziomów śmiertelności, zwłaszcza w celu uwzględnienia interakcji między zasobami i łowiskami (efekt gatunku dławiącego); mając na uwadze, że w planach wieloletnich dla zachodniej części Morza Śródziemnego prawodawca postanowił ponadto przesunąć termin wprowadzenia poziomów śmiertelności połowowej odnoszących się do maksymalnego podtrzymywalnego połowu na 2025 r.;

T.  mając na uwadze, że jak dostrzegają naukowcy, osiągnięcie celu maksymalnego podtrzymywalnego połowu dla wszystkich stad jednocześnie jest w praktyce niemożliwe;

U.  mając na uwadze, że kondycja stad ryb różni się w poszczególnych akwenach wód UE;

V.  mając na uwadze, że środki zarządzania rybołówstwem przyjęte w ramach WPRyb przynoszą rezultaty, ponieważ rośnie liczba stad ryb eksploatowanych na zrównoważonym poziomie, co umożliwia większe połowy w stadach, które były nadmiernie eksploatowane;

W.  mając na uwadze, że UE nie dotrzymała wyznaczonego na 2020 r. terminu osiągnięcia wskaźnika eksploatacji na poziomie maksymalnego podtrzymywalnego połowu w odniesieniu do wszystkich stad ryb; mając jednak na uwadze, że poczyniono znaczne postępy w realizacji celu osiągnięcia wskaźnika eksploatacji na poziomie maksymalnego podtrzymywalnego połowu, w szczególności w północno-wschodnim Atlantyku i w Morzu Bałtyckim, gdzie 99 % wyładunków zarządzanych wyłącznie przez UE, w odniesieniu do których dostępne były opinie naukowe, stanowiły w 2020 r. „stada zarządzane w sposób zrównoważony”;

X.  mając na uwadze, że UE zobowiązała się do realizacji Agendy 2030, obejmującej cel zrównoważonego rozwoju nr 14, który dotyczy „ochrony oceanów, mórz i zasobów morskich oraz wykorzystywania ich w sposób zrównoważony”;

Y.  mając na uwadze, że przegląd WPRyb z 2013 r. doprowadził do istotnej zmiany paradygmatu po dziesięcioleciach zarządzania rybołówstwem, polegającej na wprowadzeniu wymogu, aby wszystkie połowy, w szczególności gatunków nieobjętych kwotami lub niewymiarowych, były zatrzymywane na pokładach statków i wyładowywane; mając jednak na uwadze, że, jak się wydaje, narzędzie to – które zaprojektowano, by przyczynić się do osiągnięcia celu stopniowej eliminacji odrzutów niezamierzonych połowów w rybołówstwie – stało się celem samym w sobie;

Z.  mając na uwadze, że ze względu na obowiązek wyładunku wiele połowów wielogatunkowych jest nierentownych, zwłaszcza dlatego, że rybacy muszą sortować i przechowywać na pokładzie ryby o niskiej wartości lub nienadające się do sprzedaży, co zwiększa nakład pracy, skraca czas odpoczynku i zmniejsza dostępność miejsca do przechowywania na pokładzie; mając na uwadze ryzyko, że obowiązek wyładunku doprowadzi także do niepełnego wykorzystania przysługujących uprawnień do połowów przez niektóre statki, gdyż statki muszą zaprzestać wszelkich połowów po wyczerpaniu kwoty w odniesieniu do jednego gatunku (gatunek dławiący);

AA.  mając na uwadze, że na różnych łowiskach poziom niezamierzonych połowów jest wysoce zróżnicowany; mając na uwadze, że wdrożenie różnych elastyczności przewidzianych w art. 15 rozporządzenia podstawowego w sprawie WPRyb poskutkowało licznymi, skomplikowanymi, stale zmieniającymi się i niepoddającymi się kontroli zbiorami odstępstw od obowiązku wyładunku;

AB.  mając na uwadze, że najbardziej udane polityki na rzecz ograniczenia i eliminacji odrzutów na całym świecie wdrożono z zastosowaniem podejścia stopniowego, w którym polityka ewoluuje w oparciu o praktyczne doświadczenia;

AC.  mając na uwadze, że zrównoważone rybołówstwo wymaga nowych technik wykorzystujących selektywne narzędzia połowowe, zapewniających również dobre połowy;

AD.  mając na uwadze, że WPRyb i rozporządzenie w sprawie środków technicznych idą ze sobą w parze i w związku z tym potrzebny jest także przegląd wspomnianego rozporządzenia, aby ułatwić dopuszczanie do użytku innowacyjnych narzędzi;

AE.  mając na uwadze, że liczbę całkowitych dopuszczalnych połowów (TAC) należy dostosować do połowów niezbędnych do zarządzania rybołówstwem jako całością; mając na uwadze, że jak stwierdziła ICES, pewną liczbę TAC można wyeliminować z systemu UE bez podważania całościowego zarządzania zasobami ryb(14);

AF.  mając na uwadze, że zasada względnej stabilności, wprowadzona po raz pierwszy w podstawowym rozporządzeniu w sprawie WPRyb z 1982 r. i zastosowana w praktyce w rozporządzeniu w sprawie TAC i kwot połowowych z 1983 r., ustanawia klucz podziału TAC między państwami członkowskimi na podstawie zasad przydziału opartych na historycznej wielkości połowów (1973–1978), zależności, o której mowa w preferencjach haskich z 1976 r.;

AG.  mając na uwadze, że względna stabilność ma duże znaczenie dla przewidywalności i ciągłości floty rybackiej w Unii Europejskiej;

AH.  mając na uwadze, że brexit ma wpływ na podział uprawnień do połowów w UE i wywiera skutki społeczno-gospodarcze;

AI.  mając na uwadze, że UE musi realizować cele porozumienia paryskiego w celu walki ze zmianą klimatu i osiągnąć neutralność klimatyczną do 2050 r. oraz wypełniać zobowiązania Międzynarodowej Organizacji Morskiej, a zarazem tworzyć miejsca pracy i zapewniać trwały wzrost gospodarczy w sposób niezagrażający produkcji żywności, dostawom żywności i bezpieczeństwu żywnościowemu;

AJ.  mając na uwadze, że chociaż rybołówstwo nie jest działalnością, która generuje najwięcej wypadków, spośród wszystkich statków morskich statki rybackie są tymi, które najczęściej biorą udział w wypadkach; mając na uwadze, że w 2018 r. odnotowano wzrost o 40 % liczby incydentów z udziałem statków rybackich w porównaniu z rokiem poprzednim;

AK.  mając na uwadze, że pomimo tego wykazano tendencję spadkową, przy czym zdecydowana większość incydentów jest skutkiem czynnika ludzkiego (62,4 %), natomiast drugą najczęstszą przyczyną są awarie systemów/sprzętu (23,2 %); mając na uwadze, że trzy najczęściej zgłaszane, związane z działaniem człowieka czynniki wpływające na wypadki na statkach rybackich to brak świadomości zasad bezpieczeństwa, a także brak wiedzy i nieodpowiednie metody pracy personelu pokładowego; mając na uwadze, że wszystkich tych czynników nie można rozpatrywać w oderwaniu od rentowności sektora rybołówstwa, którą należy zapewnić, gdyż dzięki niej w sektorze tym będzie można dalej inwestować w bezpieczne warunki pracy;

AL.  mając na uwadze, że co roku w sektorze rybołówstwa na całym świecie traci życie 32 tysiące osób, nie licząc tysięcy osób będących ofiarami wypadków; mając na uwadze ponadto, że wśród osób wykonujących tę trudną pracę – jak podkreślają również organizacje branżowe – odnotowano w ostatnich latach niepokojący wzrost zachorowań na choroby zawodowe;

AM.  mając na uwadze, że rybołówstwo to ciężka praca, która wiąże się z poważnymi zagrożeniami dla zdrowia i bezpieczeństwa rybaków; mając na uwadze, że MOP potwierdziła to w konwencji z 2007 r. i zaapelowała do ratyfikujących ją państw, aby zapewniły osobom zatrudnionym w tym sektorze bezpieczeństwo i godne warunki pracy; przyznaje, że dobrostan pracowników na statkach rybackich ma zasadnicze znaczenie dla przyszłości tego sektora;

AN.  mając na uwadze, że należy podkreślić, iż rybołówstwo morskie odgrywa ważną rolę w podnoszeniu poziomu życia społeczności rybackich;

AO.  mając na uwadze, że Europejski Fundusz Morski, Rybacki i Akwakultury (EFMRA) oferuje wsparcie finansowe na przejście na bardziej zrównoważone rybołówstwo, w tym na zwiększenie efektywności energetycznej statków rybackich lub na innowacje zmierzające do stosowania narzędzi połowowych o małym wpływie na środowisko;

AP.  mając jednak na uwadze, że wsparcie to jest niewystarczające; mając na uwadze, że ograniczenia dotyczące zdolności połowowej, a także wąskie marginesy, jakimi niektóre państwa członkowskie dysponują w ramach swoich krajowych pułapów zdolności, nie pozwalają na poprawę bezpieczeństwa ani warunków pracy i życia na pokładzie statków rybackich; mając na uwadze że nowe bezemisyjne systemy napędowe wymagają więcej miejsca na pokładzie niż tradycyjne silniki i zbiorniki paliwa;

AQ.  mając na uwadze, że w rozporządzeniu podstawowym w sprawie WPRyb ustanowiono jako priorytet plany wieloletnie; mając na uwadze, że podejście to niewątpliwie przyczyniło się do lepszego zarządzania zasobami i do względnej pewności w sektorze;

AR.  mając na uwadze, że niektóre stada przemieszczają się między obszarami morskimi objętymi różnymi regionalnymi planami wieloletnimi, w związku z czym potrzebne są spójne środki na całym ich obszarze występowania;

AS.  mając na uwadze, że WPRyb nie została jeszcze całkowicie wdrożona i niektóre z jej środków, takie jak ustanowienie obszarów odbudowy stad ryb, nie zostały wykorzystane;

AT.  mając na uwadze, że regionalizacja oferuje niepowtarzalną możliwość uniknięcia zarządzania w skali mikro ze strony Brukseli oraz dostosowania procesów decyzyjnych do specyfiki regionalnej i lokalnej, tradycyjnych struktur (takich jak „cofradias” – gildie) i poszczególnych rodzajów działalności (takich jak połowy ręczne i zbieranie skorupiaków);

AU.  mając na uwadze, że wczesne i skuteczne konsultacje z zainteresowanymi sektorami i ich zaangażowanie mają zasadnicze znaczenie dla dobrego, sprawdzającego się w praktyce, sprawiedliwego, dobrze przyjmowanego i udanego ustawodawstwa oraz jego wdrożenia i przestrzegania go; mając na uwadze, że w tym kontekście zasadniczą rolę odgrywają komitety doradcze, a ich doradztwo ma kluczowe znaczenie dla procesu decyzyjnego;

AV.  mając na uwadze, że komitety doradcze mogą stać się organami o podstawowym znaczeniu dla zarządzania opartego na wynikach lub wspólnego zarządzania;

AW.  mając na uwadze, że o ile Komisja regularnie publikuje analizy ex post dotyczące sytuacji finansowej unijnych flot rybackich, w jej inicjatywach strategicznych lub ustawodawczych dotyczących zarządzania rybołówstwem często brakuje należytej oceny społeczno-gospodarczej ex ante;

AX.  mając na uwadze, że nauka, doświadczenie rybaków i pełna ocena skutków gwarantują obiektywną podstawę podejmowania decyzji, a oparte na nich decyzje są bardziej efektywne i łatwiej przyjmowane przez zainteresowane sektory;

AY.  mając na uwadze, że rybołówstwo i akwakultura są stosunkowo niewielkimi sektorami gospodarki, lecz mają strategiczne znaczenie ze względu na ich rolę społeczno-gospodarczą i w zakresie bezpieczeństwa żywnościowego, co było widoczne podczas pandemii COVID-19 i w kontekście niedawnych wydarzeń międzynarodowych o charakterze geopolitycznym;

AZ.  mając na uwadze, że unijna strategia na rzecz bioróżnorodności 2030 obejmuje cel ograniczenia negatywnego wpływu rybołówstwa i działalności wydobywczej na wrażliwe siedliska i gatunki morskie, w tym na dno morskie, w celu osiągnięcia dobrego stanu środowiska;

BA.  mając na uwadze, że jednym z celów unijnej strategii ochrony różnorodności biologicznej jest ograniczenie przyłowów gatunków do poziomu umożliwiającego ich odtworzenie i ochronę;

BB.  mając na uwadze, że na rynek wewnętrzny wprowadza się już produkty czysto roślinne pod nazwą handlową „ryby” lub jako różne gatunki ryb;

BC.  mając na uwadze, że zarówno łodziowe rybołówstwo przybrzeżne i tradycyjne rybołówstwo przybrzeżne, jak i sektor skorupiaków odgrywają strategiczną rolę pod względem dostępności żywności oraz istotną rolę społeczno-gospodarczą w wielu społecznościach nadbrzeżnych;

BD.  mając na uwadze, że łodziowe rybołówstwo przybrzeżne, w tym tradycyjne rybołówstwo przybrzeżne, ma szczególne cechy i stoi przed szczególnymi wyzwaniami;

BE.  mając na uwadze, że WPRyb i wynikające z niej przepisy mogą nie uwzględniać w należyty sposób charakterystyki rybołówstwa na małą skalę i rybołówstwa przybrzeżnego i w tych przypadkach mogą nie zapewniać właściwej, wystarczającej i niezbędnej reakcji na kilka problemów, z którymi boryka się obecnie rybołówstwo tego typu;

BF.  mając na uwadze, że za wysoce ryzykowną i niebezpieczną uważa się zawodową działalność morską, a zwłaszcza rybołówstwo, w przypadku którego 85 % statków UE to statki o całkowitej długości poniżej 12 m, które wykorzystuje się w łodziowym rybołówstwie przybrzeżnym i które są narażone na większe ryzyko w razie niekorzystnych warunków pogodowych i przy połowach blisko brzegu;

BG.  mając dodatkowo na uwadze, że na łodziach wykorzystywanych w rybołówstwie przybrzeżnym może być trudniej zapewnić pracownikom bezpieczeństwo i poprawić warunki pracy, a znaczna część floty jest już przestarzała, co niesie dodatkowe ryzyko;

BH.  mając ponadto na uwadze, że niedawne wyzwania, takie jak brexit, pandemia COVID-19 i rosyjska wojna napastnicza przeciwko Ukrainie, wywarły poważny wpływ zwłaszcza na łodziowe rybołówstwo przybrzeżne;

BI.  mając na uwadze, że w rozporządzeniu w sprawie EFMRA zdefiniowano „łodziowe rybołówstwo przybrzeżne” jako działalność połowową prowadzoną przez morskie i śródlądowe statki rybackie o długości całkowitej poniżej 12 metrów i niekorzystające z narzędzi ciągnionych oraz przez rybaków łowiących z brzegu, w tym zbieraczy skorupiaków; mając na uwadze, że jest to jedyna definicja łodziowego rybołówstwa przybrzeżnego występująca w prawodawstwie UE;

BJ.  mając na uwadze, że w różnych państwach członkowskich i na różnych forach międzynarodowych cechy definiujące rybołówstwo łodziowe wykraczają poza definicję EFMRA, ponieważ stosuje się szereg dodatkowych kryteriów, w tym dotyczących dozwolonych narzędzi połowowych, maksymalnej długości statku, mocy silnika, maksymalnego czasu trwania rejsów połowowych, odległości od portu, w obrębie której statki mogą prowadzić działalność, obszaru działalności, maksymalnego dozwolonego czasu rejsu i prawa własności statku;

BK.  mając na uwadze, że obowiązkiem Rady jest ustalenie uprawnień do połowów, które są następnie rozdzielane między państwa członkowskie zgodnie z zasadą względnej stabilności; mając na uwadze, że zgodnie z zasadą pomocniczości państwa członkowskie są odpowiedzialne za przydział uprawnień do połowów poszczególnym flotom;

BL.  mając na uwadze, że – zgodnie z art. 17 WPRyb – przy przydzielaniu udostępnionych im uprawnień do połowów państwa członkowskie stosują przejrzyste i obiektywne kryteria, w tym kryteria o charakterze środowiskowym, społecznym i ekonomicznym, oraz dążą do tworzenia zachęt dla statków rybackich wyposażonych w selektywne narzędzia połowowe lub stosujących techniki połowu o ograniczonym wpływie na środowisko;

BM.  mając na uwadze, że między sektorami różnych krajów mogą występować znaczne różnice, w związku z czym podejście uniwersalne nie jest pożądane;

BN.  mając na uwadze, że – zgodnie z najnowszą oceną wymiaru społecznego WPRyb przeprowadzoną przez STECF – jedynie 16 z 23 nadbrzeżnych państw członkowskich odpowiedziało na wniosek Komisji o poinformowanie jej o stosowanej metodzie przydziału; mając na uwadze, że przydatność kilku z tych odpowiedzi była ograniczona, ponieważ zawierały one jedynie ogólne opisy krajowej floty rybackiej lub po prostu podkreślono w nich cel ich przydziałów bez wskazania zastosowanych „przejrzystych i obiektywnych” kryteriów;

BO.  mając na uwadze, że Parlament wielokrotnie wzywał Komisję i państwa członkowskie, aby zapewniły specjalne środki wsparcia dla sektora łodziowego rybołówstwa przybrzeżnego;

BP.  mając na uwadze, że EFMRA zapewnia wsparcie finansowe młodym rybakom rozpoczynającym działalność połowową, przy czym nie gwarantuje to uzyskania uprawnień do połowów;

BQ.  mając na uwadze, że organizacje producentów odgrywają kluczową rolę we wdrażaniu i egzekwowaniu celów WPRyb i WORR w zakresie rybołówstwa i akwakultury;

BR.  mając na uwadze, że inne tradycyjne struktury, takie jak gildie rzemieślnicze, są także kluczowymi podmiotami systemów żywnościowych w niektórych państwach członkowskich, gdzie działają jako nienastawione na zysk podmioty gospodarki społecznej reprezentujące sektor rybołówstwa, w szczególności rybołówstwo łodziowe i zbieraczy skorupiaków, pełnią funkcje współzarządzania na rzecz rybołówstwa morskiego i pracowników sektora rybołówstwa, a także realizują zadania związane z działalnością gospodarczą, takie jak wprowadzanie do obrotu produktów oraz świadczenie usług doradczych i zarządzania;

BS.  mając na uwadze, że w społecznej percepcji sektora rybołówstwa wciąż pokutują negatywne stereotypy dotyczące wpływu działalności połowowej na przyrodę morską, mimo wysiłków podejmowanych w tym zakresie przez sektor, jego osiągnięć i dalszej woli poprawiania zrównoważoności połowów; mając na uwadze, że to negatywne postrzeganie wpływa na wzorce spożycia żywności pochodzenia wodnego i na atrakcyjność miejsc pracy w unijnym sektorze rybołówstwa, który stoi także przed ogromnym wyzwaniem związanym z wymianą pokoleń;

BT.  mając na uwadze, że wymiana pokoleń jest zależna od atrakcyjności sektora i że młodsze pokolenia aspirują do pracy w sektorach zrównoważonych i rentownych;

BU.  mając na uwadze, że rybołówstwo powszechnie uznaje się za niebezpieczny zawód, co jest potęgowane uciążliwym charakterem pracy na łodziach rybackich i nieprzewidywalnymi dochodami; mając na uwadze, że są to istotne czynniki powodujące brak zainteresowania młodych ludzi tym zawodem, co zagraża wymianie pokoleń w sektorze rybołówstwa i przyszłości tego sektora jako całości;

BV.  mając na uwadze, że poprawa warunków życia i pracy oraz bezpieczeństwa rybaków jest nadrzędnym celem społecznym, niezbędnym do przyciągnięcia młodych ludzi i sprzyjania wymianie pokoleń;

BW.  mając na uwadze, że młodzi ludzie, którzy chcą rozpocząć własną działalność gospodarczą jako rybacy, napotykają znaczne bariery;

BX.  mając na uwadze, że narzędzia WPRyb, które mogą pomóc w poprawie atrakcyjności rybołówstwa i akwakultury jako zawodu, są niewystarczające;

BY.  mając na uwadze, że WPRyb nie odnosi się do ważnych kwestii o znaczeniu społecznym, takich jak zmiana klimatu, brexit, Zielony Ład czy kryzys energetyczny, ani nie uwzględnia wpływu na bezpieczeństwo żywnościowe coraz większej liczby chronionych obszarów morskich, rozwoju produkcji energii z morskich źródeł odnawialnych i transformacji energetycznej;

BZ.  mając na uwadze, że mimo to większość państw członkowskich i partnerów gospodarczych UE z sektora rybołówstwa często przywołuje niepewność dochodów z działalności połowowej w niektórych sektorach, co wpływa negatywnie na zainteresowanie młodych ludzi rybołówstwem, nasila się w ostatnich latach i dodatkowo utrudnia podtrzymanie działalności już zagrożonej utratą miejsc pracy w społecznościach nadbrzeżnych;

CA.  mając na uwadze, że niezależnie od tego większość państw członkowskich i partnerów gospodarczych UE z sektora rybołówstwa często przywołuje brak zainteresowania młodych ludzi rybołówstwem, który to brak zainteresowania stwierdzono po raz pierwszy co najmniej dwadzieścia lat temu i który stwarza dodatkowe trudności w branży jako całości, a także pogłębia problemy społeczne w społecznościach nadbrzeżnych kontynentu i w regionach zamorskich;

CB.  mając na uwadze, że znaczna liczba osób pracujących w sektorze rybołówstwa to kobiety, z których większość jest zatrudniona – często nieformalnie – w działalności lądowej wspierającej działalność morską, zwłaszcza w przypadku rybołówstwa łodziowego; mając na uwadze, że pomimo ich znacznego wkładu w działalność sektora rola kobiet nadal nie jest wystarczająco uznawana;

CC.  mając na uwadze, że zwalczanie nielegalnych, nieraportowanych i nieuregulowanych połowów (połowów NNN) przyczynia się do zapewnienia równych warunków działania dla uczciwej konkurencji między UE a niektórymi flotami zagranicznymi o niższych standardach społecznych i środowiskowych, które mogłyby negatywnie wpływać na konkurencyjność unijnych producentów sprzedających swoje produkty na rynku UE; mając na uwadze, że same przepisy w sprawie zwalczanie połowów NNN nie mogą jednak zapewnić równych warunków działania;

CD.  mając na uwadze, że obrona i propagowanie unijnego modelu zrównoważonego rozwoju są w pełni zgodne z ochroną sektorów UE i powinny iść w parze z obroną ich interesów;

CE.  mając na uwadze, że spółki mieszane z udziałem kapitału UE stanowią element upowszechniania wartości i celów zrównoważonego rozwoju WPRyb, a także ważnym podmiotem we współpracy na rzecz rozwoju z państwami trzecimi, przyczyniając się do rozwoju gospodarki, poprawy warunków pracy i bezpieczeństwa żywnościowego w państwach, w których mają siedzibę;

CF.  mając na uwadze, że rybołówstwo odegrało bardzo istotną rolę w kampanii poprzedzającej referendum w 2016 r. w sprawie wystąpienia Zjednoczonego Królestwa z UE;

CG.  mając na uwadze, że zwiększenie autonomicznych kontyngentów taryfowych na filety z tuńczyka przyniosło korzyści przemysłowi chińskiemu, który nie zapewnia informacji o identyfikowalności i otrzymuje dotacje;

CH.  mając na uwadze, że regiony najbardziej oddalone stoją w obliczu szczególnych wyzwań związanych z ich oddaleniem, topografią, niewielkimi rynkami i klimatem, o czym mowa w art. 349 TFUE; mając na uwadze, że specyfika rybołówstwa w obszarach najbardziej oddalonych nie jest wystarczająco uwzględniana w WPRyb;

CI.  mając na uwadze, że tradycyjne rybołówstwo przybrzeżne w obszarach najbardziej oddalonych jest ważnym elementem gospodarki, źródłem suwerenności żywnościowej i tradycyjnym zajęciem stanowiącym składnik kultury tych terytoriów, które tworzy miejsca pracy na morzu i w sektorze przetwórczym oraz przyczynia się do dynamiki branży turystycznej, będącej ważnym kołem zamachowym gospodarki tych regionów;

CJ.  mając na uwadze, że w celu zapewnienia przetrwania sektora rybołówstwa na obszarach najbardziej oddalonych i w zgodzie z zasadami zróżnicowanego traktowania małych wysp i terytoriów, do którego odnosi się cel zrównoważonego rozwoju nr 14, powinno być możliwe wspieranie, na podstawie art. 349 TFUE, odnawiania statków wykorzystywanych w tradycyjnym rybołówstwie przybrzeżnym na obszarach najbardziej oddalonych, które to statki wyładowują całość swoich połowów w portach na obszarach najbardziej oddalonych i wnoszą wkład w zrównoważony rozwój lokalny;

CK.  mając na uwadze, że wskaźników pozwalających na ustalenie, czy zdolności połowowe odpowiadają dostępnym uprawnieniom połowowym, nie dostosowano do charakterystyki flot lokalnych na obszarach najbardziej oddalonych;

CL.  mając na uwadze, że należy uznać i wziąć pod uwagę szczególne cechy charakterystyczne i strukturalne ograniczenia regionów najbardziej oddalonych; mając na uwadze, że sektor rybołówstwa ma duże znaczenie dla sytuacji społeczno-gospodarczej, zatrudnienia i propagowania spójności gospodarczo-społecznej tych regionów oraz że istnieje potencjał wzrostu zatrudnienia w zrównoważonej niebieskiej gospodarce; mając na uwadze, że w związku ze swoim położeniem geograficznym regiony najbardziej oddalone mają uprzywilejowaną pozycję, jeżeli chodzi o możliwość monitorowania i kontroli obszarów przybrzeżnych i oceanicznych, a UE powinna tę pozycję wykorzystać w działaniach na rzecz zwalczania połowów NNN;

CM.  mając na uwadze, że zmiana klimatu to poważne wyzwanie dla ochrony zasobów wodnych i dla przyszłych źródeł utrzymania podmiotów zależnych od rybołówstwa;

CN.  mając na uwadze, że rybacy są ofiarami zmiany klimatu;

CO.  mając na uwadze, że zmiana klimatu ma bezpośredni i znaczący wpływ na gatunki morskie, zmieniając ich liczebność, różnorodność, rozkład i wzorce migracji oraz wpływając na ich żywienie, rozwój i procesy reprodukcyjne, a także na związki między gatunkami; mając na uwadze, że zmiany te mają wpływ na WPRyb i zarządzanie wodami UE;

CP.  mając na uwadze, że odporność i dobra kondycja ekosystemów morskich mają zasadnicze znaczenie zarówno dla regulacji klimatu, jak i dla ochrony stad ryb;

CQ.  mając na uwadze, że ochrona i odbudowa ekosystemów, w których występuje niebieski dwutlenek węgla, mają zasadnicze znaczenie dla odporności społeczności nadbrzeżnych i sektora rybołówstwa;

Cele ogólne CFP

1.  przypomina, że WPRyb zapewnia, aby działalność połowowa i akwakultura były zrównoważone środowiskowo w perspektywie długoterminowej oraz zarządzane w sposób spójny z celami osiągania korzyści gospodarczych, społecznych i w dziedzinie zatrudnienia oraz przyczyniania się do dostępności dostaw żywności; przypomina ponadto, że art. 39 TFUE stanowi, iż WPRyb musi zapewniać dostępność dostaw oraz gwarantować odpowiedni poziom życia społecznościom zależnym od rybołówstwa i akwakultury;

2.  ubolewa, że od 2014 r. przy wdrażaniu WPRyb nie uwzględnia się w wystarczającym stopniu aspektów społeczno-gospodarczych czy dostępności dostaw żywności ani podejścia ekosystemowego, które są niezbędne do zapewnienia zrównoważonego zarządzania stadami;

3.  uważa, że wynikające z tego negatywne skutki dla sektora rybołówstwa nasiliły się od czasu pojawienia się nowych bezprecedensowych wyzwań, których nie można było przewidzieć w 2012 r., gdy opracowywano WPRyb, takich jak brexit, pandemia COVID-19 i kryzys energetyczny; podkreśla poważny wpływ wojny napastniczej prowadzonej przez Rosję przeciwko Ukrainie, która wywiera negatywne skutki na obszary takie jak bezpieczeństwo morskie, co prowadzi do zakłócenia działalności połowowej, zwłaszcza na Morzu Czarnym ze względu na dryfujące miny pływające, oraz do utraty różnorodności biologicznej, przejawiającej się w szczególności alarmującym wzrostem śmiertelności waleni w Morzu Czarnym;

4.  z zadowoleniem przyjmuje szybkie przyjęcie przez UE środków mających na celu wsparcie i złagodzenie skutków dla tego sektora w trudnych czasach; podkreśla jednak, że skumulowane skutki tej sytuacji doprowadziły wiele flot na skraj zapaści i szkodzą rentowności tysięcy przedsiębiorstw, a nawet zagrażają ich przetrwaniu, co może mieć niszczycielskie skutki dla zatrudnienia i spójności społecznej obszarów nadbrzeżnych;

5.  podkreśla, że wdrażanie WPRyb będzie należało dostosować do wyzwania, jakim jest przeciwdziałanie zmianie klimatu, w kontekście którego UE zobowiązała się do osiągnięcia neutralności klimatycznej do 2050 r.;

6.  uważa zatem, że należy nadal wdrażać WPRyb oraz, w razie potrzeby, zreformować ją i odpowiednio dostosować;

7.  podkreśla, że żywność pochodzenia morskiego jest źródłem białka bardzo wysokiej jakości i istotną częścią zdrowego sposobu odżywiania się i pozostawia na ogół mniejszy ślad węglowy niż żywność pochodząca z lądu; zauważa więc strategiczne znaczenie żywności pochodzenia morskiego w kontekście Europejskiego Zielonego Ładu i w przyczynianiu się do realizacji kilku celów zrównoważonego rozwoju, takich jak cel nr 2 „Zero głodu”, nr 3 „Dobre zdrowie i jakość życia”, nr 12 „Odpowiedzialna konsumpcja i produkcja”, nr 13 „Działania w dziedzinie klimatu” i nr 14 „Życie pod wodą”;

8.  uważa, że WPRyb musi w równym stopniu przestrzegać wszystkich celów politycznych; podkreśla, że w WPRyb należy zachować równowagę między trzema filarami zrównoważonego rozwoju; w związku z tym popiera wzmocnienie wymiaru społeczno-gospodarczego i dotyczącego bezpieczeństwa żywnościowego WPRyb oraz wyeliminowanie w nim luk i zwiększenie ambicji, a także pełne stosowanie podejścia ekosystemowego i osiągnięcie równych warunków działania w wymiarze międzynarodowym;

9.  uważa, że do celów polityki rybołówstwa należy zaliczyć zagwarantowanie zaopatrzenia ludności w ryby w ramach zapewnienia bezpieczeństwa żywnościowego i suwerenności żywnościowej, rozwój społeczności nadbrzeżnych, propagowanie i wspieranie społecznego uznania zawodów związanych z rybołówstwem, promowanie zatrudnienia, a także poprawę warunków życia rybaków;

10.  w tym celu wzywa Komisję, aby systematycznie prowadziła pełne oceny ex ante i ex post skutków, w tym analizy społeczno-gospodarcze, zanim zaproponuje jakąkolwiek strategię lub jakiekolwiek prawodawstwo lub podejmie jakiekolwiek decyzje polityczne w porozumieniu ze wszystkimi zainteresowanymi stronami sektora rybołówstwa;

11.  zauważa, że podczas gdy w rozporządzeniu podstawowym w sprawie WPRyb nacisk kładzie się na cele środowiskowe tej polityki, a także społeczno-gospodarcze i dotyczące bezpieczeństwa żywnościowego, w rozporządzeniu (UE) 2016/2336 dotyczącym stad głębokowodnych uwagę skupia się tylko na aspektach środowiskowych; uważa, że w przyszłości wszystkie rozporządzenia podrzędne względem rozporządzenia podstawowego powinny w pełni uwzględniać aspekty społeczno-gospodarcze i bezpieczeństwa żywnościowego;

12.  wzywa Komisję i Radę, aby w kształtowaniu polityki przywiązywały większą wagę do znaczenia rybołówstwa dla przyczyniania się do bezpieczeństwa żywnościowego, gdyż dostarcza ono wysokiej jakości produkty pochodzenia morskiego, zwłaszcza w czasie kryzysów takich jak pandemia COVID-19, a także do wkładu rybołówstwa w strukturę gospodarczą i społeczną oraz dziedzictwo kulturowe, turystyczne i gastronomiczne w europejskich społecznościach przybrzeżnych i wyspiarskich;

13.  podkreśla strategiczną rolę rybaków i producentów z sektora akwakultury w łańcuchu wartości żywności i dla bezpieczeństwa żywnościowego, a także rolę kobiet jako rybaków, kapitanów statków, osób zajmujących się wyrobem sieci, rozładunkiem, czyszczeniem i pakowaniem ryb itd., oraz potrzebę uznania tej roli;

14.  przypomina, że wszystkie morza i oceany są globalnym dobrem wspólnym, a zasoby morskie są naturalnym zasobem publicznym, że działalność połowowa i zarządzanie nimi są atutem opartym na tych zasobach i należą do naszego wspólnego dziedzictwa oraz że zasobami tymi należy zarządzać w oparciu o wiarygodne opinie naukowe w sposób gwarantujący największe długoterminowe korzyści dla całego społeczeństwa;

15.  uważa, że pułap pomocy de minimis mający zastosowanie do przetwórców produktów rybołówstwa i akwakultury należy dostosować do tego samego systemu mającego zastosowanie do przetwórców rolnych, w celu zachowania spójności i zapewnienia bezpieczeństwa żywności; wobec tego z zadowoleniem przyjmuje poprawki przyjęte przez Komisję do systemu de minimis w tym zakresie;

Maksymalny podtrzymywalny połów (MSY)

16.  przypomina, że WPRyb ma między innymi „na celu zapewnienie, aby eksploatacja żywych zasobów morza odtworzyła i zachowała populacje poławianych gatunków powyżej poziomów pozwalających uzyskać maksymalny podtrzymywalny połów (MSY)” oraz że „wskaźnik eksploatacji maksymalnego podtrzymywalnego połowu zostanie osiągnięty (...) najpóźniej do 2020 r. w odniesieniu do wszystkich stad”, a do 2025 r. w odniesieniu do stad objętych planem zarządzania stadami dennymi w zachodniej części Morza Śródziemnego; podkreśla jednak, że w przypadku połowów wielogatunkowych niemożliwe jest zastosowanie zarządzania gatunkami opartego na modelu MSY, nawet w przypadku dobrze znanych i udokumentowanych naukowo połowów;

17.  uważa, że wprowadzenie maksymalnego podtrzymywalnego połowu jako punktu odniesienia dla zarządzania rybołówstwem przyczyniło się do poprawy ogólnego stanu stad ryb; przypomina, że przez lata stosowania WPRyb branża rybacka podejmowała znacznie wysiłki na rzecz ograniczenia presji połowowej, do tego stopnia, że w 2020 r. ogólny wskaźnik śmiertelności połowowej (F/FMSY) na Północno-Wschodnim Atlantyku spadł poniżej 1;

18.  podkreśla. że zasadnicze znaczenie ma kontynuacja i przyspieszenie prac nad odbudową stad ryb i utrzymaniem ich powyżej poziomów maksymalnego podtrzymywalnego połowu, zwłaszcza w Morzu Śródziemnym, gdzie F/FMSY utrzymuje się na poziomie powyżej 1, przy jednoczesnym zapewnieniu, aby produkcja żywności pochodzenia morskiego osiągała maksymalne podtrzymywalne poziomy, w celu zagwarantowania dostępności dostaw żywności oraz pozytywnych skutków społecznych i gospodarczych dla rybaków i społeczności nadbrzeżnych;

19.  uważa w tym kontekście, że cel maksymalnego podtrzymywalnego połowu należy realizować zgodnie z rzeczywistością w praktyce oraz z uwzględnieniem aspektów społeczno-gospodarczych, proporcjonalności i bezpieczeństwa żywnościowego zapisanych w Traktacie i w kodeksie postępowania Organizacji Narodów Zjednoczonych ds. Wyżywienia i Rolnictwa (FAO);

20.  uważa ponadto, że MSY należy opracować w ramach modelu opartego na ekosystemie, który obejmuje wszystkie czynniki wpływające na stan stad, w tym interakcje między gatunkami, globalne ocieplenie i zanieczyszczenie, tak aby uszczuplenie stad nie było przypisywane wyłącznie sektorowi rybołówstwa;

21.  zachęca Komisję, aby po szerokich konsultacjach z zainteresowanymi stronami oceniła możliwość wprowadzenia celów zarządzania rybołówstwem, które zapewnią zarówno optymalizację poziomu zasobów rybnych, jak i wyniki społeczno-ekonomiczne flot;

22.  w związku z tym zachęca państwa członkowskie, które chcą inicjować projekty, w tym inne rodzaje środków zarządzania, takie jak maksymalny zwrot ekonomiczny, w stosownych przypadkach, aby rozpoczęły konsultacje w celu ustalenia, gdzie najlepiej byłoby przeprowadzić takie projekty próbne;

Obowiązek wyładunku i ograniczenie niezamierzonych połowów

23.  przypomina poglądy wyrażone w rezolucji z 18 maja 2021 r. w sprawie obowiązku wyładunku; przypomina, że niektóre niezamierzone połowy lub przyłowy są nieuniknione, zwłaszcza w przypadku połowów wielogatunkowych, ponieważ ryby mogą być uszkodzone lub niemożliwe do sprzedaży, niewymiarowe lub zdatne do spożycia przez ludzi, ale zakazane do sprzedaży itp.; przypomina ponadto, że pomimo trwających wysiłków i współpracy wszystkich zainteresowanych stron obowiązek wyładunku nie może zostać właściwie wdrożony, jeżeli nie ulegną poprawie pewne niedociągnięcia, takie jak brak pojemności magazynowej na pokładzie lub punktów zbiórki w porcie, czy odpowiednie stosowanie wyłączeń; zwraca uwagę, że niedociągnięcia te utrudniają właściwe wdrażanie, co skutkuje niewystarczającym gromadzeniem danych na temat stad i utrudnia dokładne oszacowanie połowów, przez co trudno jest opracować wiarygodne szacunki naukowe dotyczące zasobów rybnych;

24.  podkreśla, że obowiązek wyładunku nie jest celem samym w sobie, lecz narzędziem służącym minimalizowaniu niechcianych połowów; podkreśla w związku z tym, że dzięki większej selektywności osiągniętej w ostatnich latach nastąpiło znaczne ograniczenie niechcianych przyłowów; podkreśla, że jest to wynikiem wysiłków podejmowanych przez rybaków we współpracy ze środowiskiem naukowym przy wykorzystaniu stosowanej wiedzy wspierającej rozwój bardziej selektywnych technik i narzędzi połowowych; podkreśla w związku z tym, że należy skoncentrować większe wysiłki na finansowaniu rozwoju i na rozmieszczaniu narzędzi połowowych, które przyczyniają się do selektywności i lepszego gromadzenia danych;

25.  przypomina, że Parlament zwrócił się do Komisji, aby przeprowadziła ocenę wdrożenia obowiązku wyładunku, w tym o ocenę społeczno-gospodarczych skutków obowiązku wyładunku, którą należy przeprowadzić w odniesieniu do wszystkich łowisk, w tym rybołówstwa na małą skalę;

26.  uważa ponadto, że,

27.  podkreśla, że celu, jakim jest minimalizacja niezamierzonych połowów, nie można w dostatecznym stopniu osiągnąć przez obowiązek wyładunku i należy w pierwszej kolejności osiągnąć za pomocą środków technicznych i wspierać dzięki lepszej dokumentacji połowów na podstawie najlepszych dostępnych opinii naukowych; wzywa Komisję, aby oceniła inne alternatywy służące zminimalizowaniu niechcianych połowów, a także by zaproponowała działania mające na celu poprawę funkcjonowania obowiązku wyładunku, równolegle z dalszym poszukiwaniem różnych sposobów wdrażania obowiązku wyładunku i opracowaniem bardziej selektywnych narzędzi połowowych;

Środki ochronne

Uprawnienia do połowów

28.  przypomina, że całkowite dopuszczalne połowy (TAC) i kontyngenty są najbardziej bezpośrednim sposobem zarządzania śmiertelnością połowową, ale całkowite dopuszczalne połowy dla pojedynczych stad mogą być problematyczne w przypadku połowów wielogatunkowych (ze względu na efekt dławiący);

29.  podkreśla, że przy ustalaniu TAC należy udoskonalić opinie naukowe dotyczące połowów wielogatunkowych, również w świetle wpływu zmiany klimatu na oceany, a także uwzględnić skład połowów i przemieszczanie się gatunków w związku ze zmianą klimatu;

30.  podkreśla, że na łowiskach objętych zarządzaniem kwotami problem gatunków dławiących może prowadzić do zamknięcia działalności połowowej przed końcem sezonu, co może mieć poważne konsekwencje gospodarcze dla rybaków; wzywa Komisję i państwa członkowskie, aby wykorzystały obecne możliwości WPRyb, takie jak wymiana kwot lub elastyczność między poszczególnymi latami i między gatunkami, i jednocześnie podkreśla w związku z tym, że dobry system kwot powinien obejmować odpowiedni stopień elastyczności umożliwiający rybakom, którzy potrzebują dodatkowych kwot na gatunki dławiące, oraz rybakom, którzy dysponują kwotami, znalezienie rozwiązania korzystnego dla obu stron;

31.  wzywa Komisję i Radę, aby rozważyły ustalanie TAC na okresy dłuższe niż rok lub dwa lata, w szczególności w odniesieniu do głównych stad docelowych, zawsze w oparciu o najlepsze dostępne opinie naukowe, co zapewniłoby rybakom większą przewidywalność i długoterminową pewność zgodnie z zasadą maksymalnego podtrzymywalnego połowu; wzywa Komisję i Radę, aby poszukiwały najlepszych dostępnych opinii naukowych na temat możliwości zniesienia TAC dla niektórych stad przy jednoczesnym zagwarantowaniu, że dane stado pozostaje w bezpiecznych granicach biologicznych w perspektywie krótko- i średnioterminowej;

32.  podkreśla, że względna stabilność, ustanowiona czterdzieści lat temu, jest powszechnie akceptowana jako podstawowy instrument zapewniający długoterminową przewidywalność i ciągłość w podziale stad ryb między państwami;

Zarządzanie flotą

33.  podkreśla, że mimo międzynarodowych i unijnych dążeń do poprawy warunków bezpieczeństwa na statkach rybackich, wciąż istnieją niedociągnięcia, na przykład międzynarodowe konwencje, w których określa się zasady i systemy ochrony statków i osób na pokładzie, mają zastosowanie przede wszystkim do większych statków;

34.  przypomina, że warunków pracy i życia na pokładzie nie można rozpatrywać w oderwaniu od warunków bezpieczeństwa; jest zdania, że dobre warunki pracy i życia na statkach oraz ich odpowiednia modernizacja poprawiają bezpieczeństwo oraz czas odpoczynku rybaków; uważa, że aspekty te mają bezpośredni wpływ na bezpieczeństwo na pokładzie, ponieważ duży odsetek wypadków i incydentów na statkach rybackich nadal wiąże się z błędami ludzkimi wynikającymi z braku wiedzy, braku przeszkolenia lub ze zmęczeniem;

35.  wzywa Komisję i państwa członkowskie, aby zapewniły najwyższe normy bezpieczeństwa na pokładzie statków, niezależnie od ich wielkości; zachęca sektor do wdrożenia jak najlepszych warunków bezpieczeństwa na pokładzie;

36.  biorąc pod uwagę obecne możliwości wsparcia w ramach EFMRA w zakresie zdrowia, bezpieczeństwa, warunków pracy i efektywności energetycznej na statkach rybackich, podkreśla, że obecne stosowanie pojemności brutto jako parametru pomiaru zdolności połowowej w UE mogłoby utrudnić poprawę efektywności energetycznej, bezpieczeństwa i komfortu statków, gdyż ogranicza możliwości ich zastąpienia i modernizacji lub zwiększenia przestrzeni, nawet jeśli nie zwiększa zdolności statków do większych połowów; podkreśla, że to z kolei utrudnia poprawę wyżej wymienionych cech, która w ostatecznym rozrachunku sprzyjałaby zatrudnieniu, rozwojowi społeczności nadbrzeżnych i atrakcyjności sektora, zwłaszcza dla ludzi młodych i kobiet;

37.  przyjmuje do wiadomości komunikat Komisji w sprawie transformacji energetycznej unijnego sektora rybołówstwa i akwakultury(15), którego celem jest zapewnienie, aby sektor rybołówstwa przyczyniał się do osiągnięcia neutralności klimatycznej przez UE w 2050 r., przy jednoczesnym zagwarantowaniu, że połowy w UE będą zrównoważone pod względem społecznym, gospodarczym i środowiskowym; zwraca uwagę, że transformacja ta napotyka szereg przeszkód, takich jak obecna definicja i ograniczenia zdolności połowowej; przypomina, że silniki wodorowe, amoniakowe lub elektryczne są zazwyczaj cięższe i większe niż równoważne silniki wysokoprężne, że w związku z tym ich montaż na pokładzie wymaga dodatkowej pojemności brutto oraz że brakuje dostosowanych technologii, ich koszty są wysokie, a także brakuje badań i rozwoju koncentrujących się w szczególności na sektorach rybołówstwa i akwakultury; ubolewa, że przeszkód tych nie uwzględniono w komunikacie Komisji;

38.  wzywa Komisję, aby zaproponowała środki odpowiadające na potrzebę ułatwienia dekarbonizacji sektora rybołówstwa, rozwiązujące problemu starzenia się statków rybackich oraz poprawiające bezpieczeństwo i warunki pracy; uważa, że takie środki mogłyby, w stosownych przypadkach, obejmować:

39.  wzywa Komisję i państwa członkowskie, aby ułatwiały specjalistom z branży dostęp do funduszy EFMRA;

40.  ponadto wzywa Komisję i państwa członkowskie, aby przyspieszyły badania i rozwój, dostosowały politykę pomocy państwa i w synergii z EFMRA zapewniały odpowiednie i wystarczające finansowanie, dzięki czemu sektor ten będzie w stanie osiągnąć dekarbonizację floty UE w napiętych ramach czasowych, których wymaga Europejski Zielony Ład i inne powiązane zobowiązania;

41.  z myślą o osiągnięciu neutralności węglowej wzywa też Komisję, aby przeprowadziła przegląd EFMRA zgodnie z porozumieniem WTO w sprawie dotacji dla rybołówstwa, przyjętym na 12. konferencji ministerialnej (MC12) 17 czerwca 2022 r.; apeluje, aby umożliwić finansowanie nowych statków, z zachowaniem zgodności z międzynarodowymi umowami w sprawie połowów;

42.  ponadto wzywa do opracowania pomocy na rzecz transformacji gospodarczej obejmującej wszystkie segmenty floty w celu przyspieszenia dekarbonizacji; nalega, aby pomoc taką wykorzystywano również do wymiany obecnej floty, która jest bardzo stara, na bardziej wydajne, bezpieczniejsze i innowacyjne technologicznie statki oraz na poprawę warunków przestrzennych, co przyczyni się do zwiększenia atrakcyjności sektora i sprzyjania wymianie pokoleń;

43.  wzywa Komisję i państwa członkowskie, aby uzupełniły finansowanie z EFMRA, na przykład za pośrednictwem Funduszu na rzecz Sprawiedliwej Transformacji, planu RePower EU i programu „Horyzont Europa”, w celu ułatwienia dekarbonizacji i finansowania badań naukowych, co przyczyni się do ułatwiania sprawiedliwej transformacji ekologicznej, która nie pozostawia nikogo w tyle;

44.  apeluje do Komisji i państw członkowskich, aby współpracowały w zakresie wspierania badań i dopuszczania selektywnych narzędzi i technik połowowych sprzyjających znacznemu ograniczeniu emisji CO2 i zużyciu paliwa;

Regionalne plany wieloletnie

45.  uznaje zasadniczą rolę planów wieloletnich jako głównych ram długoterminowego regionalnego zarządzania rybołówstwem, opartych na najlepszych dostępnych opiniach naukowych, technicznych i ekonomicznych, ale ubolewa, że nie zostały one w pełni wykorzystane;

46.  wzywa Komisję, aby oceniła skuteczność wdrażania obecnych planów wieloletnich w celu zapewnienia ich przydatności do osiągnięcia celów WPRyb; w razie potrzeby plany te powinny być aktualizowane i udoskonalane, dzięki czemu będzie można uwzględniać w nich uwarunkowania społeczno-gospodarcze i zmieniające się warunki;

47.  wzywa Komisję, aby zbadała – we współpracy z innymi partnerami w tym obszarze, a mianowicie z państwami spoza UE i właściwymi regionalnymi organizacjami ds. zarządzania rybołówstwem – czy można zaproponować wieloletnie plany działania podobne do tych, które obowiązują w innych basenach morskich, w odniesieniu do pozostałych wód UE, zwłaszcza we wschodniej części Morza Śródziemnego i w Morzu Czarnym, oraz w jaki sposób mogą one uzupełniać już istniejące narzędzia zarządzania w tych basenach morskich i współpracować z nimi;

48.  podkreśla, że niezbędna jest synergia między regionalnymi planami wieloletnimi a realizacją polityki morskiej na poziomie basenu;

49.  uważa, że wszystkie władze lokalne i regionalne odpowiedzialne za zarządzanie rybołówstwem, a także komitety doradcze, które odgrywają w tym względzie zasadniczą rolę, muszą być w pełni zaangażowane w określanie, opracowywanie i wdrażanie wieloletnich planów działania zgodnie z WPRyb.

50.  podkreśla, że rybołówstwo jest sektorem najbardziej zależnym od zdrowych, produktywnych i odpornych stad i ekosystemów morskich oraz że ekosystemy te są też dotknięte skutkami wielu innych rodzajów działalności prowadzonej w środowisku morskim, takich jak transport morski i turystyka, rozwój obszarów miejskich i przybrzeżnych, wykorzystywanie surowców i źródeł energii, w tym eksploatacji dna morskiego, a jednocześnie podlega wpływowi zanieczyszczenia wód morskich i zmiany klimatu; w związku z tym podkreśla, że należy usprawnić wdrażanie podejścia ekosystemowego na szczeblu regionalnym, krajowym i europejskim, w którym kluczową rolę mają do odegrania plany wieloletnie i inne narzędzia zarządzania;

51.  podkreśla, że potrzebne są spójne środki zarządzania rybołówstwem w odniesieniu do stad przemieszczających się między regionami objętymi kilkoma wieloletnimi planami zarządzania, a także w odniesieniu do regionów nieobjętych wieloletnimi planami zarządzania;

Zarządzanie

52.  z uwagi na strategiczne znaczenie rybołówstwa i akwakultury jako źródła zdrowej żywności wysokiej jakości bogatej w białka zdecydowanie zaleca, aby polityka ta zdobyła dodatkowe uznanie strategiczne, na jakie zasługuje, w Komisji oraz by właściwe służby Komisji zatrudniły odpowiednią liczbę ekspertów w dziedzinie rybołówstwa i akwakultury;

53.  domaga się, aby w przyszłym składzie kolegium komisarzy zasiadał komisarz odpowiedzialny wyłącznie za rybołówstwo, akwakulturę i gospodarkę morską;

54.  podkreśla, że ważne jest, aby Komisja przekazywała wystarczająco szczegółowe informacje w sprawozdaniach rocznych, o których mowa w art. 50 WPRyb, co umożliwi skuteczne monitorowanie i ocenę wdrażania WPRyb przez Komisję; wzywa ponadto Komisję, aby podczas przeglądu WPRyb zmieniła art. 49 w celu określenia terminu składania Parlamentowi Europejskiemu i Radzie sprawozdania dziesięć lat po przeglądzie, a następnie co pięć lat;

55.  wzywa Komisję, aby skuteczniej wspierała państwa członkowskie we wdrażaniu i przestrzeganiu celów WPRyb oraz zgodności z tymi celami; podkreśla znaczenie przejrzystości w zarządzaniu zasobami rybnymi przez Komisję i państwa członkowskie; podkreśla, że przejrzystość w zarządzaniu jest kluczowym elementem w osiąganiu wysokiego zaufania obywateli UE i utrzymaniu dobrej reputacji sektora rybołówstwa UE;

56.  proponuje, aby Komisja i Rada przyznały Parlamentowi Europejskiemu status obserwatora zapewniający pełną reprezentację polityczną w corocznych negocjacjach dotyczących uprawnień do połowów;

Regionalizacja i zaangażowanie zainteresowanych stron

57.  podkreśla znaczenie wzmocnienia regionalizacji WPRyb, co umożliwi regionom i władzom lokalnym większe zaangażowanie w opracowywanie, rozwój i ocenę krajowych programów operacyjnych w dziedzinie rybołówstwa i ogólnie w zarządzanie rybołówstwem przy jednoczesnym pełnym wykorzystaniu możliwości, jakie daje WPRyb;

58.  podkreśla, że ważne jest uwzględnienie specyfiki regionalnej przy jednoczesnym stosowaniu zharmonizowanego podejścia do zarządzania rybołówstwem w całej UE; zachęca państwa członkowskie, aby zacieśniały współpracę w grupach regionalnych, wraz z odpowiednimi zainteresowanymi stronami, komitetami doradczymi oraz władzami lokalnymi i regionalnymi zgodnie z art. 18 rozporządzenia podstawowego w sprawie WPRyb, co pozwoli opracować regionalne środki ochronne za pomocą wspólnych zaleceń, które są lepiej dostosowane do specyfiki poszczególnych basenów morskich;

59.  podkreśla zasadniczą rolę komitetów doradczych we wzmacnianiu współpracy zainteresowanych stron oraz w zapewnianiu ich odpowiedniego i sprawiedliwego udziału w procesie decyzyjnym UE;

60.  podkreśla ponadto, że komitety doradcze odgrywają zasadniczą rolę w przekazywaniu Komisji Europejskiej i państwom członkowskim doświadczenia i wiedzy, a także w przedstawianiu zaleceń dotyczących kwestii związanych z zarządzaniem rybołówstwem oraz społeczno-gospodarczymi i ochronnymi aspektami rybołówstwa i akwakultury, a także wyjaśniają problemy sektora i innych zainteresowanych stron, a tym samym wspierają i ulepszają prawodawstwo;

61.  podkreśla, że komitety doradcze odgrywają również kluczową rolę w kontekście regionalizacji;

62.  wzywa Komisję, aby lepiej angażowała regionalne zainteresowane strony i komitety doradcze w swoje negocjacje i konsultacje z państwami trzecimi, w szczególności ze Zjednoczonym Królestwem i Norwegią; zwraca uwagę, że Komisja jest odpowiedzialna za organizowanie negocjacji z państwami trzecimi w taki sposób, aby umożliwiać bezpośrednie interakcje i wymianę między zainteresowanymi stronami po obu stronach;

63.  popiera skład komitetów doradczych, w których większość stanowią podmioty społeczno-gospodarcze w porównaniu z innymi grupami interesów;

64.  podkreśla, że ważny jest aktywny udział zainteresowanych stron w komitetach doradczych w dobrej atmosferze pracy opartej na szacunku, przy uwzględnianiu wszystkich opinii poszczególnych grup zainteresowanych stron, bezstronnych sekretariatach, rotacji przewodniczących oraz zewnętrznych, regularnych i niezależnych przeglądach wyników;

65.  podkreśla, że ważne jest zaangażowanie komitetów doradczych w prace Parlamentu Europejskiego, i proponuje w związku z tym regularną wymianę informacji między przedstawicielami komitetów doradczych i właściwych komisji Parlamentu Europejskiego;

66.  ubolewa, że sposób, w jaki porady komitetów doradczych uwzględnia się w procesie decyzyjnym, nie jest wystarczająco monitorowany ani przejrzysty; wzywa Komisję, aby opracowała procedurę, która umożliwi komitetom doradczym lepsze zrozumienie wyników ich zaleceń, np. przez rozpatrzenie sprawozdania rocznego, a także uwzględnienie w konkretnych wnioskach Komisji, np. w motywach właściwych aktów ustawodawczych, wyjaśnień dotyczących sposobu, w jaki uwzględniono zalecenia komitetów doradczych;

67.  wzywa Komisję, aby systematycznie i aktywnie uczestniczyła w posiedzeniach komitetów doradczych oraz by lepiej informowała o wartości ich porad, a także zwraca się do państw członkowskich, aby odpowiednio wspierały funkcjonowanie komitetów doradczych;

68.  uważa, że współzarządzanie jest modelem zakładającym uczestnictwo i współodpowiedzialność, opartym na podejściu oddolnym, modelem przejrzystym, proaktywnym i demokratycznym, który przyczynia się do szerszego dzielenia się wiedzą o zarządzaniu rybołówstwem, w ramach kultury odpowiedzialności, do tworzenia sieci zaufania oraz ograniczania konfliktów i pokonywania przeszkód we wdrażaniu innowacji i niezbędnych środków w zarządzaniu rybołówstwem, a także w tworzeniu i wdrażaniu chronionych obszarów morskich i zarządzaniu nimi tam, gdzie okazało się ono bardzo skuteczne;

69.  z zadowoleniem przyjmuje propozycję Komisji przedstawioną w komunikacie na temat wspólnej polityki rybołówstwa dziś i jutro, dotyczącą przeprowadzenia od wiosny 2023 r. do lata 2024 r. ogólnounijnego partycypacyjnego projektu prognozującego „Rybacy przyszłości”, opartego na wywiadach w terenie;

Decyzje oparte na wiedzy naukowej i ocenach skutków

70.  wzywa Komisję, aby wszystkie inicjatywy polityczne i ustawodawcze (w tym akty wykonawcze ustanawiające ograniczenia w rybołówstwie) opierała na najlepszych dostępnych opiniach naukowych, technicznych i gospodarczych (w tym na wiedzy empirycznej rybaków) oraz na konsultacjach i udziale sektora rybołówstwa i innych właściwych zainteresowanych stron, a także na wcześniejszych ocenach skutków społeczno-gospodarczych z wykorzystaniem innowacyjnych narzędzi, takich jak narzędzia opracowane w projekcie CABFishman, w ramach którego analizuje się wpływ rybołówstwa na obszary przybrzeżne;

71.  apeluje do państw członkowskich, aby zwiększyły swoje zasoby ludzkie i materialne i przygotowały je do odpowiednich kampanii i projektów naukowych, dzięki czemu będą posiadać wystarczającą znajomość gatunków, których dotyczą polityki ochronne;

72.  apeluje do EFMRA, aby zapewnił skuteczne wsparcie unijnym flotom rybackim w przechodzeniu na bardziej selektywne i powodujące mniejszy wpływ techniki połowowe, a w szczególności wsparcie dla rybaków najsilniej dotkniętych ograniczeniami, w oparciu o naukowe oceny skutków stosowania konkretnych technik połowowych; zachęca Komisję, aby propagowała naukową koncepcję „rybiej ekologii”, mającej na celu pogodzenie środków ochrony ze zrównoważonym wykorzystaniem żywych zasobów mórz;

73.  uważa, że komitety doradcze powinny mieć możliwość wnoszenia wkładu we wnioski Komisji o doradztwo Międzynarodowej Rady Badań Morza (ICES) oraz Komitetu Naukowo-Technicznego i Ekonomicznego ds. Rybołówstwa (STECF), aby wspierać ściślejszą współpracę naukowców z zainteresowanymi stronami;

74.  wzywa Komisję, aby systematycznie informowała Parlament Europejski o tych wnioskach, w szczególności o tym, jak realizują one cele WPRyb;

Włączenie rybołówstwa do szerszego kontekstu politycznego

75.  podkreśla, że należy zapewnić, aby rybołówstwo i akwakultura zajmowały należne im miejsce w porównaniu z innymi sektorami przy opracowywaniu polityki i w planowaniu przestrzennym; przypomina, że należy zapewnić lepszą równowagę między poszczególnymi rodzajami działalności gospodarczej związanymi z niebieską gospodarką w celu ograniczenia i uniknięcia konfliktów oraz wspierania synergii, zwłaszcza z infrastrukturą energii morskiej ze źródeł odnawialnych(16), za pośrednictwem dyrektywy w sprawie planowania przestrzennego obszarów morskich(17); podkreśla, że wymaga to szerokiego i włączającego udziału zainteresowanych stron;

76.  przypomina, że wymogi ochrony środowiska muszą zostać włączone do WPRyb, aby wspierać zrównoważony rozwój, zgodnie z TFUE;

77.  podkreśla, że nie można zarządzać rybołówstwem jako odizolowaną polityką, i wzywa Komisję do wdrożenia WPRyb w synergii ze wszystkimi europejskimi politykami publicznymi związanymi z hydrosferą i z uwzględnieniem wszystkich kwestii związanych z europejskimi obszarami morskimi;

78.  podkreśla, że WPRyb musi być w szczególności spójna z prawodawstwem UE w zakresie ochrony środowiska, a zwłaszcza z celem, jakim jest osiągnięcie dobrego stanu środowiska, jak określono w dyrektywie ramowej w sprawie strategii morskiej(18), oraz należy ją wdrażać z poszanowaniem w równym stopniu trzech filarów zrównoważonego rozwoju:

79.  podkreśla, że w innych politykach i strategiach UE należy w wystarczającym stopniu uwzględnić WPRyb i zapewnić z nią spójność;

80.  zauważa, że potrzebne jest całościowe podejście zapewniające odpowiednie wsparcie dla sektora rybołówstwa i akwakultury przy wdrażaniu środków służących poprawie warunków dla środowiska morskiego;

81.  przypomina, że art. 13 TFUE stanowi, iż przy formułowaniu i wykonywaniu unijnej polityki rybołówstwa UE i jej państwa członkowskie powinny w pełni uwzględniać wymogi w zakresie dobrostanu zwierząt i jednocześnie przestrzegać przepisów prawnych lub administracyjnych oraz zwyczajów państw członkowskich;

82.  wzywa Komisję, aby nadal poszerzała wiedzę naukową na temat dobrostanu zwierząt wodnych oraz by uwzględniała te badania w przyszłych zmianach polityki dotyczącej rybołówstwa i akwakultury; podkreśla, że przy wszelkich przyszłych zmianach polityki należy też uwzględnić praktyczną wykonalność w zarządzaniu rybołówstwem i akwakulturą oraz ewentualny wpływ ekonomiczny i operacyjny na podmioty gospodarcze i działalność, a także uwzględnić potrzebę zapewnienia równych warunków działania na szczeblu międzynarodowym;

83.  uważa, że wprowadzanie do obrotu produktów czysto roślinnych pod nazwą handlową „ryby” lub pod nazwami gatunków ryb może wprowadzać konsumentów w błąd w chwili zakupu; stwierdza, że nazwa handlowa „ryby” lub nazwy gatunków ryb powinny być zastrzeżone na rynku wewnętrznym dla produktów rybołówstwa lub akwakultury pochodzenia zwierzęcego;

84.  wzywa Komisję, aby przeprowadziła przegląd i aktualizację pojęcia „obszaru wysoce zależnego od rybołówstwa” oraz by nadała mu treść regulacyjną, dzięki czemu będą one traktowane w sposób zróżnicowany w celu ochrony rybołówstwa na tych obszarach dzięki preferencyjnemu podziałowi kwot połowowych; popiera pogląd, zgodnie z którym elementy definiujące zaktualizowanego pojęcia „obszaru wysoce zależnego od rybołówstwa” powinny obejmować produkcję wysokiej jakości białka zwierzęcego, wkład w bezpieczeństwo żywnościowe lub zapewnienie wysokiej wartości dodanej połowów i innych produktów morskich, a także społeczne znaczenie tej działalności;

Rybołówstwo łodziowe

85.  zauważa, że niektóre aspekty WPRyb mogą nie być odpowiednio dostosowane do sektora rybołówstwa łodziowego oraz że należy zabezpieczyć jego kluczową rolę społeczno-gospodarczą w wielu społecznościach nadbrzeżnych oraz jego strategiczną rolę w zakresie dostępności dostaw żywności;

86.  jest zdania, że WPRyb powinna w wystarczającym stopniu uwzględniać zróżnicowany charakter, specyfikę i problemy sektora rybołówstwa łodziowego i sektora skorupiaków;

87.  zwraca uwagę, że konieczne jest większe zaangażowanie i uczestnictwo rybaków zajmujących się rybołówstwem łodziowym w zarządzaniu oraz określaniu i wdrażaniu zasad polityki rybołówstwa, a także w komitetach doradczych;

88.  uważa, że przegląd WPRyb powinien obejmować wspólną, szeroką i odpowiednią definicję tradycyjnego łodziowego rybołówstwa przybrzeżnego; podkreśla, że ta definicja powinna być pragmatyczna, wymierna i jasna; podkreśla również, że definicja ta powinna wynikać z odpowiedniej oceny uwzględniającej szczególne cechy i kryteria segmentu rybołówstwa łodziowego, a nie skupiać się wyłącznie na długości statku, w celu opracowania definicji rybołówstwa łodziowego, która będzie lepiej odzwierciedlała rzeczywistość tego segmentu;

89.  wzywa Komisję, aby wraz z komitetami doradczymi zaproponowała ujednoliconą definicję, którą włączono by do przeglądu rozporządzenia podstawowego w sprawie WPRyb, dzięki czemu w stosownych przypadkach obejmowałaby ona całe prawodawstwo UE w dziedzinie rybołówstwa; uważa, że którakolwiek ze zmian, o których mowa powyżej, nie powinna mieć wpływu na wdrażanie EFMRA w bieżącym okresie budżetowym;

90.  podkreśla, że należy wprowadzić zmianę do rozporządzenia Rady (WE) nr 1967/2006 w sprawie środków zarządzania zrównoważoną eksploatacją zasobów rybołówstwa Morza Śródziemnego (zwanego również „rozporządzeniem w sprawie Morza Śródziemnego”), w którym ustanowiono zasady dotyczące charakterystyki technicznej narzędzi połowowych oraz ich stosowania i które jest niestety przestarzałe i jako takie stanowi przeszkodę w realizacji głównych celów wspólnej polityki rybołówstwa, zwłaszcza związanych z rybołówstwem łodziowym;

Przydział kwot

91.  podkreśla, że zgodnie z art. 17 państwa członkowskie muszą przydzielać swoim flotom uprawnienia do połowów z zastosowaniem przejrzystych i obiektywnych kryteriów, w tym kryteriów środowiskowych, społecznych i gospodarczych; podkreśla, że to do państw członkowskich należy określenie kryteriów, jakie stosują przy przydziale uprawnień do połowów;

92.  z zadowoleniem przyjmuje fakt, że obecne metody przydziału, oparte w dużej mierze na prawach historycznych, dają pewien poziom stabilności gospodarczej w sektorze rybołówstwa, co może być warunkiem umożliwiającym podmiotom gospodarczym wprowadzanie innowacji i stosowanie bardziej zrównoważonych technik;

93.  podkreśla, że łatwo dostępny system uprawnień do połowów wraz z przejrzystymi kryteriami ich przydziału i przejrzystości co do jego praktycznego stosowania umożliwiają skuteczniejszą kontrolę, równe warunki działania, równe szanse dla wszystkich zainteresowanych stron oraz większą przewidywalność, stabilność i pewność prawa dla rybaków;

94.  ubolewa nad brakiem przejrzystości w odniesieniu do podziału uprawnień do połowów w niektórych państwach członkowskich i wzywa, aby podano te kryteria do wiadomości publicznej zgodnie z obowiązującymi przepisami dotyczącymi ochrony danych;

95.  uważa, że metody przydziału należy opracowywać i stosować we współpracy ze społecznościami rybackimi, władzami regionalnymi i innymi zainteresowanymi stronami, aby zapewnić sprawiedliwą reprezentację wszystkich segmentów floty, organizacji producentów i organizacji pracowników, na podstawie najlepszych dostępnych opinii naukowych, oraz że metody te powinny obejmować zabezpieczenia, takie jak okresy powiadamiania, aby umożliwić rybakom dostosowanie się, jeżeli państwa członkowskie zdecydują się zmienić metodę przydziału;

96.  wzywa Radę, aby uwzględniła specyfikę i potrzeby każdego segmentu floty, w tym segmentu rybołówstwa łodziowego, przy przydzielaniu uprawnień do połowów;

97.  przypomina o roli art. 17 WPRyb jako narzędzia zachęcającego do prowadzenia rybołówstwa łodziowego o niskim wpływie na środowisko oraz o tym, że to do państw członkowskich należy korzystanie z oferowanych przez niego możliwości, takich jak zachęty do stosowania bardziej selektywnych narzędzi lub technik połowowych o ograniczonym zużyciu energii lub wpływie na siedliska;

98.  odnotowuje, że Komisja zainicjuje rozmowy wśród państw członkowskich i zainteresowanych stron, mające na celu przygotowanie vademecum dotyczącego przydziału uprawnień do połowów z myślą o poprawie przejrzystości, promowaniu zrównoważonych praktyk połowowych w całej UE oraz wspieraniu łodziowego rybołówstwa przybrzeżnego;

Organizacje producentów i gildie

99.  podkreśla rolę organizacji producentów w promowaniu zrównoważonego rozwoju, przyczynianiu się do dostępności dostaw żywności oraz we wspieraniu wzrostu gospodarczego i zatrudnienia w sektorach rybołówstwa i akwakultury, między innymi przez:

100.  zauważa ponadto, że w wielu państwach członkowskich stosunkowo niewielu rybaków zajmujących się łodziowym rybołówstwem przybrzeżnym należy do organizacji producentów, a jeszcze mniej rybaków zajmujących się łodziowym rybołówstwem przybrzeżnym ma swoje własne organizacje producentów, co ogranicza ich zdolność do korzystania z tego kanału w celu uzyskania dostępu do kwot połowowych; zachęca zatem Komisję i państwa członkowskie do ułatwiania tworzenia organizacji producentów dla rybaków i przez rybaków zajmujących się łodziowym rybołówstwem przybrzeżnym oraz do sprzyjania mu;

101.  podkreśla, że stowarzyszenia rybaków, takie jak gildie, realizujące główne cele organizacji producentów w ramach wspólnej organizacji rynków(19), powinny kwalifikować się do otrzymania pomocy finansowej na równi z obecnie uznanymi organizacjami producentów; nalega w związku z tym, aby zainteresowane państwa członkowskie, Komisja i gildie wspólnie rozważyły właściwe warianty i rozwiązania;

Wymiana pokoleń i rola kobiet

102.  zwraca uwagę, że normy WPRyb należą do najwyższych na świecie i wnoszą istotny wkład w zrównoważenie środowiskowe, gospodarcze i społeczne oraz że chociaż nadal jest wiele do poprawy, postępy dokonane w ostatnich dziesięcioleciach pokazują, co można zrobić, by w dalszym ciągu przyczyniać się z jednej strony do trwałości zasobów rybnych i siedlisk, a z drugiej strony – do zwiększenia wynagrodzeń rybaków i właścicieli statków; podkreśla, że promowanie wysokich standardów w obszarze zrównoważenia środowiskowego, gospodarczego i społecznego sektora rybołówstwa – obok innych czynników – ma kluczowe znaczenie dla zainteresowania branżą rybacką nowego pokolenia rybaków i zapewnienia długoterminowej stabilności gospodarczej w tym sektorze;

103.  zauważa, że ochrona środowiska jest sprawą coraz większej troski dla Europejczyków, a zwłaszcza dla młodszych pokoleń; podkreśla, że dla przyciągnięcia młodych rybaków duże znaczenie ma zrównoważone zarządzanie rybołówstwem; wzywa w związku z tym, by propagowano połowy o niskim wpływie na środowisko;

104.  wzywa ponadto Komisję do dopilnowania, aby część wkładów finansowych na mocy umów o partnerstwie w sprawie zrównoważonych połowów była także przydzielana – w miarę możliwości – na lepszą integrację młodzieży i kobiet w sektorach rybołówstwa i akwakultury, na odbudowę środowiska morskiego oraz na podniesienie poziomu wiedzy o stanie klimatu i środowiska morskiego;

105.  podkreśla potrzebę przyciągnięcia młodych ludzi nie tylko do rybołówstwa morskiego, ale także do zarządzania przedsiębiorstwami rybackimi i akwakultury, co pozwoli zapewnić wymianę pokoleń w całym sektorze żywności pochodzenia wodnego;

106.  podkreśla, że wymiana pokoleń ma istotne znaczenie dla przeciwdziałania wyzwaniom demograficznym, przed którymi stoją w szczególności obszary przybrzeżne i otaczające je obszary wiejskie, oraz przyczyni się do zachowania ich dziedzictwa kulturowego;

107.  wyraża zadowolenie, że EFMRA na lata 2021–2027 zapewnia pomoc i wsparcie młodym rybakom, którzy po raz pierwszy kupują statek lub angażują się w przedsiębiorstwo rybackie; w związku z tym wzywa Komisję i państwa członkowskie, propagowały wymianę pokoleń przez wspieranie osób, które chcą rozpocząć karierę zawodową w sektorze rybołówstwa, oraz usuwanie przeszkód, na przykład rozwiązanie problemu wysokich kosztów rozpoczęcia działalności gospodarczej, niestabilności dochodów, różnic w traktowaniu kobiet i mężczyzn oraz braku stabilności kariery;

108.  wzywa Komisję, aby we współpracy z państwami członkowskimi zapewniła nowe środki, a sektor – aby podjął działania, które pobudzą włączenie młodych ludzi i kobiet na wszystkich szczeblach sektora oraz będą lepiej wspierać wymianę pokoleń, w szczególności przez nadanie atrakcyjności wszystkim miejscom pracy w łańcuchu wartości w sektorze rybołówstwa i akwakultury oraz uczynienie ich bezpieczniejszymi i lepiej wynagradzanymi;

109.  podkreśla, że ważne jest zapewnienie odpowiedniego informowania i szkoleń, zwłaszcza dla młodych ludzi, w celu zapewnienia wymiany wiedzy, w szczególności w odniesieniu do wkładu rybołówstwa w kwestie związane ze zrównoważonym rozwojem; uważa, że jest to ważne, aby zagwarantować zarówno ich sytuację osobistą dzięki przyczynianiu się do poprawy ich dochodów, jak i zatem spójność społeczności lokalnych, zwłaszcza w najbardziej odizolowanych regionach przybrzeżnych o mniejszych możliwościach zatrudnienia;

110.  podkreśla w związku z tym, że wymiana pokoleń musi uwzględniać cele Europejskiego Zielonego Ładu oraz potrzebę zapewnienia transformacji cyfrowej również w zrównoważonej niebieskiej gospodarce; uważa jednak, że wymiana pokoleń nie może prowadzić do konfliktu między pokoleniami i powinna obejmować rybaków w każdym wieku, zapewniając równowagę w transformacji ekologicznej i cyfrowej, aby nie dopuścić do utraty spuścizny doświadczenia; wzywa ponadto do zwiększenia mobilności i możliwości zatrudnienia w całej UE, bez trudności lub ograniczeń w zakresie uznawania umiejętności i szkoleń rybaków;

111.  uznaje ważną rolę kobiet pod względem logistycznego i administracyjnego wsparcia statków rybackich, a także sprzedaży i przetwórstwa ryb; podkreśla jednak, że rola ta jest często pomijana lub mało widoczna, w szczególności gdy kobiety są rybakami lub kapitanami statków, podobnie jak ich rola w nauce;

112.  w związku z tym wzywa Komisję, aby podjęła inicjatyw służące uznaniu pracy kobiet w rybołówstwie i zwiększeniu widoczności ich roli – zarówno przez sprzyjanie włączeniu ich do różnych obszarów, jak i przez wspieranie lepszej reprezentacji kobiet we wszystkich organizacjach i podmiotach przedstawicielskich – a także by zapewniła równe wynagrodzenia dla kobiet i mężczyzn;

113.  przypomina, że strategia na rzecz równouprawnienia płci na lata 2020–2025 wymaga, aby odpowiednie fundusze UE przeznaczano na wspieranie działań, takie jak EFMRA, propagujących godzenie życia zawodowego z prywatnym i udział w rynku pracy, promowanie inwestycji w placówki opieki, wspieranie przedsiębiorczości kobiet i zwalczanie segregacji płciowej;

114.  wzywa Komisję i państwa członkowskie, aby zadbały o to, by każdy program i działania mające na celu przyciągnięcie młodych ludzi do sektora rybołówstwa i realizowane w ramach WPRyb przyczyniały się do osiągnięcia równości płci;

Zewnętrzny wymiar WPRyb i zarządzanie oceanami

115.  wzywa Komisję, aby włożyła więcej wysiłku w propagowanie WPRyb jako modelu polityki zarządzania oceanami dzięki wykorzystaniu pozycji Unii w regionalnych organizacjach ds. zarządzania rybołówstwem, w umowach o wolnym handlu i w umowach o partnerstwie w sprawie zrównoważonych połowów, a bardziej ogólnie – na forach międzynarodowych; podkreśla, że będzie to miało zasadnicze znaczenie dla zapewnienia równych szans podmiotom z UE oraz dla obrony interesów unijnych sektorów rybołówstwa i akwakultury na szczeblu światowym;

116.  wzywa Komisję, aby monitorowała redystrybucję wkładów finansowych UE, tak aby były one przydzielane sektorom rybołówstwa i akwakultury;

117.  wzywa do wzmocnienia roli regionalnych organizacji ds. rybołówstwa oraz wzywa Komisję, aby zaproponowała ogólne ramy mandatów negocjacyjnych dotyczących uczestnictwa w tych organizacjach; ponadto wzywa Komisję, aby zapewniła – w sposób, który nie podważa stanowiska negocjacyjnego UE – udział Parlamentu na najwcześniejszych etapach opracowywania środków i zaleceń do przyjęcia w ramach regionalnych organizacji ds. rybołówstwa;

118.  uważa, że każdy obszar oceaniczny i właściwe zasoby rybne powinny być objęte działaniem odpowiedniej regionalnej organizacji ds. rybołówstwa; wzywa Komisję, aby w razie potrzeby wspierała na forach międzynarodowych tworzenie nowych regionalnych organizacji ds. zarządzania rybołówstwem oraz dostosowywanie istniejących w celu lepszej ochrony zasobów rybnych i zrównoważonego zarządzania zasobami rybnymi oraz obrony zrównoważonej działalności flot poławiających na tych obszarach;

119.  zauważa, że umowy o partnerstwie w sprawie zrównoważonych połowów z państwami nienależącymi do UE zapewniają obustronne korzyści, zarówno UE, jak i krajom partnerskim; podkreśla, że zawierane w ostatnim okresie umowy o partnerstwie w sprawie zrównoważonych połowów zawierają klauzule dotyczące praw człowieka i uwzględniają potrzeby społeczności lokalnych;

120.  uważa, że zasadnicze znaczenie ma pełne respektowanie przez Komisję wszystkich aspektów prawa międzynarodowego przy realizacji wymiaru zewnętrznego WPRyb;

121.  wzywa Komisję do zapewnienia, aby cele WPRyb stanowiły w pełni integralną część stanowiska UE na wszystkich międzynarodowych forach środowiskowych, takich jak Konwencja o różnorodności biologicznej (CBD) czy Konwencja o międzynarodowym handlu dzikimi zwierzętami i roślinami gatunków zagrożonych wyginięciem (CITES), na których omawiane są kwestie dotyczące biologicznych zasobów morza;

Przywóz i handel a nielegalne, nieuregulowane i nieraportowane połowy

122.  uważa, że przywożone produkty żywnościowe pochodzenia wodnego muszą podlegać rygorystycznym procedurom monitorowania i certyfikacji, co zagwarantuje, że pochodzą one ze zrównoważonego rybołówstwa, oraz spełniać wysokie normy zdrowotne, środowiskowe i społeczne, które są równie rygorystyczne jak normy stosowane do produktów unijnych; jest zdania, że należy tego wymagać za pomocą specjalnych klauzul w nowych umowach handlowych wynegocjowanych przez UE;

123.  zwraca uwagę, że system identyfikowalności świeżych, mrożonych i przetworzonych produktów żywnościowych pochodzenia wodnego, które przywożone są do Unii, w tym filetów z tuńczyka przywożonych w ramach systemu autonomicznych kontyngentów taryfowych, ma zasadnicze znaczenie dla spełniania oczekiwań konsumentów i zapewniania informacji służących poprawie bezpieczeństwa żywności, a także dla umożliwiania kontroli importu z państw trzecich i walki z nielegalnymi, nieraportowanymi i nieuregulowanymi połowami; wzywa, aby w UE stosowano bardziej zharmonizowane podejście do wdrażania prawodawstwa UE dotyczącego połowów NNN;

124.  przypomina, że Unia jest największym i najbardziej atrakcyjnym rynkiem dla przywozu produktów pochodzenia morskiego i akwakultury; apeluje o wykorzystanie tej silnej pozycji handlowej w celu ochrony interesów unijnych konsumentów (przez propagowanie wysokich standardów) i unijnych sektorów, zapobiegania nieprzestrzeganiu przez partnerów Unii zawartych umów lub podjętych zobowiązań oraz promowania równych warunków działania na szczeblu międzynarodowym, w szczególności w odniesieniu do norm społecznych, gospodarczych i środowiskowych;

125.  z zadowoleniem przyjmuje fakt, że umowa o handlu i współpracy między Zjednoczonym Królestwem a UE obejmuje bezpośredni związek między postanowieniami dotyczącymi handlu a postanowieniami dotyczącymi rybołówstwa; wzywa Komisję i Radę do zapewnienia, aby negocjacje w sprawie połowów ze Zjednoczonym Królestwem i innymi państwami nadbrzeżnymi północno-wschodniego Atlantyku były również powiązane z kwestiami handlu i dostępu do jednolitego rynku UE;

126.  podkreśla znaczenie unijnej polityki zerowej tolerancji dla połowów NNN, ponieważ nadal mają one miejsce na szczeblu międzynarodowym: od braku przejrzystości w zakresie nielegalnych połowów po współczesne niewolnictwo, jak w przypadku niektórych statków chińskich, oraz ubolewa, że niedozwolona żywność pochodzenia morskiego jest nadal sprzedawana na wielu rynkach UE;

127.  przypomina, że Komisja i państwa członkowskie muszą podwoić wysiłki na rzecz walki z połowami NNN i zagwarantować, aby konsumpcja produktów żywnościowych pochodzących z morza w UE nie przyczyniała się do połowów NNN;

128.  wzywa Komisję, aby wzmocniła rolę EFCA w celu zwalczania połowów NNN;

129.  apeluje o zawarcie we wszystkich umowach o wolnym handlu z krajami trzecimi sekcji dotyczącej zwalczania połowów NNN;

Regiony najbardziej oddalone

130.  uważa, że w niektórych aspektach WPRyb nie uwzględnia się w wystarczającym stopniu szczególnych potrzeb regionów najbardziej oddalonych; wzywa Komisję i zainteresowane państwa członkowskie, aby zajęły się tą sytuacją na podstawie art. 349 TFUE i z zastosowaniem zregionalizowanego podejścia, jak zapisano w WPRyb, oraz, by, w razie potrzeby, wprowadziły niezbędne dostosowania;

131.  zwraca uwagę na specyfikę sektorów rybołówstwa i akwakultury w regionach najbardziej oddalonych; wzywa Komisję, aby zaproponowała program szczególnych opcji na rzecz regionów oddalonych i wyspiarskich (POSEI) w dziedzinie rybołówstwa i akwakultury, podobnie jak w przypadku rolnictwa;

132.  podkreśla, że unijne i krajowe wsparcie na rzecz odnowienia floty tradycyjnego rybołówstwa łodziowego ma kluczowe znaczenie dla tych regionów; wzywa w szczególności Komisję, aby dostosowała wytyczne dotyczące analizy równowagi między zdolnością połowową a uprawnieniami do połowów (COM(2014)0545) do specyfiki regionów najbardziej oddalonych;

133.  podkreśla, że należy przeprowadzić rzetelne badania w celu oceny morskich zasobów biologicznych we wszystkich wodach Unii, a w szczególności w regionach najbardziej oddalonych;

134.  podkreśla, że należy wspierać selektywne metody połowowe, takie jak zakotwiczone urządzenia do sztucznej koncentracji ryb używane przez floty tradycyjnego rybołówstwa łodziowego w regionach najbardziej oddalonych, gdyż takie narzędzia przyczyniają się do zrównoważonego i selektywnego rybołówstwa;

135.  podkreśla, że należy zapewnić niezbędne środki w celu pogłębienia wiedzy naukowej na temat wyłącznych stref ekonomicznych regionów najbardziej oddalonych;

Zmiana klimatu i inne wyzwania na przyszłość

136.  podkreśla, że łagodzenie zmiany klimatu i przystosowanie się do niej to kluczowe wyzwania, które niewystarczająco uwzględniono w obecnej WPRyb;

137.  podkreśla, że wysiłki podejmowane przez branżę połowową w celu poprawy zrównważoności stad oraz dążenie do utrzymania ich w zadowalającej kondycji po osiągnięciu dobrego stanu będą nieskuteczne, jeśli nie zostaną podjęte działania w związku ze zmianą klimatu;

138.  zdecydowanie podkreśla, że niezbędne jest większe ukierunkowanie badań naukowych na interakcje między zmianami w środowisku spowodowanymi zmianą klimatu a stadami ryb, aby unikać obciążania winą za zmniejszanie się stad wyłącznie branży rybackiej;

139.  podkreśla, że rybacy i pozostałe podmioty łańcucha wartości przemysłu morskiego nie są sprawcami, lecz ofiarami zmiany klimatu;

140.  uważa, że sektor akwakultury jest zdolny do zapewniania stałego wkładu w usługi ekosystemowe dla społeczeństwa, a akwakultura stawowa, hodowla alg i skorupiaków, mięczaków i innych bezkręgowców wodnych mogą przyczynić się do obniżenia emisyjności unijnej gospodarki i łagodzenia zmiany klimatu; podkreśla jednak, że sekwestracja dwutlenku węgla przez hodowlę alg i skorupiaków jest ograniczona w zależności od metody produkcji i wykorzystania przy odławianiu produktu; wzywa państwa członkowskie do promowania, w stosownych przypadkach, skutecznych krótkich łańcuchów dostaw w celu przyczynienia się do zwalczania zmiany klimatu;

141.  zauważa, że niektóre praktyki w dziedzinie akwakultury, takie jak hodowla omułków lub ostryg oraz polikultura stawowa, mogą być skutecznymi modelami dla przyszłych systemów jednostek emisji w kontekście prawodawstwa unijnego dotyczącego klimatu; wzywa Komisję i państwa członkowskie do wsparcia tego rodzaju zielonych przedsiębiorstw;

142.  apeluje do państw członkowskich, aby nadal zachęcały do promowania hodowli alg oraz ułatwiały użycie i rozwój alg jako żywności i paszy; podkreśla, że w hodowli alg istnieje niewykorzystany potencjał tworzenia nowych miejsc pracy i świadczenia usług ekosystemowych oraz żywności i paszy bardziej przyjaznych dla środowiska;

143.  wzywa Komisję Europejską, aby przy przeprowadzaniu przeglądu wspólnej polityki rybołówstwa wzięła pod uwagę zmiany charakterystyki oceanu (temperatura, gęstość, zasolenie, natlenienie itd.) w ciągu ostatnich 10 lat;

144.  podkreśla, że potrzeba bardziej odpornych ekosystemów, co można osiągnąć dzięki połączonym i skutecznie zarządzanym chronionym obszarom morskim, które to ekosystemy będą stanowić podstawę dla odpornych i rentownych sektorów gospodarki związanych z rybołówstwem;

145.  podkreśla, że w przypadku rybołówstwa odporność na zmianę klimatu osiąga się przez zróżnicowanie obszarów połowowych i gatunków docelowych;

146.  zachęca Komisję i państwa członkowskie, aby zwiększały zasoby kadrowe i finansowe na potrzeby nauki o rybołówstwie związanej ze zmianą klimatu i dekarbonizacją floty, w ramach której analizuje się wpływ zmiany klimatu na stan i środowisko rybołówstwa;

147.  apeluje o innowacje w zakresie monitorowania wpływu, jaki zmiana klimatu wywiera na stada, w ramach ścisłej współpracy między społecznością naukową a zainteresowanymi stronami, aby poprawiać reagowanie i rozwijać dostosowane narzędzia zarządzania;

148.  wzywa Komisję, aby opracowała narzędzia i wystarczające finansowanie dla sektorów dotkniętych zmianą klimatu;

149.  wzywa Komisję, aby uruchomiła europejskie programy zbierania odpadów na morzu w okresach, w których rybacy mogący się tego podjąć nie prowadzą działalności połowowej, z myślą o wspieraniu gospodarki o obiegu zamkniętym w sektorze rybołówstwa i poprawie rentowności działalności rybaków;

150.  apeluje do Komisji i państw członkowskich o zajęcie się wszystkimi przepisami WPRyb, które nie zostały wdrożone, i o podjęcie w związku z nimi działań następczych;

Połowy rekreacyjne

151.  podkreśla, że pilnie potrzebne jest usprawnienie gromadzenia danych z połowów w rybołówstwie rekreacyjnym; apeluje do Komisji i państw członkowskich o włączenie do europejskich ram gromadzenia danych ustanowionych rozporządzeniem (UE) 2017/1004(20) wszystkich gatunków objętych całkowitymi dopuszczalnymi połowami i kwotami połowowymi, oprócz całkowitych dopuszczalnych połowów i kwot ujętych w wieloletnich planach zarządzania i w obowiązku wyładunku;

152.  podkreśla, że potrzebne są dane umożliwiające ocenę wpływu unijnych połowów rekreacyjnych na ekosystem morski i morskie zasoby biologiczne w wodach UE, w tym dane dotyczące przyłowu, w szczególności gatunków chronionych prawem unijnym lub międzynarodowym, dane na temat wpływu połowów rekreacyjnych na siedliska morskie, w tym szczególnie podatne na zagrożenia obszary morskie, i dane na temat wpływu rybołówstwa na sieci troficzne;

153.  podkreśla, że połowy rekreacyjne mogą mieć istotny wpływ na stada ryb; z zadowoleniem przyjmuje postępy poczynione w przeglądzie rozporządzenia w sprawie kontroli rybołówstwa i wzywa państwa członkowskie do zapewnienia, aby połowy rekreacyjne były prowadzone w sposób zgodny z celami WPRyb;

Akwakultura

154.  przypomina o znaczeniu akwakultury dla zagwarantowania długoterminowego bezpieczeństwa żywnościowego i dla wniesienia wkładu w rosnące globalne zapotrzebowanie na żywność pochodzenia wodnego, a także o jej roli pod względem generowania wzrostu gospodarczego i zatrudnienia dla obywateli UE, lepszej ochrony ekosystemów i różnorodności biologicznej oraz wkładu w zarządzanie zasobami o bardziej zamkniętym obiegu;

155.  podkreśla, że produkty akwakultury jako źródło białka w żywności odznaczają się mniejszym śladem węglowym i wymagają najmniejszego zużycia zasobów naturalnych w porównaniu z innymi lądowymi zwierzętami gospodarskimi, a także mają do odegrania ważną rolę w przyczynianiu się do budowy zrównoważonego systemu żywnościowego;

156.  dostrzega rolę, jaką strategiczne wytyczne i wieloletnie krajowe plany strategiczne odgrywają pod względem rozwijania zrównoważonej i odpornej akwakultury;

157.  ubolewa, że od 2014 r. w europejskiej akwakulturze panuje stagnacja oraz że poczyniono ograniczone postępy w zmniejszeniu obciążeń administracyjnych i we włączaniu akwakultury do planowania przestrzennego obszarów morskich, przybrzeżnych i śródlądowych;

158.  podkreśla, że europejska akwakultura jest daleka od osiągnięcia pełni swojego potencjału i że zależność UE od przywozu jest bardzo duża, gdyż prawie 75 % całej żywności pochodzenia morskiego spożywanej w UE pochodzi z państw trzecich;

159.  wzywa Komisję i państwa członkowskie, aby wspierały rozwój akwakultury o niskim wpływie na środowisko, która obejmuje nie tylko mięczaki i algi, lecz także hodowlę ryb słodkowodnych i morskich, zamiast wspierać rozwój akwakultury o niskim poziomie troficznym; podkreśla w szczególności, że ważna jest produkcja ryb dla dostaw na rynek UE, ze względu na skalę ich przywozu pod względem tonażu (94 % w 2021 r.);

160.  przypomina, że będące wielkimi producentami kraje spoza UE nadal intensywnie promują rozwój swojego sektora hodowli ryb, a UE jest ich głównym rynkiem eksportowym;

161.  apeluje do Komisji i państw członkowskich, aby aktywnie wspierały wdrażanie zmienionych strategicznych wytycznych i wieloletnich planów krajowych oraz aby promowały długofalowy zrównoważony rozwój, skupiając się nie tylko na zrównoważeniu środowiskowym, lecz także zrównoważeniu gospodarczym i społecznym akwakultury unijnej;

162.  ubolewa ze względu na fakt, że obecna polityka handlowa UE nie gwarantuje równych warunków działania dla producentów z UE i spoza UE, co pozwoliłoby sektorowi akwakultury na osiąganie zrównoważonych wyników gospodarczych i, co za tym idzie, wnoszenie wkładu w rozwój społeczny i gospodarczy regionów UE;

163.  przypomina o znaczeniu akwakultury dla zapewnienia długoterminowego bezpieczeństwa żywnościowego i o jej udziale w zaspokajaniu rosnącego światowego popytu na żywność pochodzenia wodnego, a także o jej wkładzie we wzrost gospodarczy i tworzenie miejsc pracy dla obywateli UE, w lepszą ochronę ekosystemów i różnorodności biologicznej oraz w zarządzanie zasobami bardziej zgodne z zasadami gospodarki o obiegu zamkniętym; ubolewa, że od 2014 r. w europejskiej akwakulturze panuje stagnacja oraz że poczyniono ograniczone postępy w zmniejszeniu obciążeń administracyjnych i we włączaniu akwakultury do planowania przestrzennego obszarów morskich, przybrzeżnych i śródlądowych; podkreśla, że wiele brakuje do osiągnięcia przez akwakulturę europejską pełnych zdolności i że 75 % żywności pochodzenia morskiego spożywanych w UE pochodzi z hodowli poza UE; wzywa Komisję, aby aktywnie wspierała wdrażanie zmienionych wytycznych strategicznych i planów krajowych oraz by promowała ich długoterminowe zrównoważenie środowiskowe, gospodarcze i społeczne;

o
o   o

164.  zobowiązuje swoją przewodniczącą do przekazania niniejszej rezolucji Radzie i Komisji oraz rządom i parlamentom państw członkowskich.

(1) Dz.U. L 354 z 28.12.2013, s. 22. (2) Dz.U. L 257 z 28.8.2014, s. 135. (3) Dz.U. C 419 z 16.12.2015, s. 167. (4) Dz.U. C 456 z 10.11.2021, s. 129. (5) Dz.U. C 15 z 12.1.2022, s. 9. (6) Dz.U. C 67 z 8.2.2022, s. 25. (7) Dz.U. C 117 z 11.3.2022, s. 67. (8) Dz.U. C 184 z 5.5.2022, s. 2. (9) Dz.U. C 434 z 15.11.2022, s. 2. (10) Dz.U. C 493 z 27.12.2022, s. 62. (11) Dz.U. C 214 z 16.6.2023, s. 150. (12) Dz.U. C 105 z 7.5.1981, s. 1. (13) Komisja Europejska, Europejska Agencja Wykonawcza ds. Klimatu, Infrastruktury i Środowiska, Bastardie, F., Feary, D., Kell, L. i in., Climate change and the common fisheries policy – adaptation and building resilience to the effects of climate change on fisheries and reducing emissions of greenhouse gases from fishing: final report[Zmiana klimatu a wspólna polityka rybołówstwa: dostosowanie i budowanie odporności wobec skutków zmiany klimatu na rybołówstwo i ograniczanie emisji gazów cieplarnianych w sektorze rybołówstwa: sprawozdanie końcowe], Urząd Publikacji Unii Europejskiej, 2022, (14) ICES (2018), wniosek UE do ICES o opinię w sprawie rewizji wkładu TAC w zarządzanie rybołówstwem i ochronę stad. Opinia ICES wydana na specjalny wniosek. Northeast Atlantic ecoregions [Opinia ICES wydana na specjalny wniosek. Ekoregiony północno-wschodniego Atlantyku] sr.2018.15. Opublikowano 20 września 2018 r., https://doi.org/10.17895/ices.pub.4531. (15) COM(2023)0100. (16) Zgodnie ze sprawozdaniem specjalnym Trybunału Obrachunkowego pt. „Energia z morskich źródeł odnawialnych w UE” z 5 lipca 2023 r.: „Ewentualne negatywne skutki rozwoju produkcji energii z morskich źródeł odnawialnych dla sektora rybołówstwa muszą zostać lepiej rozpoznane i uwzględnione.” (https://www.eca.europa.eu/ECAPublications/SR-2023-22/SR-2023-22_PL.pdf, s. 40). (17) Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2014/89/UE z dnia 23 lipca 2014 r. ustanawiająca ramy planowania przestrzennego obszarów morskich, Dz.U. L 257 z 28.8.2014, s. 135. (18) Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2008/56/WE z dnia 17 czerwca 2008 r. ustanawiająca ramy działań Wspólnoty w dziedzinie polityki środowiska morskiego (dyrektywa ramowa w sprawie strategii morskiej), Dz.U. L 164 z 25.6.2008, s. 19. (19) Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1379/2013 z dnia 11 grudnia 2013 r. w sprawie wspólnej organizacji rynków produktów rybołówstwa i akwakultury (Dz.U. L 354 z 28.12.2013, s. 1). (20) Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2017/1004 z dnia 17 maja 2017 r. w sprawie ustanowienia unijnych ram gromadzenia danych, zarządzania nimi i ich wykorzystywania w sektorze rybołówstwa oraz w sprawie wspierania doradztwa naukowego w zakresie wspólnej polityki rybołówstwa oraz uchylające rozporządzenie Rady (WE) nr 199/2008, Dz.U. L 157 z 20.6.2017, s. 1.

Rezolucja Parlamentu Europejskiego z dnia 18 stycznia 2024 r. w sprawie planu działania UE: ochrona i odbudowa ekosystemów morskich w celu zapewnienia zrównoważonego i odpornego rybołówstwa (2023/2124(INI))

P9_TA(2024)0046 A9-0437/2023

Parlament Europejski,

–  uwzględniając komunikat Komisji z dnia 21 lutego 2023 r. pt. „Plan działania UE: ochrona i odbudowa ekosystemów morskich w celu zapewnienia zrównoważonego i odpornego rybołówstwa” (COM(2023)0102) („plan działania”),

–  uwzględniając opinię Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego z dnia 12 lipca 2023 r. w sprawie komunikatu Komisji dla Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów w sprawie planu działań UE: ochrona i odbudowa ekosystemów morskich w celu zapewnienia zrównoważonego i odpornego rybołówstwa(1);

–  uwzględniając Traktat o funkcjonowaniu Unii Europejskiej, w szczególności jego art. 39 dotyczący zapewnienia odpowiedniego poziomu życia ludności wiejskiej i rybackiej oraz art. 5 dotyczący zasady proporcjonalności,

–  uwzględniając rezolucję Zgromadzenia Ogólnego ONZ zatytułowaną „Przekształcamy nasz świat: Agenda na rzecz zrównoważonego rozwoju 2030” przyjętą 25 września 2015 r. w Nowym Jorku na szczycie ONZ poświęconym zrównoważonemu rozwojowi, w szczególności cel zrównoważonego rozwoju nr 14 określony w tej agendzie, który zakłada ochronę i zrównoważone wykorzystywanie oceanów, mórz i zasobów morskich,

–  uwzględniając porozumienie paryskie z dnia 12 grudnia 2015 r., a w szczególności jego art. 2 ust. 1 lit. b) dotyczący adaptacji do negatywnych skutków zmiany klimatu w sposób niezagrażający produkcji żywności,

–  uwzględniając przyjętą 19 czerwca 2023 r. na mocy Konwencji ONZ o prawie morza umowę o ochronie i zrównoważonym użytkowaniu morskiej różnorodności biologicznej na obszarach znajdujących się poza jurysdykcją krajową (traktat ONZ o pełnym morzu) oraz globalne ramy różnorodności biologicznej z Kunmingu-Montrealu,

–  uwzględniając rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1380/2013 z dnia 11 grudnia 2013 r. w sprawie wspólnej polityki rybołówstwa, zmieniające rozporządzenia Rady (WE) nr 1954/2003 i (WE) nr 1224/2009 oraz uchylające rozporządzenia Rady (WE) nr 2371/2002 i (WE) nr 639/2004 oraz decyzję Rady 2004/585/WE(2),

–  uwzględniając dyrektywę 2000/60/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 23 października 2000 r. ustanawiającą ramy wspólnotowego działania w dziedzinie polityki wodnej(3),

–  uwzględniając dyrektywę Parlamentu Europejskiego i Rady 2008/56/WE z dnia 17 czerwca 2008 r. ustanawiającą ramy działań Wspólnoty w dziedzinie polityki środowiska morskiego (dyrektywa ramowa w sprawie strategii morskiej)(4),

–  uwzględniając dyrektywę Parlamentu Europejskiego i Rady 2014/89/UE z dnia 23 lipca 2014 r. ustanawiającą ramy planowania przestrzennego obszarów morskich(5) (dyrektywa w sprawie planowania przestrzennego obszarów morskich),

–  uwzględniając rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/2336 z dnia 14 grudnia 2016 r. ustanawiające szczegółowe warunki dotyczące połowów stad głębokowodnych w północno-wschodnim Atlantyku i przepisy dotyczące połowów w wodach międzynarodowych północno-wschodniego Atlantyku oraz uchylające rozporządzenie Rady (WE) nr 2347/2002(6),

–  uwzględniając rozporządzenie Rady (WE) nr 1100/2007 z dnia 18 września 2007 r. ustanawiające środki służące odbudowie zasobów węgorza europejskiego(7) (rozporządzenie w sprawie węgorza),

–  uwzględniając rozporządzenie wykonawcze Komisji (UE) 2022/1614 z dnia 15 września 2022 r. określające istniejące obszary połowów głębinowych oraz ustanawiające wykaz obszarów występowania lub prawdopodobnego występowania wrażliwych ekosystemów morskich(8),

–  uwzględniając swoją rezolucję z dnia 9 czerwca 2021 r. w sprawie unijnej strategii na rzecz bioróżnorodności 2030 – przywracanie przyrody do naszego życia(9),

–  uwzględniając swoją rezolucję z dnia 21 stycznia 2021 r. pt. „Więcej ryb w morzach? Środki na rzecz odbudowy zasobów powyżej maksymalnego podtrzymywalnego połowu, w tym obszary odbudowy stad ryb i chronione obszary morskie”(10),

–  uwzględniając swoją rezolucję z dnia 3 maja 2022 r. pt. „W kierunku zrównoważonej niebieskiej gospodarki w UE: rola sektorów rybołówstwa i akwakultury”(11),

–  uwzględniając swoją rezolucję z dnia 7 czerwca 2022 r. zatytułowaną „Wdrożenie art. 17 rozporządzenia w sprawie wspólnej polityki rybołówstwa”(12),

–  uwzględniając swoją rezolucję z dnia 6 października 2022 r. w sprawie impulsu do działań na rzecz oceanów w celu poprawy zarządzania oceanami i różnorodności biologicznej(13),

–  uwzględniając swoją rezolucję z dnia 9 maja 2023 r. w sprawie współzarządzania rybołówstwem w UE i wkładu sektora rybołówstwa we wdrażanie środków zarządzania(14),

–  uwzględniając swoją rezolucję z dnia 21 listopada 2023 r. w sprawie wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr 1100/2007 ustanawiającego środki służące odbudowie zasobów węgorza europejskiego(15),

–  uwzględniając konkluzje Rady z dnia 26 czerwca 2023 r. w sprawie pakietu dotyczącego polityki rybołówstwa na rzecz zrównoważonego, odpornego i konkurencyjnego sektora rybołówstwa i akwakultury,

–  uwzględniając orędzie o stanie Unii w 2023 r. wygłoszone przez przewodniczącą Komisji Ursulę von der Leyen na posiedzeniu plenarnym Parlamentu Europejskiego 13 września 2023 r.,

–  uwzględniając komunikat Komisji z dnia 10 października 2007 r. pt. „Zintegrowana polityka morska Unii Europejskiej” (COM(2007)0575),

–  uwzględniając wytyczne Komisji z 2018 r. dotyczące akwakultury i sieci Natura 2000;

–  uwzględniając sprawozdanie Komisji z dnia 23 września 2021 r. w sprawie wdrażania środków technicznych rozporządzenia (art. 31 rozporządzenia (UE) 2019/1241) (COM(2021)0583),

–  uwzględniając dokument roboczy służb Komisji z dnia 28 stycznia 2022 r. w sprawie kryteriów i wytycznych w zakresie wyznaczania obszarów chronionych z 2022 r. (SWD(2022)0023),

–  uwzględniając sprawozdanie Międzyrządowej Platformy Naukowo-Politycznej w sprawie Różnorodności Biologicznej i Funkcjonowania Ekosystemów z dnia 4 maja 2019 r. pt. „Globalna ocena różnorodności biologicznej i usług ekosystemowych”,

–  uwzględniając sprawozdanie Międzynarodowej Rady Badań Morza z dnia 24 czerwca 2021 r. na temat wniosku UE w sprawie wpływu scenariuszy zarządzania mających ograniczać zaburzenia powodowane połowami dennymi z użyciem narzędzi czynnych w siedliskach dna morskiego na wyładunek i wartość połowów,

–  uwzględniając sprawozdanie specjalne nr 26/2020 Europejskiego Trybunału Obrachunkowego z dnia 26 listopada 2020 r. zatytułowane „Środowisko morskie – ochrona przewidziana przez UE jest szeroko zakrojona, lecz powierzchowna”,

–  uwzględniając zalecenie Komitetu Doradczego ds. Akwakultury z czerwca 2023 r. dotyczące wpływu zakazu połowów włokami dennymi na hodowlę bezkręgowców wodnych oraz odpowiedź Komisji na to zalecenie, z dnia 1 sierpnia 2023 r., a także pismo Komisji z 3 kwietnia 2023 r. do posłów do PE Davida McAllistera, Jensa Giesekego i Niclasa Herbsta w sprawie połowów krabów(16),

–  uwzględniając art. 54 Regulaminu,

–  uwzględniając opinię przedstawioną przez Komisję Rozwoju,

–  uwzględniając sprawozdanie Komisji Rybołówstwa (A9-0437/2023),

A.  mając na uwadze, że w ochronie oceanów powinna przyświecać nam zasada wspólnego dziedzictwa ludzkości; mając na uwadze, że trzeba pilnie nasilić działania na szczeblu światowym i unijnym, by odwrócić realną, istniejącą i naukowo opisaną zapaść ekosystemów morskich, przeciwdziałając w miarę możliwości wszelkiej wyobrażalnej presji ludzkiej i naturalnej, wspierając prawdziwą odbudowę zasobów rybnych, gatunków i ich siedlisk, oraz zachęcając do badań naukowych i działań badawczo-rozwojowych, a także wspierając połowy i techniki zapewniające zrównoważony charakter rybołówstwa i akwakultury, przy bezpośrednim udziale podmiotów sektora, przedstawicieli władz lokalnych, społeczeństwa obywatelskiego i społeczności nadbrzeżnych, wnoszących zasadniczy wkład w ten globalny cel;

B.  mając na uwadze, że obecnie obowiązują liczne akty ustawodawcze, komunikaty, strategie i regulacje dotyczące ochrony środowiska i zarządzania rybołówstwem, a zwłaszcza odbudowy zasobów przyrodniczych;

C.  mając na uwadze, że UE zobowiązała się do realizacji Agendy ONZ na rzecz zrównoważonego rozwoju 2030, w tym celu zrównoważonego rozwoju nr 14, a także do wywiązania się z zobowiązań wynikających z globalnych ram różnorodności biologicznej z Kunmingu-Montrealu;

D.  mając na uwadze, że wszystkimi obszarami polityki UE dotyczącymi wewnętrznych i zewnętrznych aspektów zrównoważonej niebieskiej gospodarki zarządza się bez zachowania wzajemnych powiązań między nimi, co powoduje brak synergii i konflikty między zainteresowanymi podmiotami zrównoważonej niebieskiej gospodarki; mając na uwadze, że elementem nadrzędnych ram prawnych powinno być stosowanie przez Komisję podejścia ekosystemowego w całej polityce UE powiązanej z niebieską gospodarką, by osiągnąć konkretne cele polityczne i zapewnić zintegrowane i spójne zarządzanie wspierające synergię wszystkich działań związanych z morzem;

E.  mając na uwadze, że na posiedzeniu Rady ds. Rolnictwa i Rybołówstwa 20 marca 2023 r. państwa członkowskie wyrażały różne, w tym krytyczne stanowiska wobec planu działania; mając na uwadze, że stosowną kontrolę przeprowadziły parlamenty narodowe ośmiu państw członkowskich;

F.  mając na uwadze, że plan działania musi być dostosowany do celów wspólnej polityki rybołówstwa (WPRyb), która ma gwarantować właściwą ochronę żywych zasobów morza i zarządzanie nimi oraz długoterminowo zrównoważony charakter rybołówstwa i akwakultury, które w czasie niedawnych kryzysów wykazały swoje strategiczne znaczenie, a także zapewniać takie zarządzanie nimi, które pozwoli jednocześnie osiągać korzyści gospodarcze, społeczne i dotyczące zatrudnienia, oraz wnosić wkład w dostępność dostaw żywności;

G.  mając na uwadze, że toczą się postępowania sądowe przed Trybunałem Sprawiedliwości Unii Europejskiej, wszczęte 14 listopada 2022 r. przez Królestwo Hiszpanii i 13 grudnia 2022 r. przez organizacje rybaków i producentów z Galicji, w związku z rozporządzeniem wykonawczym Komisji (UE) 2022/1614, określającym 87 obszarów w unijnych wodach północno-wschodniego Atlantyku, gdzie zakazane są wszystkie przydenne narzędzia połowowe, liczących łącznie 16 419 km², i 17 % obszarów o głębokości 400–800 metrów, gdzie nie zezwala się na przydenne narzędzia połowowe; mając na uwadze, że to rozporządzenie wykonawcze przyjęto bez uprzedniej oceny skutków społeczno-gospodarczych, a jego wdrożenie spowoduje poważne konsekwencje społeczno-gospodarcze dla odnośnych flot rybackich;

H.  mając na uwadze, że różnorodność biologiczną mórz należy chronić i odtwarzać we współpracy ze wszystkimi zainteresowanymi stronami, zwłaszcza z sektorem rybołówstwa i środowiskiem naukowym;

I.  mając na uwadze, że według danych Komisji Europejskiej w 2009 r. w UE tylko pięć stad ryb eksploatowano zgodnie z zasadami zrównoważonego rozwoju, tymczasem 2022 r. było ich ponad 60, a sytuacja stale się poprawia(17); mając na uwadze, że mimo znacznych postępów poczynionych w 2022 r. w osiąganiu celów określonych w WPRyb potrzebne są dalsze postępy w ekosystemach morskich UE, zwłaszcza w Morzu Śródziemnym i Morzu Czarnym;

J.  mając na uwadze, że przyszłe bezpieczeństwo żywnościowe będzie zależeć również od tego, jak poradzimy sobie z utratą zasobów przyrody i rosnącym wpływem zmian klimatu;

K.  mając na uwadze, że zarządzanie ekosystemami wymaga całościowego podejścia uwzględniającego wszystkie przyczyny utraty różnorodności biologicznej, np. przełowienie, zmianę klimatu, zakwaszenie oceanów, pojawianie się gatunków obcych, erozję wybrzeży lub utratę morskiej różnorodności biologicznej, i obejmującego działania, dzięki którym odpowiednie zarządzanie morskimi obszarami chronionymi, inne skuteczne obszarowe środki ochronne i rodzaje działalności, takie jak hodowla bezkręgowców morskich, będą korzystne zarówno dla rybołówstwa, jak i dla ekosystemów;

Ochrona środowiska i zrównoważony rozwój

1.  pochwala starania sektor rybołówstwa UE i postępy w dążeniu do jeszcze bardziej zrównoważonego rybołówstwa wnoszącego wkład w ochronę ekosystemów morskich i ich zrównoważoną eksploatację; uważa, że mimo tych wysiłków i postępów oceany dotyka szereg innych czynników, np. przełowienie, zmiana klimatu, zakwaszenie, inwazyjne gatunki obce i różne źródła zanieczyszczeń, zwłaszcza z działalności lądowej i z transportu, co jest po części niezależne od rybaków, a poważnie zagraża ich źródłom utrzymania i ekosystemom morskim;

2.  podkreśla wartość nierozerwalnie związaną z oceanami i wszystkimi zależnymi od nich gatunkami; zaznacza, że zdrowe ekosystemy morskie mają zasadnicze znaczenie dla życia na Ziemi i odgrywają kluczową rolę w dobrostanie na planecie; uznaje potrzebę lepszej ochrony oceanów na szczeblu globalnym i unijnym;

3.  podobnie jak wszystkie zainteresowane podmioty polityki rybołówstwa i polityki ochrony środowiska jest zdania, że zdrowe ekosystemy morskie sprzyjają naszemu zdrowiu, społeczeństwu i gospodarce oraz mają zasadnicze znaczenie dla całej planety, a zwłaszcza dla ludności uzależnionej od tych ekosystemów;

4.  przypomina o zasadniczym znaczeniu oceanów jako filaru systemów klimatycznych i żywnościowych, gdyż pokrywają one 71 % powierzchni Ziemi, wytwarzają połowę naszego tlenu i pochłaniają jedną trzecią emisji CO2; podkreśla, że trzeba opracować polityczne i finansowe strategie ochrony oceanów i ich zrównoważonego wykorzystania; apeluje o globalną ochronę źródeł utrzymania z oceanów i różnorodności biologicznej oceanów; podkreśla kluczową rolę oceanów, zwłaszcza w sekwestracji dwutlenku węgla, rozwoju energii ze źródeł odnawialnych, tworzeniu miejsc pracy, ograniczaniu ubóstwa, transporcie towarów i komunikacji internetowej; przestrzega przed współzależnością między rybołówstwem a bezpieczeństwem żywnościowym, jako że 3,3 mld ludzi potrzebuje żywności z morza, by zaspokoić co najmniej 20 % dziennego zapotrzebowania na białko zwierzęce;

5.  zauważa, że społeczności nadbrzeżne od wielu pokoleń czerpią pożywienie z europejskich mórz; uważa, że sektory rybołówstwa i akwakultury oraz te społeczności nadbrzeżne przyczyniają się w niebieskiej gospodarce do zrównoważonego bezpieczeństwa żywnościowego; jest zdania, że zrównoważone wykorzystanie zasobów morskich i zarządzanie nimi należy postrzegać jako wkład w rozwój ekosystemów morskich, a nie jako czynniki im szkodzące;

Podejście spójne z obowiązującymi przepisami

6.  uważa, że w opracowanym przez Komisję planie działania brakuje spójności z innymi priorytetami i strategiami Unii, takimi jak zapewnienie bezpieczeństwa żywnościowego i strategiczna autonomia UE; podkreśla ponadto, że planem działania należy zarządzać w sposób zintegrowany i spójny, w podejściu ekosystemowym wspierającym synergię między wszystkimi rodzajami działalności morskiej, by unikać konfliktów i wspierać współpracę, zwłaszcza w odniesieniu do morskiej infrastruktury energetycznej, oraz że plan ten powinien zapewniać równe warunki działania z państwami spoza UE; jest zdania, że w planie działania nie uwzględniono wystarczająco takich spraw jak rosnące ceny, umacnianie społecznego wymiaru WPRyb oraz wzrostu gospodarczego i zatrudnienia;

7.  ubolewa, że proponowany plan działania pojawia się w czasie, gdy sektor rybołówstwa odczuwa skutki rosyjskiej napaści na Ukrainę, wzrostu i nieprzewidywalności cen ropy naftowej oraz brexitu;

8.  podkreśla ogólne zaniepokojenie brakiem rzeczywistych konsultacji z zainteresowanymi stronami, które zapewniłyby poparcie dla planu działania; wyraża ogólne zaniepokojenie tym, że we wnioskach Komisji nie uwzględniono odpowiednio proporcjonalności;

9.  przypomina, że plan działania powinien być spójny z celami WPRyb, zgodnie z którymi połowy i akwakultura powinny być zrównoważone środowiskowo w perspektywie długoterminowej i należy nimi zarządzać zgodnie z podejściem ekosystemowym; przypomina, że plan działania powinien być spójny również z celami dotyczącymi zapewnienia korzyści gospodarczych, społecznych i dotyczącym zatrudnienia, a także przyczyniać się do dostępności dostaw żywności i jak najlepszego wykorzystania dostępnych uprawnień do połowów, by zmniejszyć zależność od rynków spoza UE; z zadowoleniem przyjmuje wszelkie cele umożliwiające spójność między WPRyb a innymi obszarami polityki, zwłaszcza przepisami o ochronie środowiska;

10.  popiera potrzebę umocnienia i doskonalenia projektów badań naukowych i innowacji, które należy realizować spójnie z innymi obszarami polityki UE, projektami pilotażowymi i innowacyjno-badawczymi projektami naukowymi, np. mającymi ograniczać i zastępować stosowanie (mikrodrobin) plastiku;

Odbudowa ekosystemów morskich

11.  ubolewa, że w tytule planu działania brakuje spójności, a w samym planie – całościowego zestawu propozycji, ponieważ głównie dotyczy on zmiany praktyk połowowych oddziałujących na gatunki i siedliska, a nie uwzględnia możliwości dostosowania technik i praktyk połowowych do ochrony lub odbudowy ekosystemów; przypomina, że należy szczególnie znaleźć równowagę między wymogami nałożonymi użytkowników a korzyściami dla przyrody, by zapewnić przewidywalność i jasność prawa, oraz podkreśla, że rybacy powinni być elementem rozwiązania, a nie powinni być wskazywani jako przyczyna problemu;

12.  z zadowoleniem zauważa, że plan działania uwzględnia również możliwość wprowadzenia dodatkowych środków zwiększających selektywność, w tym innowacyjnych rozwiązań mających zwiększać selektywność narzędzi połowowych i urządzeń, a także środków ograniczających połowy osobników młodocianych i przyłowów gatunków wrażliwych; przypomina, że przypadkowe połowy wrażliwych gatunków morskich trzeba ograniczy i w miarę możliwości wyeliminować, by nie zagrażały one stanowi ochrony tych gatunków, zgodnie z wymogami rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2019/1241 z dnia 20 czerwca 2019 r. w sprawie zachowania zasobów rybołówstwa i ochrony ekosystemów morskich za pomocą środków technicznych;

13.  z zadowoleniem przyjmuje wezwania Komisji do ograniczenia przyłowów gatunków wrażliwych; podkreśla zwłaszcza, że trzeba pilnie zredukować przyłowy delfinów i morświnów, zamykając krótkoterminowo niektóre obszary połowowe w połączeniu z akustycznymi urządzeniami odstraszającymi i poprawą systemów monitorowania, zgodnie z zaleceniami środowisk naukowych; przypomina, że w Europejskim Funduszu Morskim, Rybackim i Akwakultury (EFMRA) dostępne są rekompensaty finansowe i zachęty mające łagodzić społeczno-gospodarcze skutki tych środków;

14.  podkreśla potrzebę opracowania i wspierania inicjatyw służących odbudowie ekosystemów morskich, a inicjatywy te można realizować tylko pod warunkiem pełnego zaangażowania decydentów i współpracy między nimi a tymi, których źródła utrzymania zależą od tych obszarów morskich; w tym celu apeluje o wsparcie finansowe na badania naukowe i gromadzenie danych o ekosystemach morskich, o rekompensaty finansowe i zachęty, np. z Europejskiego Funduszu Morskiego, Rybackiego i Akwakultury (EFMRA), które należy wykorzystać do skutecznego wsparcia flot rybackich UE przechodzących na bardziej selektywne techniki połowowe, zwłaszcza do wspierania rybaków najbardziej dotkniętych ograniczeniami, a także do łagodzenia społeczno-gospodarczych skutków środków ograniczających;

15.  podkreśla na przykład, że według badań naukowych zwiększenie rozmiarów oczek i minimalnych rozmiarów do wyładunku umożliwiłoby pozostawienie najmłodszych okazów ryb w wodzie, a zatem zwiększyłoby szanse populacji ryb na rozmnażanie, prowadząc do wyższych zysków dla rybaków i większych wyładunków na jednostkę nakładu połowowego;

16.  przypomina o celach polegających na ochronie co najmniej 30 % i ścisłej ochronie co najmniej 10 % mórz UE do 2030 r.; zauważa postępy UE w wyznaczaniu nowych chronionych obszarów morskich, zarówno w unijnej sieci Natura 2000, jak i uzupełniająco na szczeblu krajowym;

Morskie obszary chronione

17.  podkreśla, że morskie obszary chronione różnią się wielkością, chronionymi gatunkami, siedliskami i ekosystemami, i są tworzone dla różnych celów ochrony, dlatego nie należy ich postrzegać jako obszarów jednorodnych, z których wszystkie mają przynosić korzyści ekosystemom morskim dzięki właściwemu zarządzaniu; dlatego uważa, że w planie działania Komisji przedstawiono nadmiernie uproszczone i zbyt ogólne podejście, które sugeruje, że wszystkie chronione obszary morskie mogą być wdrażane i zarządzane tak samo, czego przykładem są propozycje dotyczące niektórych narzędzi połowowych i stopniowego wycofywania połowów przy użyciu przenośnych narzędzi dennych ze wszystkich chronionych obszarów morskich do 2030 r.; apeluje o zrównoważone podejście do określania i wdrażania chronionych obszarów morskich, z uwzględnieniem celów ochrony każdego z nich, ale także rodzajów działalności tradycyjnie prowadzonych na tych obszarach, a także dynamicznych zmian w środowisku wynikających ze zmiany klimatu, a jednocześnie o prawdziwy udział rybaków w wyznaczaniu tych obszarów i zarządzaniu nimi;

18.  odnotowuje zdecydowany naukowy konsensus co do tego, że chronione obszary morskie mogą korzystnie oddziaływać na rybołówstwo z uwagi na efekt zewnętrzny (spill-over) i pozytywny wpływ na rekrutację, na przykład dzięki ochronie miejsc reprodukcji ryb, młodocianych osobników i dorosłych matek o wysokich zdolnościach reprodukcyjnych, jak wykazano na różnych chronionych obszarach morskich w całej UE; podkreśla, że skutecznie chronione obszary morskie oferują duże korzyści społeczno-gospodarcze, zwłaszcza społecznościom nadbrzeżnym oraz sektorowi rybołówstwa i turystyki, oraz mogą pełnić kluczowe funkcje ekologiczne w reprodukcji stad ryb (zapewniając tarliska i obszary dojrzewania narybku) oraz zwiększać ich odporność;

19.  zwraca uwagę Komisji i państw członkowskich, że w planie działania należy uwzględnić inne skuteczne instrumenty ochrony środowiska, np. inne skuteczne środki ochrony obszarowej, by pomóc osiągnąć cele i zmaksymalizować skutki środków już wdrożonych, w środowisku dynamicznie się zmieniającym w wyniku zmiany klimatu, a także by pomóc zachować proporcjonalność wszystkich środków;

20.  wzywa Komisję i państwa członkowskie do wdrożenia środków ochronnych lub ograniczających niezbędnych do osiągnięcia celów ochrony i odbudowy stosownie do specyfiki wszystkich tych morskich obszarów chronionych, w tym odpowiednio finansowanych środków technicznych niezbędnych do osiągnięcia celów, począwszy od obszarów najbardziej zagrożonych i obszarów Natura 2000 służących ochronie siedlisk morskich; przypomina o zobowiązaniach prawnych państw członkowskich i podkreśla, że Komisja wszczęła przeciwko niektórym z nich postępowania w związku z możliwym niewypełnieniem obowiązków wynikających z dyrektywy siedliskowej(18);

21.  uważa, że chronione obszary morskie i inne obszary chronione to narzędzia, a nie cele samymi w sobie; przyjmuje do wiadomości, że ich sukces zależy od ich akceptacji i zaaprobowania przez rybaków, społeczności nadbrzeżne i inne zainteresowane strony; wzywa Komisję i państwa członkowskie do uruchomienia i finansowania programów badań naukowych oraz do włączenia sektora rybołówstwa, w tym tradycyjnego łodziowego rybołówstwa przybrzeżnego, i innych zainteresowanych stron, w projektowanie chronionych obszarów morskich, zarządzanie nimi, ich wdrażanie, monitorowanie i nadzór nad nimi;

22.  uważa, że do zaangażowania nauki, sektora rybołówstwa i wszystkich zainteresowanych stron nie może dążyć wyłącznie UE, zwłaszcza jeśli chodzi o zapobieganie złym praktykom flot zagranicznych; apeluje o dalsze starania o rozwiązanie problemu światowych działań szkodliwych dla ochrony oceanów, w tym prowadzonych przez floty państw trzecich, np. flotę chińską, oraz o rozważenie utworzenia światowej sieci chronionych obszarów morskich;

23.  wyraża głębokie zaniepokojenie wpływem wydobycia ropy naftowej i gazu na środowisko morskie oraz na rybołówstwo i akwakulturę; ponownie apeluje o zakaz wszelkiej szkodliwej dla środowiska przemysłowej działalności wydobywczej, takiej jak górnictwo i wydobycie surowców kopalnych, na chronionych obszarach morskich;

Narzędzia połowowe mające styczność z dnem

24.  podkreśla, że na wielu statkach unijnych stosuje się czynne narzędzia połowowe mające styczność z dnem, a wiele regionów przybrzeżnych jest społecznie i gospodarczo uzależnionych od działalności flot stosujących te narzędzia, np. od hodowli bezkręgowców morskich; podkreśla, że ograniczanie lub zamknięcie łowisk dla czynnych narzędzi połowowych mających styczność z dnem nie oznacza po prostu przeniesienia statków rybackich na inne obszary połowowe; podkreśla, że trzeba uwzględnić m.in. dostępne zasoby ryb, które można złowić takimi narzędziami, praktyczne doświadczenia rybaków, obecność i rozmieszczenie innych statków rybackich na obszarach przyległych, by uniknąć pokrywania się działań mogącego prowadzić do konfliktów w korzystaniu z danych obszarów, wzrostu presji na inne obszary połowowe i pogorszenia warunków pracy;

25.  przypomina, że działania regionalizacyjne podjęte podczas ostatniej reformy WPRyb były próbą odstąpienia od uniwersalnego podejścia, w którym decyzje były nadmiernie scentralizowane w UE; z zadowoleniem przyjmuje środki zaproponowane w planie działania w celu poprawy współpracy regionalnej; uważa jednak, że w planie działania zapisano też działania w przeciwnym kierunku, zwłaszcza jeśli chodzi o propozycje dotyczące połowów włokami dennymi;

26.  uważa, że w planie działania i poza nim powstało wiele inicjatyw dotyczących tych samych technik połowowych, co spowodowało powstanie mozaiki inicjatyw, postawiło pod znakiem zapytania spójność i przewidywalność działań podejmowanych na szczeblu UE, i ma poważny wpływ na zaufanie rybaków i społeczności rybackich do (unijnych) procesów politycznych i decyzyjnych;

27.  uważa, że wszelkie plany wdrożenia przepisów lub ograniczeń dotyczących stosowania określonych narzędzi połowowych muszą być spójne z innymi obszarami polityki oraz uwzględniać wszystkie zainteresowane strony, a także bezpieczeństwo żywnościowe, aspekty społeczno-gospodarcze, środowiskowe, techniczne i naukowe; ponownie podkreśla, że oparcie działań na konsensie i na wymienionych przesłankach da większe sukcesy i będzie mieć pozytywny wpływ na realizację;

28.  uważa, że konsekwencje planu działania lub wniosku ustawodawczego należy oceniać na podstawie analiz naukowych i społeczno-gospodarczych; zauważa, że nie zwrócono uwagi na konsekwencje niektórych aspektów planu działania, np. w apelu Komisji do państw członkowskich, by do końca marca 2024 r. zakazały połowów przy użyciu narzędzi czynnych na morskich obszarach chronionych objętych na mocy dyrektywy siedliskowej programem Natura 2000 w celu ochrony dna morskiego i gatunków morskich, gdy jednocześnie i w tym samym terminie państwa członkowskie mają podać informacje o tym, jak zamierzają zapewnić stopniowe wycofanie połowów dennych przy użyciu narzędzi czynnych we wszystkich morskich obszarach chronionych do 2030 r., choć nie ma jeszcze np. wniosków naukowych i społeczno-gospodarczych z wcześniejszych projektów; z zadowoleniem przyjmuje przyznanie przez Komisję, że ogólny zakaz połowów dennych z użyciem narzędzi czynnych nie jest odpowiedni do osiągnięcia celów planu działania;

29.  uważa, że środki dotyczące połowów włokami dennymi należy oceniać według wszelkich wytycznych, np. wytycznych Międzynarodowej Rady Badań Morza lub Komitetu Naukowo-Technicznego i Ekonomicznego ds. Rybołówstwa, a także na podstawie najlepszych dostępnych danych naukowych; uważa, że środki te powinny uwzględniać, że połowy włokami dennymi należą do najpowszechniejszych i najbardziej uregulowanych metod połowowych w Europie, i że powinny być priorytetowo uregulowane w rozporządzeniu w sprawie środków technicznych (rozporządzenie (UE) 2019/1241(19)), które służy – jak wskazuje jego tytuł – „zachowaniu zasobów rybnych i ochronie ekosystemów morskich”;

30.  zauważa, że organy naukowe, np. Międzynarodowa Rada Badań Morza, oraz liczne badania naukowe poddane wzajemnej ocenie wykazują i uznają, że czynne narzędzia połowowe mające kontakt z dnem wpływają na ekosystemy; podkreśla jednak, że skutki połowów włokami są zróżnicowane i że w zależności od szeregu czynników, np. od rodzaju połowów, są one uznawane przez naukowców bądź za zrównoważone i zgodne z celami ochrony dna morskiego, bądź za powodujące eksploatację stad powyżej poziomów maksymalnego podtrzymywalnego połowu;

31.  podkreśla, że zamiar Komisji, by narzucić środki w planie działania zamiast pozwolić, by decyzję podjęli współprawodawcy, zagraża dobremu sprawowaniu rządów i dialogowi między zainteresowanymi stronami i organami administracji różnych szczebli, a także równowadze międzyinstytucjonalnej i roli poszczególnych instytucji w procesie decyzyjnym;

Węgorz

32.  podkreśla złożoność i różnorodność zarządzania zasobami węgorza, które nie może ograniczać się tylko do podejścia skoncentrowanego na morzu; przypomina, że w ocenie Komisji z 2020 r. rozporządzenie w sprawie węgorza uznano za adekwatne do zakładanych celów; uważa jednak, że trzeba lepiej wdrażać rozporządzenie w sprawie węgorza, a państwa członkowskie powinny prowadzić dodatkowe, intensywniejsze działania, by zapewnić całościowe podejście do jego wdrażania; przypomina Komisji i państwom członkowskim, by w pełni korzystały z rozporządzenia w sprawie węgorza jako podstawowego narzędzia w gospodarowaniu zasobami węgorza i ich odtwarzaniu, zapewniając całościowe i spójne podejście uwzględniające zarówno morskie, jak i słodkowodne etapy życia węgorza oraz zarówno wpływ rybołówstwa, jak i innych rodzajów działalności, przez pełne wdrożenie środków we wszystkich odpowiednich obszarach;

33.  uważa, że środki stosowane poza kontekstem rozporządzenia w sprawie węgorza podważają spójność przyjętej polityki; dlatego wyraża głębokie zaniepokojenie nieholistycznym podejściem przyjętym w rozporządzeniu Rady (UE) 2023/194(20), gdzie ograniczono połowy węgorza przez wprowadzenie sześciomiesięcznego okresu zamknięcia łowisk bez konsultacji z zainteresowanymi stronami i bez rozważenia pełnego pakietu środków w innych obszarach polityki lub odpowiedniej rekompensaty, w tym środków uwzględniających skutki społeczno-gospodarcze; uważa zatem, że zanim rozważy się wprowadzenie dalszych środków ograniczających zapowiedzianych w planie działania, należy najpierw przeprowadzić analizę odtwarzania gatunku i ich ewentualną rolę w zwalczaniu gatunków inwazyjnych;

34.  ponownie apeluje o utworzenie grupy ekspertów ds. węgorza, zapewniającej pełną i zrównoważoną reprezentację wszystkich zainteresowanych stron; wzywa państwa członkowskie do regularnego aktualizowania planów gospodarowania zasobami węgorza i przestrzegania obowiązków sprawozdawczych wynikających z rozporządzenia w sprawie węgorza;

Reakcje państw członkowskich na plan działania

35.  odnotowuje liczne deklaracje i jednoznaczne oświadczenia przedstawicieli państw członkowskich zawierające wyraźne zastrzeżenia do planu działania i zaniepokojenie powiązaną z nim niepewnością; zauważa, że państwa członkowskie zakwestionowały zwłaszcza nadmiernie uproszczone podejście Komisji do ograniczeń dotyczących połowów włokami dennymi na chronionych obszarach morskich;

36.  uważa, że przeciwstawianie rozwoju sektora rybołówstwa ochronie różnorodności biologicznej mórz to ślepy zaułek; uważa, że oba te cele można wyważyć, zgodnie z oświadczeniem przedstawicieli państw członkowskich po przedstawieniu planu działania;

37.  z zadowoleniem przyjmuje utworzenie specjalnej grupy dialogu z udziałem Dyrekcji Generalnej ds. Środowiska (DG ENV) i Dyrekcji Generalnej ds. Gospodarki Morskiej i Rybołówstwa (DG MARE) Komisji oraz państw członkowskich i zainteresowanych stron; uważa, że rolą grupy ds. dialogu powinno być ułatwienie wymiany wiedzy i ewentualnych rozmów między społecznościami zajmującymi się rybołówstwem i środowiskiem, a także zapewnienie państwom członkowskim platformy przejrzystości i dialogu na temat wdrażania ich planów działania;

Skutki prawne planu działania Komisji

38.  potwierdza, że zamierza korzystać ze swoich prerogatyw i kompetencji w odniesieniu do wszelkich inicjatyw, takich jak wnioski ustawodawcze oraz akty delegowane lub wykonawcze, w tym związane i niezwiązane z planem działania;

39.  zauważa, że chociaż plan działania nie jest prawnie wiążący, jego wdrożenie pociągnie za sobą znaczne koszty społeczno-gospodarcze dla państw członkowskich i ich flot, ponieważ obejmuje on 90 środków w formie regulacji, wytycznych, analiz, harmonogramów, badań, sprawozdań i inicjatyw; wzywa państwa członkowskie i Komisję, by w odpowiednim czasie przeprowadziły niezbędne badania jako element przygotowywania wszelkich nowych lub zmienionych rozporządzeń lub inicjatyw, a także by uwzględniły procedury planowania przestrzennego na obszarach morskich i uczestniczyły w tych procedurach, zarówno między różnymi regionami i basenami morskimi, jak i między różnymi państwami członkowskimi i państwami trzecimi, z myślą o korzyściach społeczno-gospodarczych;

40.  uważa, że środki ujęte w planie działania powinny być w miarę możliwości wprowadzane w zwykłej procedurze ustawodawczej, co zapewni większą przejrzystość, i powinny obejmować faktyczną ocenę skutków, przy odpowiednim udziale wszystkich zainteresowanych stron;

41.  z zaniepokojeniem odnotowuje niejasność skutków prawnych planu działania, zważywszy na oświadczenia Komisji, wydane np. podczas prezentacji planu przed Komisją Rybołówstwa Parlamentu i różnymi zainteresowanymi stronami; uważa, że nie dało to jasności ani stabilności sektorowi rybołówstwa i zaszkodziło wielu sektorom branży rybackiej, w czasie gdy niepewność spowodowana skumulowanymi konsekwencjami różnych kryzysów poważnie pogarsza nastroje wśród pracowników tej branży;

42.  zauważa z niepokojem, że Komisja coraz częściej sięga po instrumenty niewiążące, np. komunikaty, powszechnie określane mianem „prawa miękkiego”, gdy prezentuje bardzo konkretne środki polityczne bez dalszych działań w postaci wniosków ustawodawczych; uważa, że wszelka niepewność wynikająca z rozbieżności między zamierzonym znaczeniem komunikatów a ich faktycznymi skutkami prawnymi może szkodzić pewności prawa i przewidywalności w sektorze, a także budzić wątpliwości prawne co do równowagi instytucjonalnej oraz rozgraniczenia i wykonywania kompetencji UE; uważa zatem, że komunikaty Komisji nie powinny służyć do proponowania wiążących środków prawnych;

43.  ubolewa, że komunikaty Komisji, a zwłaszcza DG MARE i DG ENV, zawierały sprzeczne stwierdzenia co do wiążących skutków planu działania; apeluje do DG MARE i DG ENV, by dokładniej przyglądały się specyfice sektora rybołówstwa, zanim opracuje lub przedstawi wspólne inicjatywy;

Aspekty społeczno-gospodarcze i bezpieczeństwo żywnościowe

44.  popiera orędzie przewodniczącej Komisji o stanie Unii z 2023 r., w którym zadeklarowała ona, że każdy nowy akt prawny będzie poddawany sprawdzianowi konkurencyjności; wnosi, by plan działania oraz wszystkie wnioski ustawodawcze i inne inicjatywy dotyczące rybołówstwa obejmowały sprawdzian konkurencyjności uwzględniający skutki społeczno-gospodarcze dla poszczególnych rodzajów działalności, wpływ na społeczności nadbrzeżne i na sektor rybołówstwa rekreacyjnego, a także skumulowany wpływ na dostępność dostaw żywności;

45.  ubolewa, że planowi działania nie towarzyszy analiza społeczno-gospodarcza, ocena skutków obejmująca analizę naukową ani sprawozdanie okresowe oraz że nie zaproponowano w nim żadnych dodatkowych środków finansowania transformacji ekologicznej i energetycznej; zwraca uwagę Komisji, że dokumenty strategiczne takie jak ten plan działania należy prezentować poszczególnym zainteresowanym stronom i uwzględniać ich opinie w bardziej skoordynowany i klarowny sposób oraz że powinny one zawierać pełną ocenę aspektów środowiskowych, społeczno-gospodarczych i prawnych ich wdrożenia; apeluje o wszelkie niezbędne środki, w tym zachęty i mechanizmy kompensacyjne, służące sprawiedliwej i zrównoważonej transformacji;

46.  przypomina, że państwa członkowskie muszą w pełni wdrożyć art. 17 WPRyb przy przydzielaniu uprawnień do połowów; wzywa państwa członkowskie do przydzielania uprawnień do połowów według przejrzystych i obiektywnych kryteriów opartych na wynikach społecznych i środowiskowych flot rybackich oraz do wdrożenia art. 17 jako narzędzia zachęcającego do odpowiedzialnych praktyk połowowych o niskim wpływie na środowisko;

47.  podkreśla, że plan działania powinien w równej mierze służyć filarom zrównoważonego rozwoju w WPRyb (środowiskowy, społeczny i gospodarczy), a także m.in. wspierać wzrost wydajności, godne warunki pracy w sektorze, zwłaszcza w tradycyjnym łodziowym rybołówstwie przybrzeżnym, oraz stabilne rynki, produkty spełniające kryteria bezpieczeństwa żywności, jakości i zrównoważoności, bez narażania na szwank bezpieczeństwa żywnościowego i autonomii żywnościowej, umożliwiać rybakom pełne wykorzystanie przyznanych im kwot połowowych oraz pomagać w odbudowie i ochronie środowiska z myślą o łagodzeniu zmiany klimatu i dostosowaniu się do jej skutków;

48.  z zadowoleniem przyjmuje apel Komisji o gromadzenie danych o wpływie rybołówstwa rekreacyjnego, lecz podkreśla, że trzeba uwzględnić też gospodarcze i społeczne skutki zrównoważonego rybołówstwa rekreacyjnego; uważa, że połowy rekreacyjne mogą oferować doskonałe możliwości wspierania podejścia opartego na nauce obywatelskiej;

Działania międzynarodowe i wzajemność

49.  uważa traktat ONZ o pełnym morzu za ważne międzynarodowe osiągnięcie w dziedzinie ochrony oceanów; ubolewa jednak, że w planie działania nie podkreślono wystarczająco mocno, że do umów międzynarodowych trzeba włączyć zasadę wzajemności; dlatego za sprawę zasadniczą uważa, by UE współpracowała na szczeblu międzynarodowym z innymi partnerami we wdrażaniu przepisów o celach podobnych do celów zapisanych w rozporządzeniu o WPRyb, zwłaszcza w art. 28 ust. 2 lit. d), a także do celów europejskiego zielonego ładu i celów zrównoważonego rozwoju ONZ;

50.  podkreśla znaczenie współpracy UE z krajami rozwijającymi się, zwłaszcza z krajami Afryki, Karaibów i Pacyfiku, aby pomóc im przygotować się do rozwijania w przyszłości morskich odnawialnych źródeł energii przez dzielenie się wiedzą fachową UE w zakresie planowania morskiego i rozwoju przemysłowego; wzywa UE do szybszego budowania zdolności i finansowania krajów rozwijających się, co pozwoli na poprawę zarządzania oceanami i strefą przybrzeżną, opracowania strategii gospodarki oceanicznej, usuwania niedostatków w zarządzaniu oraz zwalczania nielegalnych, nieraportowanych i nieuregulowanych połowów i nielegalnego handlu zasobami morskimi; podkreśla, że trzeba opracować dostosowane do lokalnych potrzeb rozwiązania w zakresie energii bezemisyjnej, które zapewnią ochronę ekosystemów morskich oraz umożliwią zachowanie tradycyjnej działalności, takiej jak rybołówstwo; podkreśla, że w realizację tych działań należy angażować społeczności nadbrzeżne; podkreśla ponadto, że trzeba wspierać zrównoważone praktyki połowowe w regionach najbardziej oddalonych, oparte na zrównoważonym wykorzystaniu zasobów morskich i zarządzaniu rybołówstwem, akwakulturą i turystyką, by zapewnić zrównoważony rozwój społeczno-gospodarczy tych regionów;

51.  wzywa UE do promowania przejrzystości rybołówstwa i innych gałęzi przemysłu wydobywczego na morzu w krajach partnerskich, co ma kluczowe znaczenie dla powstrzymania przełowienia, utraty różnorodności biologicznej i łamania praw człowieka; podkreśla, że rozwijające się kraje nadbrzeżne mogą wdrożyć normy określone w inicjatywie przejrzystości w sektorze rybołówstwa oraz inicjatywie przejrzystości w branżach wydobywczych w celu poprawy przejrzystości;

52.  apeluje, by wszelkie ograniczenia, czy to wynikające z planu działania, czy nie, automatycznie odzwierciedlano w zasadach dotyczących produktów przywożonych z państw trzecich, zwłaszcza że UE 70 % spożycia ryb w UE pochodzi z przywozu; podkreśla, że trzeba zapewnić spójność między polityką wewnętrzną i zewnętrzną oraz równe warunki działania dla podmiotów unijnych i nieunijnych;

53.  zauważa, że połowy przy użyciu przenośnych narzędzi dennych stanowią 25 % wszystkich połowów europejskich; jest zdania, że nowe zasady zarządzania, zwłaszcza ograniczenia lub restrykcje w stosowaniu technik połowowych na szczeblu UE, nie powinny zagrażać bezpieczeństwu żywnościowemu ani prowadzić do zwiększenia importu produktów rybołówstwa, tym bardziej jeśli produkty te są poławiane narzędziami połowowymi, których zastosowanie w UE jest objęte ograniczeniami;

Współpraca z sektorem rybołówstwa

54.  popiera obecnie dążenie sektora rybołówstwa, by udoskonalić selektywność technik połowowych i zmniejszyć wpływ połowów na środowisko; podkreśla pozytywne przykłady odbudowy zasobów gatunków na obszarach chronionych przy jednoczesnym utrzymaniu działalności połowowej; wspiera dalsze starania o pobudzanie porozumień o współzarządzaniu, w których podmioty lokalne biorą odpowiedzialność za zrównoważone zarządzanie, a także inwestują więcej w badania, innowacje i rozwój nowych narzędzi i technik połowowych; podkreśla rolę rybaków jako „strażników morza” oraz ich zaangażowanie w odbudowę zasobów rybnych i wkład w odbudowę ekosystemów morskich;

55.  zauważa, że według Komisji w ciągu ostatnich dziesięcioleci dzięki WPRyb osiągnięto w terenie konkretne postępy zwiększaniu zrównoważoności rybołówstwa; podkreśla jednak, że odbudowa ta niesie ze sobą wysokie koszty dla większości społeczności rybackich;

56.  podkreśla, że trzeba włączyć wszystkie właściwe zainteresowane strony, od rybaków po przedstawicieli społeczeństwa obywatelskiego, w podejmowanie decyzji i w działania służące ochronie i odbudowie ekosystemów morskich, i mogących wspierać zrównoważone i odporne rybołówstwo;

57.  podkreśla, że trzeba zwrócić szczególną uwagę na równouprawnienie płci i wzmocnienie pozycji kobiet ze względu na kluczową rolę kobiet i młodzieży, zwłaszcza w zrównoważonej gospodarce oceanicznej i na chronionych obszarach morskich;

o
o   o

58.  zobowiązuje swoją przewodniczącą do przekazania niniejszej rezolucji Radzie i Komisji.

(1) Dz.U. C 349 z 29.9.2023, s. 127. (2) Dz.U. L 354 z 28.12.2013, s. 22. (3) Dz.U. L 327 z 22.12.2000, s. 1. (4) Dz.U. L 164 z 25.6.2008, s. 19. (5) Dz.U. L 257 z 28.8.2014, s. 135. (6) Dz.U. L 354 z 23.12.2016, s. 1. (7) Dz.U. L 248 z 22.9.2007, s. 17. (8) Dz.U. L 242 z 19.9.2022, s. 1. (9) Dz.U. C 67 z 8.2.2022, s. 25. (10) Dz.U. C 456 z 10.11.2021, s. 129. (11) Dz.U. C 465 z 6.12.2022, s. 2. (12) Dz.U. C 493 z 27.12.2022, s. 62. (13) Dz.U. C 132 z 14.4.2023, s. 106. (14) Teksty przyjęte, P9_TA(2023)0132. (15) Teksty przyjęte, P9_TA(2023)0411. (16) Ares(2023)3615063. (17) Komunikat Komisji z dnia 21 lutego 2023 r. pt. „Wspólna polityka rybołówstwa dziś i jutro: pakt na rzecz rybołówstwa i oceanów paktem na rzecz zrównoważonego, opartego na nauce, innowacyjnego i sprzyjającego włączeniu społecznemu zarządzania rybołówstwem” (COM(2023)0103). (18) Dyrektywa Rady 92/43/EWG z dnia 21 maja 1992 r. w sprawie ochrony siedlisk przyrodniczych oraz dzikiej fauny i flory (Dz.U. L 206 z 22.7.1992, s. 7). (19) Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2019/1241 z dnia 20 czerwca 2019 r. w sprawie zachowania zasobów rybnych i ochrony ekosystemów morskich za pomocą środków technicznych, zmieniające rozporządzenia Rady (WE) nr 1967/2006, (WE) nr 1224/2009 i rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1380/2013, (UE) 2016/1139, (UE) 2018/973, (UE) 2019/472 i (UE) 2019/1022 oraz uchylające rozporządzenia Rady (WE) nr 894/97, (WE) nr 850/98, (WE) nr 2549/2000, (WE) nr 254/2002, (WE) nr 812/2004 i (WE) nr 2187/2005 (Dz.U. L 198 z 25.7.2019, s. 105). (20) Rozporządzenie Rady (UE) 2023/194 z dnia 30 stycznia 2023 r. w sprawie ustalenia w odniesieniu do niektórych stad ryb uprawnień do połowów na 2023 r. mających zastosowanie w wodach Unii oraz – dla unijnych statków rybackich – w niektórych wodach nienależących do Unii, a także ustanowienia na lata 2023 i 2024 takich uprawnień do połowów w odniesieniu do niektórych stad głębokowodnych, Dz.U. L 28 z 31.1.2023, s. 1.

Rezolucja Parlamentu Europejskiego z dnia 18 stycznia 2024 r. w sprawie wykonania rozporządzenia (UE) nr 1379/2013 w sprawie wspólnej organizacji rynków produktów rybołówstwa i akwakultury (2023/2049(INI))

P9_TA(2024)0047 A9-0406/2023

Parlament Europejski,

–  uwzględniając rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1379/2013 z dnia 11 grudnia 2013 r. w sprawie wspólnej organizacji rynków produktów rybołówstwa i akwakultury, zmieniające rozporządzenia Rady (WE) nr 1184/2006 i (WE) nr 1224/2009 oraz uchylające rozporządzenie Rady (WE) nr 104/2000(1) (rozporządzenie o wspólnej organizacji rynków), a także jego wykonanie,

–  uwzględniając Traktat o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (TFUE), w szczególności jego art. 349,

–  uwzględniając sprawozdanie Komisji dla Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 21 lutego 2023 r. pt. „Wykonanie rozporządzenia (UE) nr 1379/2013 w sprawie wspólnej organizacji rynków produktów rybołówstwa i akwakultury” (COM(2023)0101),

–  uwzględniając komunikat Komisji z dnia 20 maja 2020 r. zatytułowany „Strategia »Od pola do stołu« na rzecz sprawiedliwego, zdrowego i przyjaznego dla środowiska systemu żywnościowego” (COM(2020)0381),

–  uwzględniając swoją rezolucję z dnia 20 października 2021 r. w sprawie strategii „Od pola do stołu” na rzecz sprawiedliwego, zdrowego i przyjaznego dla środowiska systemu żywnościowego(2),

–  uwzględniając swoją rezolucję z dnia 19 stycznia 2023 r. w sprawie obecnej sytuacji i perspektyw rybołówstwa łodziowego w UE(3),

–  uwzględniając wyniki negocjacji dotyczących rozporządzenia w sprawie kontroli rybołówstwa,

–  uwzględniając sprawozdanie Komitetu Naukowo-Technicznego i Ekonomicznego ds. Rybołówstwa (STECF) z 2020 r. w sprawie kryteriów i wskaźników mających na celu włączenie aspektów zrównoważonego rozwoju dotyczących produktów żywnościowych pochodzenia morskiego do standardów sprzedaży w ramach wspólnej organizacji rynków (STECF-20-05),

–  uwzględniając specjalne sprawozdanie Eurobarometr nr 515 z 2021 r. pt. „EU consumer habits regarding fishery and aquaculture products” [Nawyki konsumentów w UE w odniesieniu do produktów rybołówstwa i akwakultury],

–  uwzględniając komunikat Komisji z dnia 3 maja 2022 r. pt. „Postawienie ludzi na pierwszym miejscu, zapewnienie trwałego wzrostu gospodarczego sprzyjającego włączeniu społecznemu, uwolnienie potencjału regionów najbardziej oddalonych UE” (COM(2022)0198),

–  uwzględniając art. 54 Regulaminu oraz art. 1 ust. 1 lit. e) i załącznik 3 do decyzji Konferencji Przewodniczących z dnia 12 grudnia 2002 r. dotyczącej procedury udzielania zgody na sporządzanie sprawozdań z własnej inicjatywy,

–  uwzględniając opinię Komitetu Doradczego ds. Rynków (MAC)(4) z dnia 30 marca 2022 r. na temat sprawozdania Komisji z wykonania rozporządzenia (UE) nr 1379/2013 w sprawie wspólnej organizacji rynków produktów rybołówstwa i akwakultury (COM(2023)0101),

–  uwzględniając opinię Komitetu Doradczego ds. Rynków (MAC)(5) z dnia 8 maja 2023 r. pt. „Poprawa przepisów dotyczących etykietowania produktów pochodzenia roślinnego imitujących produkty rybołówstwa i akwakultury”,

–  uwzględniając sprawozdanie Komisji Rybołówstwa (A9-0406/2023),

A.  mając na uwadze, że w rezolucji w sprawie strategii „Od pola do stołu” Parlament podkreślił, że dobre mechanizmy identyfikowalności, które odpowiadają zapotrzebowaniu konsumentów poprzez informowanie o tym gdzie, kiedy, w jaki sposób i jakie gatunki ryb zostały złowione lub wyhodowane, w tym w odniesieniu do produktów przywożonych spoza UE, mają zasadnicze znaczenie dla zapewnienia bezpieczeństwa żywności, zagwarantowania przejrzystości dla konsumentów, zwalczania nielegalnych, nieraportowanych i nieuregulowanych połowów oraz osiągnięcia celów Zielonego Ładu i celów zrównoważonego rozwoju;

B.  mając na uwadze, że niedawno zmienione rozporządzenie w sprawie kontroli rybołówstwa zawiera istotne ulepszenia przepisów dotyczących identyfikowalności wszystkich produktów rybołówstwa i akwakultury; mając na uwadze, że po okresie przejściowym przepisy te będą wdrażane stopniowo – dwa lata w przypadku produktów świeżych i mrożonych oraz pięć lat w przypadku produktów przetworzonych – i zapewnią konsumentom dokładne informacje; mając na uwadze, że lepsze etykietowanie będzie narzędziem, które przyczyni się do zwalczania połowów NNN i do zapewnienia uczciwej konkurencji;

C.  mając na uwadze, że zdaniem ponad trzech czwartych respondentów uczestniczących w specjalnym badaniu Eurobarometru nr 515 z 2021 r. data połowu lub produkcji powinna być podana na etykiecie wszystkich produktów rybołówstwa i akwakultury;

D.  mając na uwadze, że w związku z wykonaniem rozporządzenia o wspólnej organizacji rynków widoczna jest niewielka skala tworzenia organizacji producentów ze względu na złożone ramy ich tworzenia i uznawania w państwach członkowskich oraz niepewność aspektów finansowych i prawnych dotyczących wsparcia finansowego i kwalifikowalności działań; mając na uwadze, że należy uwzględniać także przeszkody napotykane przez inne organizacje, takie jak Cofradias oraz Prud’homies de pêche;

E.  mając na uwadze, że warunki działalności w regionach najbardziej oddalonych wymagają wyjątkowych i odpowiednich rozwiązań, aby sprostać wyzwaniom związanym z rozwojem endogenicznym i samowystarczalnością żywnościową;

Wprowadzenie

1.  przypomina, że wspólna organizacja rynków (WOR) stanowi integralną część wspólnej polityki rybołówstwa (WPRyb), obok środków ochrony i środków finansowych, i ma zasadnicze znaczenie dla osiągnięcia ich celów;

2.  podkreśla, że przegląd rozporządzenia o wspólnej organizacji rynków z 2013 r. spowodował odejście od niektórych rodzajów interwencji na rzecz podejścia bardziej ukierunkowanego na rynek długoterminowy, ze szczególnym uwzględnieniem rozwoju i innowacji w tym sektorze, bez wystarczającego uwzględnienia wyjątkowej sytuacji regionów, o których mowa w art. 349 TFUE;

Organizacje zawodowe

3.  uważa, że organizacje producentów i organizacje międzybranżowe stanowią trzon sektora rybołówstwa i akwakultury, gdyż wspierają bieżące zarządzanie WPRyb i umożliwiają jej wspólne wdrażanie na poziomie producentów, a także zapewniają dostarczanie zdrowych źródeł białka oraz utrzymują działalność gospodarczą i dziedzictwo kulturowe stref przybrzeżnych;

4.  jest zdania, że organizacje producentów i organizacje międzybranżowe odgrywają kluczową rolę w dążeniu do osiągnięcia celów WPRyb, w związku z czym należy je nadal wspierać i wzmacniać; zwraca uwagę, że należy nadal zachęcać do promowania, tworzenia i konsolidacji organizacji producentów i organizacji międzybranżowych w całej UE, w tym do poprawy ich wsparcia finansowego (które jest różne w poszczególnych państwach członkowskich), zwłaszcza w państwach członkowskich, w których produkcja podstawowa pozostaje w dużej mierze rozdrobniona (akwakultura, zbieracze skorupiaków, rybołówstwo łodziowe); uważa, że silna obecność organizacji producentów i organizacji międzybranżowych ma kluczowe znaczenie dla zwiększenia dobrobytu społeczności nadbrzeżnych i wyspiarskich, ochrony środowiska morskiego oraz wzmocnienia pozycji rybaków i producentów akwakultury w łańcuchu dostaw, a także promowania zrównoważonego rybołówstwa i akwakultury, zwłaszcza w regionach najbardziej oddalonych;

5.  z zadowoleniem odnotowuje uznanie przez Komisję, że plany produkcji i wprowadzania do obrotu mają kluczowe znaczenie dla osiągnięcia celów wyznaczonych dla wspólnej organizacji rynków w art. 35 rozporządzenia w sprawie WPRyb oraz że silna obecność dobrze funkcjonujących organizacji producentów jest decydującym czynnikiem; zwraca jednak uwagę, że należy zrobić więcej, aby wspierać codzienną pracę organizacji producentów przy wdrażaniu planów produkcji i wprowadzania obrotu oraz zapewnić wszystkim organizacjom producentów wymierny dostęp do finansowania; wzywa zatem Komisję do zaktualizowania wytycznych dla personelu w tym zakresie oraz do podjęcia działań w celu ułatwienia w większej mierze dostępu do rynku wszystkim segmentom floty;

6.  stwierdza, że właściwie funkcjonujące organizacje producentów i organizacje międzybranżowe zasadniczo dysponują skutecznymi środkami i prowadzą skuteczne działania, ale zwraca uwagę, że nadal brakuje organizacji producentów i organizacji międzybranżowych zrzeszających rybaków zajmujących się łodziowym rybołówstwem przybrzeżnym, zbieraczy skorupiaków i hodowców z sektora akwakultury, zwłaszcza w regionach najbardziej oddalonych; zwraca uwagę, że przeszkody finansowe w niektórych państwach członkowskich stwarzają trudności, zwłaszcza w sektorze łodziowego rybołówstwa przybrzeżnego; odnotowuje, że obecnie działające organizacje producentów sektora akwakultury odniosły szczególne sukcesy w swoich działaniach promocyjnych i komunikacyjnych;

7.  z zadowoleniem odnotowuje uznanie przez Komisję, że finansowanie i tworzenie struktur w celu udostępniania i organizowania wsparcia finansowego dla transgranicznych organizacji zawodowych jest kwestią o zasadniczym znaczeniu; zwraca uwagę, że jest to szczególnie istotne w przypadku zróżnicowanego sektora łodziowego rybołówstwa przybrzeżnego, który stanowi większość floty UE;

8.  wzywa państwa członkowskie do zapewnienia odpowiedniego wsparcia administracyjnego i finansowego na rzecz tworzenia i działalności nowych organizacji producentów, zwłaszcza z sektora łodziowego rybołówstwa przybrzeżnego, a w szczególności podkreśla ich znaczenie społeczne i kulturalne; wzywa także państwa członkowskie do wprowadzenia przepisów dotyczących ich uznawania;

9.  wzywa państwa członkowskie, aby poprawiły spójność wsparcia organizacji producentów przez organy krajowe oraz zmniejszyły jak najbardziej niedobory i różnice występujące w UE, w tym w odniesieniu do finansowania planów produkcji i wprowadzania do obrotu, aby zapewnić równiejsze warunki działania organizacjom producentów; apeluje do Komisji, aby nadal wspierała państwa członkowskie w tej dziedzinie;

10.  uważa, że w państwach członkowskich istnieją obecnie organizacje, które wykonują zadania i funkcje wchodzące w zakres kompetencji organizacji producentów i organizacji międzybranżowych, takie jak komitety ds. rybołówstwa Prud’homie de pêche i Cofradías, ale organizacji tych nie można uznać za organizacje producentów na mocy rozporządzenia o wspólnej organizacji rynków; uważa, że organizacje te odgrywają istotną rolę w zarządzaniu lokalnymi zasobami, przydzielaniu kwot i rozwiązywaniu kwestii związanych z ochroną zasobów rybnych oraz promowaniu i zachowaniu tradycyjnych produktów, zwłaszcza w niektórych społecznościach nadbrzeżnych;

11.  uważa, że organizacje te należy uznać na mocy rozporządzenia o wspólnej organizacji rynków, aby uzyskały takie same prawa, w tym wsparcie finansowe, oraz wypełniały takie same obowiązki jak organizacje producentów; wzywa Komisję do podjęcia działań w tej kwestii w koordynacji z zainteresowanymi państwami członkowskimi, w tym przez rozważenie w razie potrzeby odpowiedniego dostosowania zasad wspólnej organizacji rynku oraz dopilnowanie, by istniały odpowiednie systemy kontroli zgodności funkcjonowania organizacji producentów z obowiązującymi przepisami;

12.  zwraca uwagę, że kryzys związany z COVID-19 doprowadził do nagłego zamknięcia większości rynków zbytu świeżych produktów spożywczych pochodzenia wodnego, w tym z regionów najbardziej oddalonych, w związku z czym należy przywrócić możliwość korzystania z mechanizmów dopłat do składowania i rozszerzyć je na organizacje producentów sektora akwakultury ekstensywnej i hodowli omułków;

Wspólne normy handlowe

13.  przypomina, że wiele norm handlowych zawartych w rozporządzeniu o wspólnej organizacji rynków z 2013 r. pochodzi z lat 80. i 90. XX w.; zwraca uwagę, że według oceny Komisji normy te były zasadniczo odpowiednie i skuteczne oraz wniosły wartość dodaną;

14.  zwraca uwagę, że ocena Komisji i leżące u jej podstaw konsultacje wykazały, że istnieją możliwości uproszczenia, usprawnienia i modernizacji norm; odnotowuje, że Komisja stwierdziła również stosunkowo niski poziom monitorowania prowadzonego przez organy krajowe z myślą o zapewnianiu zgodności z normami, co sprawia, że harmonizacja przepisów dotyczących kontroli i inspekcji we wszystkich państwach członkowskich UE jest bardziej potrzebna niż kiedykolwiek wcześniej;

15.  uważa, że normy handlowe dotyczące produktów żywnościowych pochodzenia wodnego wprowadzanych do obrotu w UE, niezależnie od ich pochodzenia, powinny być zgodne ze zharmonizowanymi normami zrównoważonego rozwoju środowiskowego i społecznego; apeluje, by włączyć te normy do umów handlowych i środków przyjętych przez regionalne organizacje ds. zarządzania rybołówstwem (RFMO), ponieważ należy zapewnić podmiotom gospodarczym równe warunki działania oraz zadbać o to, by producenci unijni nie znaleźli się w nieuzasadnionej niekorzystnej sytuacji na rynku; uważa, że należy wykorzystać potencjał certyfikacji, w szczególności chronionych nazw pochodzenia (ChNP) i ich zalet pod względem zrównoważenia środowiskowego, w celu promowania produktów akwakultury;

16.  podkreśla, że w ocenie Komisja stwierdziła niedociągnięcia w istniejących ramach, które nie pozwalają osiągnąć celów rozporządzenia o wspólnej organizacji rynków;

17.  wzywa Komisję Europejską, by zintensyfikowała wysiłki na rzecz wykrycia przypadków nieprzestrzegania przepisów oraz by zapewniła równe warunki działania we wszystkich państwach członkowskich; sugeruje w szczególności, aby uwzględnić dobre praktyki w zakresie wdrażania i przestrzegania przepisów dotyczących wprowadzania produktów do obrotu i ochrony ekosystemu;

18.  podkreśla, że ważne jest, aby normy handlowe dotyczące wszystkich produktów wprowadzanych do obrotu w UE były dostosowane i aktualizowane zgodnie z wymogami i celami WPRyb z myślą o promowaniu uczciwej konkurencji i przejrzystości wśród wszystkich podmiotów, przy czym należy położyć nacisk na uwzględnienie społecznych i środowiskowych punktów odniesienia w celu zapewnienia zrównoważonego rozwoju w wymiarze globalnym; zwraca zatem uwagę, że należy uwzględnić specyfikę rynków w regionach, o których mowa w art. 349 TFUE;

Informowanie konsumentów

19.  zgadza się z twierdzeniem, że aby wspólna organizacja rynku mogła w pełni osiągnąć swoje cele, właściwe organy muszą zadbać o to, aby konsumenci byli informowani, za pośrednictwem kampanii promocyjnych, marketingowych i edukacyjnych, o korzyściach żywieniowych, zdrowotnych i dotyczących zrównoważonego rozwoju związanych z jedzeniem produktów rybołówstwa i akwakultury, o szerokiej różnorodności dostępnych gatunków oraz o znaczeniu zrozumienia informacji na etykietach, przy czym należy uniknąć wprowadzania konsumentów w błąd i zapewnić dostosowanie do unijnych systemów żywnościowych; uważa, że aby konsumenci mogli dokonywać świadomych wyborów, powinni otrzymywać jasne i pełne informacje na temat produktów sprzedawanych na rynku UE, a informacje te powinny być zgodne z tymi samymi przepisami, niezależnie od pochodzenia produktów oraz środków produkcji;

20.  podkreśla, że STECF zaproponował, by lepiej informować konsumentów przez uwzględnienie bardziej szczegółowych informacji dotyczących obszaru połowu, narzędzi połowowych i metod produkcji we wspólnej organizacji rynku; wzywa zatem Komisję, by rozważyła wzmocnienie norm handlowych w celu uwzględnienia obszerniejszych informacji na etykietach, takich jak między innymi składniki, geograficzny obszar połowowy i narzędzia połowowe, bez nakładania zbędnych obciążeń administracyjnych na producentów i organizacje producentów; jest zdania, że należy przeprowadzać okresowe przeglądy w celu zapewnienia zgodności i oceny skuteczności tych zharmonizowanych norm, ponieważ pomoże to w określeniu obszarów wymagających poprawy i dopilnowaniu, aby normy pozostały adekwatne i były aktualizowane;

21.  uważa, że konsumenci powinni być w stanie wyraźnie identyfikować pochodzenie produktów, ponieważ jest to informacja coraz bardziej ceniona przez europejskich konsumentów i zachęca ich do spożywania lokalnej żywności, produkowanej lub poławianej blisko konsumenta; zwraca uwagę, że potrzebna jest zmiana obecnego systemu identyfikacji produktów rybołówstwa według obszarów FAO, ponieważ jest to system, który nie pozwala na jasną lub szczegółową identyfikację pochodzenia produktów rybołówstwa i może prowadzić do nieporozumień;

22.  wzywa Komisję i państwa członkowskie, by promowały i ustanawiały nowe chronione oznaczenia jakości ze względu na ich znane i udowodnione korzyści dla europejskiej produkcji rybołówstwa i akwakultury, i apeluje o poprawę wprowadzania tych produktów do obrotu; wzywa Komisję, by ułatwiła wdrożenie przepisów, które zostaną niebawem przyjęte i które przyniosą znaczne korzyści dla tych struktur wysokiej jakości oraz skrócą, na ile to możliwe, czas niezbędny do rozpatrywania wniosków;

23.  stwierdza, że identyfikowalność i powiązane środki w zakresie przejrzystości są niezbędne do zapewnienia zgodności z obowiązującymi przepisami WPRyb; uważa, że jeżeli środki te wspiera odpowiedni system etykietowania, który powinien być wymagany w przypadku przetworzonej, świeżej i zakonserwowanej żywności pochodzenia wodnego, mogą one zagwarantować, że informacje przekazywane konsumentom będą dokładne, jasne, pełne, wiarygodne i rzetelne; podkreśla, że taki system etykietowania ma zasadnicze znaczenie dla zwalczania zarówno oszustw w branży spożywczej, w tym niewłaściwego etykietowania, jak i połowów NNN; uważa, że identyfikowalność produktów trzeba wzmocnić i zagwarantować na wszystkich etapach łańcucha wartości, aby zapewnić nie tylko korzyści gospodarcze i handlowe, ale także przyczynić się do wysiłków na rzecz ochrony zdrowia; w związku z tym z zadowoleniem przyjmuje wprowadzenie na mocy nowego rozporządzenia w sprawie kontroli rybołówstwa świadectw połowowych dla produktów przywożonych;

24.  zwraca uwagę, że w ramach konsultacji Komisja otrzymała sprawozdania wskazujące, że w niektórych państwach członkowskich nie spełniono obowiązkowych wymogów dotyczących informowania konsumentów; odnotowuje, że wdrażanie przepisów w całej UE uznaje się za nierównomierne i jest to szczególnie istotne w niektórych segmentach, takich jak sprzedawcy ryb i zakłady żywienia zbiorowego; przypomina, że etykiety muszą zawierać dokładny opis produktów rybołówstwa i produktów innych niż produkty rybołówstwa, co pozwoli uniknąć oszustw i wprowadzających w błąd reklam ze szkodą dla konsumentów i rybaków, w szczególności w odniesieniu do produktów zastępczych, ponieważ w wielu przypadkach wykorzystuje się obrazy, które sprawiają, że konsumenci niesłusznie uznają niektóre produkty za produkty rybołówstwa; wyraża zaniepokojenie, że w przypadku niektórych produktów dostępnych na rynku, takich jak produkty pochodzenia roślinnego, używa się terminów stosowanych wyłącznie w odniesieniu do produktów rybołówstwa, mimo że nie są one produktami rybołówstwa; uważa, że Komisja powinna przeprowadzić dodatkowe badania w tej sprawie w oparciu o otrzymane sprawozdania;

25.  dlatego uważa, że nazwę handlową „ryby” lub „gatunki ryb” należy zarezerwować na jednolitym rynku dla produktów rybołówstwa lub akwakultury pochodzenia zwierzęcego; wzywa w związku z powyższym Komisję, by dokonała przeglądu obowiązujących przepisów dotyczących etykietowania i prezentacji produktów pochodzenia roślinnego imitujących produkty rybołówstwa i akwakultury w celu zapewnienia konsumentom prawdziwych i dokładnych informacji, które nie będą prowadziły do nieporozumień i pozwolą zachować równe warunki działania na rynku UE;

Reguły konkurencji

26.  przypomina, że organizacje producentów i organizacje międzybranżowe mogą być pod pewnymi warunkami zwolnione ze stosowania reguł konkurencji, aby osiągnąć swoje cele, w tym pod warunkiem, że ich działalność nie prowadzi do podziału rynków, nie wyklucza ani nie eliminuje konkurencji;

27.  zwraca uwagę, że wyłączenie to ma zasadnicze znaczenie dla dopuszczenia, w szczególności w regionach najbardziej oddalonych, niektórych praktyk stosowanych przez organizacje producentów i organizacje międzybranżowe, takich jak kontrolowanie ilości produktów wprowadzanych na rynek przez ich członków w celu ustabilizowania rynków i cen, spełnienia wymogów w zakresie ochrony i uniknięcia marnotrawienia żywności; stwierdza, że nieuznawane organizacje zbiorowe producentów (np. spółdzielnie, Cofradías) nie mogą korzystać z wyłączenia na podstawie obecnych kryteriów określonych dla organizacji producentów;

28.  podkreśla, że około 70 % spożywanych w UE owoców morza jest przywożonych z krajów spoza UE, co w konsekwencji prowadzi do uzależnienia UE od tego przywozu na potrzeby konsumpcji; zwraca uwagę, że rybołówstwo, akwakultura i powiązane sektory muszą być rentowne, aby móc dokonywać inwestycji potrzebnych do prowadzenia działalności, a rentowność jest możliwa tylko wtedy, gdy produkty są konkurencyjne w stosunku do produktów przywożonych z państw spoza UE; apeluje do Komisji i Rady o zadbanie o to, aby polityka handlowa UE zapewniała równość szans dla produktów unijnych i przywożonych, a także o promowanie konsumpcji zrównoważonej (pod względem środowiskowym, gospodarczym i społecznym) żywności pochodzenia wodnego;

29.  zachęca Komisję do podjęcia dialogu z organizacjami producentów i innymi stosownymi zainteresowanymi podmiotami w sprawie autonomicznych kontyngentów taryfowych;

Badania rynkowe i zarządzanie kryzysowe

30.  przypomina, że Europejskie Centrum Monitorowania Rynku Produktów Rybołówstwa i Akwakultury (EUMOFA) zapewnia podmiotom działającym w sektorze rybołówstwa informacje rynkowe, aby pomóc im w lepszym zrozumieniu tendencji rynkowych; zwraca uwagę, że od kwietnia 2013 r. specjalna strona internetowa i baza danych są dostępne online i są w pełni operacyjne od czasu wejścia w życie zmienionych zasad wspólnej organizacji rynków, co przynosi korzyści instytucjom badawczym, zainteresowanym stronom i ogółowi społeczeństwa dzięki większemu dostępowi do badań i danych rynkowych;

31.  przypomina, że EUMOFA prowadzi badania rynkowe na podstawie Nomenklatury scalonej wspólnej taryfy celnej UE; uważa, że taryfę tę należy zaktualizować o nowe kategorie przetworów rybnych, które znajdują się w handlu w UE w większych ilościach, a także o bardziej intuicyjne i kompleksowe narzędzia cyfrowe; apeluje do Komisji o przeanalizowanie sposobów dalszej poprawy badań rynkowych dotyczących produktów rybołówstwa i akwakultury, w szczególności usprawnienia analizy rynków przez rozróżnienie między poszczególnymi częściami Europy, które mają różne nawyki co do spożywanych gatunków ryb;

32.  odnotowuje, że EUMOFA zostało wykorzystane do uruchomienia środków kryzysowych w celu zaradzenia skutkom pandemii COVID-19;

33.  wzywa Komisję, by podczas następnego przeglądu wspólnej organizacji rynków rozważyła możliwość ustanowienia systemu kryzysowego lub rezerwy kryzysowej, w tym dopłat do przechowywania produktów, jako środka chroniącego sektor w obliczu wyjątkowych sytuacji, które mogą wystąpić w unijnym sektorze rybołówstwa i akwakultury; przypomina, że niedawno konieczne było udzielenie nadzwyczajnej pomocy, aby poradzić sobie z kryzysem spowodowanym pandemią COVID-19; wzywa Komisję do określenia kryteriów korzystania z takiej pomocy i dopilnowania, aby mogła ona być dostosowana do konkretnych zakłóceń na rynku, w oparciu o model rezerwy kryzysowej już stosowany w innych sektorach żywności oraz przy rozważeniu innych środków, które mogłyby być korzystne dla złagodzenia poważnych zakłóceń na rynku;

Wnioski

34.  z zadowoleniem przyjmuje postępy we wdrażaniu zasad wspólnej organizacji rynków; podkreśla, że należy dołożyć starań na rzecz zapewnienia konsumentom odpowiednich informacji, poprawy etykietowania, zwiększenia przejrzystości rynku, poprawy identyfikowalności produktów rybołówstwa i akwakultury oraz skorupiaków, a także zapewnienia polityki uwzględniającej aspekt płci i sprzyjającej włączeniu młodzieży; zwraca uwagę, że w niektórych państwach członkowskich działają rządy poniżej szczebla państwowego, które mają kompetencje w zakresie rybołówstwa, skorupiaków i akwakultury oraz że Komisja i inne zainteresowane instytucje powinny to uszanować w celu szybszego wdrażania wspólnej organizacji rynku;

35.  uważa, że Komisja i państwa członkowskie muszą dołożyć większych starań, aby zapewnić bardziej jednolite wykonanie rozporządzenia o wspólnej organizacji rynków we wszystkich sektorach, z wystarczającym uwzględnieniem szczególnych warunków funkcjonowania rynków w regionach najbardziej oddalonych; jest zdania, że bardziej jednolite wykonanie mogłoby przyczynić się do zapewnienia zaufania konsumentów do produktów żywności pochodzenia wodnego wprowadzanych na jednolity rynek oraz służyć celom rozwoju endogenicznego i samowystarczalności żywnościowej w regionach najbardziej oddalonych;

36.  podkreśla, jak ważne jest uwzględnienie wszystkich zainteresowanych podmiotów w całym łańcuchu dostaw; zwraca w związku z tym uwagę na cenny wkład wnoszony przez odpowiedni komitet doradczy (MAC – Komitet Doradczy ds. Rynków);

37.  wyraża zadowolenie, że Komisja zamierza przedstawić wniosek dotyczący ram prawnych dla zrównoważonych systemów żywnościowych w celu zwiększenia przejrzystości i zapewnienia konsumentom obszerniejszych informacji; uważa, że wniosek ten powinien uznać znaczenie zdrowego i zrównoważonego rybołówstwa oraz produktów akwakultury poprzez zwiększenie wartości sektora rybołówstwa; zwraca uwagę, że te w nowych ramach prawnych należy uwzględnić znaczenie spożycia ryb w zdrowej diecie; podkreśla, że należy dopilnować, by ramy te nie powodowały dodatkowych obciążeń administracyjnych i były zgodne z warunkiem zrównoważonego rozwoju określonym w innych aktach prawnych UE;

38.  przyjmuje z zadowoleniem wynik negocjacji dotyczących przeglądu rozporządzenia w sprawie kontroli rybołówstwa, w szczególności postanowienia, których celem jest wzmocnienie przepisów dotyczących identyfikowalności wszystkich produktów rybołówstwa i akwakultury oraz skorupiaków, w tym produktów przywożonych z państw spoza UE; jest zdania, że takie informacje dotyczące identyfikowalności będą bardzo ważne dla konsumentów europejskich, zarówno na kontynencie, jak i na terytoriach zamorskich; wzywa Komisję, by przedstawiła propozycję dalszych działań obejmujących te same wymogi dla wszystkich produktów, niezależnie od stopnia ich przetworzenia, kategorii żywności czy państwa członkowskiego, w którym znajduje się siedziba przedsiębiorstwa, w celu zadbania o to, aby dostarczane informacje były dokładne, jasne, kompletne i zharmonizowane we wszystkich państwach członkowskich i terytoriach posiadających kompetencje w zakresie rybołówstwa oraz we wszystkich kategoriach produktów, a także by docierały do konsumentów końcowych w prostym i przystępnym formacie;

39.  uważa, że państwa członkowskie powinny w większym stopniu wykorzystywać EUMOFA, zwłaszcza na obszarach, w których EUMOFA jest mniej wykorzystywane, ponieważ obserwatorium to powinno dodatkowo usprawnić gromadzenie danych i analizę rynku różnych części Europy o różnych nawykach żywieniowych, a także udostępnić bardziej intuicyjne i kompleksowe narzędzia cyfrowe za pośrednictwem tego instrumentu; jest zdania, że w ten sposób dane EUMOFA mogłyby być bardziej przydatne do analizy rynku, również w podziale na poszczególne regiony, zwłaszcza w przypadku drastycznych zmian, takich jak te, które nastąpiły podczas kryzysu związanego z COVID-19, z myślą o uruchomieniu narzędzi kryzysowych i możliwości ustabilizowania rynku;

40.  jest przekonany, że poprawa identyfikowalności i przejrzystości w łańcuchu dostaw sektora żywności pochodzenia wodnego ma kluczowe znaczenie dla zwalczania połowów NNN;

41.  ponawia apel do wszystkich państw członkowskich o dostosowanie kryteriów uznawania organizacji producentów i organizacji międzybranżowych w celu uznania wszelkich różnorodnych organizacji w państwach członkowskich, które wykonują zadania wchodzące w dużej mierze w zakres kompetencji organizacji producentów; zwraca w związku z powyższym uwagę na organizacje takie jak Cofradías i Prud’homie de pêche, a także na organizacje działające w regionach najbardziej oddalonych;

42.  apeluje do Komisji o podejmowanie skuteczniejszych środków w celu wyeliminowania przeszkód dla organizacji producentów, aby w pełni wywiązywały się ze swojej misji, przez wyeliminowanie utrudnień stojących przed organizacjami producentów z sektora łodziowego rybołówstwa przybrzeżnego i wyspiarskiego, wynikających ze zróżnicowanego traktowania przez administracje krajowe, czy to pod względem uznawania organizacji producentów, bieżącego finansowania, wsparcia administracyjnego czy kwalifikowalności środków;

43.  podkreśla, że ważne jest zaangażowanie zainteresowanych stron, w całym łańcuchu dostaw w sektorze rybołówstwa i akwakultury oraz w społeczeństwie obywatelskim, w celu zwiększenia zaufania i zrozumienia, jeśli chodzi o wdrażanie przepisów wspólnej organizacji rynków, w szczególności poprzez kontynuację i wzmocnienie współpracy z Komitetem Doradczym ds. Rynków;

o
o   o

44.  zobowiązuje swoją przewodniczącą do przekazania niniejszej rezolucji Radzie i Komisji oraz rządom i parlamentom państw członkowskich.

(1) Dz.U. L 354 z 28.12.2013, s. 1. (2) Dz.U. C 184 z 5.5.2022, s. 2. (3) Dz.U. C 214 z 16.6.2023, s. 150. (4) Komitet Doradczy ds. Rynków, „2022 Report on the Functioning of the Common Market Organisation (CMO)” [Sprawozdanie za 2022 r. w sprawie funkcjonowania wspólnej organizacji rynku], 30 marca 2022 r. (5) Komitet Doradczy ds. Rynków, „Improving the Labelling Legislation for Plant-Based Imitations of Fisheries and Aquaculture Products” [Poprawa przepisów dotyczących etykietowania produktów pochodzenia roślinnego imitujących produkty rybołówstwa i akwakultury], 8 maja 2023 r.

Rezolucja Parlamentu Europejskiego z dnia 18 stycznia 2024 r. w sprawie aspektów płci w kontekście wzrostu kosztów życia i skutków kryzysu energetycznego (2023/2115(INI))

P9_TA(2024)0048 A9-0430/2023

Parlament Europejski,

–  uwzględniając art. 2, art. 3 ust. 1 i art. 3 ust. 3 Traktatu o Unii Europejskiej,

–  uwzględniając art. 8, 9, 10, 119, 122, 127, 151, 153 ust. 2, 156, 157, 191 i 194 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (TFUE),

–  uwzględniając Kartę praw podstawowych Unii Europejskiej, w szczególności postanowienia dotyczące praw socjalnych oraz równouprawnienia mężczyzn i kobiet,

–  uwzględniając Agendę ONZ na rzecz zrównoważonego rozwoju 2030, zasadę niepozostawiania nikogo samemu sobie, a w szczególności cel zrównoważonego rozwoju nr 1 dotyczący wyeliminowania ubóstwa, cel nr 5 dotyczący osiągnięcia równouprawnienia płci i poprawy warunków życia kobiet oraz cel nr 8 dotyczący osiągnięcia zrównoważonego wzrostu gospodarczego,

–  uwzględniając komunikat Komisji z dnia 5 marca 2020 r. pt. „Unia równości: strategia na rzecz równouprawnienia płci na lata 2020–2025” (COM(2020)0152),

–  uwzględniając dyrektywę Parlamentu Europejskiego i Rady 2009/73/WE z dnia 13 lipca 2009 r. dotyczącą wspólnych zasad rynku wewnętrznego gazu ziemnego i uchylającą dyrektywę 2003/55/WE(1),

–  uwzględniając dyrektywę Parlamentu Europejskiego i Rady 2012/27/UE z dnia 25 października 2012 r. w sprawie efektywności energetycznej, zmiany dyrektyw 2009/125/WE i 2010/30/UE oraz uchylenia dyrektyw 2004/8/WE i 2006/32/WE(2),

–  uwzględniając dyrektywę Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2018/2001 z dnia 11 grudnia 2018 r. w sprawie promowania stosowania energii ze źródeł odnawialnych(3),

–  uwzględniając dyrektywę Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2019/944 z dnia 5 czerwca 2019 r. w sprawie wspólnych zasad rynku wewnętrznego energii elektrycznej oraz zmieniającą dyrektywę 2012/27/UE(4),

–  uwzględniając rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2021/241 z dnia 12 lutego 2021 r. ustanawiające Instrument na rzecz Odbudowy i Zwiększania Odporności(5),

–  uwzględniając dyrektywę Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2023/970 z dnia 10 maja 2023 r. w sprawie wzmocnienia stosowania zasady równości wynagrodzeń dla kobiet i mężczyzn za taką samą pracę lub pracę o takiej samej wartości za pośrednictwem mechanizmów przejrzystości wynagrodzeń oraz mechanizmów egzekwowania(6),

–  uwzględniając zalecenie Komisji (UE) 2023/2407 z dnia 20 października 2023 r. dotyczące ubóstwa energetycznego,

–  uwzględniając swoją rezolucję z 19 maja 2022 r. w sprawie skutków społecznych i gospodarczych dla UE związanych z rosyjską wojną w Ukrainie – zwiększanie zdolności UE do działania(7),

–  uwzględniając swoją rezolucję z 5 lipca 2022 r. w sprawie ubóstwa kobiet w Europie(8),

–  uwzględniając sprawozdanie specjalne Europejskiego Trybunału Obrachunkowego z dnia 26 maja 2021 r. pt. „Uwzględnianie aspektu płci w budżecie UE – czas, by za słowami poszły czyny”(9),

–  uwzględniając zalecenie Komisji (UE) 2020/1563 z dnia 14 października 2020 r. dotyczące ubóstwa energetycznego(10),

–  uwzględniając komunikat Komisji z dnia 14 października 2020 r. zatytułowany „Fala renowacji na potrzeby Europy – ekologizacja budynków, tworzenie miejsc pracy, poprawa jakości życia” (COM(2020)0662),

–  uwzględniając dane Międzynarodowej Agencji Energetycznej dotyczące podatków i opłat za energię ponoszonych przez odbiorców(11),

–  uwzględniając sprawozdanie Międzynarodowego Funduszu Walutowego z października 2022 r. pt. „The Fog of War Clouds the European Outlook” [Mgła wojny spowija przyszłość Europy](12),

–  uwzględniając badanie Eurostatu z 2022 r. pt. „Living conditions in Europe” [Warunki życia w Europie](13),

–  uwzględniając dokument informacyjny Eurostatu z dnia 10 lutego 2022 r. pt. „Energy prices on the growth in the euro area in 2021” [Wzrost cen energii w strefie euro w 2021 r.](14),

–  uwzględniając sprawozdanie Eurofound z dnia 28 października 2022 r. pt. „The cost-of-living crisis and energy poverty in the EU: Social impact and policy responses – Background paper” [Kryzys kosztów utrzymania i ubóstwo energetyczne w UE: oddziaływanie społeczne i reakcje polityczne – dokument informacyjny](15),

–  uwzględniając ostatnie e-badanie Eurofound „Życie i praca w Europie”, z wiosny 2023 r.,

–  uwzględniając sprawozdania Europejskiego Instytutu ds. Równości Kobiet i Mężczyzn w sprawie wskaźnika równouprawnienia płci za rok 2021 i 2022(16),(17),

–  uwzględniając jesienne badanie Eurobarometru z 2022 r.(18),

–  uwzględniając badania Światowego Forum Ekonomicznego z 26 stycznia 2023 r.(19),

–  uwzględniając badanie Dyrekcji Generalnej ds. Polityki Wewnętrznej Unii Europejskiej pt. „Gender perspective on access to energy in the EU” [Perspektywa płci w kontekście dostępu do energii w UE], opublikowane 18 grudnia 2017 r.(20)

–  uwzględniając badanie Dyrekcji Generalnej Parlamentu Europejskiego ds. Polityki Wewnętrznej zatytułowane „Gender Aspects of Energy Poverty” [Ubóstwo energetyczne w optyce płci], opublikowane 1 marca 2023 r.(21),

–  uwzględniając badanie Dyrekcji Generalnej ds. Polityki Wewnętrznej Unii Europejskiej pt. „The Gender Dimension and Impact of the Fit for 55 Package” [Wymiar płci i wpływ pakietu „Gotowi na 55”], opublikowane 6 grudnia 2022 r.(22),

–  uwzględniając badanie Dyrekcji Generalnej Parlamentu Europejskiego ds. Analiz Parlamentarnych zatytułowane „Energy poverty in the EU” [Ubóstwo energetyczne w UE], opublikowane 18 września 2023 r.(23),

–  uwzględniając swoją rezolucję z dnia 17 września 2020 r. w sprawie maksymalizacji potencjału w zakresie efektywności energetycznej zasobów budowlanych w UE(24),

–  uwzględniając opinię Komisji Praw Kobiet i Równouprawnienia z dnia 12 maja 2022 r. w sprawie wniosku dotyczącego dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie efektywności energetycznej,

–  uwzględniając sprawozdanie Komisji Rozwoju z dnia 7 kwietnia 2021 r. w sprawie wpływu zmiany klimatu na najsłabsze grupy ludności w krajach rozwijających się oraz opinię Komisji Praw Kobiet i Równouprawnienia z 2 października 2020 r.,

–  uwzględniając swoją rezolucję z dnia 10 lutego 2021 r. w sprawie ograniczenia nierówności ze szczególnym uwzględnieniem ubóstwa osób pracujących(25),

–  uwzględniając swoją rezolucję z dnia 21 stycznia 2021 r. w sprawie powszechnego dostępu do godnych i przystępnych cenowo mieszkań(26),

–  uwzględniając swoją rezolucję z dnia 15 grudnia 2021 r. w sprawie wdrożenia dyrektywy w sprawie charakterystyki energetycznej budynków(27),

–  uwzględniając swoją rezolucję z dnia 3 października 2023 r. w sprawie transportu europejskiego odpowiadającego potrzebom kobiet(28),

–  uwzględniając art. 54 Regulaminu,

–  uwzględniając sprawozdanie Komisji Praw Kobiet i Równouprawnienia (A9-0430/2023),

A.  mając na uwadze, że od 2021 r. inflacja gwałtownie wzrosła, głównie ze względu na wysokie koszty energii i żywności, oraz została spotęgowana przez niczym nieuzasadnioną wojnę napastniczą Rosji przeciwko Ukrainie(29); mając na uwadze, że według przewidywań płace nie będą rosły tak szybko jak inflacja, co powoduje kryzys kosztów życia; mając na uwadze, że kryzys ten poważnie zagraża źródłom utrzymania kobiet, ich zdrowiu, dobrostanowi, niezależności ekonomicznej i dostępowi do mieszkań, a ponadto ogranicza ich siłę nabywczą i możliwości zakupu produktów pierwszej potrzeby, takich jak jedzenie, co nie pozwala im godnie żyć;

B.  mając na uwadze, że od października 2021 r. ceny w Unii Europejskiej wzrosły ogółem o 11,5 %, przy czym szczególnie podrożały produkty spożywcze, a w październiku 2022 r. inflacja sięgnęła 17,8 %; mając na uwadze, że w prognozach makroekonomicznych EBC dla strefy euro z września 2023 r. średnią inflację w 2023 r. szacowano na 5,6 %, co oznacza korektę w górę poprzednich prognoz; mając na uwadze, że według sprawozdania Eurofound wysoki wzrost płac nominalnych w wielu krajach w 2023 r. był w wielu przypadkach niewystarczający, aby utrzymać siłę nabywczą pracownic;

C.  mając na uwadze, że pandemia COVID-19, narastający kryzys kosztów życia i wojna przeciwko Ukrainie pogłębiły istniejący wcześniej kryzys oraz pogorszyły niepewne warunki pracy i życia wielu kobiet; mając na uwadze, że konsekwencje takich kryzysów utrwalają systemowe nierówności płci w wielu sektorach;

D.  mając na uwadze, że kobiety w całej swojej różnorodności są nieproporcjonalnie dotknięte skutkami kryzysu kosztów życia, ponieważ zazwyczaj należą do najuboższej części społeczeństwa i stanowią 70 % z 1,3 mld(30) osób żyjących w ubóstwie; mając na uwadze, że kobiety stale znajdują się w niekorzystnej sytuacji ze względu na czynniki strukturalne i kulturowe, takie jak tradycyjne normy dotyczące płci;

E.  mając na uwadze nadreprezentację kobiet wśród osób, których miejsca pracy są niepewne, które pracują w oparciu o nietypowe i elastyczne umowy (praca w niepełnym wymiarze godzin, praca tymczasowa, praca nieformalna) oraz które otrzymują płacę minimalną; mając na uwadze, że kobiety mają zazwyczaj niższe dochody i mniejszy majątek, co wynika z nierówności wynagrodzeń i emerytur, i w konsekwencji częściej zgłaszają trudności z pokryciem wszystkich wydatków oraz nadal ponoszą nieproporcjonalnie duże obciążenia w związku z nieodpłatną pracą opiekuńczą, przez co dysponują mniejszymi zasobami, które pozwalałyby im chronić się przed negatywnymi skutkami kryzysu kosztów życia; mając na uwadze, że kobiety szczególnie często dotyka ubóstwo czasowe, czyli niedostatek czasu na wypoczynek i rekreację, gdy odejmie się czas potrzebny na pracę zarobkową i nieodpłatną, a zatem nie mogą skrócić czasu pracy bez popadania w (głębsze) ubóstwo;

F.  mając na uwadze, że to kobiety „amortyzują wstrząsy” wynikające z ubóstwa, gdyż to głównie na nich spoczywa obciążenie psychiczne i odpowiedzialność za planowanie, kupowanie i przyrządzanie jedzenia dla rodziny oraz koordynacja różnych innych zadań związanych z opieką i domem, takich jak zarządzanie budżetem w ubogich gospodarstwach domowych, a zatem wzrost kosztów życia i kryzys energetyczny znacznie bardziej na nie wpływają; mając na uwadze, że ciężar sprawowania nieodpłatnej opieki i pracy w gospodarstwie domowym spoczywa w dużym stopniu na kobietach, które są nieproporcjonalnie obciążone podstawowymi obowiązkami opiekuńczymi;

G.  mając na uwadze, że kolejne kryzysy negatywnie wpływały na kobiety na całym świecie, hamując postępy w zakresie równouprawnienia płci; mając na uwadze, że kobiety szczególnie odczuwają skutki dezinwestycji i cięć budżetowych w usługach publicznych, takich jak edukacja, opieka zdrowotna, transport i pomoc społeczna, ponieważ częściej w tych usługach pracują, na nich polegają i je zapewniają;

H.  mając na uwadze, że należy zwalczać dyskryminację między mężczyznami i kobietami pod względem dostępu do zatrudnienia i pracy, a także upowszechniać równość kariery i równość w kategoriach zawodowych, kształceniu zawodowym i wynagrodzeniu, a jednocześnie poprawiać jakość miejsc pracy, wiążąc je z odpowiednimi prawami, oraz chronić rokowania zbiorowe i prawa związkowe;

I.  mając na uwadze, że europejski kryzys energetyczny uwidocznił potrzebę zreformowania europejskiego rynku energii elektrycznej; mając na uwadze, że indeksacja cen energii elektrycznej według cen gazu otworzyła duże możliwości spekulacji na tym rynku, stwarzając ogromne trudności dla przedsiębiorstw, zwłaszcza małych i średnich, oraz gospodarstw domowych, w szczególności tych składających się z osób znajdujących się w trudnej sytuacji lub zamieszkujących obszary wiejskie, w tym kobiet, które są szczególnie zagrożone; mając na uwadze, że spekulacje gospodarcze przyczyniły się do wzrostu kosztów energii; mając na uwadze, że regulacja cen w sektorze energetycznym to jedno z kluczowych narzędzi, które gwarantuje obywatelom prawa gospodarcze i społeczne oraz zapewnia każdemu dostęp do energii elektrycznej, ogrzewania i chłodzenia w zielonej transformacji energetycznej;

J.  mając na uwadze, że Rada uzgodniła reformę rynku energii elektrycznej, aby zmniejszyć zależności cen energii elektrycznej od zmiennych cen paliw kopalnych, powstrzymać gwałtowny wzrost cen, przyspieszyć wprowadzanie odnawialnych źródeł energii i chronić konsumentów;

K.  mając na uwadze, że zmiana klimatu i katastrofy z niej wynikające pogłębiają kryzys kosztów życia i mają szczególny wpływ na kobiety, ponieważ statystycznie są one bardziej narażone na ryzyko ubóstwa; mając na uwadze, że niestabilność opartego na paliwach kopalnych systemu energetycznego najbardziej odczuwają grupy już znajdujące się na marginesie, podczas gdy największe grupy gospodarcze, takie jak przedsiębiorstwa energetyczne i spożywcze, osiągają rekordowe zyski;

L.  mając na uwadze, że ubóstwo energetyczne stanowi ogromne wyzwanie i poważny problem społeczny dla UE; mając na uwadze, że nawet przed obecnym kryzysem, w 2021 r., 6,9 % wszystkich gospodarstw domowych w Unii zalegało z rachunkami za media, a 6,4 % podawało, że nie może pozwolić sobie na ogrzewanie domu; mając na uwadze, że w 2020 r. prawie 15% wszystkich gospodarstw domowych zajmowało lokale, w których były przecieki, uszkodzone dachy lub wilgoć(31);

M.  mając na uwadze, że w 2022 r. ponad 41 mln Europejczyków nie było w stanie odpowiednio ogrzać swoich domów; mając na uwadze, że liczba ta odpowiada łącznej liczbie ludności Grecji, Portugalii, Węgier i Szwecji, a osoby te muszą wybierać między ogrzewaniem domów a zakupem żywności; mając na uwadze, że według szacunków liczba ta może być znacznie wyższa, ponieważ zgodnie z danymi Unijnego Obserwatorium Ubóstwa Energetycznego (EPOV) problem ten dotyczy ponad 50 mln gospodarstw domowych; mając na uwadze, że ubóstwo energetyczne jest zjawiskiem wielowymiarowym i uważa się, że stoi za nim jednocześnie kilka czynników: niskie dochody, wysokie koszty energii i niska efektywność energetyczna budynków;

N.  mając na uwadze, że budynki odpowiadają za 40 % końcowego zużycia energii w UE i 36 % jej emisji gazów cieplarnianych związanych z energią, a 75 % budynków w UE jest nadal nieefektywnych energetycznie;

O.  mając na uwadze, że ubóstwo energetyczne pogłębiają różnice w traktowaniu kobiet i mężczyzn, w szczególności te związane z dochodami, takimi jak nierówności w wynagrodzeniach, emeryturach i aktywności zawodowej; mając na uwadze, że luka płacowa między kobietami a mężczyznami nadal wynosi 12,7 % w całej UE(32); mając na uwadze, że łączne skutki nierówności płacowych między kobietami a mężczyznami prowadzą na przestrzeni całego życia kobiet do tego, że ich dochód emerytalny w UE jest średnio o 35 % niższy od dochodu emerytalnego mężczyzn; mając na uwadze, że prawo do równego wynagrodzenia za taką samą pracę nie zawsze jest gwarantowane, co pozostaje jednym z największych wyzwań w walce z dyskryminacją płacową; mając na uwadze, że utrzymują się znaczne różnice między państwami członkowskimi UE, jeżeli chodzi o nierówności w emeryturach kobiet a mężczyzn, wynoszące od 2,6 % w Estonii do 46,1 % na Malcie; mając na uwadze, że przez te nierówności kobiety są bardziej zagrożone ubóstwem w starszym wieku niż mężczyźni, co wpływa na ich dobrostan fizyczny i psychiczny;

P.  mając na uwadze, że kobiety, w szczególności samotnie wychowujące dzieci i doświadczające dyskryminacji krzyżowej ze względu na pochodzenie etniczne, rasę, status migracyjny, orientację seksualną, niepełnosprawność lub wiek, są bardziej narażone na ubóstwo energetyczne; mając na uwadze, że w rezultacie trwający kryzys kosztów życia pogłębi uwarunkowane płcią ubóstwo energetyczne w UE; mając na uwadze, że potrzebne są dodatkowe dane segregowane ze względu na płeć i równość w ujęciu intersekcjonalnym; mając na uwadze, że według ONZ stoimy w obliczu największego kryzysu kosztów życia dla całego pokolenia;

Q.  mając na uwadze, że w 2022 r. ponad jednej piątej osób w Unii, które mieszkały w gospodarstwach domowych z dziećmi na utrzymaniu, groziło ubóstwo lub wykluczenie społeczne; mając na uwadze, że pod koniec 2022 r. 44 % samotnych matek i 31 % samotnych kobiet spodziewało się trudności ze względu na koszty energii w nadchodzących miesiącach(33);

R.  mając na uwadze, że kryzysy energetyczne i wyższy udział kosztów energii w całkowitych dochodach kobiet ograniczają ich zdolność finansową do samodzielnej egzystencji, co utrudnia kobietom, które nie mają dochodów lub których dochody są niskie, ucieczkę przed przemocą domową i nadużyciami ze strony partnera, z którym są powiązane finansowo;

S.  mając na uwadze, że ubóstwo energetyczne znacznie wpływa na zdrowie fizyczne i psychiczne człowieka, na przykład dlatego, że niskie temperatury w pokojach zwiększają ryzyko stresu, zaburzeń snu oraz chorób układu oddechowego i układu krążenia(34); mając na uwadze, że zdrowiu i bezpieczeństwu kobiet poważnie zagraża zanieczyszczenie powietrza w gospodarstwach domowych oraz brak oświetlenia, a według badania WHO kobiety częściej niż mężczyźni mogą mieć problemy zdrowotne ze względu na narażenie na dym z paliw stałych, w tym na przewlekłą obturacyjną chorobę płuc i raka płuc; mając na uwadze, że chłód w pomieszczeniach i związane z nim zagrożenia dla zdrowia uznano za jedną z możliwych przyczyn podwyższonej śmiertelności zimą(35);

T.  mając na uwadze, że obszary wiejskie, znajdujące się daleko od dużych ośrodków, najbardziej oddalone i wysoce zagrożone wyludnieniem są szczególnie narażone na ubóstwo energetyczne ze względu na stosunkowo niższe dochody gospodarstw domowych oraz na szczególne potrzeby energetyczne gospodarstw domowych rolników; mając ponadto na uwadze, że jest tam mniej inwestycji w poprawę efektywności energetycznej budownictwa mieszkaniowego; mając na uwadze, że kobiety mieszkające na tych obszarach są bardziej narażone na ubóstwo energetyczne i nieproporcjonalnie częściej nie mają odpowiedniego dostępu do czystej i przystępnej cenowo energii, ponieważ nierzadko są głównymi użytkownikami energii gospodarstw domowych;

U.  mając na uwadze, że brakuje świadomości i dostępnych danych na temat wpływu ubóstwa energetycznego na kobiety w UE; mając na uwadze, że w swoim publicznie dostępnym zestawie wskaźników Europejskie Obserwatorium Ubóstwa Energetycznego nie przedstawia danych segregowanych według kryterium płci; mając na uwadze, że tylko kilka państw członkowskich przyjęło definicje ubóstwa energetycznego i wskaźników ubóstwa energetycznego, które jednak zazwyczaj nie uwzględniają płci;

V.  mając na uwadze, że energia słoneczna może nie tylko stanowić rozwiązanie obecnego kryzysu energetycznego, ale również pozytywnie wpływać na równouprawnienie płci i równość na całym świecie;

W.  mając na uwadze, że kobiety w sektorze energetycznym częściej pracują w przedsiębiorstwach, w których płace są niższe, a tendencja ta jest wyraźniejsza niż w sektorach niezwiązanych z energią; mając na uwadze, że w sektorze energetycznym jedynie 20 % stanowisk kierowniczych wyższego szczebla zajmują kobiety, co oznacza, że odgrywają niewystarczającą rolę w zarządzaniu przedsiębiorstwami energetycznymi; mając na uwadze, że pełne umożliwienie kobietom zajmowania tych stanowisk pomogłoby szerzyć innowacje, wdrażać nowe sposoby zarządzania oraz promować różnorodność siły roboczej, co sprzyjałoby pozytywnemu cyklowi równouprawnienia płci, który przyczyniałby się do zielonej transformacji energetycznej;

X.  mając na uwadze, że według ONZ kobiety mogą być wpływowymi inicjatorkami zmian w przechodzeniu na czystą energię; mając na uwadze, że stworzenie otoczenia sprzyjającego przedsiębiorczości kobiet i zrównoważonej energii będzie wymagało współpracy z szerokim gronem zainteresowanych stron z sektora prywatnego; mając na uwadze, że należy usunąć różnice w dostępie kobiet i mężczyzn do finansowania, informacji, technologii, towarów i usług, aby zmniejszyć ryzyko inwestycyjne i udostępniać przedsiębiorczyniom finansowanie związane ze zrównoważoną energią;

Y.  mając na uwadze, że zwiększenie dostępu kobiet do zrównoważonej energii i możliwości jest niezbędne, by zmniejszyć ubóstwo i zapewnić upodmiotowienie ekonomiczne kobiet na całym świecie;

Z.  mając na uwadze, że według Światowego Forum Ekonomicznego sektor energetyczny boryka się z godnym ubolewania brakiem absolwentek kierunków związanych z naukami przyrodniczych, technologią, inżynierią, sztuką i matematyką, co zmniejsza liczbę potencjalnych kandydatek; mając na uwadze, że kobiety stanowią 52 % ludności europejskiej i większość absolwentów szkół wyższych w UE, ale zaledwie 17,9 % profesorów inżynierii i technologii(36), tylko dwie piąte naukowców i inżynierów oraz jedynie 34 % siły roboczej w zawodach związanych z naukami przyrodniczymi, technologią, inżynierią i matematyką(37); mając na uwadze, że transformacja energetyczna może dużo zyskać na wiedzy i doświadczeniu kobiet;

AA.  mając na uwadze, że Komisja nie wywiązała się z określonego w strategii na rzecz równouprawnienia płci zobowiązania, by włączyć perspektywę płci do wszystkich głównych inicjatyw Komisji, w tym do Europejskiego Zielonego Ładu i powiązanych strategii politycznych;

AB.  mając na uwadze, że traktaty zobowiązują Komisję do promowania równouprawnienia płci; mając przy tym na uwadze, że według Europejskiego Trybunału Obrachunkowego nie włączono perspektywy płci do budżetu UE oraz wyraźnie brakuje w nim kluczowych elementów, takich jak analiza płci czy związane z płcią cele, wskaźniki i rozliczalność w ramach sprawozdawczości;

AC.  mając na uwadze, że w filarach transformacji ekologicznej i transformacji cyfrowej Instrumentu na rzecz Odbudowy i Zwiększania Odporności zasadniczo nie uwzględniono równouprawnienia płci, tracąc tym samym szansę na skuteczne włączenie go do celów klimatycznych i środowiskowych;

AD.  mając na uwadze, że z badania zleconego przez Komisję Kobiet i Równouprawnienia (FEMM), wynika, że mężczyźni są często faworyzowani w stosunku do kobiet i innych grup zmarginalizowanych, jeśli chodzi o strukturę dotacji i wsparcia w pakiecie „Gotowi na 55”, a także w innych strategiach politycznych, programach i finansowaniu zielonej transformacji;

AE.  mając na uwadze, że w strategiach politycznych i środkach państw członkowskich i UE, które służą usuwaniu i łagodzeniu skutków kryzysu kosztów życia, brakuje perspektywy płci; mając na uwadze, że około dwóch trzecich środków wprowadzonych przez państwa członkowskie, aby złagodzić rosnące wskaźniki inflacji, nie jest skierowana do konkretnych grup znajdujących się w trudnej sytuacji i zapewnia jedynie rozwiązania krótkoterminowe zamiast takich, które przyczyniłyby się do sprawiedliwej społecznie transformacji ekologicznej, jak promowanie oszczędności energii lub przejścia na energię ze źródeł odnawialnych;

AF.  mając na uwadze, że działania UE powinny uwzględniać znaczenie idei sprawiedliwości klimatycznej oraz zobowiązanie wszystkich stron porozumienia paryskiego do poszanowania, promowania i uwzględniania zobowiązań przyjętych w zakresie praw człowieka, w tym równouprawnienia płci, a także przeciwdziałać zmianie klimatu;

Uwzględniające aspekt płci rozwiązania problemu ubóstwa energetycznego i rosnących kosztów życia

1.  wzywa Komisję, by wywiązała się z pozytywnego zobowiązania przewodniczącej Ursuli von der Leyen do promowania równouprawnienia płci we wszystkich procesach kształtowania polityki, i podkreśla, że konieczne są dodatkowe działania, ponieważ w głównych inicjatywach dotyczących klimatu, energii i środowiska brakuje perspektywy płci; apeluje, by w Europejskim Zielonym Ładzie uwzględniono uczciwą, sprawiedliwą społecznie, korzystną dla wszystkich transformację poprzez opracowanie intersekcjonalnej, transformacyjnej z punktu widzenia równouprawnienia płci strategii na rzecz likwidacji ubóstwa energetycznego oraz poprzez zwiększenie inwestycji publicznych w przystępne cenowo, energooszczędne mieszkania socjalne, z uwzględnieniem szczególnych potrzeb kobiet, które często odgrywają znaczącą rolę w zarządzaniu energią w gospodarstwach domowych, ale nie mają równego dostępu do zasobów;

2.  ubolewa, że w zaleceniu Komisji (UE) 2023/2407 z dnia 20 października 2023 r. dotyczącym ubóstwa energetycznego(38) i w towarzyszących mu wytycznych(39) nie uwzględniono aspektów ubóstwa energetycznego związanych z płcią ani zasadniczej potrzeby uzyskania – jako kluczowego wskaźnika – danych segregowanych według kryterium płci, aby odpowiednio ocenić potrzeby gospodarstw domowych znajdujących się w trudnej sytuacji; niepokoi go, że Komisja nie odpowiedziała na liczne apele Parlamentu Europejskiego, społeczeństwa obywatelskiego i Europejskiego Instytutu ds. Równości Kobiet i Mężczyzn (EIGE) i nie opracowała uwzględniających aspekt płci wskaźników, które pozwalałyby zagwarantować sprawiedliwość społeczną zielonej transformacji;

3.  wzywa Unię, by promowała nadzwyczajny pakiet wsparcia dla osób borykających się z gwałtownie rosnącymi kosztami życia, obejmujący przeznaczenie 100 mld EUR dla rodzin, zwłaszcza rodzin z jednym rodzicem (z których zdecydowaną większość stanowią matki) najbardziej dotkniętych ubóstwem energetycznym, oraz co najmniej 20 mld EUR na rozszerzenie europejskiego systemu gwarancji dla dzieci;

4.  wzywa państwa członkowskie i UE, by pilnie zagwarantowały przystępne cenowo usługi użyteczności publicznej i żywność gospodarstwom domowym o niskich dochodach, w szczególności tym, które doświadczają dyskryminacji krzyżowej; podkreśla, że nikt nie powinien być narażony na zamarznięcie w środku zimy ani przegrzanie w gorących miesiącach letnich, oraz wzywa państwa członkowskie i UE, by zakazały odłączania energii; podkreśla, że zwiększenie efektywności energetycznej poprzez renowację budynków mieszkalnych powinno być priorytetem wszystkich państw członkowskich;

5.  przypomina, że z myślą o ponad 50 mln osób dotkniętych ubóstwem energetycznym w UE należy zapewnić pomoc finansową na wsparcie gospodarstw domowych o niskich dochodach w przestrzeganiu minimalnych norm charakterystyki energetycznej; uważa, że ważne jest, aby państwa członkowskie zagwarantowały dostęp do energii elektrycznej osobom znajdującym się w trudnej sytuacji;

6.  przypomina, że w całej Unii ubóstwo energetyczne nieproporcjonalnie częściej dotyka kobiety, w związku z czym państwa członkowskie powinny przeznaczyć niezbędne wsparcie na łagodzenie ubóstwa energetycznego kobiet;

7.  wzywa Komisję i państwa członkowskie, by pilnie postarały się rozwiązać problem ubóstwa i rosnących nierówności wśród kobiet, zwłaszcza wśród grup szczególnie narażonych, w tym samotnych matek, kobiet z niepełnosprawnościami, kobiet należących do mniejszości rasowych i etnicznych, osób LGBTIQ+, migrantek i uchodźczyń, kobiet starszych oraz mieszkanek obszarów wiejskich lub wyludnionych; ponownie wzywa Komisję, by opracowała ambitną europejską strategię zwalczania ubóstwa do 2030 r., zawierającą konkretne cele ograniczania ubóstwa, w tym ubóstwa czasu, oraz skupiającą się na likwidacji ubóstwa kobiet i przerwaniu międzypokoleniowego cyklu ryzyka ubóstwa;

8.  wzywa państwa członkowskie, by przyjęły konkretne środki walki z zagrożeniem ubóstwem dla osób w podeszłym wieku, a gdy reformują systemy emerytalne, zmieniają wiek emerytalny oraz zwiększają emerytury, świadczenia socjalne i usługi takie jak opieka długoterminowa – by uwzględniały aspekt płci, w tym niedostateczną reprezentację kobiet na rynku pracy, segregację na rynku pracy i dyskryminację ze względu na płeć;

9.  wzywa Komisję, by oceniła i w stosownych przypadkach zaproponowała nowe akty prawne służące powstrzymaniu spekulantów przed uniemożliwianiem kobietom dostępu do energii po przystępnych cenach;

10.  podkreśla, że dostęp do energii elektrycznej odgrywa zasadniczą rolę w ograniczaniu ubóstwa oraz zapewnianiu pełnego i równego udziału w życiu społecznym;

11.  wzywa Dyrekcję Generalną Komisji Europejskiej ds. Energii, by opracowała plan działania, który zapewni uwzględnianie aspektu płci w całym unijnym prawodawstwie dotyczącym energii, w tym prawie do dzielenia się energią, o którym mowa w dyrektywie (UE) 2018/2001, oraz przygotowanie konkretnych środków i ukierunkowanych funduszy na walkę z ubóstwem energetycznym, zwłaszcza jego konsekwencjami dla kobiet;

12.  wzywa Komisję i państwa członkowskie do dopilnowania, by wymiar płci i wymiar intersekcjonalny były włączane do wszystkich systemów efektywności energetycznej i energii ze źródeł odnawialnych, co obejmuje prawo do dzielenia się energią, aby wspierać obywateli najbardziej dotkniętych ubóstwem energetycznym; uznaje wkład prowadzonych przez kobiety inicjatyw w zrównoważone rozwiązania energetyczne oraz znaczącą rolę kobiet w opracowywaniu takich rozwiązań na wszystkich szczeblach, w tym na szczeblu gospodarstw domowych, społeczności, regionów, krajów i Unii;

13.  wzywa Komisję i państwa członkowskie, by włączały kwestie równouprawnienia płci do wszystkich strategii politycznych, co umożliwi najlepszą reakcję na kryzys energetyczny, który w nieproporcjonalnym stopniu dotyka kobiety; w związku z tym wzywa Komisję, by przygotowała sprawozdanie o związanych z płcią konsekwencjach wzrostu kosztów życia spowodowanego kryzysem energetycznym, w tym by oceniła pod kątem płci wdrożenie jej zalecenia dotyczącego ubóstwa energetycznego; wzywa państwa członkowskie do monitorowania cen energii, transportu i innych podstawowych usług, aby opracować konkretne środki, które pozwolą zwalczać ryzyko wykluczenia społecznego i ubóstwa, ze szczególnym uwzględnieniem dostępu do przystępnych cenowo mieszkań i transportu, wymiaru sprawiedliwości i energii;

14.  wzywa Komisję, aby zobowiązała państwa członkowskie do włączenia ocen wpływu w aspekcie płci do krajowych planów w dziedzinie energii i klimatu, w tym do sprawozdań na temat ubóstwa energetycznego;

15.  wzywa Komisję do przygotowania konkretnych wytycznych, by wskazać, jak przy opracowywaniu krajowych planów w dziedzinie energii i klimatu państwa członkowskie powinny prawidłowo uwzględniać aspekt płci i stosować analizę dotyczącą płci; uważa, że włączenie analizy dotyczącej płci wraz z perspektywą intersekcjonalną do krajowych planów w dziedzinie energii i klimatu ma kluczowe znaczenie dla propagowania społecznie sprawiedliwej transformacji energetycznej;

16.  wzywa państwa członkowskie, by zwiększyły inwestycje publiczne w programy, których pośrednim lub bezpośrednim celem jest przeciwdziałanie negatywnym skutkom kryzysu kosztów życia dla kobiet w całej ich różnorodności, ochrona ofiar przemocy ze względu na płeć oraz zagwarantowanie dostępu do bezpłatnych usług publicznych wysokiej jakości w obszarze opieki, edukacji oraz zdrowia, w tym zdrowia i praw seksualnych i reprodukcyjnych, przystępnego cenowo mieszkalnictwa, transportu i energii oraz dostępu do pracy w godnych warunkach; wzywa państwa członkowskie, by zwróciły szczególną uwagę na regiony wiejskie, znajdujące się daleko od dużych ośrodków, najbardziej oddalone i zagrożone wyludnieniem, gdzie usługi te często nie są odpowiednio świadczone;

17.  podkreśla, że skutki wysokiej inflacji i kosztów energii osłabiają usługi publiczne, na których kobiety częściej polegają i w których częściej pracują; podkreśla, że cięcia w budżetach państw członkowskich na opiekę nad dziećmi, edukację i zajęcia przedszkolne oraz opiekunów bezpośrednio wpływają na kobiety, gdyż wykonują one większość obowiązków, które się pojawiają w konsekwencji tych cięć; wzywa państwa członkowskie, by zwiększyły finansowanie infrastruktury społecznej, zwłaszcza opieki zdrowotnej i domowej, oraz by priorytetowo traktowały mieszkalnictwo socjalne i inwestycje w modernizację domów, która pozwala zmniejszyć koszty energii;

18.  podkreśla, że kryzysy związane z kosztami energii i kosztami życia negatywnie wpływają na gospodarczą i społeczną integrację kobiet oraz ich zdrowie i prawa podstawowe, w tym zdrowie i prawa seksualne i reprodukcyjne; zaznacza, że około jedna trzecia osób twierdzi, że zrezygnowała z leczenia w 2022 r., a coraz więcej osób zgłasza konieczność rezygnacji z opieki medycznej z powodu rosnących kosztów, dłuższego czasu oczekiwania oraz niedoboru lekarzy i leków;

19.  apeluje o zagwarantowanie odpowiednich płac minimalnych, zgodnie z europejskimi zaleceniami, aby wzmacniać równouprawnienie płci, bezpieczeństwo dochodów i niezależność ekonomiczną kobiet; przypomina, że odpowiednie płace minimalne to konieczne zabezpieczenie zapewniające bardziej sprawiedliwy podział wynagrodzeń oraz gwarantujące minimalny poziom płacy podstawowej, który chroni kobiety; podkreśla, że instrumenty te muszą być zgodne z prawami ustanowionymi w układach zbiorowych;

20.  wzywa Komisję, by powstrzymała się od promowania jakichkolwiek zaleceń politycznych, które prowadziłyby do nasilenia niepewności stosunków pracy, deregulacji godzin pracy, obniżenia wynagrodzeń, ataku na rokowania zbiorowe lub prywatyzacji służb użyteczności publicznej oraz systemów zabezpieczenia społecznego;

21.  domaga się polityki dotyczącej transportu publicznego, w której uwzględnia się równouprawnienie płci, w szczególności przez rozbudowę i poprawę usług transportu publicznego oraz oferowanie skutecznej mobilności, tak aby kobiety mogły znaleźć pracę i aktywniej uczestniczyć w rynku pracy (oraz osiągać lepszą równowagę między życiem zawodowym a prywatnym);

22.  wzywa państwa członkowskie do zadbania o to, by nie powstała sztuczna bańka spekulacyjna ze szkodą dla dobrobytu kobiet;

23.  przypomina, że odpowiednie warunki mieszkaniowe stanowią prawo podstawowe oraz należy je chronić i postrzegać jako niezbędny warunek dostępu do innych praw podstawowych i korzystania z nich, a także warunek godnego życia; ubolewa, że w wyniku dyskryminacji i nierówności w mieszkalnictwie wiele kobiet żyje w niepewnych, niegodnych i niebezpiecznych warunkach oraz są one bardziej narażone na bezdomność i przemoc; podkreśla, że przymusowe eksmisje i inne przypadki naruszeń prawa do mieszkania mają nieproporcjonalnie duży wpływ na kobiety i pogłębiają nierówności, co stanowi istotną barierę dla równouprawnienia płci; wzywa Komisję, by oceniła i w stosownych przypadkach zaproponowała nowe akty prawne służące ograniczaniu finansjalizacji rynków mieszkaniowych oraz powstrzymaniu spekulantów przed powodowaniem nieprzystępności cenowej mieszkań;

24.  wzywa Komisję, aby dała władzom lokalnym, w tym miejskim, możliwość zaostrzenia kontroli nad internetowymi platformami wynajmu mieszkań; wzywa państwa członkowskie, by podjęły działania służące zwiększeniu podaży i wyboru mieszkań publicznych oraz by zajęły się skutkami wzrostu stóp procentowych spowodowanego inflacją;

25.  apeluje do Komisji, by wezwała państwa członkowskie do zabezpieczenia dostaw energii na obszarach oddalonych od ośrodków miejskich, tak aby obszary wiejskie zapewniały kobietom i ich rodzinom minimalne warunki mieszkalne;

26.  podkreśla, że obciążenia spoczywające na konsumentach znajdujących się w trudnej sytuacji, które wynikają ze zmienności rynków energii, można znacznie zmniejszyć, poprawiając efektywność energetyczną budynków;

27.  wzywa przedsiębiorstwa energetyczne, by podczas kryzysu kosztów życia, nieodłącznie związanego z kryzysem energetycznym, odłączały energię w oparciu o zasadę proporcjonalności, z uwzględnieniem potrzeb kobiet, samotnych matek, kobiet z niepełnosprawnościami, kobiet starszych, dziewcząt i kobiet zamieszkujących obszary wiejskie i oddalone od dużych ośrodków;

28.  wzywa UE i jej państwa członkowskie, by w swoich definicjach ubóstwa energetycznego uwzględniały perspektywy płci i intersekcjonalność, co pozwoli porównywać i monitorować tę kwestię w sposób wykraczający poza ogólne pojęcie „gospodarstw domowych znajdujących się w trudnej sytuacji” oraz lepiej rozumieć różne sytuacje w każdym gospodarstwie domowym;

29.  ponownie wzywa Komisję, Eurostat i państwa członkowskie, by dalej rozwijały i usprawniały gromadzenie segregowanych według kryterium płci przekrojowych danych, statystyk, badań i analiz, ponieważ jest to jedyny sposób, by zapewnić, że pewne sytuacje nie zostaną pominięte i posłużą jako punkt wyjścia świadomego kształtowania polityki;

30.  wzywa Komisję i państwa członkowskie, by zwróciły się do Eurostatu o dane na temat ubóstwa energetycznego segregowane według kryterium płci; w związku z tym wzywa Europejskie Obserwatorium Ubóstwa Energetycznego, by wykorzystało te dane do opracowania i wyboru wskaźników uwzględniających aspekt płci, które umożliwiłyby rozwój opartej na dowodach polityki w tej dziedzinie, w porozumieniu z Europejskim Instytutem ds. Równości Kobiet i Mężczyzn, Agencją Praw Podstawowych Unii Europejskiej i Europejską Agencją Środowiska;

31.  uważa, że państwa członkowskie powinny dołożyć większych starań, aby uwzględnić dane segregowane według kryterium płci w swoich krajowych planach renowacji budynków, aby lepiej ukierunkować strategie i środki polityczne;

32.  podkreśla, że należy wspierać nieustanne badania uwzględniające aspekt płci i innowacje w sektorze energii elektrycznej ze źródeł odnawialnych;

33.  wzywa państwa członkowskie i UE, by pilnie zapewniły przystępne cenowo usługi użyteczności publicznej małym i średnim przedsiębiorstwom kierowanym przez kobiety, zwłaszcza te narażone na dyskryminację krzyżową; uznaje, że przedsiębiorstwa kierowane przez kobiety i przedsiębiorstwa lokalne o wysokim odsetku pracownic często produkują istotną część podstawowych towarów; podkreśla, że przedsiębiorczynie nie powinny ponosić nieproporcjonalnego ciężaru spekulacji gospodarczych, a powinny mieć równy dostęp do możliwości oferowanych przez transformację ekologiczną, której nierówny wpływ trzeba jednocześnie łagodzić;

34.  podkreśla, że zasady równego traktowania i uwzględniania aspektu płci powinny być fundamentem zasady „efektywność energetyczna przede wszystkim” i znajdować odzwierciedlenie w polityce, planowaniu i decyzjach inwestycyjnych;

Transformacja ekologiczna uwzględniająca aspekt płci

35.  przypomina, że sprawiedliwa transformacja ekologiczna jest konieczna, aby zapobiec poważnym kryzysom i wzrostowi ubóstwa; przypomina ponadto, że transformacja ekologiczna będzie sprawiedliwa społecznie tylko wtedy, gdy uwzględni się w niej perspektywę płci oraz zagwarantuje równe szanse kobietom i osobom doświadczającym dyskryminacji krzyżowej oraz ich realny udział w procesie decyzyjnym; w związku z tym wzywa Komisję, by wyznaczyła unijnego koordynatora ds. płci i klimatu, który będzie miał odpowiedni personel i finansowanie, oraz by wprowadziła oceny wpływu w aspekcie płci do wszystkich strategii politycznych i całego prawodawstwa UE, zwłaszcza w inicjatywach Europejskiego Zielonego Ładu;

36.  przypomina, że rozszerzanie dostępu do energii ekologicznej i wspieranie jej przystępności cenowej ma zasadnicze znaczenie dla osiągnięcia bardziej sprzyjającego włączeniu społecznemu i zrównoważonego rozwoju; uznaje, że szybko malejące koszty technologii energii odnawialnej i nowe modele biznesowe oferują rozwiązania energetyczne, które niosą wielką nadzieję na przyspieszenie dostępu do zrównoważonej energii dla kobiet w całej ich różnorodności;

37.  podkreśla, że kobiety mają do odegrania strategiczną, pozytywną rolę w transformacji ekologicznej, ponieważ są kluczowymi podmiotami w rozwoju zrównoważonych i ekologicznych wzorców konsumpcji i produkcji, a także w biznesie i kształtowaniu polityki na wszystkich szczeblach; podkreśla, że należy pilnie uznać ich potencjał we wzmacnianiu zrównoważonej energii i dążyć do osiągnięcia wielu celów zrównoważonego rozwoju;

38.  ubolewa, że według ONZ potencjał kobiet jako przedsiębiorców w sektorze energii nie jest dostatecznie wykorzystywany; wzywa Komisję, by wspierała przedsiębiorczynie w sektorze zrównoważonej energii, oraz wzywa państwa członkowskie, by niwelowały różnice w traktowaniu kobiet i mężczyzn oraz poprawiły dostęp kobiet do informacji, technologii, towarów i usług, rynków i finansowania, zwłaszcza przez wzmacnianie tradycyjnych i innowacyjnych usług pośrednictwa finansowego, takich jak zintegrowane platformy internetowe;

39.  pochwala fakt, że władze lokalne i krajowe oraz przedsiębiorstwa prywatne dokładają starań, aby zająć się społecznym i gospodarczym wymiarem ubóstwa energetycznego, oraz wzywa je, by kontynuowały te działania przez włączenie w miarę możliwości perspektywy płci i zapewnienie, że wykorzystywany przez nie język i sposób komunikacji uwzględnia aspekt płci oraz jest dostępny w alfabecie Braille’a dla wszystkich, którzy tego potrzebują;

40.  ubolewa, że kobiety są zdecydowanie niedostatecznie reprezentowane na kluczowych stanowiskach decyzyjnych związanych ze zmianą klimatu, transformacją energetyczną i środowiskiem, oraz wzywa UE i państwa członkowskie, by podjęły działania pozytywne, takie jak tymczasowe parytety, zapewnienie równej i zróżnicowanej reprezentacji na stanowiskach decyzyjnych we wszystkich instytucjach UE, organach rządowych i organach publicznych na wszystkich szczeblach sprawowania rządów i w powiązanych organach publicznych; wzywa państwa członkowskie, by promowały merytoryczny wkład kobiet w planowanie, strategie polityczne i programy uwzględniające aspekt płci, w tym planowanie budżetowe, oraz by dopilnowały, aby strategie te uwzględniały niejednolity wpływ zmiany klimatu i kryzysów energetycznych na kobiety i mężczyzn;

41.  zauważa, że aby zapewnić pełne przygotowanie siły roboczej Unii do aktywnej pracy na rzecz osiągnięcia unijnych celów klimatycznych, państwa członkowskie powinny starać się zmniejszać różnice w traktowaniu kobiet i mężczyzn w sektorze budowlanym, między innymi za pośrednictwem krajowych planów w dziedzinie energii i klimatu;

42.  z zadowoleniem przyjmuje fakt, że Program Narodów Zjednoczonych ds. Ochrony Środowiska i Jednostka Narodów Zjednoczonych ds. Równości Płci i Uwłasnowolnienia Kobiet, jako czołowe agencje ochrony środowiska i równouprawnienia płci w systemie Narodów Zjednoczonych, połączyły siły, aby opracować globalny program wspierający przedsiębiorczość kobiet na rzecz zrównoważonej energii; wzywa Komisję i odpowiednie agencje UE, aby zapoznały się z tym programem i propagowały podobne cele w zakresie zrównoważonej energii dla przedsiębiorstw w UE;

43.  podkreśla, że cyfrowe technologie i platformy stają się kluczowym elementem całego procesu zapewniania kobietom i dziewczętom kształcenia i szkoleń oraz wielu procesów rekrutacji; ubolewa nad negatywnymi skutkami nierównego dostępu do technologii, które mogą utrudniać rozwój umiejętności cyfrowych kobiet i dziewcząt, oraz wzywa Komisję do dopilnowania, aby kobiety i dziewczęta w całej ich różnorodności, w tym kobiety samotne, starsze oraz mieszkające na obszarach wiejskich, oddalonych od dużych ośrodków i szczególnie zagrożonych wyludnianiem, nie były w nieproporcjonalnie dużym stopniu dotknięte ubóstwem energetycznym;

44.  wzywa Komisję i państwa członkowskie, by zmniejszyły różnice w traktowaniu kobiet i mężczyzn w sektorze energetycznym przez rozwiązanie problemu niedostatecznej reprezentacji kobiet w naukach przyrodniczych, technologii, inżynierii, sztuce i matematyce oraz by zapewniły kobietom równy dostęp do kursów szkolenia zawodowego i kursów uświadamiających w tych dziedzinach na temat między innymi efektywności i wystarczalności energetycznej, oraz by stworzyły pozytywny związek między zdobywaniem wiedzy a rozwijaniem umiejętności niezbędnych dla nowych możliwości pracy przy transformacji cyfrowej i ekologicznej;

45.  uznaje, że dotąd nie urzeczywistniono ostatecznych celów włączenia społecznego, równości i osiągnięcia równowagi płci w sektorze energii; wzywa odpowiednie organy oświatowe w państwach członkowskich, aby szczególnie zachęcały dziewczęta do zainteresowania się sektorem energetycznym przez zwalczanie stereotypów płci w wyborach edukacyjnych oraz by zwiększały ich przekonanie, że mają umiejętności, które pozwalają pracować w sektorze energetycznym oraz być innowatorkami i pionierkami;

46.  podkreśla, że sektor energetyczny to jeden z sektorów charakteryzujących się największym brakiem równowagi płci w UE – kobiety stanowią jedynie 24 % siły roboczej(40), występuje duża segregacja zawodowa i hierarchiczna; wzywa prywatne i publiczne przedsiębiorstwa energetyczne, aby zlikwidowały wszelkie formy dyskryminacji ze względu na płeć lub z jakiegokolwiek innego powodu, zgodnie z art. 21 Karty praw podstawowych; podkreśla, że należy zwalczać utrzymujące się strukturalne różnice w traktowaniu kobiet i mężczyzn, które utrwalają przeszkody utrudniające wejście na rynek i zatrzymywanie siły roboczej w sektorze energetycznym, w tym szanować prawa macierzyńskie i ojcowskie i promować korzystanie z tych praw; podkreśla, że przedsiębiorstwa energetyczne promujące równość stanowią bardziej atrakcyjne środowisko pracy dla wszystkich swoich obecnych i potencjalnych pracowników;

47.  z zadowoleniem przyjmuje inicjatywy pomagające kobietom stać się przedsiębiorczyniami w sektorze energii słonecznej, wiatrowej, geotermalnej i wodnej, ponieważ jest to korzystne zarówno dla samych kobiet, jak i dla szerszej społeczności, oraz wzywa państwa członkowskie, by zidentyfikowały wszelkie bariery uniemożliwiające kobietom pracę w tych sektorach; wzywa prywatne przedsiębiorstwa energetyczne do dopilnowania, by technologie energii słonecznej, wiatrowej, geotermalnej i wodnej oraz innowatorki tych technologii mogły wspierać transformację energetyczną;

48.  odnotowuje, że jednym z kluczowych celów Komisji w strategii UE na rzecz energii słonecznej jest zwiększenie konkurencyjności i odporności unijnych systemów energii; dostrzega, że dzięki energii słonecznej, wiatrowej, geotermalnej i wodnej więcej kobiet ma dostęp do energii, w szczególności na obszarach wiejskich; podkreśla, że przy opracowywaniu polityki miejskiej i polityki mobilności należy uwzględniać związane z oświetleniem potrzeby kobiet, aby w przestrzeniach publicznych kobiety były bezpieczne i nie groziło im molestowanie;

49.  wzywa Komisję i Radę, aby zobowiązały się sporządzić budżet uwzględniający aspekt płci i aby zapewniły stosowanie tej zasady do całego budżetu UE oraz pełne wdrożenie zaleceń Europejskiego Trybunału Obrachunkowego, między innymi w śródokresowym przeglądzie obecnych wieloletnich ram finansowych i we wdrażani Instrumentu na rzecz Odbudowy i Zwiększania Odporności;

o
o   o

50.  zobowiązuje swoją przewodniczącą do przekazania niniejszej rezolucji Radzie i Komisji.

(1) Dz.U. L 211 z 14.8.2009, s. 94. (2) Dz.U. L 315 z 14.11.2012, s. 1. (3) Dz.U. L 328 z 21.12.2018, s. 82. (4) Dz.U. L 158 z 14.6.2019, s. 125. (5) Dz.U. L 57 z 18.2.2021, s. 17. (6) Dz.U. L 132 z 17.5.2023, s. 21. (7) Dz.U. C 479 z 16.12.2022, s. 75. (8) Dz.U. C 47 z 7.2.2023, s. 2. (9) Europejski Trybunał Obrachunkowy, „Uwzględnianie aspektu płci w budżecie UE – czas, by za słowami poszły czyny”, 26 maja 2021 r. (10) Dz.U. L 357 z 27.10.2020, s. 35. (11) Międzynarodowa Agencja Energetyczna, „End-Use Prices Data Explorer” (Przeglądarka danych dotyczących cen energii dla odbiorców końcowych), 28 kwietnia 2023 r. (12) Międzynarodowy Fundusz Walutowy, „The Fog of War Clouds the European Outlook”, październik 2022 r. (13) Eurostat, „Living conditions in Europe”, 2022. (14) Eurostat, „Energy prices on the growth in the euro area in 2021”, 10 lutego 2022 r. (15) Eurofound, „The cost-of-living crisis and energy poverty in the EU: Social impact and policy responses – Background paper”, październik 2022 r. (16) Sprawozdanie Europejskiego Instytutu ds. Równości Kobiet i Mężczyzn (EIGE) w sprawie wskaźnika równouprawnienia płci za 2021 r. (17) EIGE, wskaźnik równouprawnienia płci 2022. (18) Unia Europejska, „EP Autumn 2022 Survey: Parlemeter” [jesienny barometr parlamentarny], styczeń 2023 r. (19) Światowe Forum Ekonomiczne, „This is why women are bearing the brunt of the cost of living crisis, according to research” [Badani pokazują, czemu to kobiety ponoszą ciężar kryzysu kosztów życia], styczeń 2023 r. (20) Parlament Europejski, Dyrekcja Generalna ds. Polityki Wewnętrznej Unii Europejskiej, Departament Tematyczny ds. Praw Obywatelskich i Spraw Konstytucyjnych, „Gender perspective on access to energy in the EU”, 18 grudnia 2017 r. (21) Parlament Europejski, Dyrekcja Generalna ds. Polityki Wewnętrznej Unii Europejskiej, Departament Tematyczny ds. Praw Obywatelskich i Spraw Konstytucyjnych, „Gender Aspects of Energy Poverty”, 1 marca 2023 r. (22) Parlament Europejski, Dyrekcja Generalna ds. Polityki Wewnętrznej Unii Europejskiej, Departament Tematyczny ds. Praw Obywatelskich i Spraw Konstytucyjnych, „The Gender Dimension and Impact of the Fit for 55 Package”, 6 grudnia 2023 r. (23) Parlament Europejski, Dyrekcja Generalna ds. Analiz Parlamentarnych, „Energy poverty in the EU”, 18 września 2023 r. (24) Dz.U. C 385 z 22.9.2021, s. 68. (25) Dz.U. C 465 z 17.11.2021, s. 62. (26) Dz.U. C 456 z 10.11.2021, s. 145. (27) Dz.U. C 251 z 30.6.2022, s. 58. (28) Teksty przyjęte, P9_TA(2023)0339 (29) Eurostat, „Energy prices on the growth in the euro area in 2021” [Wzrost cen energii w strefie euro w 2021 r.], 10 lutego 2022 r. (30) The gender security project, „Can 70 % of the World’s Poor Celebrate International Women’s Day?” [Czy 70 % najuboższych osób na świecie może świętować Dzień Kobiet?], marzec 2022 r. (31) Eurostat, statystyki Unii Europejskiej w sprawie dochodów i warunków życia. (32) Komisja Europejska, „The gender pay gap situation in the EU” [Luka płacowa między kobietami a mężczyznami w UE]. (33) Eurofound, „The cost-of-living crisis and energy poverty in the EU: Social impact and policy responses – Background paper”, październik 2022 r. (34) EIGE, wskaźnik równouprawnienia płci 2023. (35) EIGE, wskaźnik równouprawnienia płci 2023. (36) Komisja Europejska, dane liczbowe dotyczące kobiet z 2021 r., listopad 2021 r. (37) Komisja Europejska, „Towards a manifesto for gender-inclusive STE(A)M education and careers” [W stronę manifestu na rzecz neutralnych płciowo karier i edukacji w STE(A)M], październik 2022 r. (38) Dz.U. L 2023/2407 z 23.10.2023. (39) Zalecenie Komisji dotyczące ubóstwa energetycznego. Wytyczne UE w sprawie ubóstwa energetycznego. Dokument towarzyszący (SWD(2023)0647). (40) EIGE, wskaźnik równouprawnienia płci 2023.

Rezolucja Parlamentu Europejskiego z dnia 18 stycznia 2024 r. w sprawie energii geotermalnej (2023/2111(INI))

P9_TA(2024)0049 A9-0432/2023

Parlament Europejski,

–  uwzględniając art. 194 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (TFUE),

–  uwzględniając rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2021/1119 z dnia 30 czerwca 2021 r. w sprawie ustanowienia ram na potrzeby osiągnięcia neutralności klimatycznej i zmiany rozporządzeń (WE) nr 401/2009 i (UE) 2018/1999 (Europejskie prawo o klimacie)(1),

–  uwzględniając dyrektywę Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2023/2413 z dnia 18 października 2023 r. zmieniającą dyrektywę (UE) 2018/2001, rozporządzenie (UE) 2018/1999 i dyrektywę 98/70/WE w odniesieniu do promowania energii ze źródeł odnawialnych oraz uchylającą dyrektywę Rady (UE) 2015/652(2),

–  uwzględniając przyjęte przez Parlament 14 marca 2023 r. poprawki do wniosku dotyczącego dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie charakterystyki energetycznej budynków (wersja przekształcona)(3),

–  uwzględniając wniosek Komisji dotyczący rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady zmieniającego rozporządzenia (UE) 2019/943 i (UE) 2019/942 oraz dyrektywy (UE) 2018/2001 i (UE) 2019/944 w celu udoskonalenia struktury unijnego rynku energii elektrycznej,

–  uwzględniając przyjęte przez Parlament 14 września 2023 r. poprawki do wniosku dotyczącego rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady ustanawiającego ramy na potrzeby zapewnienia bezpiecznych i zrównoważonych dostaw surowców krytycznych oraz zmieniającego rozporządzenia (UE) nr 168/2013, (UE) 2018/858, (UE) 2018/1724 i (UE) 2019/0120(4),

–  uwzględniając poprawki przyjęte przez Parlament 21 listopada 2023 r. do wniosku dotyczącego rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie ustanowienia ram obejmujących środki na rzecz wzmocnienia europejskiego ekosystemu produktów o zerowej emisji netto (akt w sprawie przemysłu neutralnego emisyjnie) (COM(2023)0161)(5),

–  uwzględniając komunikat Komisji z dnia 18 maja 2022 r. zatytułowany „Plan REPowerEU” (COM(2022)0230),

–  uwzględniając przyjęte przez Parlament 14 grudnia 2022 r. poprawki do wniosku dotyczącego dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady zmieniającej dyrektywę (UE) 2018/2001 w sprawie promowania stosowania energii ze źródeł odnawialnych, dyrektywę 2010/31/UE w sprawie charakterystyki energetycznej budynków i dyrektywę 2012/27/UE w sprawie efektywności energetycznej(6),

–  uwzględniając rozporządzenie (UE) 2019/2088(7) w sprawie ujawniania informacji związanych ze zrównoważonym rozwojem w sektorze usług finansowych oraz powiązane rozporządzenie delegowane ustanawiające techniczne kryteria kwalifikacji służące określeniu warunków, na jakich dana działalność gospodarcza kwalifikuje się jako wnosząca istotny wkład w łagodzenie zmian klimatu lub w adaptację do zmian klimatu, a także określeniu, czy ta działalność gospodarcza nie wyrządza poważnych szkód względem żadnego z pozostałych celów środowiskowych(8),

–  uwzględniając rozporządzenie Komisji (UE) nr 813/2013 z dnia 2 sierpnia 2013 r. w sprawie wykonania dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2009/125/WE w odniesieniu do wymogów dotyczących ekoprojektu dla ogrzewaczy pomieszczeń i ogrzewaczy wielofunkcyjnych(9),

–  uwzględniając dyrektywę Parlamentu Europejskiego i Rady 2014/52/UE z dnia 16 kwietnia 2014 r. zmieniającą dyrektywę 2011/92/UE w sprawie oceny wpływu wywieranego przez niektóre przedsięwzięcia publiczne i prywatne na środowisko(10),

–  uwzględniając rozporządzenie wykonawcze Komisji (UE) 2023/138 z dnia 21 grudnia 2022 r. ustanawiające wykaz szczególnych zbiorów danych o wysokiej wartości oraz warunki ich publikacji i ponownego wykorzystywania(11),

–  uwzględniając sprawozdanie Międzynarodowej Agencji Energii Odnawialnej z lutego 2023 r. zatytułowane „Globalna ocena rynku energii geotermalnej i technologii z zakresu energii geotermalnej”(12),

–  uwzględniając sprawozdanie Obserwatorium Czystych Technologii Energetycznych pt. „Głęboka geotermia (energia cieplna i elektryczna) w Unii Europejskiej – sprawozdanie za 2022 r. na temat rozwoju technologii, trendów, łańcuchów wartości i rynków”(13),

–  uwzględniając sprawozdanie Centrum Monitorowania Czystych Technologii Energetycznych pt. „Ogólna strategiczna analiza czystych technologii energetycznych w Unii Europejskiej – sprawozdanie za 2022 r.”(14),

–  uwzględniając badanie Komisji Europejskiej zatytułowane „Geothermal plants’ and applications’ emissions: overview and analysis” [Emisje z elektrowni i zastosowań geotermalnych: przegląd i analiza](15),

–  uwzględniając sprawozdanie Komisji zatytułowane „District heating and cooling in the European Union – Overview of markets and regulatory frameworks under the revised Renewable Energy Directive” [Systemy ciepłownicze i chłodnicze w UE – Przegląd rynków i ram regulacyjnych na podstawie zmienionej dyrektywy w sprawie odnawialnych źródeł energii](16),

–  uwzględniając sprawozdanie Wspólnego Centrum Badawczego zatytułowane „The heat pump wave: opportunities and challenges” [Fala popularności pomp ciepła: możliwości i wyzwania](17),

–  uwzględniając badanie Komisji Europejskiej z 2023 r. zatytułowane „Overview of heating and cooling – Perceptions, markets and regulatory frameworks for decarbonisation” [Przegląd ogrzewania i chłodzenia – Postrzeganie, rynki i ramy regulacyjne dotyczące obniżenia emisyjności](18),

–  uwzględniając swoją rezolucję z dnia 15 grudnia 2021 r. w sprawie wdrożenia dyrektywy w sprawie charakterystyki energetycznej budynków(19),

–  uwzględniając swoją rezolucję z dnia 10 lipca 2020 r. w sprawie kompleksowego europejskiego podejścia do magazynowania energii(20) oraz zalecenie Komisji z dnia 14 marca 2023 r. pt. „Magazynowanie energii – Podstawa zdekarbonizowanego i bezpiecznego systemu energetycznego UE”(21),

–  uwzględniając swoją rezolucję z dnia 21 stycznia 2021 r. w sprawie powszechnego dostępu do godnych i przystępnych cenowo mieszkań(22);

–  uwzględniając art. 54 Regulaminu,

–  uwzględniając sprawozdanie Komisji Przemysłu, Badań Naukowych i Energii (A9-0432/2023),

A.  mając na uwadze, że geotermia jest wartościowym i lokalnym źródłem energii odnawialnej, które jest w stanie dostarczać – w sposób opłacalny – sterowalną energię elektryczną, energię cieplną lub kombinację obu i w którym tkwi znaczny potencjał z perspektywy sektora energetycznego i wytwarzania energii cieplnej oraz z perspektywy zrównoważonej produkcji surowców, a także który może generować wysokiej jakości miejsca pracy;

B.  mając na uwadze, że w strategii UE na rzecz energii słonecznej stwierdzono, iż udział zapotrzebowania na energię zaspokajanego przez energię słoneczną i geotermalną musi wzrosnąć co najmniej trzykrotnie, jeżeli UE chce osiągnąć swoje cele na rok 2030 w dziedzinie energii i klimatu;

C.  mając na uwadze, że ponad 75 % emisji gazów cieplarnianych w UE pochodzi z produkcji i zużycia energii; mając na uwadze, że niestety ponad połowa końcowego zużycia energii w sektorze mieszkaniowym do celów ogrzewania pomieszczeń jest zaspokajana dzięki paliwom kopalnym(23);

D.  mając na uwadze, że kryzys cen energii i rosyjska wojna napastnicza przeciwko Ukrainie ukazały pilną potrzebę zwiększenia otwartej strategicznej autonomii Europy; mając na uwadze, że geotermalne ogrzewanie i chłodzenie oraz energia elektryczna z geotermii już przyczyniły się do wysiłków UE na rzecz ograniczenia importu paliw kopalnych;

E.  mając na uwadze, że energetyka geotermalna może przyczynić się do osiągnięcia celów określonych w planie REPowerEU, w szczególności do zwiększenia produkcji czystej energii i dywersyfikacji dostaw energii, a także może zapewnić niezawodne i przystępne cenowo dostawy energii elektrycznej i ciepła przemysłowi i przedsiębiorstwom, w szczególności MŚP, wzmacniając ich konkurencyjność, jak również obywatelom, rozwiązując m.in. problem ubóstwa energetycznego;

F.  mając na uwadze, że geotermia jest odnawialnym, stałym i niezawodnym źródłem energii, które jest łatwo dostępne po zainstalowaniu niezbędnej infrastruktury, stanowi neutralne emisyjnie i lokalne rozwiązanie umożliwiające obniżenie emisyjności sieci ciepłowniczych, zgodnie z definicją „efektywnych systemów ciepłowniczych i chłodniczych” zawartą w dyrektywie w sprawie efektywności energetycznej(24), oraz może przyczynić się do tworzenia lokalnych „społeczności energetycznych” i do zbiorowej samowystarczalności w zakresie zużycia energii ze źródeł odnawialnych;

G.  mając na uwadze, że absorpcja technologii geotermalnych przez sektor energetyczny odegra zasadniczą rolę w zwiększeniu elastyczności i efektywności sektora energetycznego i w zmniejszeniu jego śladu węglowego;

H.  mając na uwadze, że w załączniku do wniosku Komisji dotyczącego aktu w sprawie przemysłu neutralnego emisyjnie pompy ciepła i technologie energii geotermicznej są wymienione wśród strategicznych dla Europy technologii neutralnych emisyjnie;

I.  mając na uwadze, że według szacunków branży do 2040 r. energetyka geotermalna może dostarczać ponad 75 % energii zużywanej w Europie do ogrzewania i chłodzenia oraz ponad 15 % zużywanej w Europie energii elektrycznej;

J.  mając na uwadze, że na szczeblu UE nadal brakuje kompleksowych warunków i ram politycznych niezbędnych do pobudzenia rozwoju i wykorzystywania geotermii w Europie; mając na uwadze, że pilnie potrzebne są również postępy w różnych obszarach polityki na szczeblu krajowym, aby umożliwić podmiotom sektora energetyki geotermalnej szybszą realizację projektów dzięki udoskonaleniu badań, wzmocnieniu łańcucha dostaw, skutecznym systemom wsparcia i upowszechnianiu wiedzy o geotermii wśród obywateli;

Rozwój i potencjał

1.  zauważa, że dzięki rozwojowi technologii więcej obszarów nadaje się do realizacji opłacalnych projektów geotermalnych i można je realizować na większą skalę;

2.  zwraca uwagę na potencjał powszechnie występujących niskotemperaturowych, płytkich zasobów geotermalnych dostępnych we wszystkich państwach członkowskich; podkreśla potencjał głębokiej geotermii, która może być bezpośrednio wykorzystywana do wytwarzania ciepła i energii elektrycznej;

3.  zauważa, że energia geotermalna wciąż odgrywa często marginalną rolę w dyskusji na temat energii odnawialnej; zwraca uwagę na fakt, że instalacje geotermalne nie wymagają surowców krytycznych w takim stopniu jak inne technologie odnawialnych źródeł energii; zauważa w oparciu o zrównoważone podejście uwzględniające cały cykl życia, że geotermia ma niewielki wpływ na środowisko, zazwyczaj wymaga ograniczonej powierzchni gruntów i może łatwo wtopić się w krajobraz;

4.  podkreśla, że geotermia oferuje długoterminowe korzyści – które mogą przeważyć nad wysokimi kosztami początkowymi związanymi z jej rozwojem – takie jak zrównoważona energia o niewielkim wpływie na środowisko, stabilne i przewidywalne koszty energii, niskie koszty operacyjne, długi okres użytkowania i niezawodność, a także stwarza możliwości biznesowe i generuje miejsca pracy w lokalnych społecznościach oraz przyczynia się do zmniejszenia zależności od importowanych paliw;

5.  ubolewa nad tym, że potencjału geotermii nie zaczęto dostatecznie wykorzystywać wcześniej oraz że jej upowszechnienie w ostatnim czasie w znacznej mierze wynika z kryzysu energetycznego i z pilnej potrzeby zmniejszenia presji społeczno-ekonomicznej związanej z zapotrzebowaniem na ogrzewanie i chłodzenie w Europie; ostrzega, że napływ subsydiowanego gazu, ograniczona wiedza wśród obywateli i konieczność znacznych inwestycji początkowych od lat skutecznie utrudniają rozwój geotermii;

6.  podkreśla, że energia geotermalna może znacząco przyczynić się do osiągnięcia najbardziej strategicznych celów UE, w tym do realizacji celów klimatycznych w drodze obniżenia emisyjności różnych sektorów przemysłu, do zwiększenia otwartej strategicznej autonomii UE poprzez zaspokojenie potrzeb w zakresie bezpieczeństwa energetycznego, do wyeliminowania zależności od paliw kopalnych pochodzących z niestabilnych państw trzecich, takich jak Rosja, do zwiększenia konkurencyjności europejskich gałęzi przemysłu i do wzmocnienia pozycji konsumentów dzięki przystępnym cenowo i niezawodnym dostawom ciepła i elektryczności;

7.  podkreśla, że zrównoważony środowiskowo proces wydobywania surowców z solanek geotermalnych mógłby przyczynić się do zapewnienia lokalnych i niezawodnych dostaw strategicznych surowców krytycznych, takich jak lit, a tym samym do zwiększenia odporności gospodarczej UE; zauważa w tym kontekście, że obiekty, w których jednocześnie wytwarza się energię geotermalną i wydobywa surowce, generują większą liczbę miejsc pracy niż tradycyjne elektrownie geotermalne oraz przyciągają firmy pragnące wykorzystywać wielorakie strumienie zasobów;

8.  zwraca uwagę na rozwiązania geotermalne, które są w stanie magazynować nadmiar energii wiatrowej i słonecznej do późniejszego wykorzystania w ogrzewaniu, chłodzeniu i produkcji energii, a także na ich kluczową rolę w rozwoju systemów energetycznych opartych na odnawialnych źródłach energii; podkreśla w tym kontekście rolę nieczynnych kopalni, które są szczególnie odpowiednie do sezonowego przechowywania energii cieplnej na dużą skalę lub do długoterminowego magazynowania energii elektrycznej; podkreśla tkwiący w energii geotermalnej potencjał bilansowania sieci i świadczenia dodatkowych usług ze względu na jej wysoki współczynnik wydajności, elastyczność dostaw i sterowalność;

9.  podkreśla, że największy potencjał w zakresie wykorzystywania energii geotermalnej w UE oferują systemy ciepłownicze i chłodnicze oraz płytkie systemy geotermalne; podkreśla, że systemy ciepłownicze i chłodnicze mogą dostarczać lokalną, nieodzowną i elastyczną energię odnawialną oraz chronić przed zmiennymi i rosnącymi cenami paliw kopalnych; podkreśla, że geotermia może pomóc w obniżeniu emisyjności sektora ogrzewania i chłodzenia, który odpowiada za prawie połowę łącznego zużycia końcowego energii w UE oraz za 35 % unijnych emisji gazów cieplarnianych związanych z wykorzystywaniem energii; zwraca uwagę na potencjał geotermalnych systemów chłodniczych i rosnące zapotrzebowanie na te systemy, które staną się ważnym elementem zrównoważonego przystosowania się do zmiany klimatu w miastach, ponieważ można się spodziewać, że wyższe temperatury i fale upałów będą coraz częstsze;

10.  zauważa znaczny potencjał geotermalnej energii cieplnej, jeżeli spojrzeć na nią z perspektywy procesów przemysłowych, a zwłaszcza procesów o niskiej do średniej energochłonności (poniżej 200 stopni), odpowiadających za aż połowę produkcji ciepła przemysłowego w Europie; podkreśla w tym kontekście, że powszechniejsze wykorzystywanie geotermalnej energii cieplnej w tym celu zwiększyłoby konkurencyjność przedsiębiorstw europejskich dzięki niezawodnym i przystępnym cenowo dostawom energii cieplnej;

11.  podkreśla także tkwiące w geotermalnej energii cieplnej potencjalne korzyści dla krajowej produkcji żywności, a zwłaszcza produktów rolnych oraz produktów ogrodnictwa i akwakultury; zauważa, że istnieją już udane przykłady zastosowań geotermalnych w tych sektorach w różnych regionach europejskich; podkreśla, że wykorzystanie ciepła geotermalnego przyczyni się do obniżenia emisyjności tych sektorów oraz do bardziej zrównoważonych i przyjaznych środowisku praktyk, a jednocześnie obniży koszty produkcji, wysokie koszty energii, zmienność cen dla producentów oraz będzie sprzyjać odporności systemów żywnościowych;

12.  zwraca uwagę na potencjał wykorzystania kaskadowego, w przypadku gdy ten sam płyn geotermalny jest wykorzystywany do wielu celów; podkreśla potrzebę wspierania synergii międzybranżowej między sektorem geotermalnym a innymi sektorami, w tym poprzez wspólne korzystanie z obiektów, infrastruktury, danych i umiejętności pracowników;

13.  uważa, że przy wyznaczaniu położenia geograficznego „dolin przemysłu technologii neutralnych emisyjnie” na mocy aktu w sprawie przemysłu neutralnego emisyjnie należy uwzględnić obecność energii geotermalnej;

Zalecenia dotyczące polityki

14.  wzywa Komisję do przedstawienia unijnej strategii geotermalnej zawierającej konkretne wytyczne dla państw członkowskich i administracji lokalnej i mającej na celu przyspieszenie wykorzystywania energii geotermalnej, aby obniżyć emisyjność ogrzewania i przyczynić się do niezależności energetycznej UE oraz osiągnąć cel, jakim jest co najmniej trzykrotne zwiększenie do 2030 r. udziału ciepła słonecznego i energii geotermalnej w pokrywaniu zapotrzebowaniu na energię zgodnie z zapowiedzią zawartą w strategii UE na rzecz energii słonecznej; podkreśla, że 151 przedsiębiorstw i branż wezwało w 2022 r. Komisję do przygotowania europejskiej strategii na rzecz uwolnienia potencjału energii geotermalnej;

15.  podkreśla, że krajowe i ogólnounijne środki na rzecz energii geotermalnej powinny opierać się na ocenie potencjału geotermalnego Europy, z uwzględnieniem zróżnicowanych warunków geologicznych i klimatycznych, oraz na oszacowaniu opłacalności wdrażania rozwiązań geotermalnych;

16.  wzywa Komisję do oparcia strategii na wszechstronnym badaniu potencjału energii geotermalnej na płytkiej, średniej, głębokiej i bardzo głębokiej podpowierzchni we wszystkich 27 państwach członkowskich; zauważa, że badanie to powinno pomóc w określeniu potencjału energii geotermalnej do różnych zastosowań, w tym między innymi do systemów ciepłowniczych i chłodniczych, procesów przemysłowych, produkcji żywności, pomp ciepła, wytwarzania energii elektrycznej oraz produkcji wodoru odnawialnego i litu; zauważa, że badanie to powinno również umożliwić ocenę wpływu rozwoju sektora energetyki geotermalnej na obniżenie emisyjności gospodarki, tworzenie miejsc pracy, konkurencyjność i wzmocnienie pozycji konsumentów oraz ocenę opłacalności w porównaniu z innymi źródłami energii;

17.  wzywa Komisję do zajęcia się w strategii przeszkodami utrudniającymi rozwój projektów geotermalnych, w tym utrudnieniami transgranicznymi, i do dostarczenia władzom krajowym i lokalnym, podmiotom realizującym projekty i instytucjom finansowym zestawu najlepszych praktyk w zakresie wykorzystywania energii geotermalnej w UE;

18.  z zadowoleniem przyjmuje upowszechnianie się wiedzy o geotermii i rosnące poparcie dla niej na szczeblu krajowym; wzywa państwa członkowskie do pójścia za przykładem krajów, które opracowały plany działania, cele i specjalne środki polityczne z zakresu energetyki geotermalnej(25); podkreśla potrzebę ułatwienia wymiany informacji na temat tych środków i danych, by wesprzeć politykę w dziedzinie energetyki geotermalnej oraz propagować istniejące najlepsze praktyki i wymianę wiedzy;

19.  wzywa Komisję do ustanowienia „sojuszu na rzecz energetyki geotermalnej” – obejmującego państwa członkowskie, czynniki umożliwiające wdrożenie geotermii, przemysł, środowisko naukowe i społeczeństwo obywatelskie – który ułatwiłby wymianę najlepszych praktyk i wdrożenie przyszłej strategii na rzecz energetyki geotermalnej;

20.  zwraca się do Komisji o zbadanie, czy geotermia mogłaby się przyczynić do realizacji celów w zakresie produkcji czystego wodoru ustanowionych w planie REPowerEU;

Geotermalne systemy ciepłownicze i chłodnicze

21.  podkreśla potrzebę modernizacji istniejących sieci ciepłowniczych i chłodniczych oraz budowy nowych sieci wykorzystujących potencjał energii geotermalnej; wzywa Komisję i państwa członkowskie do stworzenia silnych zachęt do wspierania powyższych działań oraz do faworyzowania systemów ogrzewania i chłodzenia czwartej i piątej generacji; odnotowuje, że na mocy dyrektywy w sprawie efektywności energetycznej rozwój sieci ciepłowniczych i chłodniczych jest nieodłącznym elementem procesu przygotowywania kompleksowych miejskich planów ogrzewania i że jest on zgodny z celami krajowych planów w dziedzinie energii i klimatu; wzywa Komisję do dostarczenia państwom członkowskim wytycznych dotyczących przygotowywania tych planów, w tym oceny możliwości wykorzystania energii geotermalnej;

22.  z zadowoleniem przyjmuje rosnącą liczbę projektów obejmujących przekształcenie już istniejącej infrastruktury ciepłowniczej i chłodniczej w infrastrukturę ciepłowniczą i chłodniczą opartą na geotermii; podkreśla w szczególności potencjał takiego przekształcania w krajach Europy Środkowej i Wschodniej, gdzie może ono znacznie przyczynić się do realizacji strategii obniżenia emisyjności; podkreśla, że działania te powinny otrzymywać solidne wsparcie z funduszu modernizacji UE ETS, Funduszu na rzecz Sprawiedliwej Transformacji i Funduszu Spójności; apeluje o to, by wspierane z funduszu modernizacji UE ETS inwestycje sprzyjające transformacji systemów ciepłowniczych zawsze uwzględniały możliwość dostarczania energii geotermalnej do tego rodzaju systemów;

23.  jest zaniepokojony tym, że brak rozwiniętych sieci ciepłowniczych i chłodniczych zbyt często uniemożliwia lub znacząco opóźnia rozwój projektów geotermalnych; podkreśla potrzebę zapewnienia koordynacji działań przedsiębiorstw energetycznych i władz lokalnych przy wspólnym planowaniu systemów ciepłowniczych i chłodniczych, inwestowaniu w nie oraz zarządzaniu nimi;

24.  zwraca uwagę na fakt, że niektóre ostatnio realizowane projekty systemów ciepłowniczych i chłodniczych wykorzystujących energię geotermalną wdrożono przy zastosowaniu nowych modeli biznesowych, które umożliwiają prywatnym przedsiębiorstwom, w tym przedsiębiorstwom użyteczności publicznej, budowę infrastruktury publicznej w imieniu władz lokalnych; zachęca państwa członkowskie do zbadania innowacyjnych możliwości regulacyjnych w celu wsparcia rozwoju systemów ciepłowniczych i chłodniczych opartych na geotermii;

25.  podkreśla znaczenie udostępniania danych dotyczących istniejących sieci ciepłowniczych, w tym na temat stopnia modernizacji i zapotrzebowania na ciepło, zainteresowanym stronom z sektora energetyki geotermalnej w całej Europie; podkreśla, że dane te mają zasadnicze znaczenie przy ocenie potencjału danego regionu i przy nawiązywaniu współpracy z lokalnymi władzami na początkowych etapach projektu; wzywa Komisję do ułatwienia i koordynowania dostępności istniejących danych dotyczących systemów ciepłowniczych i chłodniczych;

Dostępność danych

26.  zwraca uwagę, że brak łatwego dostępu do danych podpowierzchniowych stanowi obecnie istotną przeszkodę w zmniejszaniu ryzyka, a tym samym w szybkiej realizacji projektów związanych z energią geotermalną; podkreśla, że łatwy i sprawiedliwy dostęp do danych podpowierzchniowych w państwach członkowskich ma zasadnicze znaczenie dla etapu wyceny projektu; podkreśla ponadto, że taki brak dostępu do danych uniemożliwia naukowcom tworzenie modeli geologicznych, które są niezwykle istotne w przewidywaniu potencjału geotermalnego i stopy zwrotu z inwestycji na danym obszarze podpowierzchniowym, a tym samym są kluczowe w ograniczaniu niepewności z myślą o podmiotach realizujących projekty;

27.  wzywa państwa członkowskie i Komisję do zbadania metod uzyskiwania różnego rodzaju danych geologicznych od podmiotów publicznych i prywatnych z zamiarem ich uporządkowania, usystematyzowania i publicznego udostępnienia dzięki rozbudowie istniejących baz podstawowych danych geologicznych z zastosowaniem formatów cyfrowych do zbierania danych i ich udostępniania; zauważa, że należy to osiągnąć w zgodzie z obowiązującymi przepisami dotyczącymi ochrony danych, ochrony szczególnie chronionych danych handlowych, w tym tajemnic przedsiębiorstwa, oraz ochrony praw własności intelektualnej, a także zgodnie ze względami bezpieczeństwa, w razie potrzeby z zastosowaniem zachęt lub rekompensat za udostępnianie danych przez podmioty prywatne; uważa, że finansowane ze środków publicznych dane geologiczne potrzebne do realizacji projektów geotermalnych (takie jak dane uzyskane dzięki publicznemu wsparciu na rzecz odwiertów rozpoznawczych) powinny być udostępniane publicznie w krótkim terminie określonym przez dane państwo członkowskie; zwraca uwagę na fakt, że w niektórych państwach członkowskich dane geologiczne będące w posiadaniu podmiotów prywatnych są ogólnie i bezpłatnie udostępniane dopiero po pewnym czasie;

28.  wzywa Komisję do zbadania korzyści z harmonizacji krajowych przepisów dotyczących udzielania dostępu do danych podpowierzchniowych i z przechowywania danych geologicznych na scentralizowanym portalu na szczeblu UE, który byłby bezpłatnie i łatwo dostępny dla wszystkich, oraz przeszkód stojących na drodze takiej harmonizacji i przechowywania na scentralizowanym portalu;

29.  podkreśla, że na obszarach, co do których nie ma wystarczających danych podpowierzchniowych, rządy mogłyby częściowo finansować mapowanie zasobów geotermalnych i odwierty rozpoznawcze; z zadowoleniem przyjmuje fakt, że niektóre państwa członkowskie podjęły już kroki w tym kierunku; wzywa Komisję, by nadal wspierała takie zbieranie danych za pośrednictwem odpowiednich projektów, takich jak europejska infrastruktura danych geologicznych (EGDI), której celem jest stworzenie ogólnounijnego atlasu zasobów geotermalnych; podkreśla znaczenie usługi monitorowania obszarów lądowych (CLMS), która może dostarczyć wiarygodne dane o temperaturze powierzchni gruntu będące szczególnie przydatne z punktu widzenia geotermii powierzchniowej;

30.  podkreśla potencjał zmiany przeznaczenia nieczynnych szybów naftowych i gazowych oraz kopalni z perspektywy geotermii; apeluje do państw członkowskich, by aby we współpracy z przedsiębiorstwami naftowymi, gazowymi i górniczymi przygotowały publiczne wykazy i mapy (wraz ze specyfikacjami) wycofanej z eksploatacji, nieczynnej lub prawie wyeksploatowanej infrastruktury węglowodorowej, która mogłaby zostać wykorzystana jako zasób geotermalny; podkreśla potrzebę priorytetowego przyznania środków na przeprowadzenie szczegółowych badań właściwości tej infrastruktury w celu oceny potencjału każdego obiektu;

31.  wyraża zaniepokojenie fragmentarycznym charakterem statystyk dotyczących geotermii; podkreśla, że bardzo trudno jest ocenić wykorzystanie energii geotermalnej w Europie ze względu na brak standardów raportowania danych branżowych; wzywa państwa członkowskie, aby we współpracy z branżą i Komisją dokonały przeglądu istniejących procedur zbierania danych statystycznych dotyczących geotermii i powieliły najlepsze praktyki istniejące w tym sektorze w formie standardów raportowania danych branżowych;

Finansowanie

32.  przypomina, że brak pewności co do zasobów podpowierzchniowych utrudnia uzyskanie finansowania dla projektów; zauważa, że początkowy etap realizacji projektu, taki jak poszukiwanie i budowa, pociąga za sobą znaczne koszty początkowe i znaczne ryzyko dla przedsiębiorcy, co utrudnia podjęcie decyzji inwestycyjnej; wzywa państwa członkowskie do poszukiwania rozwiązań zmniejszających ryzyko finansowe, które będą odpowiadały stopniowi dojrzałości ich lokalnych rynków – takich jak dotacje, pożyczki, które można przekształcić w dotacje, gwarancje zabezpieczone przez państwo, ubezpieczenie poszukiwania i mechanizmy zabezpieczenia przed ryzykiem; odnotowuje przykłady mechanizmów pokrycia ryzyka, które są zabezpieczane nie tylko ze środków publicznych, ale również z wkładów sektora prywatnego; zauważa w tym kontekście, że dla najmniej dojrzałych rynków energetyki geotermalnej szczególnie przydatny byłby unijny system ograniczania ryzyka finansowego; zwraca uwagę na znaczenie innych środków zmniejszających ryzyko, takich jak zapewnienie łatwego dostępu do danych podpowierzchniowych czy dzielenie się najlepszymi praktykami w zakresie nowych modeli biznesowych oferujących synergię między finansowaniem publicznym i prywatnym;

33.  jest zaniepokojonym tym, że wysokie koszty początkowe wynikające z odwiertu i montażu zniechęcają do wyboru geotermalnych pomp ciepła na korzyść mniej wydajnych rozwiązań technologicznych; wzywa państwa członkowskie do zbadania możliwości wprowadzenia zachęt finansowych w celu skorygowania tej luki, w tym dzięki modelom finansowania opartym na zasadzie „płacisz, kiedy oszczędzasz”; wzywa Komisję do uwzględnienia tej kwestii w przyszłym planie działania UE na rzecz pomp ciepła;

34.  podkreśla, że wysokie koszty początkowe hamują wzrost geotermii, zwłaszcza w przypadku podmiotów dysponujących ograniczonymi zasobami finansowymi, gdyż ze względy na te koszty podmioty preferują inwestycje, które w perspektywie krótkoterminowej są bardziej rentowne, lecz mniej zrównoważone środowiskowo; wzywa Komisję do podjęcia odpowiednich kroków, by projekty geotermalne były częściej wspierane z istniejących europejskich funduszy i instrumentów; zwraca się do Komisji o przeznaczenie w ramach istniejących funduszy środków na wspieranie badań, rozwoju, modernizacji projektów geotermalnych, w szczególności opartych na innowacyjnych technologiach, oraz przekwalifikowania i podnoszenia kwalifikacji pracowników;

Kwestie regulacyjne

35.  zaznacza, że szybsze wydawanie pozwoleń na projekty geotermalne zgodnie z istniejącymi przepisami UE w zakresie środowiska ułatwiłoby realizację takich projektów w całej UE; zauważa, że projekty oparte na głębokiej geotermii podlegają obecnie przepisom dotyczącym górnictwa – opracowanym dla projektów wydobywczych na dużą skalę – których trudno jest przestrzegać zwłaszcza w przypadku mniejszych projektów geotermalnych; w związku z tym wzywa państwa członkowskie do dokonania przeglądu obowiązujących przepisów dotyczących górnictwa tak, by lepiej odzwierciedlić specyfikę projektów geotermalnych, oraz do opracowania specjalnych zasad wydawania pozwoleń na projekty geotermalne, przy jednoczesnym uwzględnieniu faktu, że różne technologie geotermalne mają znacząco różne skutki dla struktury geologicznej i środowiska oraz stwarzają inne ryzyko; zwraca się do Komisji o wydanie wytycznych w trosce o zapewnienie niezbędnego poziomu spójności, podobnie jak w przypadku podejścia przyjętego w odniesieniu do ram regulacyjnych wspierających składowanie CO2 (dyrektywa 2009/31/WE(26));

36.  zwraca uwagę na fakt, że w niektórych państwach członkowskich terminy oceny projektów opierają się pod jasno określonymi warunkami na zasadzie milczącej zgody, chyba że prawo unijne lub krajowe wymaga udzielenia odpowiedzi; wzywa państwa członkowskie do zbadania korzyści płynących ze stosowania tej zasady w odniesieniu do projektów geotermalnych i przeszkód w jej stosowaniu oraz do rozważenia jej wprowadzenia do ustawodawstwa;

37.  jest zaniepokojony tym, że procesy wydawania pozwoleń na projekty geotermalne są rozwlekłe; wzywa państwa członkowskie do wprowadzenia sprawniejszych i bardziej zdigitalizowanych procesów wydawania pozwoleń na nowe projekty geotermalne oraz na rozbudowę istniejących obiektów, w tym poprzez stworzenie pojedynczego punktu kontaktowego – o ile jeszcze nie istnieje – na potrzeby całego procesu wydawania pozwolenia przez wszystkie organy, a także do udzielenia wsparcia lokalnym władzom, by zapewniły odpowiednie kwalifikacje swoim pracownikom; uważa, że te pojedyncze punkty kontaktowe powinny również sprzyjać udostępnianiu informacji o możliwościach finansowania gromadzonych przez Komisję za pośrednictwem scentralizowanego portalu;

38.  odnotowuje różnice między wykorzystywaniem energii geotermalnej w środowisku miejskim i wiejskim; zwraca uwagę na specyfikę miejskich projektów ogrzewania geotermalnego i wzywa państwa członkowskie do opracowania skuteczniejszych i uproszczonych procedur wydawania pozwoleń na projekty ogrzewania geotermalnego, w tym do ułatwienia dostępu do działek miejskich nadających się do zbudowania na nich ciepłowni geotermalnych; w związku z tym wzywa Komisję do wydania pod adresem operatorów sieci dystrybucyjnych zaleceń dotyczących sposobów współpracy z lokalnymi władzami przy opracowywaniu lokalnych planów ogrzewania i chłodzenia z uwzględnieniem energii geotermalnej, aby ułatwić uwzględnianie energii geotermalnej zarówno w planach zarządzania obszarami miejskimi, jak i w nowoczesnych metodach zarządzania przestrzenią podziemną;

39.  zwraca uwagę, że pozwolenia dotyczące instalacji geotermalnych muszą być dla projektodawców łatwiejsze do rozszerzenia, tak aby mogły objąć również wydobycie surowców lub produkcję wodoru dzięki istniejącym mocom produkcyjnym w ramach tej samej koncesji;

40.  wzywa Komisję do wydania pod adresem agencji wydających pozwolenia wytycznych dotyczących najlepszych praktyk w dziedzinie zarządzania wnioskami o wydanie pozwolenia na płytką geotermię i jej potencjalnym wpływem na wodę pitną, aby przyspieszyć proces wydawania pozwoleń, a zarazem zapewnić stosowanie wszystkich norm środowiskowych;

41.  ubolewa, że w przeciwieństwie do innych źródeł energii odnawialnej geotermia podlega ocenie cyklu życia, co jest sprzeczne z podejściem neutralnym pod wglądem technologicznym przewidzianym w rozporządzeniu w sprawie systematyki(27), ogranicza znaczny potencjał energii geotermalnej w zakresie obniżania emisyjności, w szczególności dostaw ciepła, oraz naraża geotermię na nierówną konkurencję ze strony innych odnawialnych źródeł energii; w związku z tym wzywa Komisję do dokonania przeglądu klasyfikacji zastosowań energii geotermalnej w przepisach dotyczących systematyki, aby energię geotermalną potraktować na równi z energią wiatrową i słoneczną;

42.  podkreśla, że geotermia powinna mieć w przepisach taki sam status jak inne odnawialne źródła energii, w tym w przepisach odnoszących się do udzielania zamówień publicznych UE, w tymczasowych ramach pomocy państwa w sytuacjach kryzysowych i w okresie transformacji oraz we wszelkich późniejszych środkach;

Siła robocza, szkolenia i umiejętności

43.  wyraża zaniepokojenie zgłoszonymi zaległościami i opóźnieniami w instalowaniu geotermalnych pomp ciepła, prowadzeniu odwiertów i wydawaniu wymaganych pozwoleń ze względu na niedobór wykwalifikowanych pracowników; podkreśla, że w przyszłości zapotrzebowanie na wykwalifikowaną siłę roboczą jeszcze wzrośnie, i wzywa państwa członkowskie, aby we współpracy z przemysłem, a w stosownych przypadkach ze związkami zawodowymi, wzmogły działania na rzecz zdobywania kwalifikacji i nabywania nowych kwalifikacji przez specjalistów geotermalnych, ponieważ dysponowanie odpowiednią pulą pracowników będzie miało kluczowe znaczenie dla osiągnięcia celów w upowszechnianiu geotermii;

44.  wzywa państwa członkowskie do zadbania o to, aby istniały systemy certyfikacji lub równoważne systemy kwalifikacji i były dostępne zwłaszcza dla podmiotów instalujących płytkie systemy geotermalne na małą skalę i pompy ciepła;

45.  zauważa, że jedynie ograniczona liczba zajęć na wyższych uczelniach poświęconych jest energii geotermalnej, trwają one krótko i są fakultatywne, a większość z nich obejmuje wyłącznie podstawowe umiejętności; w związku z tym zachęca państwa członkowskie do współpracy z placówkami edukacyjnymi w celu zaktualizowania i wzbogacenia studiów w dziedzinie energetyki geotermalnej, tak aby odpowiednio wyszkolić przyszłe pokolenia pracowników sektora; z zadowoleniem przyjmuje projekty wspierane w ramach programu Erasmus+ mające na celu zaradzenie brakowi wykwalifikowanych absolwentów studiów pierwszego stopnia w łańcuchu wartości energetyki geotermalnej, takie jak program Geo3En, który ma na celu położenie podwalin pod przyszłe studia magisterskie Erasmus Mundus w dziedzinie inżynierii geotermalnej; podkreśla, że sektor energetyki geotermalnej musi rozpowszechniać wśród studentów i pracowników dydaktycznych wiedzę na temat tego sektora i oferowanych w nim możliwości rozwoju kariery;

Rozwój technologii

46.  podkreśla, że chociaż UE jest liderem pod względem badań, rozwoju, wysokiej jakości patentów, publikacji i produkcji w dziedzinie energetyki geotermalnej, na szczeblu europejskim i krajowym potrzebne są środki wspierające technologie geotermalne nowej generacji, aby utrzymać tę pozycję, zwłaszcza w zakresie magazynowania energii geotermalnej i zastosowań przemysłowych;

47.  zauważa, że inwestycje w badania i rozwój w dziedzinie energetyki geotermalnej otrzymały znacznie niższe finansowanie niż w innych sektorach, przy czym do tej pory tylko dwa projekty geotermalne otrzymały wsparcie z funduszu innowacyjnego; w związku z tym wzywa Komisję do wsparcia inwestycji w badania i rozwój w zakresie technologii geotermalnych, takich jak rozwój niezawodnej technologii pompowania i nowych technik wiertniczych;

48.  podkreśla w szczególności znaczenie projektów podziemnego magazynowania energii wodnej i cieplnej za pomocą elektrowni pompowo-szczytowych; wzywa Komisję i państwa członkowskie do wspierania badań i rozwoju w tej dziedzinie oraz do budowy dużych obiektów pilotażowych; apeluje o większe wsparcie dla tych projektów – w szczególności tych wykorzystujących nieczynne kopalnie i kamieniołomy, które da się przekształcić w zbiorniki wodne – w zaproszeniach do składaniach wniosków w ramach unijnego funduszu innowacyjnego i programu „Horyzont Europa”, ponieważ takie rozwiązanie może być istotnym elementem w rozwoju zdekarbonizowanych systemów elektroenergetycznych;

49.  podkreśla, że niektóre państwa członkowskie wyraziły zaniepokojenie brakiem zgodności niektórych importowanych pomp ciepła z ich deklarowaną sprawnością energetyczną; podkreśla, że w ramach przeglądu przepisów dotyczących ekoprojektu i etykietowania energetycznego będzie należało przedyskutować ocenę zgodności przeprowadzaną przez strony trzecie (zamiast oświadczenia własnego);

Obszary w toku transformacji

50.  podkreśla, że wykorzystanie potencjału energii geotermalnej, w szczególności na potrzeby systemów ciepłowniczych, jest jednym z zasobów naturalnych, które mogą przyczynić się do sprawiedliwej transformacji energetycznej na dotkniętych obszarach dzięki kompensowaniu utraty miejsc pracy tam, gdzie zamykane są kopalnie i inne obiekty wydobywcze, dzięki wyeliminowaniu ubóstwa energetycznego oraz dzięki zwiększeniu samowystarczalności lokalnych społeczności i ich administracji poprzez zmniejszenie ich zależności od importu energii;

51.  ubolewa, że nie w pełni wykorzystuje się potencjał związany ze zmianą przeznaczenia wyeksploatowanych, nieczynnych i kończących się złóż węglowodorów oraz szybów naftowych i gazowych na potrzeby zastosowań geotermalnych;

52.  zwraca uwagę na bieżące projekty zmieniające przeznaczenie nieczynnych kopalni, w przypadku których zastosowana technologia magazynowania energii cieplnej w kawernach służy do ogrzewania lub chłodzenia; odnotowuje prace nad projektami, w ramach których planuje się wykorzystywanie do magazynowania energii geotermalnej wyrobisk ropy naftowej; odnotowuje bieżące projekty mające na celu zmianę przeznaczenia nieczynnych szybów naftowych i gazowych na potrzeby zastosowań geotermalnych, co znacznie zmniejszy ryzyko związane z poszukiwaniami i koszty odwiertów;

53.  zauważa, że wiele z tych projektów realizuje sektor paliw kopalnych, który postrzega je jako szansę na udział w transformacji energetycznej, oraz że trzeba jeszcze mocniej i na wcześniejszych etapach angażować ten sektor w eksplorowanie potencjału geotermalnego; podkreśla, że wczesna ocena zasobów, gdy kopalnie są jeszcze otwarte, gwarantuje skuteczniejszy rozwój ich alternatywnego wykorzystania; zauważa, że należy poświęcić odpowiednią uwagę systemowi odpowiedzialności;

54.  wzywa państwa członkowskie do korzystania z istniejących unijnych mechanizmów finansowania, aby wesprzeć proces przekwalifikowania siły roboczej na obszarach objętych transformacją z zamiarem wykorzystania miejsc pracy generowanych przez projekty geotermalne; zauważa, że umiejętności pracowników przemysłu naftowego i gazowego mogą zostać wykorzystane przez sektor energetyki geotermalnej i mieć dla niego dużą wartość; podkreśla w związku z tym potrzebę przyciągnięcia odpowiednich pracowników do sektora energetyki geotermalnej i ich wsparcia, w tym przez stworzenie zachęt i programów szkoleniowych;

55.  zwraca uwagę na szczególne potrzeby regionów najbardziej oddalonych pod względem rozwoju odnawialnych źródeł energii zgodnie z ich charakterystyką geograficzną, geologiczną i meteorologiczną; zwraca uwagę, że ze względu na oddalenie geograficzne regiony te nie są podłączone do europejskich sieci energetycznych; zauważa, że duża część regionów najbardziej oddalonych to obszary wulkaniczne o wysokim potencjale wytwarzania zarówno powierzchniowej, jak i głębinowej energii geotermalnej; podkreśla zasadniczą rolę, jaką energia geotermalna w tych regionach może odgrywać w zagwarantowaniu ich autonomii energetycznej;

Widoczność i akceptacja społeczna

56.  zwraca uwagę na internetowe mapowanie istniejących instalacji geotermalnych w danym mieście lub regionie jako dobrą praktykę, która może zwiększyć widoczność rozwiązań geotermalnych i pomóc w podejmowaniu publicznych i prywatnych decyzji inwestycyjnych;

57.  zauważa, że wyzwaniem dla projektów geotermalnych wciąż jest akceptacja społeczna, w szczególności ze względu na kwestie środowiskowe, takie jak ewentualna ingerencja w wody gruntowe, emisje gazów niekondensujących, nadmierna eksploatacja wody lub aktywność sejsmiczna; przypomina, jak ważne jest utrzymanie wysokich standardów środowiskowych i naukowych na wszystkich etapach projektów geotermalnych oraz przyjęcie zrównoważonego podejścia do oceny cyklu życia; podkreśla, że ścisłe przestrzeganie tych wymogów, przejrzystość inwestycji, większe angażowanie zainteresowanych stron oraz udział lokalnych społeczności w procesie planowania i wdrażania mogą być skutecznym sposobem rozwiania obaw i przezwyciężenia nieufności obywateli; wzywa Komisję, aby w porozumieniu z sektorem energetyki geotermalnej i państwami członkowskimi opracowała wytyczne i najlepsze praktyki dotyczące współpracy między projektodawcami a lokalnymi władzami i społecznościami w trosce o wzbudzenie zaufania, zyskanie poparcia i nawiązanie wzajemnie korzystnych kontaktów;

Współpraca międzynarodowa

58.  podkreśla potrzebę wymieniania się najlepszymi praktykami, wiedzą technologiczną, wynikami badań i innowacji w dziedzinie technologii geotermalnych z krajami i organizacjami partnerskimi, które rozwinęły już geotermię głęboką i powierzchniową na większą skalę lub są w trakcie realizowania ambitnych planów szybkiego rozwoju sektora energetyki geotermalnej;

59.  podkreśla, jak ważne jest uwzględnienie energii geotermalnej w programie współpracy z krajami rozwijającymi się z zamiarem transferu zielonych technologii, dzielenia się wiedzą i budowania zdolności w celu zaspokojenia rosnącego zapotrzebowania na energię;

o
o   o

60.  zobowiązuje swoją przewodniczącą do przekazania niniejszej rezolucji Radzie i Komisji.

(1) Dz.U. L 243 z 9.7.2021, s. 1. (2) Dz.U. L 2023/2413, 31.10.2023. (3) Teksty przyjęte, P9_TA(2023)0068. (4) Teksty przyjęte, P9_TA(2023)0325. (5) Teksty przyjęte, P9_TA(2023)0401. (6) Teksty przyjęte, P9_TA(2022)0441. (7) Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2019/2088 z dnia 27 listopada 2019 r. w sprawie ujawniania informacji związanych ze zrównoważonym rozwojem w sektorze usług finansowych, Dz.U. L 317 z 9.12.2019, s. 1. (8) Dz.U. L 442 z 9.12.2021, s. 1. (9) Dz.U. L 239 z 6.9.2013, s. 136. (10) Dz.U. L 124 z 25.4.2014, s. 1. (11) Dz.U. L 19 z 20.1.2023, s. 43. (12) ISBN: 978-92-9260-495-0. (13) Bruhn, D. i in., Obserwatorium Czystych Technologii Energetycznych: Deep Geothermal Heat and Power in the European Union – 2022 Status Report on Technology Development, Trends, Value Chains and Markets, Urząd Publikacji Unii Europejskiej, Luksemburg, 2022. (14) Georgakaki, A. i in., Obserwatorium Czystych Technologii Energetycznych: Overall Strategic Analysis of Clean Energy Technology in the European Union – 2022 Status Report, Urząd Publikacji Unii Europejskiej, Luksemburg, 2022. (15) Ernst & Young, RINA Consulting S.p.A., Vito Study on ‘Geothermal plants’ and applications’ emissions: Overview and analysis, Urząd Publikacji Unii Europejskiej, Luksemburg, 2020. (16) Bacquet, A., Galindo Fernández, M., Oger, A. i in., District heating and cooling in the European Union – Overview of markets and regulatory frameworks under the revised Renewable Energy Directive. Annexes 6 and 7 – Final version, Urząd Publikacji Unii Europejskiej, 2022. (17) Toleikyte, A. i in., The Heat Pump Wave: Opportunities and Challenges, Urząd Publikacji Unii Europejskiej, Luksemburg, 2023. (18) Breitschopf, B. i in., Overview of heating and cooling – Perceptions, markets and regulatory frameworks for decarbonisation – Final report, Urząd Publikacji Unii Europejskiej, Luksemburg, 2023. (19) Dz.U. C 251 z 30.6.2022, s. 58. (20) Dz.U. C 371 z 15.9.2021, s. 58. (21) Dz.U. C 103 z 20.3.2023, s. 1. (22) Dz.U. C 456 z 10.11.2021, s. 145. (23) Eurostat 2021, Energy consumption in households [Zużycie energii w gospodarstwach domowych]. (24) Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2012/27/UE z dnia 25 października 2012 r. w sprawie efektywności energetycznej, zmiany dyrektyw 2009/125/WE i 2010/30/UE oraz uchylenia dyrektyw 2004/8/WE i 2006/32/WE, Dz.U. L 315 z 14.11.2012, s. 1. (25) Takie jak inicjatywy krajowe uruchomione przez Polskę (wieloletni program rozwoju wykorzystania zasobów geotermalnych w Polsce – 2022 r.), Francję (krajowy plan działania w zakresie energii geotermalnej – 2023 r.) i Niemcy (strategia Niemiec na rzecz energii geotermalnej – 2022 r.). (26) Dyrektywa 2009/31/WE z dnia 23 kwietnia 2009 r. w sprawie geologicznego składowania dwutlenku węgla oraz zmieniająca dyrektywę Rady 85/337/EWG, Euratom, dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2000/60/WE, 2001/80/WE, 2004/35/WE, 2006/12/WE, 2008/1/WE i rozporządzenie (WE) nr 1013/2006 (Dz.U. L 140 z 5.6.2009, s. 114). (27) Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2020/852 z dnia 18 czerwca 2020 r. w sprawie ustanowienia ram ułatwiających zrównoważone inwestycje, zmieniające rozporządzenie (UE) 2019/2088 (Dz.U. L 198 z 22.6.2020, s. 13).

Rezolucja Parlamentu Europejskiego z dnia 18 stycznia 2024 r. w sprawie sytuacji w zakresie praw podstawowych w Unii Europejskiej – sprawozdanie roczne za lata 2022 i 2023 (2023/2028(INI))

P9_TA(2024)0050 A9-0376/2023

Parlament Europejski,

–  uwzględniając Traktat o Unii Europejskiej (TUE) i Traktat o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (TFUE),

–  uwzględniając Kartę praw podstawowych Unii Europejskiej (zwaną dalej „Kartą”),

–  uwzględniając orzecznictwo Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej(1),

–  uwzględniając rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE, Euratom) 2020/2092 z dnia 16 grudnia 2020 r. w sprawie ogólnego systemu warunkowości służącego ochronie budżetu Unii(2) (rozporządzenie dotyczące warunkowości w zakresie praworządności),

–  uwzględniając rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2021/692 z dnia 28 kwietnia 2021 r. ustanawiające program „Obywatele, równość, prawa i wartości” oraz uchylające rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1381/2013 i rozporządzenie Rady (UE) nr 390/2014(3),

–  uwzględniając rozporządzenie Rady (UE) 2017/1939 z dnia 12 października 2017 r. wdrażające wzmocnioną współpracę w zakresie ustanowienia Prokuratury Europejskiej („EPPO”)(4),

–  uwzględniając rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia dyrektywy 95/46/WE (ogólne rozporządzenie o ochronie danych)(5),

–  uwzględniając dyrektywę Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2017/1371 z dnia 5 lipca 2017 r. w sprawie zwalczania za pośrednictwem prawa karnego nadużyć na szkodę interesów finansowych Unii(6),

–  uwzględniając decyzję ramową Rady 2008/913/WSiSW z dnia 28 listopada 2008 r. w sprawie zwalczania pewnych form i przejawów rasizmu i ksenofobii za pomocą środków prawnokarnych(7),

–  uwzględniając dyrektywę Rady 2000/43/WE z 29 czerwca 2000 r. wprowadzającą w życie zasadę równego traktowania osób bez względu na pochodzenie rasowe lub etniczne(8) oraz toczące się postępowania w sprawie uchybienia zobowiązaniom państwa członkowskiego wszczęte przez Komisję na podstawie tej dyrektywy przeciwko kilku państwom członkowskim, z których w jednym przypadku Komisja przekazała sprawę do Trybunału Sprawiedliwości,

–  uwzględniając zalecenie Rady z 12 marca 2021 r. w sprawie równouprawnienia, włączenia i partycypacji Romów (2021/C 93/01)(9),

–  uwzględniając komunikat Komisji z dnia 9 stycznia 2023 r. pt. „Sprawozdanie z oceny krajowych ram strategicznych państw członkowskich dotyczących Romów” (COM(2023)0007),

–  uwzględniając zalecenie Komisji (UE) 2021/1534 z dnia 16 września 2021 r. w sprawie zapewnienia ochrony i bezpieczeństwa dziennikarzom i innym pracownikom sektora mediów oraz wzmocnienia ich pozycji w Unii Europejskiej(10),

–  uwzględniając komunikat Komisji z dnia 9 grudnia 2021 r. pt. „Bardziej inkluzywna i bezpieczna Europa: rozszerzenie wykazu przestępstw UE o nawoływanie do nienawiści i przestępstwa z nienawiści” (COM(2021)0777),

–  uwzględniając komunikat Komisji z dnia 5 marca 2020 r. pt. „Unia równości: strategia na rzecz równouprawnienia płci na lata 2020–2025” (COM(2020)0152),

–  uwzględniając komunikat Komisji z dnia 24 czerwca 2020 r. pt. „Strategia UE w zakresie praw ofiar (2020–2025)” (COM(2020)0258),

–  uwzględniając komunikat Komisji z dnia 12 listopada 2020 r. pt. „Unia równości: strategia na rzecz równości osób LGBTIQ na lata 2020–2025” (COM(2020)0698),

–  uwzględniając konkluzje Rady z 2 marca 2022 r. w sprawie walki z rasizmem i antysemityzmem,

–  uwzględniając komunikat Komisji z dnia 2 grudnia 2020 r. pt. „Strategia na rzecz wzmocnienia stosowania Karty praw podstawowych w UE” (COM(2020)0711),

–  uwzględniając sprawozdanie Komisji z dnia 6 grudnia 2022 r. pt. „Dynamiczna przestrzeń społeczeństwa obywatelskiego służąca utrzymaniu praw podstawowych w UE – Roczne sprawozdanie ze stosowania Karty praw podstawowych Unii Europejskiej za 2022 r.” (COM(2022)0716),

–  uwzględniając zalecenie Komisji (UE) 2023/681 z dnia 8 grudnia 2022 r. w sprawie praw procesowych osób podejrzanych i oskarżonych podlegających tymczasowemu aresztowaniu oraz materialnych warunków pozbawienia wolności(11),

–  uwzględniając komunikat Komisji z 5 lipca 2023 r. pt. „Sprawozdanie na temat praworządności z 2023 r. – Sytuacja w zakresie praworządności w Unii Europejskiej” (COM(2023)0800), 27 rozdziałów poświęconych poszczególnym krajom oraz towarzyszące mu zalecenia dla państw członkowskich,

–  uwzględniając Europejski filar praw socjalnych, w tym jego trzecią zasadę równości szans, oraz komunikat Komisji z 4 marca 2021 r. zatytułowany „Plan działania na rzecz Europejskiego filaru praw socjalnych” (COM(2021)0102),

–  uwzględniając wniosek Komisji dotyczący dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady z 27 kwietnia 2022 r. w sprawie ochrony osób, które angażują się w debatę publiczną, przed ewidentnie bezpodstawnymi lub stanowiącymi nadużycie postępowaniami sądowymi („strategiczne powództwa zmierzające do stłumienia debaty publicznej”) (COM(2022)0177) („dyrektywa w sprawie przeciwdziałania SLAPP”) oraz towarzyszące mu zalecenie,

–  uwzględniając wniosek Komisji dotyczący rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady z 16 września 2022 r. ustanawiającego wspólne ramy dla usług medialnych na rynku wewnętrznym i zmieniającego dyrektywę 2010/13/UE (COM(2022)0457) („europejski akt o wolności mediów”) oraz towarzyszące mu zalecenie w sprawie wewnętrznych gwarancji niezależności redakcyjnej i przejrzystości własności w sektorze mediów(12),

–  uwzględniając wniosek Komisji w sprawie dyrektywy Rady z dnia 7 grudnia 2022 r. dotyczącej norm funkcjonowania organów ds. równości w obszarze równego traktowania osób bez względu na pochodzenie rasowe lub etniczne, równego traktowania osób w dziedzinie zatrudnienia i pracy bez względu na wyznawaną religię lub światopogląd, niepełnosprawność, wiek lub orientację seksualną, równego traktowania kobiet i mężczyzn w dziedzinie zabezpieczenia społecznego oraz w zakresie dostępu do towarów i usług oraz dostarczania towarów i usług, oraz uchylającej art. 13 dyrektywy 2000/43/WE i art. 12 dyrektywy 2004/113/WE (COM(2022)0689),

–  uwzględniając wniosek Komisji dotyczący rozporządzenia Rady z 7 grudnia 2022 r. w sprawie jurysdykcji, prawa właściwego, uznawania orzeczeń i przyjmowania dokumentów urzędowych dotyczących pochodzenia dziecka oraz w sprawie ustanowienia europejskiego poświadczenia pochodzenia dziecka (COM(2022)0695),

–  uwzględniając wniosek Komisji dotyczący dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 7 grudnia 2022 r. w sprawie norm dotyczących organów ds. równości w dziedzinie równego traktowania i równości szans kobiet i mężczyzn w zakresie zatrudnienia i pracy oraz uchylającej art. 20 dyrektywy 2006/54/WE i art. 11 dyrektywy 2010/41/UE (COM(2022)0688),

–  uwzględniając sprawozdania Agencji Praw Podstawowych Unii Europejskiej (FRA), w szczególności sprawozdania na temat praw podstawowych z 2022 i 2023 r., w tym sprawozdania FRANET dotyczące poszczególnych krajów,

–  uwzględniając Powszechną deklarację praw człowieka,

–  uwzględniając instrumenty ONZ dotyczące ochrony praw człowieka i podstawowych wolności, w tym Międzynarodowy pakt praw obywatelskich i politycznych, Międzynarodową konwencję w sprawie likwidacji wszelkich form dyskryminacji rasowej, Konwencję w sprawie likwidacji wszelkich form dyskryminacji kobiet i Konwencję o prawach osób niepełnosprawnych, zalecenia i sprawozdania z powszechnego okresowego przeglądu praw człowieka ONZ, orzecznictwo organów traktatowych ONZ i specjalne procedury Rady Praw Człowieka,

–  uwzględniając Agendę ONZ na rzecz zrównoważonego rozwoju 2030,

–  uwzględniając europejską konwencję praw człowieka (EKPC) oraz orzecznictwo Europejskiego Trybunału Praw Człowieka,

–  uwzględniając Konwencję Rady Europy o zapobieganiu i zwalczaniu przemocy wobec kobiet i przemocy domowej, którą otwarto do podpisu w Stambule 11 maja 2011 r. (tzw. konwencję stambulską) i którą Unia Europejska ratyfikowała 28 czerwca 2023 r.,

–  uwzględniając zalecenia i sprawozdania Biura Instytucji Demokratycznych i Praw Człowieka, Wysokiego Komisarza ds. Mniejszości Narodowych oraz innych organów Organizacji Bezpieczeństwa i Współpracy w Europie (OBWE),

–  uwzględniając sprawozdanie Rady Europy z dnia 23 marca 2023 r. pt. „Obrońcy praw człowieka na obszarze właściwości Rady Europy w czasach kryzysów”, opracowane po zakończeniu obrad okrągłego stołu z udziałem obrońców praw człowieka, które zorganizowało w Dublinie w dniach 24–25 października 2022 r. Biuro Komisarza Praw Człowieka Rady Europy(13),

–  uwzględniając Konwencję ramową Rady Europy o ochronie mniejszości narodowych i Europejską kartę języków regionalnych lub mniejszościowych,

–  uwzględniając Europejską kartę społeczną Rady Europy,

–  uwzględniając oświadczenia, zalecenia i sprawozdania Komisarza Praw Człowieka Rady Europy,

–  uwzględniając zalecenia i sprawozdania Rady Europy, w szczególności Komisji Weneckiej, Europejskiej Komisji przeciwko Rasizmowi i Nietolerancji (ECRI), GREVIO i GRECO,

–  uwzględniając swoją rezolucję z 13 listopada 2018 r. w sprawie norm minimalnych dla mniejszości w UE(14),

–  uwzględniając swoją rezolucję z 15 stycznia 2019 r. w sprawie równouprawnienia płci w kontekście polityki podatkowej w UE(15),

–  uwzględniając swoją rezolucję z dnia 11 listopada 2021 r. w sprawie wzmocnienia demokracji oraz wolności i pluralizmu mediów w UE – niewłaściwe wykorzystywanie postępowań cywilnych i karnych do uciszania dziennikarzy, organizacji pozarządowych i społeczeństwa obywatelskiego(16),

–  uwzględniając swoją rezolucję z dnia 15 grudnia 2021 r. w sprawie oceny środków mających na celu zapobieganie korupcji, nieprawidłowym wydatkom i niewłaściwemu wykorzystywaniu funduszy unijnych i krajowych w przypadku funduszy pomocy w sytuacjach nadzwyczajnych i obszarów wydatków kryzysowych(17),

–  uwzględniając swoją rezolucję z dnia 17 lutego 2022 r. zawierającą zalecenia dla Komisji w sprawie statusu europejskich stowarzyszeń transgranicznych i organizacji niekomercyjnych(18),

–  uwzględniając swoją rezolucję z dnia 8 marca 2022 r. w sprawie kurczącej się przestrzeni działania społeczeństwa obywatelskiego w Europie(19),

–  uwzględniając swoją rezolucję z dnia 10 marca 2022 r. w sprawie praworządności i konsekwencji wyroku TSUE(20),

–  uwzględniając swoją rezolucję z dnia 9 czerwca 2022 r. w sprawie praworządności i ewentualnego zatwierdzenia polskiego krajowego planu odbudowy (RRF)(21),

–  uwzględniając swoją rezolucję z dnia 6 lipca 2022 r. w sprawie dyskryminacji intersekcjonalnej w Unii Europejskiej: sytuacja społeczno-gospodarcza kobiet pochodzących z Afryki, Bliskiego Wschodu, Ameryki Łacińskiej i Azji(22),

–  uwzględniając swoją rezolucję z dnia 15 września 2022 r. w sprawie wniosku dotyczącego decyzji Rady w sprawie stwierdzenia, zgodnie z art. 7 ust. 1 Traktatu o Unii Europejskiej, istnienia wyraźnego ryzyka poważnego naruszenia przez Węgry wartości, na których opiera się Unia(23),

–  uwzględniając swoją rezolucję z dnia 5 października 2022 r. w sprawie sytuacji Romów mieszkających w osiedlach w UE(24),

–  uwzględniając swoją rezolucję z dnia 15 grudnia 2022 r. w sprawie podejrzeń o korupcję ze strony Kataru oraz szerszej potrzeby przejrzystości i odpowiedzialności w instytucjach europejskich(25),

–  uwzględniając swoją rezolucję z dnia 7 lipca 2022 r. w sprawie decyzji Sądu Najwyższego Stanów Zjednoczonych o uchyleniu prawa do aborcji w Stanach Zjednoczonych oraz konieczności ochrony prawa do aborcji i zdrowia kobiet w UE(26),

–  uwzględniając swoją rezolucję z dnia 3 maja 2022 r. w sprawie prześladowania mniejszości z powodu przekonań lub religii(27),

–  uwzględniając swoją rezolucję z 5 maja 2022 r. w sprawie trwających wysłuchań na mocy art. 7 ust. 1 TUE dotyczących Polski i Węgier(28),

–  uwzględniając swoją decyzję (UE) 2023/325 z 18 października 2022 r. w sprawie absolutorium z wykonania budżetu Europejskiej Agencji Straży Granicznej i Przybrzeżnej (Frontex) za rok budżetowy 2020(29),

–  uwzględniając swoją rezolucję z 20 października 2022 r. w sprawie wzrostu liczby zbrodni popełnianych z nienawiści do osób LGBTIQ+ w całej Europie, w świetle niedawnego morderstwa homofobicznego na Słowacji(30),

–  uwzględniając swoją rezolucję z 10 listopada 2022 r. w sprawie sprawiedliwości rasowej, niedyskryminacji i przeciwdziałania rasizmowi w UE(31),

–  uwzględniając swoją rezolucję z 13 grudnia 2022 r. w sprawie dążenia do równouprawnienia osób z niepełnosprawnościami(32),

–  uwzględniając swoją rezolucję z dnia 19 kwietnia 2023 r. w sprawie walki z dyskryminacją w UE – długo oczekiwana horyzontalna dyrektywa antydyskryminacyjna(33),

–  uwzględniając swoje stanowisko z 10 maja 2023 r. dotyczące projektu decyzji Rady w sprawie zawarcia, w imieniu Unii Europejskiej, Konwencji Rady Europy o zapobieganiu i zwalczaniu przemocy wobec kobiet i przemocy domowej w odniesieniu do instytucji i administracji publicznej Unii(34), a także w odniesieniu do spraw związanych ze współpracą wymiarów sprawiedliwości w sprawach karnych, w odniesieniu do azylu i zasady non-refoulement,

–  uwzględniając swoją rezolucję z dnia 11 maja 2023 r. w sprawie adekwatności ochrony zapewnianej przez ramy ochrony danych UE–USA(35),

–  uwzględniając swoje sprawozdanie i zalecenie z 22 maja 2023 r. w sprawie dochodzenia w sprawie zarzutów naruszenia prawa Unii i niewłaściwego administrowania w jego stosowaniu w odniesieniu do oprogramowania Pegasus i równoważnego oprogramowania szpiegowskiego służącego inwigilacji,

–  uwzględniając swoją rezolucję z 1 czerwca 2023 r. w sprawie łamania praworządności i praw podstawowych na Węgrzech oraz zamrożonych funduszy UE(36),

–  uwzględniając swoją rezolucję z 13 lipca 2023 r. w sprawie publicznego dostępu do dokumentów – sprawozdanie roczne za lata 2019–2021(37),

–  uwzględniając swoją rezolucję z dnia 4 października 2023 r. w sprawie segregacji i dyskryminacji dzieci romskich w edukacji(38),

–  uwzględniając art. 54 Regulaminu,

–  uwzględniając opinię przedstawioną przez Komisję Spraw Konstytucyjnych,

–  uwzględniając sprawozdanie Komisji Wolności Obywatelskich, Sprawiedliwości i Spraw Wewnętrznych (A9-0376/2023),

A.  mając na uwadze, że Unia Europejska opiera się na takich wartościach jak poszanowanie godności osoby ludzkiej, wolność, demokracja, równość, państwo prawne i prawa człowieka, w tym prawa osób należących do mniejszości, co znajduje wyraz w art. 2 TUE i w Karcie oraz jest zapisane w międzynarodowych traktatach dotyczących praw człowieka; mając na uwadze, że wartości te powinny być podzielane oraz podtrzymywane i aktywnie propagowane przez UE i państwa członkowskie w ich działaniach wewnętrznych i zewnętrznych; mając na uwadze, że w ostatnich latach w niektórych państwach członkowskich odnotowano niepokojący spadek poszanowania tych wartości;

B.  mając na uwadze, że demokracja, praworządność i prawa podstawowe to wartości, które się wzajemnie umacniają, a ich podważanie może stanowić systemowe zagrożenie dla Unii oraz dla praw i wolności wszystkich ludzi w UE; mając na uwadze, że poszanowanie praworządności jest wiążące dla całej Unii i jej państw członkowskich na wszystkich poziomach sprawowania rządów;

C.  mając na uwadze, że wolne, niezależne i przejrzyste wybory są filarem demokracji;

D.  mając na uwadze, że coraz szersze rozprzestrzenianie się dezinformacji stanowi zagrożenie dla demokratycznego funkcjonowania Unii; mając na uwadze, że ograniczenie manipulacji informacjami leży w interesie publicznym; mając na uwadze, że dezinformacja ogranicza zdolność obywateli i mieszkańców UE do podejmowania decyzji opartych na faktach i swobodnego uczestnictwa w procesach demokratycznych; mając na uwadze, że niezależne i pluralistyczne media są potężnym narzędziem w walce z dezinformacją;

E.  mając na uwadze, że wolność, pluralizm oraz niezależność i bezpieczeństwo dziennikarzy stanowią kluczowe elementy prawa do wolności wypowiedzi i informacji oraz mają zasadnicze znaczenie dla demokratycznego funkcjonowania UE i jej państw członkowskich; mając na uwadze, że w ostatnich latach dziennikarze i inni pracownicy sektora mediów w wielu państwach członkowskich i poza ich granicami są w coraz większym stopniu narażeni na groźby, bezprawne naciski, zastraszanie, przemoc i inne formy ingerencji w ich pracę, w szczególności gdy skupiają się na nadużywaniu władzy, korupcji, łamaniu praw podstawowych i działalności przestępczej; mając na uwadze, że powództwa typu SLAPP nadal stanowią palący problem w całej UE; mając na uwadze, że alarmująca sytuacja, jeśli chodzi o groźby i ataki, nie ogranicza się wyłącznie do zawodowych dziennikarzy i innych pracowników tradycyjnych mediów; mając na uwadze, że definicja pracowników sektora mediów uległa rozszerzeniu w wyniku pojawienia się nowych form mediów w erze cyfrowej i w związku z tym obejmuje inne osoby, które wnoszą wkład w debatę publiczną i prowadzą działalność dziennikarską lub pełnią funkcje strażników publicznych;

F.  mając na uwadze, że organy rządowe w niektórych państwach członkowskich i w państwach spoza UE wykorzystywały oprogramowanie Pegasus i inne oprogramowanie szpiegujące przeciwko dziennikarzom, politykom, funkcjonariuszom organów ścigania, dyplomatom, prawnikom, przedsiębiorcom, podmiotom społeczeństwa obywatelskiego i innym podmiotom w celach politycznych, a nawet przestępczych; mając na uwadze, że takie praktyki są niezwykle niepokojące i uwypuklają ryzyko nadużywania technologii nadzoru do naruszania podstawowych praw człowieka, demokracji i procesów wyborczych;

G.  mając na uwadze, że korupcja stanowi poważne zagrożenie dla demokracji i praworządności; mając na uwadze, że istnieją niezmienne, poważne obawy co do walki z korupcją w niektórych państwach członkowskich; mając na uwadze, że mechanizmy mające na celu powstrzymanie korupcji są w kilku państwach członkowskich słabe, a brak ochrony osób zgłaszających przypadki naruszeń jest nadal powszechnym uchybieniem; mając na uwadze, że rozporządzenie dotyczące warunkowości w zakresie praworządności ma na celu ochronę budżetu Unii w przypadku naruszeń zasad praworządności;

H.  mając na uwadze, że dziennikarze, media i blogerzy, obrońcy praw człowieka, organizacje społeczeństwa obywatelskiego, aktywiści, związki zawodowe, artyści, badacze, sygnaliści i politycy coraz częściej spotykają się z groźbami, nękaniem i innymi formami zastraszania w wyniku ich zaangażowania w życie publicznym;

I.  mając na uwadze, że niezawisłość sądownictwa – podstawowy wymóg demokratycznej zasady podziału władzy, kluczowy dla zagwarantowania poszanowania praw podstawowych – jest w coraz większej liczbie państw członkowskich poważnie zagrożona, a nawet podważana w sposób strukturalny;

J.  mając na uwadze, że Trybunał Sprawiedliwości przypomniał(39), iż prawo do wolności zrzeszania się zapisane w art. 12 ust. 1 Karty jest jedną z najważniejszych podstaw demokratycznego i pluralistycznego społeczeństwa, ponieważ pozwala mieszkańcom UE działać wspólnie w dziedzinach będących przedmiotem wspólnego zainteresowania, a tym samym przyczyniać się do właściwego funkcjonowania życia publicznego; mając na uwadze, że w niektórych państwach członkowskich odnotowuje się coraz częstsze ataki na prawo do zgromadzeń i stowarzyszania się przez nieproporcjonalne użycie siły, w tym pobicia, wobec pokojowych demonstrantów;

K.  mając na uwadze, że niektóre państwa członkowskie nałożyły ograniczenia celowo zmierzające do ograniczenia przestrzeni obywatelskiej; mając na uwadze, że w wielu państwach członkowskich przestrzeń obywatelska spotyka się z nękaniem prawnym, administracyjnym i podatkowym, kryminalizacją i negatywną retoryką mającą na celu stygmatyzację i delegitymizację organizacji społeczeństwa obywatelskiego, aktywistów i obrońców praw człowieka oraz osłabianie ich zdolności do wykonywania pracy;

L.  mając na uwadze, że w marcu 2023 r. Komisarz Praw Człowieka Rady Europy ocenił, że sytuacja obrońców praw człowieka w Europie uległa alarmującemu pogorszeniu, a rządy coraz częściej wykazują tendencję do lekceważenia spoczywających na nich zobowiązań w zakresie praw człowieka i przedkładają kwestie bezpieczeństwa narodowego i bezpieczeństwa publicznego nad prawa człowieka; mając na uwadze, że komisarz przedstawił sprawozdanie na temat coraz większych ograniczeń ich zdolności do swobodnego i bezpiecznego wykonywania pracy, a także różnych form działań odwetowych, w tym nękania ze strony wymiaru sprawiedliwości, ścigania, niewłaściwych kontroli i nadzoru, kampanii oszczerstw, gróźb i zastraszania w państwach członkowskich i państwach sąsiadujących; mając na uwadze, że brak skutecznych dochodzeń w sprawie naruszeń popełnionych przez podmioty państwowe i niepaństwowe wobec obrońców praw człowieka, nadal jest źródłem niepokoju; mając na uwadze, że działania te osłabiają demokrację i wpisują się w szerszy problem polaryzacji w społeczeństwie, charakteryzujący się nasilającym się wyrażaniem nienawiści i przemocą wobec różnych grup społecznych lub mniejszościowych;

M.  mając na uwadze, że na granicach Unii Europejskiej doszło do wielu przypadków śmierci migrantów i łamania praw człowieka z powodu nieskutecznego zarządzania i nieproporcjonalnego użycia siły przez władze; mając na uwadze, że coraz więcej środków technologicznych, w tym sztuczna inteligencja, jest wykorzystywanych do monitorowania migrantów na zewnętrznych i wewnętrznych granicach UE; mając na uwadze, że karanie organizacji pozarządowych lub wszelkich innych podmiotów niepaństwowych, które prowadzą operacje poszukiwawczo-ratownicze, przestrzegając odpowiednich ram prawnych, stanowi naruszenie prawa międzynarodowego(40), a zatem nie jest dozwolone na mocy prawa UE; mając na uwadze, że Trybunał Sprawiedliwości przypomniał, iż obywatele państw spoza UE mogą być pozbawieni wolności tylko wtedy, gdy istnieje konkretna podstawa prawna do ograniczenia ich prawa do wolności, a nie wtedy, gdy istnieje jedynie kryterium ogólne(41);

N.  mając na uwadze, że liczba ofiar śmiertelnych na granicach morskich Europy nieznacznie spadła w 2022 r. w porównaniu z 2021 r., ale nadal była wyższa niż w okresie trzech lat poprzedzających 2021 r.(42); mając na uwadze, że większość zgonów miała miejsce w środkowej części Morza Śródziemnego, u wybrzeży Afryki Północnej(43);

O.  mając na uwadze, że w odniesieniu do Fronteksu sporządzono kilka sprawozdań i prowadzonych jest kilka dochodzeń dotyczących kwestii związanych z prawami podstawowymi, w tym przez Europejski Urząd ds. Zwalczania Nadużyć Finansowych (OLAF) i Europejskiego Rzecznika Praw Obywatelskich; mając na uwadze, że były dyrektor Fronteksu złożył rezygnację ze stanowiska w kwietniu 2022 r.; mając na uwadze, że wszystkie agencje UE muszą przestrzegać praw podstawowych i ponosić konsekwencje naruszeń praw podstawowych;

P.  mając na uwadze, że od kilku lat ma miejsce zorganizowane naruszanie praw kobiet i dziewcząt; mając na uwadze, że w niektórych państwach członkowskich podjęto próby dalszego ograniczania zdrowia i praw seksualnych i reprodukcyjnych, np. w odniesieniu do obowiązującej ochrony prawnej dostępu kobiet do opieki aborcyjnej; mając na uwadze, że w ostatnich latach odmowa dostępu do bezpiecznej i legalnej aborcji w niektórych państwach członkowskich doprowadziła do śmierci wielu kobiet; mając na uwadze, że liczba przypadków przemocy ze względu na płeć, w tym przemocy seksualnej i gwałtów, utrzymuje się w całej UE na wysokim poziomie; mając na uwadze, że niektóre państwa członkowskie nie ratyfikowały jeszcze Konwencji Rady Europy w sprawie zapobiegania i zwalczania przemocy wobec kobiet i przemocy domowej („konwencji stambulskiej”); mając na uwadze, że w UE nasilają się ruchy przeciwko propagowaniu i zapewnianiu edukacji seksualnej;

Q.  mając na uwadze, że przemoc ze względu na płeć jest zarówno przyczyną, jak i konsekwencją nierówności strukturalnych, które wynikają ze stereotypów dotyczących płci i asymetrii władzy, w tym w sferze prywatnej, społecznej, publicznej i gospodarczej;

R.  mając na uwadze, że dane z badań FRA pokazują, iż dyskryminacja ze względu na pochodzenie rasowe lub etniczne bądź przekonania religijne (w tym Romów, muzułmanów, Żydów i osób pochodzenia afrykańskiego) utrzymuje się na stale wysokim poziomie, zarówno z upływem czasu, jak i wśród poszczególnych grup ludności, a zwłaszcza wśród osób ze środowisk społeczno-ekonomicznych znajdujących się w niekorzystnej sytuacji, w poszczególnych państwach członkowskich; mając na uwadze, że mniejszości rasowe i etniczne borykają się z systemowym rasizmem, przestępstwami z nienawiści i nawoływaniem do nienawiści, brakiem dostępu do wymiaru sprawiedliwości i utrzymującymi się nierównościami społeczno-ekonomicznymi w obszarach takich jak mieszkalnictwo, opieka zdrowotna, zatrudnienie i edukacja, co należy uznać za główne przeszkody uniemożliwiające im pełne korzystanie z przysługujących im praw podstawowych oraz kluczową barierę dla integracji i równości; mając na uwadze, że antysemityzm, antycyganizm, islamofobia i rasizm to utrzymujące się formy nienawiści i dyskryminacji; mając na uwadze, że skrajnie prawicowy ekstremizm stanowi szczególne zagrożenie dla osób dotkniętych dyskryminacją oraz dla społeczeństwa jako całości; mając na uwadze, że według FRA są wskazania, iż istnieje rasizm systemowy w UE, w tym w organach ścigania; mając na uwadze, że w polityce i środkach służących zwalczaniu rasizmu i dyskryminacji należy uwzględniać dyskryminację intersekcjonalną;

S.  mając na uwadze, że osoby z niepełnosprawnościami żyjące w UE nadal spotykają się z dyskryminacją, w tym z odmową racjonalnych usprawnień, z nękaniem oraz wielorakimi i intersekcjonalnymi formami dyskryminacji we wszystkich dziedzinach życia, w tym z niekorzystnymi warunkami społeczno-gospodarczymi, izolacją społeczną, nadużyciami i przemocą, także przemocą ze względu na płeć, przymusową sterylizacją i przymusową aborcją, brakiem dostępu do usług świadczonych w społeczności, niską jakością warunków mieszkaniowych, instytucjonalizacją, nieodpowiednią opieką zdrowotną oraz odmową możliwości wnoszenia wkładu i aktywnego zaangażowania w życie społeczne;

T.  mając na uwadze, że znaczny odsetek społeczności romskich(44) w Europie żyje w niezwykle trudnych warunkach zarówno na obszarach wiejskich, jak i miejskich oraz znajduje się w bardzo złej sytuacji społeczno-ekonomicznej; mając na uwadze, że większość społeczności romskich nie może korzystać z przysługujących im podstawowych praw człowieka we wszystkich dziedzinach życia; mając na uwadze, że w niektórych państwach członkowskich nadal dochodzi do segregacji dzieci w szkołach oraz że nadal stosowane są dyskryminacyjne praktyki polegające na umieszczaniu dzieci z mniejszości etnicznych i rasowych w szkołach dla dzieci z niepełnosprawnością intelektualną;

U.  mając na uwadze, że w całej UE nadal utrzymuje się stała tendencja w zakresie narastającej dyskryminacji, nawoływania do nienawiści i przemocy wobec osób LGBTIQ+ i obrońców praw osób LGBTIQ+; mając na uwadze, że w kilku państwach członkowskich osoby LGBTIQ+ wciąż spotykają się z dyskryminacją i wykluczeniem w zakresie ochrony socjalnej, zabezpieczenia społecznego, dostępu do opieki zdrowotnej, edukacji, ochrony prawnej oraz dostępu do towarów i innych usług dostępnych dla ogółu społeczeństwa, w tym mieszkań, i ich dostarczania; mając na uwadze, że orzecznictwo Trybunału Sprawiedliwości, które chroni prawa socjalne i życie prywatne par osób tej samej płci i dzieci, które urodziły się rodzicom tej samej płci, nie jest wdrażane, jak np. sprawa Coman (C-673/16) i sprawa Baby Sara (C-490/20); mając na uwadze, że dzieci interseksualne są poddawane operacjom i leczeniu bez ich uprzedniej, osobistej, pełnej i świadomej zgody; mając na uwadze, że okaleczanie narządów płciowych u osób interseksualnych może mieć długotrwałe skutki, takie jak urazy psychologiczne i upośledzenia fizyczne;

V.  mając na uwadze, że od kilku lat liczba przestępstw z nienawiści i przypadków nawoływania do nienawiści w całej UE stale rośnie(45), głównie ze względu na zwiększającą się liczbę użytkowników mediów społecznościowych oraz fakt, że nawoływanie do nienawiści rozrasta się w internecie; mając na uwadze, że model biznesowy platform mediów społecznościowych, oparty na mikrotargetowanych reklamach, odgrywa pewną rolę w rozpowszechnianiu i wzmacnianiu nawoływania do nienawiści, podżegania do dyskryminacji i przemocy; mając na uwadze, że w wypełnianiu swoich obowiązków systemy kształcenia odgrywają kluczową rolę w zapewnieniu wszystkim edukacji cyfrowej, umiejętności korzystania z technologii cyfrowych i umiejętności cyfrowych, w propagowaniu zrozumienia przez użytkowników technologii cyfrowych, w przezwyciężaniu nierówności, w zwiększaniu włączenia cyfrowego oraz wzmacnianiu i chronieniu jednostek i ich praw; mając na uwadze, że nawoływanie do nienawiści może prowadzić do przestępstw z nienawiści; mając na uwadze, że według FRA aż dziewięć na dziesięć przestępstw z nienawiści i ataków motywowanych nienawiścią w UE nie jest zgłaszanych, a zatem nie są one karane;

W.  mając na uwadze, że art. 21 Karty zakazuje wszelkiej dyskryminacji ze względu na język lub przynależność do mniejszości narodowej; mając na uwadze, że jej art. 22 gwarantuje poszanowanie różnorodności językowej;

X.  mając na uwadze, że UE opiera się na propagowaniu praw społecznych, kulturalnych i gospodarczych; mając na uwadze, że liczba osób żyjących w ubóstwie w UE pozostaje wysoka, przy czym więcej niż co piąte dziecko jest zagrożone ubóstwem, a prawie co czwarty obywatel Europy jest zagrożony ubóstwem lub wykluczeniem społecznym; mając na uwadze, że cykl ubóstwa pogłębia inne nierówności, takie jak dostęp osób do edukacji, przystępnych cenowo mieszkań, opieki zdrowotnej i zatrudnienia; mając na uwadze, że kryzys energetyczny i inflacja zwiększyły liczbę osób dotkniętych brakiem bezpieczeństwa, ubóstwem i wykluczeniem społecznym; mając na uwadze, że art. 151 TFUE odnosi się do podstawowych praw socjalnych, w tym praw określonych w Europejskiej karcie społecznej; mając na uwadze, że Europejski filar praw socjalnych i realizacja planu działania na jego rzecz stanowią kluczowe instrumenty włączania priorytetów społecznych do głównego nurtu wszystkich polityk UE oraz zapewniają wytyczne dla faktycznego wdrażania jego 20 zasad;

Y.  mając na uwadze, że przystąpienie UE do europejskiej konwencji praw człowieka (EKPC) jest obowiązkowe zgodnie z art. 6 ust. 2 TUE i pozostaje wysokim priorytetem;

Z.  mając na uwadze, że państwa członkowskie oraz instytucje i organy UE, w tym Trybunał Sprawiedliwości, FRA i EPPO, mają wszystkie do odegrania kluczową rolę w ochronie i zapewnianiu wartości i praw podstawowych UE;

AA.  mając na uwadze, że Europejski Rzecznik Praw Obywatelskich przeprowadził dochodzenie w sprawie wymiany osobistych wiadomości tekstowych i rozmów telefonicznych między przewodniczącą Komisji a dyrektorem generalnym firmy Pfizer dotyczących zakupu szczepionek przeciwko COVID-19, których ujawnienia Komisja później odmówiła; mając na uwadze, że w lipcu 2022 r. Rzecznik Praw Obywatelskich uznał, iż odmowa ta stanowiła przypadek niewłaściwego administrowania(46);

AB.  mając na uwadze, że od kilku lat stan praworządności pogarsza się w kilku państwach członkowskich w wyniku systematycznych działań ich rządów, zwłaszcza na Węgrzech i w Polsce, przeciwko którym toczą się procedury na podstawie art. 7 ust. 1 TUE; mając na uwadze, że zachowanie praworządności i praw podstawowych w innych państwach członkowskich budzi coraz większy niepokój; mając na uwadze, że kluczowe znaczenie ma zapewnienie, aby państwa członkowskie przestrzegały zobowiązań OBWE oraz innych międzynarodowych zobowiązań i norm dotyczących demokratycznych wyborów, w tym zobowiązań i norm określonych przez Komisję Wenecką;

AC.  mając na uwadze, że ubóstwo stanowi formę przemocy strukturalnej i niesprawiedliwości społecznej, która opiera się na nierówności płci, dyskryminacji i nierównych szansach w dostępie do towarów i usług, i prowadzi do naruszenia praw podstawowych; mając na uwadze, że walka z ubóstwem wymaga uwzględnienia podejścia przekrojowego i zwrócenia szczególnej uwagi na osoby znajdujące się w trudnej sytuacji, takie jak dzieci, kobiety, mniejszości rasowe i etniczne, osoby LGBTIQ+, migranci i osoby ubiegające się o azyl oraz osoby z niepełnosprawnościami, a także osoby znajdujące się w niekorzystnej sytuacji społeczno-ekonomicznej;

AD.  mając na uwadze, że według sprawozdania Europejskiej Agencji Środowiska pt. „Jakość powietrza w Europie w 2022 r.” w samym tylko 2020 r. 238 tys. przedwczesnych zgonów w Unii wynikało z narażenia na zanieczyszczenie powietrza pyłem drobnym;

Praworządność i dostęp do wymiaru sprawiedliwości

1.  przypomina o znaczeniu wolnych mediów dla utrzymania demokracji, pociągania do odpowiedzialności instytucji publicznych i prywatnych oraz umożliwiania obywatelom dostępu do informacji opartych na faktach; podkreśla znaczenie pluralizmu mediów i wolności dziennikarskiej; zdecydowanie potępia fakt, że w 2022 r. ustanowiono kolejny światowy rekord pod względem liczby uwięzionych dziennikarzy, i wzywa do pełnego wymierzenia sprawiedliwości w odniesieniu do zabójstw dziennikarzy śledczych w UE;

2.  wzywa państwa członkowskie, aby wdrożyły zalecenie Komisji w sprawie ochrony dziennikarzy i obrońców praw człowieka, którzy angażują się w działalność publiczną, przed ewidentnie bezpodstawnymi lub stanowiącymi nadużycie postępowaniami sądowymi, a w szczególności aby zlikwidowały kary więzienia w sprawach o zniesławienie, zaprzestały ścigania za zniesławienie i zamiast tego stosowały raczej postępowania cywilne lub administracyjne; wzywa Komisję do podjęcia działań w związku z poważnym charakterem SLAPP wszczynanych w ramach postępowań karnych i przedstawienia propozycji środków gwarantujących, że zniesławienie, oszczerstwo i pomówienie, które stanowią przestępstwo w większości państw członkowskich, nie będą mogły być wykorzystywane jako podstawa SLAPP, również w sprawach z oskarżenia prywatnego; podkreśla, że SLAPP to tylko jedna z metod uciszania dziennikarzy, i wzywa Komisję, aby dalej badała inne praktyki i podejmowała interwencje; wzywa polityków, aby publicznie potępiali groźby i ataki na dziennikarzy;

3.  ponownie wyraża zaniepokojenie z powodu naruszenia praw podstawowych w związku z wykorzystywaniem oprogramowania Pegasus i równoważnego oprogramowania szpiegowskiego do ataków na osoby fizyczne i osobistości, takie jak dziennikarze, blogerzy, obrońcy praw człowieka, politycy lub inne podmioty; podkreśla, że bezprawne wykorzystywanie oprogramowania szpiegującego przez rządy krajowe bezpośrednio i pośrednio wpływa na uczciwość procesu podejmowania decyzji, co podważa tym samym unijną demokrację i wskazuje na pilną potrzebę większej przejrzystości i rozliczalności prawnej w sektorze nadzoru;

4.  wzywa państwa członkowskie, a w szczególności Grecję, Węgry, Polskę, Hiszpanię i Cypr, aby zastosowały się do zaleceń zawartych w sprawozdaniu w sprawie stosowania oprogramowania Pegasus i równoważnego oprogramowania szpiegowskiego służącego inwigilacji; przypomina o swoich zaleceniach dotyczących przestrzegania wspólnych norm UE, ponieważ nie można narażać praw indywidualnych poprzez umożliwianie nieograniczonego dostępu do inwigilacji;

5.  wzywa państwa członkowskie do opracowania krajowych planów działania na rzecz bezpieczeństwa dziennikarzy i stworzenia warunków sprzyjających rozkwitowi pluralistycznych i niezależnych mediów oraz odgrywaniu przez nie kluczowej roli strażnika, umożliwiającej rozliczanie rządów i innych podmiotów;

6.  przypomina, że handel oprogramowaniem szpiegowskim i jego stosowanie muszą być ściśle uregulowane; podkreśla, że stosowanie oprogramowania szpiegowskiego może być dozwolone jedynie w wyjątkowych i szczególnych przypadkach w dochodzeniach dotyczących ograniczonego i zamkniętego wykazu jasno i precyzyjnie określonych poważnych przestępstw, musi być uzasadnione indywidualnie dla każdego przypadku, zgodne z Kartą i innymi właściwymi przepisami prawa Unii oraz nakazane ex ante przez niezależny i niezawisły organ sądowy dysponujący skutecznymi, znanymi i dostępnymi środkami zaradczymi; podkreśla, że wszelkie przypadki inwigilacji z wykorzystaniem oprogramowania szpiegowskiego muszą podlegać kontroli ex post ze strony niezależnego organu nadzoru, który musi dopilnować, aby wszelka dozwolona inwigilacja była prowadzona z poszanowaniem praw podstawowych i zgodnie z warunkami określonymi przez Trybunał Sprawiedliwości, ETPC i Komisję Wenecką; nalega, aby osobom, które były celem oprogramowania szpiegowskiego, zapewniono dostęp do rzeczywistych i znaczących środków odwoławczych;

7.  podkreśla, że korupcja jest niezgodna z wartościami demokracji i praworządności, ponieważ pogłębia nierówności i podważa zaufanie obywateli do dobrych rządów; jest głęboko zaniepokojony rosnącym poziomem korupcji w kilku państwach członkowskich, zwłaszcza sprawami dotyczącymi urzędników wysokiego szczebla i polityków; ponownie potępia przypadki domniemanej korupcji z udziałem obecnych i byłych posłów do Parlamentu Europejskiego; w świetle tego podkreśla przyjęcie zmian do Regulaminu w celu wzmocnienia integralności, niezależności i rozliczalności PE; jest zaniepokojony zróżnicowanym poziomem wdrażania unijnych ram antykorupcyjnych w państwach członkowskich; domaga się przyjęcia zasady zerowej tolerancji wobec korupcji; wzywa do ustanowienia niezależnego unijnego organu ds. etyki; wzywa państwa członkowskie do zapewnienia pełnego wdrożenia dyrektywy w sprawie ochrony sygnalistów(47);

8.  podkreśla, że niezależność sądownictwa oraz skuteczne mechanizmy kontroli i równowagi, które mogą różnić się w poszczególnych państwach członkowskich, są zasadniczymi elementami praworządności; podkreśla, że nadal istnieją poważne obawy co do stanu praworządności i niezależności sądownictwa w kilku państwach członkowskich; potępia wszelkie podejmowane przez rządy państw członkowskich próby wywierania wpływu o charakterze politycznym na niezależny proces decyzyjny sądownictwa lub próby kontrolowania tego procesu bezpośrednio lub za pomocą środków organizacyjnych;

9.  popiera utworzenie strategii UE mającej na celu zapewnienie konkretnych i skoordynowanych działań na szczeblu UE, w tym przez utworzenie mechanizmu ochrony obrońców praw człowieka w Europie, wykorzystując przykłady z polityki zagranicznej UE, w celu zapewnienia prewencji, bezpośredniej pomocy i rozliczalności;

10.  popiera wykorzystywanie Instrumentu na rzecz Odbudowy i Zwiększania Odporności oraz horyzontalnych warunków podstawowych umożliwiających zamrożenie finansowania unijnego w celu zwalczania korupcji i regresów w obszarze praworządności w państwach członkowskich; podkreśla, że fundusze zamrażane za pomocą różnych działań związanych z warunkowością muszą zostać uwolnione po spełnieniu kluczowych warunków podstawowych; wzywa państwa członkowskie do podjęcia właściwych środków, aby osiągnąć cele pośrednie określone w ich odpowiednich planach odbudowy i zwiększania odporności; wzywa Radę Europejską, aby podjęła działania i ustaliła, czy Węgry dopuściły się poważnych i trwałych naruszeń wartości UE, zgodnie z art. 7 ust. 2 TUE; wyraża głębokie ubolewanie z powodu systematycznego traktowania społeczności LGBTQI+ jak kozła ofiarnego przez władze węgierskie; podkreśla, że Rada jest współodpowiedzialna za ochronę wartości zapisanych w art. 2 TUE oraz że niedopełnienie tego obowiązku miałoby długotrwałe i potencjalnie szkodliwe skutki; domaga się poszanowania roli i kompetencji Parlamentu;

11.  ubolewa nad faktem, że niektóre państwa członkowskie przedłużają stan wyjątkowy poza to, co jest konieczne i proporcjonalne, oraz w pośpiechu przyjmują przepisy bez odpowiednich konsultacji;

12.  ponownie przypomina potrzebę niezwłocznego ustanowienia unijnego mechanizmu dotyczącego demokracji, praworządności i praw podstawowych oraz wzywa Komisję i Radę do natychmiastowego rozpoczęcia negocjacji z Parlamentem w sprawie tego porozumienia;

13.  z zadowoleniem przyjmuje wprowadzenie przez Trybunał Sprawiedliwości w 2022 r. transmisji i streamingu na żywo w celu ułatwienia częściowego publicznego dostępu do działalności sądowniczej trybunału;

Wolności

14.  wraża głębokie zaniepokojenie coraz wyższym stopniem zagrożenia wolności stowarzyszania się, wolności słowa i zgromadzania się; przypomina, że prawo do pokojowych zgromadzeń może zostać ograniczone jedynie wtedy, gdy jest to przewidziane w przepisach prawa oraz konieczne i proporcjonalne w celu ochrony interesu ogólnego uznawanego przez Unię lub praw i wolności innych osób; potępia użycie w niektórych przypadkach przemocy i nieproporcjonalnych interwencji organów ścigania podczas pokojowych protestów oraz potępia przypadki uznaniowych masowych aresztowań potencjalnych demonstrantów; zachęca właściwe organy krajowe, aby zapewniły przejrzyste, bezstronne, niezależne i skuteczne dochodzenia w przypadku podejrzeń lub zarzutów nieproporcjonalnego użycia siły; wzywa państwa członkowskie, aby stosowały alternatywne praktyki w celu utrzymania porządku publicznego, które okazały się skuteczne w innych państwach członkowskich;

15.  podkreśla, że aby zagwarantować prawo do wolności wypowiedzi i informacji, które jest podstawą każdej demokracji, informacje muszą być powszechnie dostępne i zróżnicowane; zaznacza, że należy zagwarantować swobodę wypowiedzi artystycznej; podkreśla, że dezinformacja może mieć bardzo destrukcyjny wpływ na funkcjonowanie demokratycznych społeczeństw, gospodarek i systemów politycznych; przypomina o potrzebie włączenia umiejętności korzystania z mediów i umiejętności cyfrowych do edukacji obywatelskiej w celu przeciwdziałania rozprzestrzenianiu się dezinformacji; ponownie zaleca zastosowanie skutecznych środków w celu zwalczania dezinformacji ze strony wrogo nastawionych obcych mocarstw, w szczególności w związku ze zbliżającymi się wyborami europejskimi; podkreśla, że niezależny i pluralistyczny krajobraz mediów, zarówno w internecie, jak i poza nim, jest niezbędny do skutecznego przeciwdziałania dezinformacji i propagandzie, w związku z czym należy go wspierać, w tym w drodze skutecznego przeciwdziałania koncentracji mediów;

16.  podkreśla, że zgodnie z prawem Unii krajowe organy lub podmioty regulacyjne muszą być funkcjonalnie niezależne od swoich rządów i nie mogą zwracać się o instrukcje do żadnego innego organu ani przyjmować takich instrukcji; zauważa, że polityczna niezależność regulacji mediów i nadzoru nad nimi przez państwa członkowskie i Komisję, ochrona niezależności redakcyjnej w całej UE, a także ochrona dziennikarzy przed inwigilacją i ochrona źródeł dziennikarskich mają pierwszorzędne znaczenie; wzywa zatem do przyjęcia solidnego europejskiego aktu o wolności mediów, aby zagwarantować niezależność, pluralizm i wolność mediów w całej UE, oraz zapewnić przejrzystość własności i finansowania mediów;

17.  podkreśla kluczową rolę organizacji społeczeństwa obywatelskiego w upowszechnianiu aktywnego obywatelstwa, praw podstawowych i uczestnictwa demokratycznego w Europie; wzywa Komisję, aby przedstawiła strategię i określiła podstawowe standardy dotyczące ochrony organizacji pozarządowych we wszystkich państwach członkowskich w celu tworzenia otoczenia regulacyjnego i politycznego pozbawionego efektów mrożących, zagrożeń i ataków, w celu zapewnienia organizacjom społeczeństwa obywatelskiego trwałego i niedyskryminującego dostępu do zasobów oraz w celu wspierania ich zaangażowania w dialog obywatelski i udziału w kształtowaniu polityki; ubolewa, że w ostatnich latach doszło do niepokojącego pogorszenia sytuacji obrońców praw człowieka w UE; wzywa Komisję i państwa członkowskie, aby podjęły niezbędne środki w celu zapewnienia obrońcom praw człowieka możliwości pracy wolnej od przeszkód i niepewności;

18.  przypomina, że zgodnie z art. 6 Karty każdy ma prawo do wolności i bezpieczeństwa osobistego, co oznacza, że każdy w UE powinien być chroniony przed bezprawnym i arbitralnym aresztowaniem; apeluje do państw członkowskich, aby zastosowały się do zalecenia Komisji w sprawie praw procesowych osób podejrzanych i oskarżonych w celu poprawienia warunków przetrzymywania, a tym samym zapewnienia wyższego stopnia ochrony prawa do wolności i bezpieczeństwa osobistego;

19.  potępia wzrost liczby incydentów na tle religijnym lub światopoglądowym i rasistowskim w UE; zwraca się do Komisji i państw członkowskich, aby podjęły zdecydowane działania w tym względzie, w tym na szczeblu międzynarodowym; przypomina, że zgodnie z art. 10 Karty każdy ma prawo do wolności myśli, sumienia i wyznania; ubolewa, że przypadki dyskryminacji oraz przestępstwa na tle rasowym i ksenofobicznym często nie są zgłaszane władzom, co de facto prowadzi do bezkarności; wyraża ubolewanie w związku z tym, że nie wszystkie państwa członkowskie w pełni transponowały decyzję ramową w sprawie zwalczania pewnych form i przejawów rasizmu i ksenofobii za pomocą środków prawnokarnych;

20.  jest zaniepokojony rosnącą liczbą incydentów przemocy ze strony policji wobec ludności romskiej; wzywa państwa członkowskie, aby rygorystycznie badały te incydenty w celu zagwarantowania, że wprowadzanie lub wdrażanie represyjnych i brutalnych środków wobec Romów lub społeczności romskich nie pozostanie bezkarne; wzywa ponadto państwa członkowskie, aby rozwiązały problem stronniczych nagrań policyjnych, sprawozdań, oskarżeń i wyroków sądowych oraz nieodpowiedniego dostępu ludności romskiej do wymiaru sprawiedliwości;

21.  zwraca uwagę, że w wyniku datafikacji życia codziennego i skandali związanych z danymi osobowymi prawo do ochrony danych osobowych nabiera coraz większego znaczenia; ponownie wyraża zaniepokojenie nierównym stosowaniem ogólnego rozporządzenia o ochronie danych; popiera inicjatywy mające na celu wzmocnienie procesu legislacyjnego w odniesieniu do ram regulacyjnych UE dotyczących sztucznej inteligencji, które zapewnią solidne gwarancje praw podstawowych;

22.  zdecydowanie potępia powszechne łamanie praw podstawowych i stosowanie nieproporcjonalnej przemocy przeciwko migrantom, w tym uchodźcom, na granicach Unii w formie arbitralnych zatrzymań, nieludzkich warunków życia i braku dostępu do opieki zdrowotnej, niezgodnych z prawem powrotów i brutalnego zawracania; jest bardzo zaniepokojony faktem, że państwa członkowskie wprowadzają zawracanie do prawa krajowego; potępia wszystkie obowiązujące w państwach członkowskich przepisy, które podważają skuteczną ochronę praw człowieka uchodźców, osób ubiegających się o azyl i migrantów na lądzie i na morzu, a także kryminalizację pracowników i działaczy organizacji humanitarnych; podkreśla, że niemal jedną trzecią osób ubiegających się o azyl stanowią dzieci, i powtarza, że zatrzymywanie dzieci z powodu imigracji nie powinno być dozwolone;

23.  wzywa UE i państwa członkowskie, aby zapewniły skuteczne mechanizmy nadzoru w celu zapewnienia przestrzegania praw podstawowych na granicach zewnętrznych, które powinny również obejmować monitorowanie działań w zakresie nadzoru granic; wzywa ponadto Komisję, aby zapewniła, by osoby, których dane są przechowywane w bazach danych wielkoskalowych systemów informatycznych UE, były informowane o przysługujących im prawach i miały dostęp do istniejących środków odwoławczych;

24.  wyraża głębokie ubolewanie z powodu wysokiej liczby ofiar śmiertelnych wśród uchodźców i migrantów na morzu, którzy często są ofiarami handlu ludźmi i muszą stawiać czoła nieludzkiemu i poniżającemu traktowaniu, bez zapewnienia im należytego bezpieczeństwa; przypomina o wynikającym z międzynarodowego prawa morza obowiązku udzielania pomocy osobom znajdującym się w niebezpieczeństwie i pilnie apeluje o prowadzenie stałych skoordynowanych operacji poszukiwawczo-ratowniczych wraz z szybkim sprowadzeniem na ląd, a także wzywa państwa członkowskie, aby podejmowały wszelkie możliwe działania w celu ratowania życia osób zagrożonych na morzu; wzywa do poszanowania prawa do azylu wszystkich osób uratowanych na morzu poprzez ocenę indywidualnych okoliczności w poszczególnych przypadkach;

25.  zauważa, że niektóre państwa członkowskie wykorzystują bezpieczeństwo narodowe jako wyznacznik wewnętrznych strategii politycznych, np. w dziedzinie migracji; podkreśla, że wszelkie środki podejmowane ze względów bezpieczeństwa narodowego muszą być konieczne i proporcjonalne oraz nie mogą naruszać praw zagwarantowanych w Karcie; przypomina, że art. 19 Karty zapewnia ochronę w przypadku usunięcia z terytorium państwa, wydalenia lub ekstradycji oraz zakazuje wydaleń zbiorowych, a zatem wymaga indywidualnej oceny i zakazuje odrzucania wniosków o udzielenie ochrony międzynarodowej wyłącznie na podstawie określonego obywatelstwa;

26.  z zadowoleniem przyjmuje uruchomienie unijnej dyrektywy w sprawie tymczasowej ochrony(48) w następstwie wojny w Ukrainie, która ma na celu zapewnienie dostępu do ochrony uchodźcom i osobom ubiegającym się o azyl dowolnego pochodzenia; przypomina, że dostęp do zakwaterowania, zatrudnienia, edukacji, opieki zdrowotnej i usług opieki społecznej w ramach dyrektywy w sprawie tymczasowej ochrony musi uwzględniać podejście oparte na płci; ubolewa nad nierównym traktowaniem, dyskryminacją rasową i przemocą, z jakimi spotykają się osoby uciekające przed konfliktem, które nie są Ukraińcami, a w szczególności osoby pochodzące z mniejszości etnicznych i osoby LGBTIQ+; ubolewa nad podwójnymi standardami dotyczącymi migrantów i uchodźców w UE i wzywa do wyeliminowania tego stanu rzeczy;

27.  z zadowoleniem przyjmuje zalecenie Komitetu Ministrów Rady Europy w sprawie ochrony praw migrantek, uchodźczyń oraz kobiet i dziewcząt ubiegających się o azyl, wzywające państwa członkowskie do podjęcia środków zapobiegających dyskryminacji takich kobiet, w tym przez promowanie dostępu do zatrudnienia i opieki w zakresie zdrowia seksualnego i reprodukcyjnego oraz ułatwianie dostępu do usług i wymiaru sprawiedliwości osobom, które doświadczyły przemocy ze względu na płeć(49);

28.  z zaniepokojeniem odnotowuje dużą populację bezpaństwowców w UE, zwłaszcza dzieci, które rodzą się jako bezpaństwowcy; wzywa Komisję, aby opracowała kompleksowa strategię i plan działania w celu rozwiązania problemu bezpaństwowości w UE i ochrony przed wydaleniem; wzywa państwa członkowskie, aby właściwie identyfikowały, uznawały i chroniły bezpaństwowców, z uwzględnieniem ich szczególnej podatności na zagrożenia;

Równość i godność

29.  wzywa Komisję do zapewnienia, by prawo do niedyskryminacji i równego traktowania było przestrzegane w całej UE; ubolewa, że wniosek w sprawie horyzontalnej dyrektywy antydyskryminacyjnej pozostaje zablokowany w Radzie od 2008 r.; uważa, że wszelkie aktualizacje tego wniosku proponowane przez Komisję muszą opierać się na stanowisku Parlamentu, odnosić się do dyskryminacji krzyżowej oraz wyraźnie zakazywać dyskryminacji z dowolnej kombinacji przyczyn wymienionych w Karcie; ubolewa nad faktem, że Rada zignorowała te propozycje, i wzywa ją do włączenia ich do jej mandatu oraz do podjęcia wszelkich odpowiednich działań w celu zwalczania dyskryminacji w UE;

30.  wzywa Komisję, aby monitorowała i zagwarantowała odpowiednie działania następcze w związku z wdrażaniem krajowych planów działania przeciwko rasizmowi opracowanych przez państwa członkowskie oraz unijnego planu działania przeciwko rasizmowi; wzywa ponadto Komisję, aby uwzględniła kwestię walki z rasizmem i dyskryminacją we wszystkich obszarach unijnej polityki; wzywa przyszłe prezydencje Rady do poważnego rozważenia ustanowienia składu Rady ds. równości płci i równouprawnienia;

31.  wzywa Komisję i państwa członkowskie, aby zwalczały dyskryminację rasową we wszystkich dziedzinach życia społecznego, ze szczególnym uwzględnieniem kształcenia i zapobiegania segregacji w szkołach, za pomocą skutecznych środków legislacyjnych i politycznych, zarówno w państwach członkowskich, jak i krajach objętych procesem rozszerzenia;

32.  w odniesieniu do cyfryzacji przypomina, że należy zwrócić szczególna uwagę na dyskryminujące uprzedzenia wprowadzone do nowych technologii oraz na konieczność zobowiązania twórców i podmiotów wdrażających do przekazywania publicznie dostępnych informacji na temat sposobów szkolenia tych systemów; wzywa Komisję i państwa członkowskie, aby wprowadziły środki uniemożliwiające potęgowanie dyskryminacji, istniejących nierówności i ubóstwa za pośrednictwem nowych technologii, w tym sztucznej inteligencji; wzywa Komisję i państwa członkowskie do zapewnienia, by systemy sztucznej inteligencji kierowały się zasadami przejrzystości, wyjaśnialności, sprawiedliwości i odpowiedzialności oraz aby wprowadzono ocenę skutków w zakresie praw podstawowych; ponadto wzywa Komisję i państwa członkowskie, aby zajęły się problemem różnic w traktowaniu kobiet i mężczyzn oraz problemem różnorodności w technologiach informacyjno-komunikacyjnych (ICT) i w dziedzinach nauk przyrodniczych, technologii, inżynierii i matematyki (STEM), zwłaszcza w zakresie rozwoju nowych technologii, a w szczególności na stanowiskach wymagających podejmowania decyzji;

33.  przypomina, jak ważne jest, by dzieci należące do mniejszości narodowych mogły kształcić się w specjalnych szkołach oferujących edukację w ich języku; zachęca do włączenia przedstawicieli mniejszości narodowych w procesy decyzyjne mające wpływ na ich systemy edukacji;

34.  przypomina, że przemoc ze względu na płeć jest bardzo rozpowszechniona we wszystkich państwach członkowskich w całej UE; zdecydowanie potępia gwałtowny regres w zakresie praw kobiet i osób LGBTIQ+ w kilku państwach członkowskich; zdecydowanie potępia odmowę dostępu do bezpiecznych i legalnych świadczeń aborcyjnych, gdyż stanowi to również formę przemocy ze względu na płeć; podkreśla, że ETPC orzekł, iż restrykcyjne przepisy aborcyjne i brak ich wdrożenia naruszają prawo kobiet do autonomii i integralności cielesnej; ponownie potępia polskie prawo, które wprowadza niemal całkowity zakaz aborcji; przypomina, że obywatele, którzy pomagają tym osobom w dostępie do świadczeń aborcyjnych, gdy nie są one swobodnie lub legalnie dostępne, nie powinni być prześladowani; ponawia apel o uwzględnienie prawa do aborcji w Karcie;

35.  z zadowoleniem przyjmuje wniosek Komisji dotyczący dyrektywy w sprawie zwalczania przemocy wobec kobiet i przemocy domowej oraz wzywa do szybkiego zakończenia negocjacji i włączenia przemocy ze względu na płeć do wykazu przestępstw UE; podkreśla, że taka dyrektywa powinna gwarantować zobowiązania określone w konwencji stambulskiej jako minimalny standard i mieć na celu wzmocnienie tych standardów w celu podniesienia poziomu ochrony; z zadowoleniem przyjmuje ratyfikację przez UE konwencji stambulskiej, która weszła w życie 1 października 2023 r.; wzywa pozostałe państwa członkowskie, aby szybko ratyfikowały konwencję w celu ochrony kobiet przed przemocą;

36.  podkreśla, że osoby z niepełnosprawnościami, a w szczególności kobiety z niepełnosprawnościami, nadal zmagają się z dyskryminacją z wielu przyczyn jednocześnie i dyskryminacją krzyżową w związku z ich niepełnosprawnością, płcią, rasą, pochodzeniem etnicznym, wiekiem, religią lub przekonaniami, orientacją seksualną, statusem migracyjnym lub statusem społeczno-ekonomicznym; podkreśla, że niepełnosprawne kobiety i dziewczęta są szczególnie narażone na przemoc ze względu na płeć, w tym przemoc fizyczną, seksualną, psychiczną i ekonomiczną; wzywa Komisję i państwa członkowskie do zapewnienia wprowadzenia i dostępności mechanizmów zgłaszania przemocy wobec osób z niepełnosprawnościami, a także usług wsparcia dla ofiar;

37.  podkreśla, że prawa dziecka są powszechne i że każdemu dziecku przysługują takie same prawa, bez dyskryminacji, takie jak prawo do uznania pochodzenia, także w przypadku par tej samej płci; z zadowoleniem przyjmuje wniosek Komisji dotyczący rozporządzenia w sprawie jurysdykcji, prawa właściwego, uznawania orzeczeń i przyjmowania dokumentów urzędowych dotyczących pochodzenia dziecka oraz w sprawie ustanowienia europejskiego poświadczenia pochodzenia dziecka w celu ochrony praw wszystkich dzieci przez zapewnienie, aby ich więzi rodzicielskie, w tym w szczególności w przypadku rodziców tej samej płci, ustanowione w jednym państwie członkowskim były uznawane we wszystkich państwach członkowskich UE;

38.  wzywa państwa członkowskie do uznania przymusowej sterylizacji za przestępstwo; przypomina swoje stanowisko, zgodnie z którym w dyrektywie w sprawie zwalczania przemocy wobec kobiet i przemocy domowej należy uwzględniać przymusową sterylizację jako przestępstwo na mocy art. 83 ust. 1 TFUE;

39.  przypomina, że nawoływanie do nienawiści i przestępstwa z nienawiści motywowane rasizmem, ksenofobią lub nietolerancją religijną bądź wrogością czy uprzedzeniami ze względu na niepełnosprawność, orientację seksualną, tożsamość płciową, ekspresję płciową czy cechy płciowe danej osoby to skrajne przykłady dyskryminacji; zauważa, że państwa członkowskie mają obowiązek zwalczania przestępstw z nienawiści i prowadzenia dochodzeń w ich sprawie, karania sprawców i podejmowania środków zapobiegawczych; podkreśla potrzebę odpowiedniej rejestracji przestępstw z nienawiści przez organy ścigania w celu lepszego zrozumienia charakteru i powszechności tego zjawiska oraz jego wpływu na ofiary, a także zaradzenia jego podstawowym przyczynom;

40.  z zadowoleniem przyjmuje inicjatywę Komisji dotyczącą rozszerzenia wykazu przestępstw UE zawartego w art. 83 ust. 1 TFUE o nawoływanie do nienawiści i przestępstwa z nienawiści, podkreślając potrzebę zapewnienia zdecydowanej reakcji unijnego prawa karnego na nawoływanie do nienawiści i przestępstwa z nienawiści; wyraża głębokie ubolewanie z powodu opóźnienia w zatwierdzeniu tej inicjatywy i ponownie wzywa Radę do starannej pracy na rzecz osiągnięcia konsensusu;

41.  przypomina, że prawodawstwo UE dotyczące nawoływania do nienawiści i przestępstw z nienawiści powinno ogólnie chronić godność ludzką oraz zwalczać nienawiść i nietolerancję niezależnie od ich motywacji, ze szczególnym uwzględnieniem osób, grup i społeczności docelowych; zdecydowanie potępia wszystkie formy nawoływania do nienawiści i kampanie oszczerstw w mediach publicznych skierowane przeciwko dziennikarzom, politykom, urzędnikom publicznym, aktywistom i innym podmiotom;

42.  wzywa Komisję, aby skutecznie monitorowała wdrażanie środków zawartych w różnych strategiach na rzecz równości, takich jak unijna strategia na rzecz równości osób LGBTIQ+ na lata 2020-2025, unijna strategia na rzecz równouprawnienia płci na lata 2020-2025, strategia na rzecz równości i integracji Romów oraz unijny plan działania przeciwko rasizmowi na lata 2020-2025; wzywa państwa członkowskie do szybkiego opracowania i wdrożenia krajowych planów działania przeciwko rasizmowi;

43.  z zadowoleniem stwierdza, że Komisja po raz pierwszy powołała się na odosobnione naruszenie art. 2 TUE, kiedy skierowała do Trybunału Sprawiedliwości węgierską „ustawę o ochronie dzieci”, która miała ukryte cele;

Prawa społeczne, gospodarcze i środowiskowe

44.  uznaje, że ubóstwo stanowi kolejną formę dyskryminacji, która prowadzi do naruszenia praw podstawowych i nierówności w dostępie do towarów i usług; podkreśla szczególną podatność dzieci na zagrożenia oraz wpływ, jaki ubóstwo wywiera na nie oraz na ich rozwój fizyczny i psychiczny; wzywa Komisję, Radę i państwa członkowskie, aby opracowały strategie polityczne mające na celu ograniczenie ubóstwa i wykluczenia społecznego, z uwzględnieniem podejścia przekrojowego i przy zwróceniu szczególnej uwago na osoby znajdujące się w trudnej sytuacji; z zadowoleniem przyjmuje zatwierdzenie europejskiej gwarancji dla dzieci, lecz uważa, że potrzebne są dalsze wysiłki, w szczególności w dziedzinie ochrony socjalnej; wzywa państwa członkowskie do zagwarantowania równego dostępu i równych szans w zakresie wysokiej jakości kształcenia i zatrudnienia, ponieważ odgrywają one kluczową rolę w zmniejszaniu nierówności i wydźwignięciu ludzi z ubóstwa;

45.  jest głęboko zaniepokojony nasilaniem się ubóstwa, nierówności i wykluczenia społecznego w UE; wzywa państwa członkowskie, aby rozwiązały problem ubóstwa menstruacyjnego oraz by zniosły podatek VAT na środki higieny osobistej; podkreśla, że długoterminowe konsekwencje gospodarcze pandemii COVID-19 oraz wzrost cen żywności i energii poważnie wpłynęły na prawa osób o niskich dochodach lub żyjących w ubóstwie, w tym na prawo do odpowiedniego poziomu życia, do żywności, zdrowia, mieszkania oraz zabezpieczenia społecznego; wzywa Komisję i Radę, aby opracowały makroekonomiczne strategie polityczne kierujące się nie tylko wzrostem gospodarczym, lecz także standardami społecznymi, i przypomina o znaczeniu norm społecznych w europejskim semestrze;

46.  z zadowoleniem przyjmuje zalecenie Rady z dnia 30 stycznia 2023 r. w sprawie odpowiedniego dochodu minimalnego(50) zapewniającego aktywne włączenie jako krok naprzód we wdrażaniu zasady 14. Europejskiego filaru praw socjalnych; ubolewa jednak nad brakiem konkretnych środków mających na celu przezwyciężenie strukturalnej dyskryminacji wobec słabszych grup społecznych; wzywa państwa członkowskie, aby gromadziły zdezagregowane dane na temat dochodu minimalnego w odniesieniu do tych grup;

47.  podkreśla, że cyfryzacja to proces przekrojowy, który wpływa na dostęp do wszystkich usług, w szczególności opieki zdrowotnej, oraz na korzystanie z praw podstawowych; podkreśla, że ubóstwo cyfrowe w UE powinno być monitorowane i oceniane w odniesieniu do dostępu do podstawowych usług i praw podstawowych, w tym dla osób starszych, osób mieszkających na obszarach oddalonych, osób żyjących w sytuacji bezdomności oraz Romów; przypomina, że na mocy Konwencji o prawach osób niepełnosprawnych na państwach członkowskich spoczywa obowiązek zapewnienia osobom z niepełnosprawnościami pełnego dostępu do społeczeństwa; przypomina, że uzależnienia cyfrowe stanowią problem zdrowia publicznego, który w szczególności dotyka nieletnich oraz ich integralności fizycznej i psychicznej;

48.  zauważa, że mieszkanie nie jest towarem, lecz koniecznością i warunkiem wstępnym pełnego uczestnictwa w życiu społecznym; wzywa państwa członkowskie do zwiększenia inwestycji w mieszkalnictwo socjalne i przystępne cenowo, aby wyeliminować nadmierne koszty mieszkaniowe, w szczególności wśród grup znajdujących się w niekorzystnej sytuacji i słabszych, oraz aby uniknąć konkurencji między tymi grupami;

49.  z zadowoleniem przyjmuje uznanie powszechnego prawa dostępu do zdrowego i zrównoważonego środowiska przez Radę Praw Człowieka ONZ w dniu 8 października 2021 r.; podkreśla, że szkody w środowisku oraz brak przekazywania przez niektóre organy publiczne informacji na temat poważnego ryzyka środowiskowego, na jakie narażeni są ludzie, mogą wiązać się z wysoce szkodliwymi skutkami dla ludzi; przypomina o potrzebie pełnego dostosowania unijnych norm jakości powietrza do najnowszych wytycznych Światowej Organizacji Zdrowia do 2030 r.;

Instytucjonalne gwarancje praw podstawowych

50.  z zadowoleniem przyjmuje postępy poczynione od czasu wznowienia negocjacji w sprawie przystąpienia UE do EKPC w czerwcu 2020 r. oraz wstępne porozumienie w sprawie projektu zmienionych dokumentów przystąpienia osiągnięte w marcu 2023 r.; apeluje do Komisji i Rady, aby jak najszybciej rozwiązały wciąż nierozstrzygniętą kwestię sytuacji aktów prawnych UE w dziedzinie wspólnej polityki zagranicznej i bezpieczeństwa w celu zakończenia procesu przystąpienia;

51.  popiera prace Agencji Praw Podstawowych Unii Europejskiej nad analizą danych w celu dokumentowania dyskryminacji i z zadowoleniem przyjmuje dalsze postępy w tej dziedzinie; z zadowoleniem przyjmuje wnioski Komisji dotyczące dwóch dyrektyw w sprawie norm dla organów ds. równości, które to dyrektywy mają zapewnić wdrażanie i egzekwowanie unijnych przepisów antydyskryminacyjnych; wzywa organy krajowe współpracujące z FRA, aby dostarczały bezstronne dane; wzywa FRA, aby konsultowała się z dodatkowymi źródłami w przypadku utrzymujących się poważnych obaw co do jakości danych;

52.  podkreśla, że ważne jest wspieranie i umacnianie współpracy między instytucjami i państwami członkowskimi UE, OLAF i EPPO; wzywa Komisję, aby przedstawiła sprawozdanie, w którym oceni możliwość i sposoby rozszerzenia uprawnień Prokuratury Europejskiej, zgodnie z art. 86 TFUE, o poważne przestępstwa przeciwko środowisku, które szkodzą interesom Unii lub wpływają na spójne stosowanie polityk UE związanych z ochroną środowiska;

53.  wzywa do ustanowienia FRA jako niezależnego organu ds. praw człowieka, na wzór krajowych instytucji ds. praw człowieka i zgodnie z zasadami paryskimi Zgromadzenia Ogólnego ONZ z 1993 r., w celu ochrony i promowania polityki i praktyk Karty ze strony instytucji, organów, urzędów i agencji Unii, a także ze strony państw członkowskich podczas wdrażania prawa UE; uważa, że wymaga to podstawy prawnej w traktatach, by powołać organ UE ds. praw podstawowych oraz zagwarantować jego niezależność i wprowadzić zwykłą procedurę ustawodawczą w celu przyjęcia i zmiany jego mandatu; wzywa do upoważnienia tego nowego organu do wnoszenia skarg na mocy art. 263 TFUE w związku z naruszeniem Karty; wzywa, aby włączono w jego zakres kompetencji uprawnienia do rozpatrywania skarg oraz obowiązkowe zasięganie przez Komisję opinii FRA podczas przygotowywania wniosków dotyczących aktów ustawodawczych lub zaleceń, które mają wpływ na prawa podstawowe;

54.  przypomina o znaczeniu odpowiedniego orzecznictwa Trybunału Sprawiedliwości, które stałoby na straży poszanowania praw podstawowych i doprecyzowałoby zasadę praworządności; wyraża zaniepokojenie przedłużającą się odmową niektórych państw członkowskich wykonania wyroków Trybunału Sprawiedliwości i ETPC dotyczących ich sytuacji krajowej, co przyczynia się do osłabienia praworządności; podkreśla, że niewykonywanie wyroków może prowadzić do sytuacji, w której naruszenia praw człowieka nie spotykają się z reakcją odwoławczą; podkreśla, że pierwszeństwo prawa UE stanowi podstawę jej porządku prawnego; wzywa Komisję, aby zapewniła odpowiednie działania następcze w przypadku niewdrożenia tej zasady;

55.  podkreśla rolę administracji krajowej i lokalnej oraz parlamentów państw członkowskich i organów ścigania w promowaniu i ochronie praw wynikających z Karty;

56.  odnotowuje spostrzeżenie FRA, że państwom członkowskim wydaje się brakować zorganizowanego zaangażowania we wdrażanie strategii Komisji na rzecz wzmocnienia stosowania Karty, takiego jak określenie jasnych celów, kamieni milowych i harmonogramów; wzywa państwa członkowskie do pełnej implementacji strategii;

57.  przypomina, że prawo do udziału w życiu demokratycznym i obowiązek zapewnienia, aby decyzje były podejmowane w sposób jak najbardziej otwarty i jak najbliżej obywateli, są chronione na mocy traktatów, a w szczególności art. 10 TUE; wzywa instytucje UE i państwa członkowskie, aby zapewniły wystarczająco dużo czasu na konsultacje społeczne, przejrzystość i proaktywne publikowanie dokumentów publicznych;

o
o   o

58.  zobowiązuje swoją przewodniczącą do przekazania niniejszej rezolucji Radzie i Komisji.

(1) Między innymi: Komisja przeciwko Węgrom (Przejrzystość stowarzyszeń), sprawa C-78/18, ECLI:EU:C:2020:476; Wyrok Trybunału (druga izba) z dnia 6 października 2022 r., I. L. przeciwko Politsei- ja Piirivalveamet, sprawa C-241/21, ECLI:EU:C:2022:753. (2) Dz.U. L 433 I z 22.12.2020, s. 1. (3) Dz.U. L 156 z 5.5.2021, s. 1. (4) Dz.U. L 283 z 31.10.2017, s. 1. (5) Dz.U. L 119 z 4.5.2016, s. 1. (6) Dz.U. L 198 z 28.7.2017, s. 29. (7) Dz.U. L 328 z 6.12.2008, s. 55. (8) Dz.U. L 180 z 19.7.2000, s. 22. (9) Dz.U. C 93 z 19.3.2021, s. 1. (10) Dz.U. L 331 z 20.9.2021, s. 8. (11) Dz.U. L 86 z 24.3.2023, s. 44. (12) Dz.U. L 245 z 22.9.2022, s. 56. (13) Rada Europy, „Obrońcy praw człowieka na obszarze właściwości Rady Europy w czasach kryzysów”, 23 marca 2023 r. (14) Dz.U. C 363 z 28.10.2020, s. 13. (15) Dz.U. C 411 z 27.11.2020, s. 38. (16) Dz.U. C 205 z 20.5.2022, s. 2. (17) Dz.U. C 251 z 30.6.2022, s. 48. (18) Dz.U. C 342 z 6.9.2022, s. 225. (19) Dz.U. C 347 z 9.9.2022, s. 2. (20) Dz.U. C 347 z 9.9.2022, s. 168. (21) Dz.U. C 493 z 27.12.2022, s. 108. (22) Dz.U. C 47 z 7.2.2023, s. 184. (23) Dz.U. C 125 z 5.4.2023, s. 463. (24) Dz.U. C 132 z 14.4.2023, s. 29. (25) Dz.U. C 177 z 17.5.2023, s. 109. (26) Dz.U. C 47 z 7.2.2023, s. 268. (27) Dz.U. C 465 z 6.12.2022, s. 33. (28) Dz.U. C 465 z 6.12.2022, s. 147. (29) Dz.U. L 45 z 14.2.2023, s. 13. (30) Dz.U. C 149 z 28.4.2023, s. 22. (31) Dz.U. C 161 z 5.5.2023, s. 10. (32) Dz.U. C 177 z 17.5.2023, s. 13. (33) Teksty przyjęte, P9_TA(2023)0111. (34) Teksty przyjęte, P9_TA(2023)0196. (35) Teksty przyjęte, P9_TA(2023)0204. (36) Teksty przyjęte, P9_TA(2023)0216. (37) Teksty przyjęte, P9_TA(2023)0295. (38) Teksty przyjęte, P9_TA(2023)0342. (39) Komisja Europejska przeciwko Węgrom (Przejrzystość stowarzyszeń), sprawa C-78/18, ECLI:EU:C:2020:476. (40) Udzielanie pomocy każdej osobie na morzu znajdującej się w niebezpieczeństwie jest obowiązkiem prawnym państw członkowskich ustanowionym w międzynarodowym prawie zwyczajowym i prawie umów międzynarodowych (Międzynarodowa konwencja o bezpieczeństwie życia na morzu – konwencja SOLAS z 1974 r.; Konwencja Narodów Zjednoczonych o prawie morza – UNCLOS z 1979 r.; Międzynarodowa konwencja o poszukiwaniu i ratownictwie morskim – konwencja SAR z 1979 r.) oraz prawo UE. (41) Wyrok Trybunału (druga izba) z 6 października 2022 r., I. L. przeciwko Politsei- ja Piirivalveamet, sprawa C-241/21, ECLI:EU:C:2022:753. (42) Sprawozdanie dotyczące praw podstawowych – 2023 r., Agencja Praw Podstawowych Unii Europejskiej, s. 148, 8 czerwca 2023 r. (43) Sprawozdanie dotyczące praw podstawowych – 2023 r., Agencja Praw Podstawowych Unii Europejskiej, s. 148, 8 czerwca 2023 r. (44) Termin „społeczności romskie” obejmuje społeczności wywodzące się z różnych grup, takich jak: Romowie, Kalè, Manusze, Aszkali, Trawelerzy, Lowarzy, Rissende, Bojasze, Domowie, Kełderasze, Romaniczale i Sinti. Nie istnieje powszechnie uzgodniona terminologia, gdyż niektóre społeczności preferują termin „ludność romska”. (45) Biuro Analiz Parlamentu Europejskiego, zwięzły briefing pt. „Zwalczanie nawoływania do nienawiści i przestępstw z nienawiści w UE”, czerwiec 2022. (46) Europejski Rzecznik Praw Obywatelskich, Zalecenie w sprawie odmowy przez Komisję Europejską publicznego dostępu do wiadomości tekstowych wymienianych między przewodniczącą Komisji a dyrektorem generalnym koncernu farmaceutycznego na temat zakupu szczepionek przeciwko COVID-19 (sprawa 1316/2021/MIG). (47) Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2019/1937 z dnia 23 października 2019 r. w sprawie ochrony osób zgłaszających naruszenia prawa Unii, Dz.U. L 305 z 26.11.2019, s. 17. (48) Dyrektywa Rady 2001/55/WE z dnia 20 lipca 2001 r. w sprawie minimalnych standardów przyznawania tymczasowej ochrony na wypadek masowego napływu wysiedleńców oraz środków wspierających równowagę wysiłków między państwami członkowskimi związanych z przyjęciem takich osób wraz z jego następstwami, Dz.U. L 212 z 7.8.2001, s. 12. (49) Rada Europy, „‘Recommendation CM/Rec(2022)17 of the Committee of Ministers to member States on protecting the rights of migrant, refugee and asylum-seeking women and girls” [Zalecenie CM/Rec(2022)17 Komitetu Ministrów Rady Europy dla państw członkowskich w sprawie ochrony praw migrantek, uchodźczyń oraz kobiet i dziewcząt ubiegających się o azyl], 20 maja 2022 r. (50) Zalecenie Rady z dnia 30 stycznia 2023 r. w sprawie odpowiedniego dochodu minimalnego zapewniającego aktywne włączenie, Dz.U. C 41 z 3.2.2023, s. 1.

Rezolucja Parlamentu Europejskiego z dnia 18 stycznia 2024 r. w sprawie sytuacji humanitarnej w Strefie Gazy, potrzeby zawieszenia broni i ryzyka eskalacji w regionie (2024/2508(RSP))

P9_TA(2024)0051 RC-B9-0068/2024

Parlament Europejski,

–  uwzględniając swoje wcześniejsze rezolucje i zalecenia w sprawie konfliktu na Bliskim Wschodzie, w szczególności swoją rezolucję z 19 października 2023 r. w sprawie nikczemnych ataków terrorystycznych Hamasu na Izrael, prawa Izraela do obrony zgodnie z prawem humanitarnym i międzynarodowym oraz sytuacji humanitarnej w Strefie Gazy(1),

–  uwzględniając odpowiednie rezolucje Rady Bezpieczeństwa ONZ i Zgromadzenia Ogólnego ONZ, w szczególności rezolucję Rady Bezpieczeństwa ONZ nr 2720 (2023) z 22 grudnia 2023 r.,

–  uwzględniając Protokół w sprawie stosunków gospodarczych między Państwem Izrael a Organizacją Wyzwolenia Palestyny reprezentującą naród palestyński z 29 kwietnia 1994 r. oraz porozumienie z Oslo II z 28 września 1995 r.,

–  uwzględniając międzynarodowe prawo humanitarne, w szczególności konwencje haskie z 1899 i 1907 r. oraz konwencje genewskie z 1949 r. i protokoły dodatkowe do nich,

–  uwzględniając unijny wykaz organizacji terrorystycznych, w którym figuruje Hamas,

–  uwzględniając Międzynarodową konwencję przeciwko braniu zakładników z 1979 r.,

–  uwzględniając art. 132 ust. 2 i 4 Regulaminu,

A.  mając na uwadze, że 7 października 2023 r. terroryści Hamasu przeprowadzili planowany od dawna atak na Izrael, celowo mordując 1139 obywateli Izraela i cudzoziemców, w tym 36 dzieci; mając na uwadze, że Hamas pojmał ponad 240 zakładników, z których 136 nadal jest przetrzymywanych w Strefie Gazy w straszliwych warunkach; mając na uwadze, że od 7 października 2023 r. rannych zostało ponad 5400 Izraelczyków; mając na uwadze, że Hamas nadal codziennie nieselektywnie ostrzeliwuje Izrael rakietami;

B.  mając na uwadze, że 8 stycznia 2024 r. eksperci ONZ, odnosząc się do zarzutów tortur seksualnych, gwałtów i gwałtów zbiorowych, a także napaści na tle seksualnym, określili jako wstrząsające coraz liczniejsze dowody na zgłaszane akty przemocy seksualnej popełniane przez Hamas w izraelskich wioskach; mając na uwadze, że UE i jej państwa członkowskie stanowczo potępiły zbrodnie popełnione przez Hamas i wielokrotnie apelowały o natychmiastowe i bezwarunkowe uwolnienie wszystkich zakładników przetrzymywanych w Strefie Gazy;

C.  mając na uwadze, że w ramach porozumienia zawartego dzięki mediacji Egiptu i Kataru w czasie humanitarnej przerwy uwolniono 81 zakładników w zamian za więzionych Palestyńczyków oraz umożliwiono dostarczenie większej pomocy humanitarnej do Strefy Gazy; mając na uwadze, że zakładnicy uwolnieni podczas przerwy humanitarnej – głównie kobiety i dzieci – mówią o maltretowaniu psychicznym i fizycznym oraz wykorzystywaniu seksualnym ze strony porywaczy;

D.  mając na uwadze, że społeczność międzynarodowa uznaje Hamas za organizację terrorystyczną, używającą ekstremalnej przemocy; mając na uwadze, że głównym deklarowanym przez nią celem jest unicestwienie Izraela i niedopuszczenie do rozwiązania dwupaństwowego; mając na uwadze, że od momentu swego powstania dopuściła się ona licznych samobójczych zamachów bombowych i innych śmiercionośnych ataków na cywilów i żołnierzy izraelskich; mając na uwadze, że w 1997 r. Departament Stanu USA uznał Hamas za organizację terrorystyczną, a następnie uczyniła to również UE; mając na uwadze, że w 2005 r. Izrael całkowicie wycofał się ze Strefy Gazy, pozostawiając administrowanie nią Palestyńskiej Władzy Narodowej;

E.  mając na uwadze, że według danych przekazanych Biuru ONZ ds. Koordynacji Pomocy Humanitarnej (OCHA) od ataku z 7 października 2023 r. w wyniku odpowiedzi izraelskiej armii na ten atak w Strefie Gazy zginęło ponad 23 tys. osób, w tym 10 tys. dzieci, 60 tys. osób odniosło rany, a prawie dwa miliony przesiedlono; mając na uwadze, że około połowa ludności Strefy Gazy to dzieci; mając na uwadze, że zniszczeniu uległo 30 % całej infrastruktury cywilnej; mając w szczególności na uwadze, że infrastruktura wodna, w tym oczyszczalnie i rurociągi, została w dużej mierze zniszczona lub odcięta przez władze Izraela, a w grudniu 2023 r. ponownie otwarto tylko dwa rurociągi;

F.  mając na uwadze, że zginęło ponad 140 pracowników ONZ, co stanowi najwyższą liczbę ofiar śmiertelnych w historii ONZ; mając na uwadze, że według Reporterów bez Granic w związku z wykonywaniem lub podczas wykonywania pracy zginęło co najmniej 81 dziennikarzy i pracowników mediów; mając na uwadze, że według Światowej Organizacji Zdrowia (WHO) w szpitalach zginęło ponad 600 pracowników medycznych i pacjentów; mając na uwadze, że według UNICEF-u od 28 grudnia 2023 r. zniszczonych zostało ponad 370 szkół; mając na uwadze, że według WHO w Strefie Gazy zniszczono dwie trzecie szpitali, a jedna trzecia ledwo funkcjonuje; mając na uwadze, że Hamas wykorzystuje szpitale i inne placówki opieki zdrowotnej jako schronienie dla swojej działalności terrorystycznej; mając na uwadze, że Siły Obronne Izraela ujawniły system tuneli pod kompleksem szpitalnym Al-Shifa, jak również w innych częściach Strefy Gazy;

G.  mając na uwadze, że władze Izraela kontrolują wjazd do Strefy Gazy i wyjazd z niej przez wszystkie przejścia graniczne, w tym przejście na granicy z Egiptem; mając na uwadze, że izraelska kontrola nad punktami wjazdu do Strefy Gazy i wyjazdu z niej poważnie ogranicza pomoc, a według OCHA po 7 października 2023 r. znacznie spadła liczba pozwoleń na wjazd ciężarówek z pomocą; mając na uwadze, że według raportu zintegrowanej klasyfikacji faz bezpieczeństwa żywnościowego (IPC) z 21 grudnia 2023 r. 100 % ludności Strefy Gazy doświadcza poważnego braku bezpieczeństwa żywnościowego, 50 % cierpi z powodu poważnego braku żywności i głodu, a 26 % doświadcza skrajnego głodu i wygłodzenia;

H.  mając na uwadze, że blokowane są dostawy podstawowych produktów do Strefy Gazy, w tym sprzętu medycznego i paneli fotowoltaicznych; mając na uwadze, że UE przewodzi wysiłkom na rzecz pomocy humanitarnej dla Strefy Gazy, finansując agencje ONZ, sprzęt medyczny i inne pilne dostawy, a od 7 października 2023 r. zwiększyła swoją pomoc czterokrotnie; mając na uwadze, że 21 listopada 2023 r. po przeglądzie pomocy finansowej UE dla Palestyny Komisja poinformowała, że „pieniądze nie zostały wykorzystane niezgodnie z przeznaczeniem”;

I.  mając na uwadze, że od 7 października 2023 r. w wyniku ataków sił izraelskich i osadników na Zachodnim Brzegu zginęło co najmniej 330 Palestyńczyków;

J.  mając na uwadze, że Egipt zaproponował trzypunktowy plan trwałego zawieszenia broni – w tym wstępny rozejm humanitarny na odnawialny dwutygodniowy okres w celu wymiany 40 izraelskich zakładników na 120 palestyńskich więźniów – podczas którego zaprzestano by działań wojennych, wycofano czołgi i dopuszczono podstawowe dostawy, takie jak żywność, pomoc medyczna, gaz do gotowania i paliwo;

K.  mając na uwadze, że Międzynarodowy Trybunał Karny (MTK) wszczął w 2021 r. dochodzenie dotyczące okupowanych terytoriów palestyńskich; mając na uwadze, że 29 grudnia 2023 r. Republika Południowej Afryki wniosła do Międzynarodowego Trybunału Sprawiedliwości (MTS) skargę przeciwko Izraelowi; mając na uwadze, że 10 października 2023 r. Urząd Prokuratora MTK potwierdził, iż mandat trybunału ma zastosowanie do obecnej sytuacji konfliktu;

L.  mając na uwadze, że ryzyko eskalacji w regionie jest największe od dziesięcioleci z uwagi na agresywne działania Iranu i wykorzystywanie sił zastępczych jako środka do celowej destabilizacji regionu; mając na uwadze, że od 19 listopada 2023 r., kiedy to rebelianci Huti bezprawnie zawładnęli zarejestrowanym w Japonii statkiem Galaxy Leader, nie ustają ich ataki na statki handlowe przepływające przez cieśninę Bab el-Mandeb; mając na uwadze, że kilka krajów podjęło wojskowe działania odwetowe;

M.  mając na uwadze, że Iran zbroi i finansuje rebeliantów Huti, Hezbollahu i Hamasu; mając na uwadze, że Katar od dawna udziela Hamasowi wsparcia finansowego; mając na uwadze, że zachodnie służby wywiadowcze stawiają pytania o wcześniejszą wiedzę Kataru o ataku Hamasu na Izrael 7 października 2023 r.;

1.  apeluje o trwałe zawieszenie broni i wznowienie wysiłków na rzecz znalezienia rozwiązania politycznego, pod warunkiem że wszyscy zakładnicy zostaną natychmiast i bezwarunkowo uwolnieni i organizacja terrorystyczna Hamas zostanie zlikwidowana; przypomina o swoim niezachwianym poparciu dla wynegocjowanego rozwiązania dwupaństwowego w granicach z 1967 r., zgodnie z którym dwa suwerenne, demokratyczne państwa współistnieją obok siebie w pokoju i gwarantowanym bezpieczeństwie oraz pełnym poszanowaniu prawa międzynarodowego, a Jerozolima jest stolicą obu państw;

2.  wyraża najgłębszy smutek z powodu niewinnych ofiar po obu stronach; ponownie z całą stanowczością potępia nikczemne ataki terrorystyczne przeprowadzone przez grupę terrorystyczną Hamas przeciwko Izraelowi; potępia nieproporcjonalną reakcję wojskową Izraela, która spowodowała niespotykaną wcześniej liczbę ofiar śmiertelnych wśród ludności cywilnej;

3.  apeluje o zapewnienie organizacjom humanitarnym dostępu, by zaspokoić potrzeby medyczne wszystkich zakładników, oraz o zwrot ciał zmarłych; przypomina, że branie zakładników jest pogwałceniem prawa międzynarodowego i zbrodnią wojenną; apeluje o ściganie i ukaranie sprawców i organizatorów tych przestępstw;

4.  przypomina, że Izrael ma prawo bronić się w granicach prawa międzynarodowego, które stanowi, że wszystkie strony konfliktu muszą zawsze odróżniać walczących od cywilów, ataki muszą być wymierzone wyłącznie w cele wojskowe, a ludność i infrastruktura cywilna nie mogą być celem ataków; wyraża ubolewanie z powodu wykorzystywania przez Hamas palestyńskiej infrastruktury cywilnej, z powodu operacji bojowych prowadzonych przez Hamas na gęsto zaludnionych obszarach cywilnych oraz z powodu budowy tuneli i wykorzystywania ludzi w charakterze żywych tarcz;

5.  jest głęboko zaniepokojony dramatyczną i szybko pogarszającą się sytuacją humanitarną w Strefie Gazy oraz jej poważnym wpływem na ludność cywilną; podkreśla pilną potrzebę pełnego, szybkiego, bezpiecznego i niezakłóconego dostępu pomocy humanitarnej do całej Strefy Gazy; podkreśla obowiązki, jakie w kwestii udzielania pomocy humanitarnej spoczywają na stronach konfliktu zgodnie z międzynarodowym prawem humanitarnym; wzywa władze Izraela, aby zapewniły stały dostęp pomocy humanitarnej do Strefy Gazy, z naciskiem na nieprzerwane dostarczanie podstawowych artykułów, takich jak paliwo, żywność, woda, środki medyczne i schronienie, zgodnie z prawem międzynarodowym, oraz domaga się natychmiastowego przywrócenia niezbędnej infrastruktury, w szczególności aby zapobiec groźbie skrajnego głodu, a także rozprzestrzenianiu się chorób zakaźnych;

6.  apeluje o europejską inicjatywę, aby przywrócić rozwiązanie dwupaństwowe; podkreśla absolutną konieczność natychmiastowego wznowienia procesu pokojowego; w związku z tym z zadowoleniem przyjmuje „Dzień na rzecz Pokoju na Bliskim Wschodzie” zainicjowany przez UE i Ligę Państw Arabskich tuż przed atakami;

7.  ponownie apeluje o natychmiastowe położenie kresu palestyńskiemu terroryzmowi i o zakończenie okupacji terytoriów palestyńskich; podkreśla, że izraelskie osiedla na Zachodnim Brzegu, w tym we Wschodniej Jerozolimie, są nielegalne w świetle prawa międzynarodowego; apeluje o deeskalację napięć na Zachodnim Brzegu, w tym we Wschodniej Jerozolimie; zdecydowanie potępia nasilenie przemocy ekstremistycznych osadników wobec Palestyńczyków oraz apeluje o nałożenie środków ograniczających na ekstremistycznych osadników, którzy naruszają prawa człowieka i prawo międzynarodowe; wzywa do wpisania wysokich rangą przywódców politycznych Hamasu na unijną listę terrorystów, w tym Ismaila Haniyeha, Khaleda Mashala, Khalila al-Hayyi i Mahmouda Zahara, w celu zamrożenia ich funduszy i aktywów finansowych w państwach członkowskich UE;

8.  jest zbulwersowany faktem, że przywódcy Hamasu zgromadzili ogromne bogactwo kosztem palestyńskiej ludności cywilnej, która w większości żyje w ubóstwie;

9.  ponownie wyraża pełne poparcie dla arabskiej inicjatywy pokojowej z 2002 r., w której proponuje się pełną normalizację stosunków między Państwem Izrael a wszystkimi państwami arabskimi w zamian za całkowite wycofanie się Izraela ze wszystkich terytoriów palestyńskich i arabskich okupowanych od 1967 r. oraz wspólnie uzgodnione równoważne zamiany gruntów między Izraelem a Palestyną; przypomina o swoim poparciu dla normalizacji stosunków między Izraelem a wszystkimi państwami arabskimi; pilnie wzywa do pełnego włączenia w ten proces Palestyńskiej Władzy Narodowej, zgodnie z wysiłkami UE i ONZ zmierzającymi do osiągnięcia dwupaństwowego rozwiązania służącego pokojowi, bezpieczeństwu i stabilności w regionie;

10.  podkreśla, że w rezolucji z 22 grudnia 2023 r. Rada Bezpieczeństwa ONZ „ponownie [wezwała] wszystkie strony konfliktu, by wywiązywały się z zobowiązań wynikających z prawa międzynarodowego, w tym międzynarodowego prawa humanitarnego” oraz „[przypomniała] o obowiązku poszanowania i ochrony obiektów cywilnych i humanitarnych oraz obiektów ONZ, a także personelu organizacji humanitarnych i personelu medycznego oraz ich środków transportu, zgodnie z międzynarodowym prawem humanitarnym”; potępia zabójstwa dziennikarzy i pracowników mediów, ONZ i służby zdrowia oraz ponownie podkreśla, jak ważna jest ich praca;

11.  podkreśla rolę Agencji Narodów Zjednoczonych ds. Pomocy Uchodźcom Palestyńskim na Bliskim Wschodzie (UNWRA), która daje obecnie schronienie ponad milionowi osób wewnętrznie przesiedlonych i stała się główną platformą pomocy humanitarnej dla ludności Strefy Gazy;

12.  wyraża głębokie zaniepokojenie nakazami ewakuacji wydanymi przez rząd Izraela, powodującymi przymusowe przesiedlenia cywili z północy na południe Strefy Gazy i zamykanie ich na mniej niż jednej trzeciej jej terytorium, oraz atakami na tereny i infrastrukturę cywilną;

13.  przypomina, że UE jest największym darczyńcą pomocy humanitarnej i rozwojowej na rzecz okupowanych terytoriów palestyńskich; nalega, aby pomoc rozwojowa UE dla Palestyńskiej Władzy Narodowej nie była utrudniana ani przerywana; z zadowoleniem przyjmuje mianowanie Sigrid Kaag główną koordynatorką ds. pomocy humanitarnej i odbudowy Strefy Gazy; z zadowoleniem przyjmuje starania UE i jej państw członkowskich, aby zapewnić ludności Strefy Gazy pomoc humanitarną; wyraża zadowolenie, że unijne środki na pomoc humanitarną dla Strefy Gazy wzrosły w ciągu ostatnich trzech miesięcy czterokrotnie;

14.  przypomina, że poszanowanie praw człowieka i zasad demokratycznych jest jednym z zasadniczych elementów układu o stowarzyszeniu między UE a Izraelem oraz stosunków między UE a Palestyńską Władzą Narodową;

15.  ponownie wyraża zdecydowane poparcie UE dla prac Międzynarodowego Trybunału Karnego (MTK) i Międzynarodowego Trybunału Sprawiedliwości (MTS); apeluje o pociągnięcie do odpowiedzialności osób, które dopuściły się aktów terrorystycznych i naruszeń prawa międzynarodowego, oraz o zbadanie w tym celu wszystkich zbrodni wojennych, do których mogło dojść; przypomina, że celowe ataki na ludność cywilną, podobnie jak przymusowe przemieszczanie ludności, stanowią poważne naruszenie prawa międzynarodowego; domaga się sprawiedliwości dla ofiar bezprawnych zabójstw i tortur seksualnych, których dopuścił się Hamas podczas ataków 7 października 2023 r.; odnotowuje sprawę przeciwko Izraelowi wniesioną przez Republikę Południowej Afryki do MTS;

16.  popiera zwiększenie roli dwóch cywilnych misji UE w ramach wspólnej polityki bezpieczeństwa i obrony – Misji Policyjnej Unii Europejskiej na Terytoriach Palestyńskich oraz Misji Unii Europejskiej ds. Szkolenia i Kontroli na przejściu granicznym w Rafah – tak aby obie te misje uczestniczyły w ułatwianiu dostaw pomocy humanitarnej do Strefy Gazy oraz w poprawie skuteczności Palestyńskiej Władzy Narodowej na Zachodnim Brzegu;

17.  zdecydowanie potępia ataki libańskiego Hezbollahu i irańskie ataki rakietowe z Syrii na Izrael prowadzone po atakach z 7 października 2023 r.; wyraża głębokie zaniepokojenie setkami ataków w południowym Libanie i północnym Izraelu, które miały miejsce od tego czasu;

18.  ponawia apel o niezwłoczne zainicjowanie środków deeskalacji konfliktu, by zapobiec możliwej eskalacji obecnych napięć wzdłuż granicy izraelsko-libańskiej w pełnoskalowy konflikt; podkreśla, że trzeba wykonać rezolucję Rady Bezpieczeństwa ONZ nr 1701 (2006) z 11 sierpnia 2006 r.; wzywa wiceprzewodniczącego Komisji / wysokiego przedstawiciela Unii do spraw zagranicznych i polityki bezpieczeństwa, aby po tym, jak Liban wyraził gotowość do osiągnięcia porozumienia w sprawie deeskalacji, wspierał wszelkie działania dyplomatyczne mające doprowadzić wszystkie strony do stołu negocjacyjnego; apeluje o powściągliwość po obu stronach;

19.  przypomina, jak ważne jest udzielanie przez UE wsparcia Tymczasowym Siłom Zbrojnym Organizacji Narodów Zjednoczonych w Libanie oraz siłom zbrojnym i siłom bezpieczeństwa wewnętrznego Libanu, aby mogły one wypełniać swoją zasadniczą rolę; przypomina, że zgodnie z rezolucją Rady Bezpieczeństwa ONZ nr 1701 (2006) wszystkie ugrupowania zbrojne, w tym Hezbollah, muszą się rozbroić;

20.  w najostrzejszych słowach potępia ataki Huti na statki handlowe u wybrzeży Jemenu; apeluje o natychmiastowe i bezwarunkowe uwolnienie załogi zarejestrowanego w Japonii statku Galaxy Leader, która jest przetrzymywana od 19 listopada 2023 r., w tym obywateli rumuńskich i bułgarskich; wzywa państwa członkowskie, aby podjęły natychmiastowe i skoordynowane wysiłki w celu zaradzenia tym atakom, w tym w drodze operacji morskiej w ramach wspólnej polityki bezpieczeństwa i obrony, w ścisłej współpracy z podmiotami regionalnymi i partnerami międzynarodowymi; z zadowoleniem przyjmuje operację „Prosperity Guardian” prowadzoną przez USA w celu ochrony transportu morskiego i wolności żeglugi na Morzu Czerwonym, która zawsze musi być zagwarantowana;

21.  wzywa wiceprzewodniczącego / wysokiego przedstawiciela do koordynacji działań w reakcji na tę sytuację, tak aby wyrazić zdecydowane stanowisko UE w celu ochrony prawa do tranzytu zapisanego w Konwencji Narodów Zjednoczonych o prawie morza z 1982 r.; wzywa wiceprzewodniczącego / wysokiego przedstawiciela do utrzymania i wsparcia prowadzonego przez ONZ procesu pokojowego mającego na celu zakończenie konfliktu w Jemenie;

22.  potępia rolę państw trzecich i podmiotów niepaństwowych polegającą na udzielaniu Hamasowi i Hezbollahowi wsparcia finansowego, materialnego i operacyjnego; apeluje o wszczęcie szczegółowych dochodzeń, które pozwolą ustalić źródła funduszy i systemów uzbrojenia wykorzystywanych przez te organizacje; apeluje, aby UE nałożyła sankcje na państwa i podmioty, które ułatwiły ataki, w szczególności na Iran i Katar;

23.  potępia gwałtowny wzrost antysemityzmu, nienawiści wobec muzułmanów i rasizmu w całej Europie;

24.  zobowiązuje swoją przewodniczącą do przekazania niniejszej rezolucji Radzie, Komisji, wiceprzewodniczącemu Komisji / wysokiemu przedstawicielowi Unii do spraw zagranicznych i polityki bezpieczeństwa, rządom i parlamentom państw członkowskich, specjalnemu przedstawicielowi Unii Europejskiej ds. procesu pokojowego na Bliskim Wschodzie, sekretarzowi generalnemu ONZ, sekretarzowi generalnemu Ligi Państw Arabskich, Knesetowi i rządowi Izraela, Narodowej Władzy Palestyńskiej i Palestyńskiej Radzie Legislacyjnej.

(1) Teksty przyjęte, P9_TA(2023)0373.

Rezolucja Parlamentu Europejskiego z dnia 18 stycznia 2024 r. w sprawie zmiany zakresu kompetencji Europejskiego Urzędu ds. Pracy (2023/2866(RSP))

P9_TA(2024)0052 B9-0059/2024

Parlament Europejski,

–  uwzględniając Europejski filar praw socjalnych uroczyście proklamowany przez Parlament, Radę i Komisję 17 listopada 2017 r.,

–  uwzględniając komunikat Komisji z 4 marca 2021 r. zatytułowany „Plan działania na rzecz Europejskiego filaru praw socjalnych” (COM(2021)0102),

–  uwzględniając deklarację z Porto przyjętą przez Radę Europejską 8 maja 2021 r.,

–  uwzględniając swoją rezolucję z 11 maja 2023 r. w sprawie planu działania na rzecz Europy socjalnej – dwa lata po szczycie w Porto(1),

–  uwzględniając swoją rezolucję z 14 stycznia 2014 r. w sprawie skutecznych inspekcji pracy jako strategii poprawy warunków pracy w Europie(2),

–  uwzględniając rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2019/1149 z dnia 20 czerwca 2019 r. ustanawiające Europejski Urząd ds. Pracy, zmieniające rozporządzenia (WE) nr 883/2004, (UE) nr 492/2011 i (UE) 2016/589 oraz uchylające decyzję (UE) 2016/344(3),

–  uwzględniając wniosek Komisji z 13 marca 2018 r. dotyczący rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady ustanawiającego Europejski Urząd ds. Pracy (COM(2018)0131) oraz towarzyszącą mu ocenę skutków (SWD(2018)0068),

–  uwzględniając skonsolidowane roczne sprawozdania z działalności Europejskiego Urzędu ds. Pracy za lata 2019, 2020, 2021 i 2022,

–  uwzględniając swoją rezolucję z 19 czerwca 2020 r. w sprawie sytuacji w strefie Schengen w kontekście pandemii COVID-19(4),

–  uwzględniając art. 45 ust. 2 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej, który stanowi, że swobodny przepływ pracowników obejmuje zniesienie wszelkiej dyskryminacji ze względu na przynależność państwową między pracownikami państw członkowskich w zakresie zatrudnienia, wynagrodzenia i innych warunków pracy,

–  uwzględniając art. 132 ust. 2 Regulaminu,

–  uwzględniając projekt rezolucji Komisji Zatrudnienia i Spraw Socjalnych,

A.  mając na uwadze, że w 2021 r. około 10 mln obywateli UE w wieku produkcyjnym mieszkało w innym państwie członkowskim(5); mając na uwadze, że liczba obywateli państw trzecich mieszkających i pracujących w UE wzrosła w ostatnich latach; mając na uwadze, że w 2022 r. na unijnym rynku pracy zatrudnionych było 9,93 mln obywateli państw trzecich, co odpowiada 5,1 % całkowitej liczby ludności w wieku produkcyjnym(6); mając na uwadze, że pracownicy z państw trzecich nie są jeszcze objęci zakresem działania Europejskiego Urzędu ds. Pracy, chociaż ich problemy związane z mobilnością pracowników i warunkami pracy są często podobne do problemów pracowników z UE;

B.  mając na uwadze, że swobodny przepływ pracowników i swoboda świadczenia usług to dwie z czterech podstawowych swobód UE; mając na uwadze, że swobody te mają zasadnicze znaczenie dla prawidłowego funkcjonowania jednolitego rynku; mając na uwadze, że należą one do głównych osiągnięć integracji UE;

C.  mając na uwadze, że mobilność pracowników może być utrudniona z powodu niewystarczającej koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego w państwach członkowskich; mając na uwadze, że kwestie dotyczące przenoszenia praw i uprawnień związanych z zabezpieczeniem społecznym mogą zniechęcać pracowników do podejmowania pracy w innym państwie członkowskim;

D.  mając na uwadze, że Parlament wielokrotnie wzywał do utworzenia ogólnounijnego numeru zabezpieczenia społecznego, aby umożliwić łatwą identyfikację pracowników, ich statusu zatrudnienia oraz ich praw do zabezpieczenia społecznego;

E.  mając na uwadze, że mobilność pracowników pobudza wzrost gospodarczy i przynosi korzyści całej UE, równoważąc podaż na pracę i popyt na nią; mając na uwadze, że mobilność pracowników może również prowadzić do złych warunków pracy i wyzysku pracowników mobilnych poprzez nadużywanie i obchodzenie obowiązujących przepisów lub brak informacji o przysługujących im prawach i obowiązujących układach zbiorowych;

F.  mając na uwadze, że zapewnienie sprawiedliwej mobilności i uczciwej konkurencji w oparciu o niedyskryminację i zasadę równej płacy za taką samą pracę pozostaje wyzwaniem ze względu na 27 różnych systemów rynku pracy z krajowymi przepisami i praktykami; mając na uwadze, że prawodawstwo Unii dotyczące praw pracowniczych i socjalnych pracowników musi być należycie wdrażane i egzekwowane we wszystkich państwach członkowskich, a także w sytuacjach transgranicznych; mając na uwadze, że Europejski Urząd ds. Pracy powinien również zachęcać do stosowania innowacyjnych podejść do skutecznej współpracy transgranicznej oraz do gromadzenia, analizy i wymiany informacji; mając na uwadze, że brakuje wystarczających usług wsparcia dla pracowników mobilnych, w szczególności dla obywateli państw trzecich, takich jak doradztwo prawne, społeczne i psychologiczne;

G.  mając na uwadze, że w Europejskim filarze praw socjalnych, proklamowanym w Göteborgu w 2017 r., określono 20 zasad i ustanowiono zbiór przepisów socjalnych na rzecz silnej, socjalnej Europy, która jest sprawiedliwa i sprzyja włączeniu społecznemu; mając na uwadze, że równe prawa i szanse, dostęp do rynku pracy, sprawiedliwe warunki pracy, ochrona socjalna, włączenie społeczne i autonomia partnerów stanowią fundamenty Unii zakorzenione w traktatach;

H.  mając na uwadze, że krajowe organy egzekwowania prawa, takie jak inspektoraty pracy i zabezpieczenia społecznego, oraz partnerzy społeczni zaangażowani w inspekcje pracy i zabezpieczenia społecznego nie zawsze dysponują niezbędnymi zasobami, a zatem mogą mieć trudności ze skutecznym egzekwowaniem prawa krajowego i unijnego, zwłaszcza w sytuacjach transgranicznych; mając na uwadze, że skuteczne egzekwowanie przepisów wymaga wystarczających zasobów, a także zorganizowanej współpracy i regularnej oraz bezpiecznej wymiany informacji między państwami członkowskimi i wszystkimi zainteresowanymi stronami;

I.  mając na uwadze, że Europejski Urząd ds. Pracy ustanowiono w celu ułatwienia współpracy transgranicznej w zakresie skutecznego egzekwowania prawa pracy, w tym wspólnych i uzgodnionych inspekcji, oraz wymiany informacji między państwami członkowskimi na temat kwestii związanych z mobilnością pracowników, w celu wspierania sprawiedliwych i dobrze funkcjonujących rynków pracy i systemów opieki społecznej, ochrony pracowników i zapewnienia uczciwej konkurencji na jednolitym rynku;

J.  mając na uwadze, że państwa członkowskie powinny udzielać wsparcia, informacji i porad pracownikom i pracodawcom; mając na uwadze, że ani Europejski Urząd ds. Pracy, ani zaangażowane związki zawodowe nie mają wystarczających zasobów, aby pełnić rolę punktu informacyjnego dla osób fizycznych;

K.  mając na uwadze, że na podstawie rozporządzenia ustanawiającego Europejski Urząd ds. Pracy musi przyczyniać się do zapewnienia sprawiedliwej mobilności pracowników w całej Unii oraz wspierać państwa członkowskie i Komisję w koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego w Unii; mając na uwadze, że Europejski Urząd ds. Pracy wykonuje szereg zadań w tym zakresie, w tym ułatwianie osobom fizycznym, pracodawcom i partnerom społecznym dostępu do informacji na temat mobilności pracowników, wspieranie państw członkowskich w promowaniu transgranicznego kojarzenia ofert pracy z poszukującymi zatrudnienia i koordynowanie Europejskich Służb Zatrudnienia (EURES), ułatwianie współpracy i wymiany informacji między państwami członkowskimi, koordynowanie i wspieranie uzgodnionych i wspólnych inspekcji, przeprowadzanie analiz i ocen ryzyka w kwestiach związanych z transgraniczną mobilnością pracowników, wspieranie państw członkowskich w budowaniu zdolności w dziedzinie mobilności pracowników i przeciwdziałania pracy nierejestrowanej oraz mediacja w sporach między państwami członkowskimi dotyczących stosowania odpowiednich przepisów UE;

L.  mając na uwadze, że Europejski Urząd ds. Pracy nie osiągnął jeszcze swojego pełnego potencjału operacyjnego; mając na uwadze, że działalność i wpływ Europejskiego Urzędu ds. Pracy są ograniczone ze względu na dobrowolny charakter współpracy i uczestnictwa państw członkowskich oraz jego ograniczone kompetencje w zakresie wnioskowania o dane pracowników, których to dotyczy, i przedsiębiorstw, a także przetwarzania tych danych; mając na uwadze, że ramy prawne Europejskiego Urzędu ds. Pracy uniemożliwiają mu prowadzenie dochodzeń z własnej inicjatywy i zajmowanie się kwestiami związanymi z mobilnością pracowników z państw trzecich;

M.  mając na uwadze, że zasady i praktyki dotyczące przeprowadzania inspekcji pracy różnią się znacznie w poszczególnych państwach członkowskich, podobnie jak współpraca między organami krajowymi a Europejskim Urzędem ds. Pracy;

N.  mając na uwadze, że Europejskiemu Urzędowi Nadzoru Bankowego powierzono zadanie prowadzenia dochodzeń z własnej inicjatywy; mając na uwadze, że niektóre agencje europejskie, takie jak Europol, mają dostęp do bazy danych systemu wymiany informacji na rynku wewnętrznym i mogą przetwarzać dane osobowe; mając na uwadze, że Europejski Urząd ds. Pracy nie posiada podobnych uprawnień;

O.  mając na uwadze, że partnerzy społeczni nie muszą najpierw wyczerpać krajowych możliwości egzekwowania przepisów, ponieważ mogą w każdej chwili zwrócić uwagę Europejskiego Urzędu ds. Pracy na sprawy transgraniczne w celu wszczęcia kontroli transgranicznych; mając na uwadze, że terminowe, systematyczne i strukturalne zaangażowanie unijnych, sektorowych i krajowych partnerów społecznych jest niezbędne do poprawy skuteczności Europejskiego Urzędu ds. Pracy;

P.  mając na uwadze, że europejska platforma przeciwdziałania pracy nierejestrowanej została zintegrowana z Europejskim Urzędem ds. Pracy; mając na uwadze, że praca nierejestrowana pozostaje poważnym problemem w UE; mając na uwadze, że niektóre sektory, takie jak branża turystyczno-hotelarska, budowlana, turystyczna, usług w zakresie opieki oraz związanych z gospodarstwem domowym, są bardziej narażone na ten problem niż inne;

Q.  mając na uwadze, że badania i analizy Europejskiego Urzędu ds. Pracy są często zlecane zewnętrznym wykonawcom, co uniemożliwia Urzędowi gromadzenie własnej wiedzy fachowej i może podważać jego niezależność;

R.  mając na uwadze, że jednym z celów ustanowienia Europejskiego Urzędu ds. Pracy było rozwiązanie problemu niewystarczającej wymiany informacji między organami krajowymi odpowiedzialnymi za różne aspekty mobilności pracowników i koordynację systemów zabezpieczenia społecznego w celu zapewnienia jak najskuteczniejszego wykorzystania wszystkich dostępnych środków w obszarach, w których Europejski Urząd ds. Pracy może wnieść wartość dodaną;

S.  mając na uwadze, że zwiększają się niedopasowanie umiejętności i niedobory siły roboczej w UE; mając na uwadze, że EURES może odgrywać kluczową rolę we wspieraniu mobilności pracowników i transgranicznego pośrednictwa pracy; mając na uwadze, że Europejski Urząd ds. Pracy nie jest w stanie świadczyć usług wsparcia technicznego osobom poszukującym pracy i przedsiębiorstwom; mając na uwadze, że nie wykorzystano pełnego potencjału EURES; mając na uwadze, że władze krajowe, agencje zatrudnienia i partnerzy społeczni powinni bardziej promować korzystanie z EURES;

T.  mając na uwadze, że do dnia 1 sierpnia 2024 r., a następnie co pięć lat, Komisja musi dokonywać oceny skuteczności działania Europejskiego Urzędu ds. Pracy w odniesieniu do jego celów, zakresu kompetencji i zadań, zgodnie z art. 40 rozporządzenia (UE) 2019/1149; mając na uwadze, że w ramach oceny Komisji należy uwzględnić wkład Europejskiego Urzędu ds. Pracy i właściwych zainteresowanych stron, oraz czy istnieje potrzeba zmiany zakresu kompetencji i zakresu działalności Europejskiego Urzędu ds. Pracy, w tym rozszerzenia jego zakresu w celu uwzględnienia potrzeb poszczególnych sektorów; mając na uwadze, że w ramach tej oceny należy również zbadać dalsze synergie i możliwości dostosowania się do działań innych agencji w dziedzinie zatrudnienia, polityki społecznej i praw podstawowych, a także określić obszary, w których działania Europejskiego Urzędu ds. Pracy mogłyby przynieść organom krajowym większą wartość dodaną;

U.  mając na uwadze, że w ramach oceny należy nadal rozważać regularną współpracę i wymianę informacji z Europolem i Eurojustem w przypadku przestępstw, w szczególności w przypadku przestępczości zorganizowanej, na przykład w sektorze budowlanym, a w przypadku dotacji europejskich – z Prokuraturą Europejską;

V.  mając na uwadze, że w rezolucji z 11 maja 2023 r. w sprawie planu działania na rzecz Europy socjalnej – dwa lata po szczycie w Porto Parlament podkreślił znaczenie dobrze funkcjonującego i skutecznego Europejskiego Urzędu ds. Pracy; mając na uwadze, że Parlament wezwał już Komisję do skorzystania z okazji, jaką daje nadchodząca ocena, w celu przedłożenia wniosku ustawodawczego w sprawie przeglądu zakresu rozporządzenia ustanawiającego Europejski Urząd ds. Pracy i umożliwienia mu pełnego wykorzystania jego potencjału, zwłaszcza w odniesieniu do jego uprawnień dochodzeniowych i śledczych;

1.  wzywa Komisję, aby w oparciu o wnioski wyciągnięte od 2019 r. oraz bieżącą ocenę mandatu i zdolności operacyjnych Europejskiego Urzędu ds. Pracy przedstawiła wniosek dotyczący ukierunkowanej rewizji rozporządzenia ustanawiającego Europejski Urząd ds. Pracy w celu wzmocnienia jego mandatu i wartości dodanej dla organów krajowych, aby umożliwić mu pełną realizację jego misji, jaką jest zapewnienie sprawiedliwej mobilności pracowników;

2.  apeluje o istotne wzmocnienie mandatu Europejskiego Urzędu ds. Pracy, aby zapewnić jego wartość dodaną dla krajowych organów egzekwowania prawa, umożliwiając mu prowadzenie dochodzeń w sprawie domniemanych naruszeń lub niestosowania prawa UE oraz wszczynanie i prowadzenie dochodzeń i inspekcji w sprawach transgranicznych z własnej inicjatywy, po powiadomieniu właściwych organów krajowych, w szczególności w sprawach dotyczących naruszeń prawa UE lub w przypadku, gdy właściwe organy krajowe nie podjęły działań następczych w związku z domniemanymi naruszeniami lub niestosowaniem prawa UE; podkreśla potrzebę powiadamiania właściwych organów krajowych i informowania partnerów społecznych o wszelkich dochodzeniach lub śledztwach prowadzonych przez Europejski Urząd ds. Pracy w ich jurysdykcji oraz dopilnowania, aby właściwe organy krajowe niezwłocznie przekazywały Europejskiemu Urzędowi ds. Pracy wszelkie informacje, które uzna on za niezbędne do prowadzenia swoich dochodzeń, zgodnie z krajowymi przepisami i praktykami;

3.  przypomina, że w niektórych państwach członkowskich inspekcje pracy są przeprowadzane przez partnerów społecznych; podkreśla znaczenie zagwarantowania skutecznej współpracy między Europejskim Urzędem ds. Pracy i właściwymi organami krajowymi a partnerami społecznymi, przy jednoczesnym zapewnieniu poszanowania ich autonomii, praw i prerogatyw zgodnie z krajowymi stosunkami pracy;

4.  przypomina, że zakres działalności Europejskiego Urzędu ds. Pracy jest ograniczony do aktów Unii wymienionych w rozporządzeniu ustanawiającym; zauważa jednak, że Urząd często boryka się z problemami związanymi z warunkami pracy obywateli państw trzecich, do których zastosowanie mają odpowiednie przepisy prawa pracy; w związku z tym wzywa do rozszerzenia zakresu mandatu Europejskiego Urzędu ds. Pracy o mobilność pracowników będących obywatelami państw trzecich, ze szczególnym naciskiem na położenie kresu fikcyjnemu delegowaniu i fikcyjnemu samozatrudnieniu; podkreśla potrzebę lepszego wspierania państw członkowskich w stosowaniu odpowiedniego prawa UE oraz wyraźnego uwzględnienia w swoim mandacie przepisów sektorowych dotyczących prawa pracy w kontekście mobilności pracowników, na przykład w sektorze transportu, sektorze budowlanym i sektorze rolnictwa, a także w odniesieniu do pracy tymczasowej;

5.  podkreśla potrzebę zapewnienia odpowiednich działań następczych w związku z uzgodnionymi i wspólnymi inspekcjami wspieranymi lub ułatwianymi przez Europejski Urząd ds. Pracy; wzywa do ustanowienia skutecznych procedur w celu zapewnienia, aby naruszenia prawa krajowego i unijnego wykryte w dziedzinie mobilności pracowników były odpowiednio rozwiązywane w drodze procedur administracyjnych lub prawnych w państwach członkowskich; podkreśla, że Europejski Urząd ds. Pracy powinien być uprawniony do wszczynania postępowań administracyjnych i sądowych w przypadkach podejrzenia naruszenia przepisów; podkreśla, że Europejski Urząd ds. Pracy, w ramach swojego mandatu, powinien wspierać odzyskiwanie niezapłaconych wynagrodzeń i składek na ubezpieczenie społeczne w sprawach transgranicznych, na przykład poprzez dostarczanie dostępnych informacji i dowodów;

6.  podkreśla, że Europejski Urząd ds. Pracy powinien dogłębnie zajmować się sprawami zgłaszanymi mu przez organizacje partnerów społecznych, inicjując wspólne i uzgodnione inspekcje z właściwymi organami krajowymi lub przeprowadzając inspekcje samodzielnie; podkreśla, że partnerzy społeczni powinni mieć możliwość zwrócenia się o przeprowadzenie dochodzenia lub inspekcji przez Europejski Urząd ds. Pracy; podkreśla, że partnerzy społeczni powinni otrzymywać informacje na temat postępowań oraz – w przypadku odrzucenia wniosku przez Europejski Urząd ds. Pracy – wyczerpujące uzasadnienie;

7.  podkreśla, że konieczne jest skuteczne egzekwowanie przepisów, w tym odstraszające sankcje finansowe, aby położyć kres nieprzestrzeganiu przepisów prawa pracy, obchodzeniu płatności z tytułu zabezpieczenia społecznego i uchylaniu się od opodatkowania w działalności transgranicznej; w związku z tym wzywa Europejski Urząd ds. Pracy do priorytetowego traktowania, w ramach swojego mandatu, transgranicznego egzekwowania prawa i kontroli oraz do współpracy z innymi właściwymi agencjami UE; podkreśla, że Europejski Urząd ds. Pracy powinien prowadzić rejestr przypadków naruszenia prawa UE i prawa krajowego w dziedzinie mobilności pracowników, zgodnie z obowiązującymi przepisami UE o ochronie danych;

8.  przypomina, że we wniosku Komisji dotyczącym rozporządzenia ustanawiającego Europejski Urząd ds. Pracy (art. 10 ust. 7) przewidziano obowiązek zgłaszania przez Europejski Urząd ds. Pracy podejrzewanych nieprawidłowości „w stosowaniu prawa Unii, w tym wykraczających poza zakres jego kompetencji” Komisji i organom danego państwa członkowskiego, jeżeli Urząd uzyska wiedzę o takich nieprawidłowościach w trakcie swojej pracy; ubolewa, że przepis ten nie został uwzględniony w przyjętym tekście rozporządzenia ustanawiającego; uważa, że taki przepis należy włączyć do rewizji rozporządzenia ustanawiającego Europejski Urząd ds. Pracy;

9.  apeluje o terminowe, systematyczne i strukturalne zaangażowanie unijnych, sektorowych i krajowych partnerów społecznych w opracowywanie i prowadzenie działań Europejskiego Urzędu ds. Prac w celu poprawy jego skuteczności; wzywa właściwe organy krajowe do ściślejszej współpracy z krajowymi partnerami społecznymi, ponieważ są oni ekspertami w dziedzinie prawa pracy;

10.  wzywa państwa członkowskie do uznania wartości dodanej Europejskiego Urzędu ds. Pracy, do zacieśnienia współpracy między właściwymi organami a Europejskim Urzędem ds. Pracy oraz do zapewnienia wystarczających zasobów na szczeblu krajowym, aby zagwarantować, że właściwe organy dysponują środkami, zdolnościami i strukturą umożliwiającymi współpracę i skuteczne działanie; przypomina o kluczowej roli krajowych urzędników łącznikowych w ułatwianiu współpracy między państwami członkowskimi a Europejskim Urzędem ds. Pracy poprzez pełnienie funkcji krajowych punktów kontaktowych oraz w ułatwianiu wymiany informacji między Europejskim Urzędem ds. Pracy a państwami członkowskimi; podkreśla, że eksperci krajowi oddelegowani przez państwa członkowskie, w tym krajowi urzędnicy łącznikowi, powinni pomagać w realizacji zadań Europejskiego Urzędu ds. Pracy i nie powinni pracować pod kierownictwem lub nadzorem swojego państwa członkowskiego; podkreśla potrzebę zaoferowania partnerom społecznym na szczeblu UE możliwości wyznaczenia po jednym urzędniku łącznikowym;

11.  zwraca uwagę na coraz częstsze występowanie niepewnych warunków pracy i życia wśród obywateli państw trzecich, którzy są na przykład zależni od warunków mieszkaniowych zapewnianych przez pracodawcę; podkreśla, że Europejski Urząd ds. Pracy powinien być uprawniony do zajmowania się sytuacją obywateli państw trzecich na podstawie obowiązujących przepisów prawa pracy UE oraz że w związku z tym potrzebna jest ścisła współpraca z państwami członkowskimi, partnerami społecznymi i organizacjami społeczeństwa obywatelskiego; zwraca uwagę, że państwa członkowskie mogłyby skorzystać ze zdolności Europejskiego Urzędu ds. Pracy do dostarczania informacji na temat warunków pracy mobilnych obywateli państw trzecich; podkreśla, że Europejski Urząd ds. Pracy powinien mieć możliwość gromadzenia i uzyskiwania dostępu do danych dotyczących sytuacji pracowników mobilnych, w tym obywateli państw trzecich, zgodnie z obowiązującymi unijnymi przepisami o ochronie danych, a także wspierania państw członkowskich w lepszym egzekwowaniu obowiązujących przepisów dotyczących obywateli państw trzecich pracujących na jednolitym rynku; zauważa, że Europejski Urząd ds. Pracy mógłby również odegrać rolę w ułatwianiu współpracy i wymiany informacji między państwami członkowskimi na temat poprawy dostępu obywateli państw trzecich do właściwych organów ds. mobilności pracowników i warunków pracy;

12.  ubolewa, że Komisja nie podjęła działań następczych w związku z rezolucją Parlamentu z 25 listopada 2021 r. w sprawie wprowadzenia europejskiej karty zabezpieczenia społecznego w celu poprawy cyfrowego egzekwowania praw w zakresie zabezpieczenia społecznego i sprawiedliwej mobilności(7) ani w związku z jego ponawianym apelem o przedstawienie wniosku ustawodawczego w sprawie utworzenia europejskiego numeru zabezpieczenia społecznego; w związku z tym ponawia swój apel do Komisji o niezwłoczne przedstawienie takiego wniosku, aby ułatwić działania w zakresie egzekwowania przepisów przez Europejski Urząd ds. Pracy i organy krajowe oraz umożliwić koordynację systemów zabezpieczenia społecznego i zagwarantować sprawiedliwą mobilność pracowników;

13.  zwraca uwagę, że wyzysk, oszukańcze i nieuczciwe praktyki korporacyjne związane z mobilnością pracowników stosowane przez podmioty międzynarodowe nie zawsze są łatwe do zidentyfikowania i zwalczania na szczeblu krajowym; jest zatem przekonany, że Europejski Urząd ds. Pracy mógłby wnieść wartość dodaną poprzez analizy operacyjne na szczeblu UE w celu lepszego identyfikowania i ujawniania sektorów ryzyka oraz nieuczciwych praktyk zaangażowanych podmiotów, a także wymianę najlepszych praktyk w zakresie zwalczania takich przypadków; ubolewa, że obecne rozporządzenie w sprawie Europejskiego Urzędu ds. Pracy nie stanowi wystarczającej podstawy prawnej do przeprowadzania analiz ryzyka operacyjnego ani żadnych procedur następczych; przypomina, że wszelkie działania niezgodne z prawem UE w dziedzinie mobilności pracowników lub jego naruszenia powinny pociągać za sobą dochodzenia i, w stosownych przypadkach, odstraszające sankcje;

14.  wzywa do wprowadzenia jasnego przepisu umożliwiającego Europejskiemu Urzędowi ds. Pracy przetwarzanie niezbędnych danych związanych z dochodzeniami i analizami operacyjnymi zgodnie z obowiązującymi przepisami UE dotyczącymi ochrony danych; wzywa do zapewnienia Europejskiemu Urzędowi ds. Pracy dostępu do systemu wymiany informacji na rynku wewnętrznym i innych odpowiednich baz danych, pod warunkiem zapewnienia poufności danych i poszanowania praw podstawowych wszystkich osób, których dane dotyczą; podkreśla, że aby wykonywać swoje zadania w sposób terminowy i skuteczny, Europejski Urząd ds. Pracy potrzebuje również dostępu do wszystkich danych krajowych istotnych dla jego pracy, w tym ustaleń z inspekcji i działań w zakresie egzekwowania prawa prowadzonych przez państwa członkowskie;

15.  podkreśla ważną rolę, jaką EURES może odegrać w rozwiązywaniu problemu niedoboru siły roboczej i niedopasowania umiejętności(8) w całej UE, a także w dostarczaniu ogólnych informacji na temat krajowych rynków pracy i systemów zabezpieczenia społecznego oraz informacji w czasie rzeczywistym na temat dostępnych miejsc pracy; podkreśla znaczenie bardziej przyjaznego dla użytkownika portalu EURES dla osób mobilnych poszukujących pracy i potencjalnych pracodawców;

16.  apeluje o lepszą koordynację i współpracę między państwami członkowskimi, partnerami społecznymi i Europejskim Urzędem ds. Pracy w zakresie dostarczania pracownikom i pracodawcom informacji na temat mobilności pracowników i praw pracowniczych;

17.  podkreśla potrzebę skutecznej współpracy między agencjami UE w celu uzyskania efektu synergii;

18.  wzywa do rozszerzenia współpracy w zakresie wymiany informacji z Europolem i Eurojustem w przypadku przestępstw, w szczególności w przypadku przestępczości zorganizowanej, na przykład w sektorze budowlanym, a także, gdy dotyczy to dotacji europejskich – z Prokuraturą Europejską;

19.  podkreśla, że Europejski Urząd ds. Pracy potrzebuje wystarczających zasobów, w tym własnego personelu, do wykonywania swoich zadań, w szczególności inspekcji w terenie w celu wykrywania naruszeń prawa pracy; zauważa, że wysoki odsetek oddelegowanych ekspertów krajowych w Europejskim Urzędzie ds. Pracy stanowi istotną przeszkodę dla jego działań w perspektywie średnio- i długoterminowej; przypomina, że oddelegowani eksperci krajowi wykonują jedynie zadania tymczasowe, co może przyczynić się do niespójności instytucjonalnej, zagrozić ciągłości operacyjnej oraz utrudnić wykonywanie głównych zadań Europejskiego Urzędu ds. Pracy; w związku z tym wzywa do przekształcenia wystarczającej liczby stanowisk oddelegowanych ekspertów krajowych w stanowiska stałe;

20.  zobowiązuje swoją przewodniczącą do przekazania niniejszej rezolucji Radzie i Komisji.

(1) Dz.U. C, C/2023/1072, 15.12.2023, ELI: http://data.europa.eu/eli/C/2023/1072/oj. (2) Dz.U. C 482 z 23.12.2016, s. 31. (3) Dz.U. L 186 z 11.7.2019, s. 21. (4) Dz.U. C 362 z 8.9.2021, s. 82. (5) Komisja Europejska, „Annual Report on Intra-EU Labour Mobility 2022 [Sprawozdanie roczne za 2022 r. na temat mobilności pracowników w UE]”, Dyrekcja Generalna ds. Zatrudnienia, Spraw Społecznych i Włączenia Społecznego, 2022 r. (6) Komisja Europejska, „Statistics on migration to Europe [Statystyki dotyczące migracji do Europy]”, maj 2023 r. (7) Dz.U. C 224 z 8.6.2022, s. 81. (8) EURES, ‘Report on labour shortages and surpluses – 2022 [Sprawozdanie dotyczące niedoborów i nadwyżek siły roboczej – 2022 r.]’, Urząd Publikacji Unii Europejskiej, Luksemburg, 2023 r.

Rezolucja Parlamentu Europejskiego z dnia 18 stycznia 2024 r. w sprawie sytuacji na Węgrzech i zamrożonych środków unijnych (2024/2512(RSP))

P9_TA(2024)0053 B9-0086/2024

Parlament Europejski,

–  uwzględniając Traktat o Unii Europejskiej (TUE), w szczególności jego art. 2, art. 4 ust. 3 i art. 7 ust. 1,

–  uwzględniając Kartę praw podstawowych Unii Europejskiej (zwaną dalej „Kartą”),

–  uwzględniając europejską konwencję praw człowieka i załączone do niej protokoły,

–  uwzględniając Powszechną deklarację praw człowieka,

–  uwzględniając międzynarodowe traktaty ONZ i Rady Europy dotyczące praw człowieka,

–  uwzględniając wniosek Komisji z 22 grudnia 2021 r. dotyczący rozporządzenia Rady zmieniającego rozporządzenie (UE, Euratom) 2020/2093 określające wieloletnie ramy finansowe na lata 2021–2027 (COM(2021)0569),

–  uwzględniając rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE, Euratom) 2020/2092 z 16 grudnia 2020 r. w sprawie ogólnego systemu warunkowości służącego ochronie budżetu Unii(1) (rozporządzenie w sprawie praworządności),

–  uwzględniając rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2021/241 z dnia 12 lutego 2021 r. ustanawiające Instrument na rzecz Odbudowy i Zwiększania Odporności(2) (rozporządzenie w sprawie RRF),

–  uwzględniając rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2021/1060 z dnia 24 czerwca 2021 r. ustanawiające wspólne przepisy dotyczące Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego, Europejskiego Funduszu Społecznego Plus, Funduszu Spójności, Funduszu na rzecz Sprawiedliwej Transformacji i Europejskiego Funduszu Morskiego, Rybackiego i Akwakultury, a także przepisy finansowe na potrzeby tych funduszy oraz na potrzeby Funduszu Azylu, Migracji i Integracji, Funduszu Bezpieczeństwa Wewnętrznego i Instrumentu Wsparcia Finansowego na rzecz Zarządzania Granicami i Polityki Wizowej(3) (rozporządzenie w sprawie wspólnych przepisów),

–  uwzględniając swoje poprzednie rezolucje w sprawie praworządności na Węgrzech, w szczególności z 12 września 2018 r.(4), 8 lipca 2021 r.(5), 15 września 2022 r.(6), 16 stycznia 2020 r.(7), 24 listopada 2022 r.(8) i 1 czerwca 2023 r.(9),

–  uwzględniając komunikat Komisji z 20 czerwca 2023 r. w sprawie wieloletnich ram finansowych na lata 2021–2027 (COM(2023)0336),

–  uwzględniając swoją rezolucję z dnia 3 października 2023 r. w sprawie wniosku dotyczącego śródokresowej rewizji wieloletnich ram finansowych na lata 2021–2027(10),

–  uwzględniając rozdziały dotyczące Węgier w rocznych sprawozdaniach Komisji na temat praworządności, w szczególności za 2021, 2022 i 2023 r.,

–  uwzględniając art. 132 ust. 2 Regulaminu,

A.  mając na uwadze, że zgodnie z art. 2 TUE Unia opiera się na takich wartościach jak poszanowanie godności osoby ludzkiej, wolność, demokracja, równość, praworządność i poszanowanie praw człowieka, w tym praw osób należących do mniejszości, co jest również odzwierciedlone w Karcie i zapisane w międzynarodowych traktatach dotyczących praw człowieka;

B.  mając na uwadze, że przestrzeganie przez państwo członkowskie wartości zapisanych w art. 2 TUE jest warunkiem korzystania ze wszystkich praw wynikających ze stosowania traktatów wobec tego państwa członkowskiego; mając na uwadze, że zgodnie z art. 7 TUE Unia może ocenić istnienie wyraźnego ryzyka poważnego naruszenia wartości, o których mowa w art. 2, lub może stwierdzić poważne i trwałe naruszenie przez państwo członkowskie wartości, o których mowa w art. 2;

C.  mając na uwadze, że od kilku lat praworządność na Węgrzech pogarsza się w wyniku systematycznych działań rządu; mając na uwadze, że tą sytuacją nie zajęto się w wystarczającym stopniu, nadal istnieją liczne problemy i wciąż pojawia się wiele nowych; mając na uwadze, że w ostatnich latach znacznie pogorszyła się sytuacja różnych grup znajdujących się w trudnej sytuacji, w szczególności kobiet, osób LGBTIQ+, Romów, migrantów, osób ubiegających się o azyl i uchodźców, oraz że nadal dochodzi do naruszania przysługujących im praw podstawowych, a zarazem nie ma niezależnych instytucji zdolnych lub chętnych do ich ochrony; mając na uwadze, że brak praworządności doprowadził do sytuacji, w której rząd sprawuje kontrolę zarówno nad mediami państwowymi, jak i prywatnymi, a także do ciągłego łamania i tak już mało skutecznych przepisów prawa pracy oraz degradacji środowiska;

D.  mając na uwadze, że 3 maja 2023 r. węgierskie Zgromadzenie Narodowe przyjęło pakiet reform sądownictwa – bez odpowiedniej kontroli parlamentarnej czy konsultacji publicznych; mając na uwadze, że pakiet ten, pomimo kolejnych uzupełnień, nie pozwala na ocenę niedawnych nominacji politycznych na najwyższe szczeble krajowego wymiaru sprawiedliwości;

E.  mając na uwadze, że 12 grudnia 2023 r. węgierskie Zgromadzenie Narodowe przyjęło pakiet ustaw o ochronie suwerenności Węgier – bez odpowiedniej kontroli parlamentarnej czy konsultacji publicznych; mając na uwadze, że daje on władzy wykonawczej jeszcze większe możliwości uciszania i potępiania niezależnych głosów i opozycji;

F.  mając na uwadze, że Węgry są jednym z największych beneficjentów funduszy UE (ponad 32 mld EUR z tytułu rozporządzenia w sprawie wspólnych przepisów i z funduszy NextGenerationEU, które przyznano Węgrom w obowiązujących wieloletnich ramach finansowych (WRF)); mając na uwadze, że pogorszenie się stanu praworządności na Węgrzech poważnie zagraża ochronie interesów finansowych UE i realizacji budżetu UE na Węgrzech;

G.  mając na uwadze, że rozporządzenie w sprawie praworządności ma ogromne znaczenie, ponieważ jest jednym z najskuteczniejszych instrumentów ochrony budżetu UE;

H.  mając na uwadze, że 15 grudnia 2022 r. Rada przyjęła decyzję wykonawczą (UE) 2022/2506 w sprawie środków ochrony budżetu Unii przed naruszeniami zasad państwa prawnego na Węgrzech(11); mając na uwadze, że zgodnie z rozporządzeniem w sprawie praworządności Komisja monitoruje wdrażanie środków zaradczych zaproponowanych przez Węgry w toku procedury przewidzianej w decyzji wykonawczej Rady (UE) 2022/2506; mając na uwadze, że środki te przewidują zawieszenie 55 % zobowiązań budżetowych w ramach trzech programów operacyjnych polityki spójności, a także zakaz zaciągania zobowiązań prawnych z jakimkolwiek trustem działającym w interesie publicznym ustanowionym na podstawie węgierskiej ustawy IX z 2021 r. lub jakimkolwiek podmiotem obsługiwanym przez taki trust interesu publicznego; mając na uwadze, że w grudniu 2023 r. Komisja ponownie oceniła sytuację na Węgrzech i potwierdziła, że ryzyko dla budżetu Unii nie uległo zmianie od grudnia 2022 r., a środki Rady nie powinny zostać dostosowane ani zniesione;

I.  mając na uwadze, że 15 grudnia 2022 r. Rada przyjęła decyzję wykonawczą w sprawie zatwierdzenia oceny planu odbudowy i zwiększania odporności Węgier, zawierającą kilka kamieni milowych, które należy w pełni zrealizować przed złożeniem pierwszego wniosku o płatność; mając na uwadze, że 7 grudnia 2023 r. Rada wydała decyzję wykonawczą zatwierdzającą zmieniony plan odbudowy i zwiększania odporności Węgier, w tym rozdział REPowerEU;

J.  mając na uwadze, że 22 grudnia 2022 r. Komisja zawarła z Węgrami umowę o partnerstwie; mając na uwadze, że Komisja zatwierdziła również kilka programów operacyjnych, odnosząc się jednocześnie do kilku horyzontalnych i tematycznych warunków podstawowych; mając na uwadze, że Komisja stwierdziła, że Węgry nie spełniają horyzontalnego warunku podstawowego dotyczącego Karty w odniesieniu do niezawisłości sądownictwa, a przepisy kilku ustaw poważnie zagrażają prawom osób LGBTIQ+, wolności akademickiej i prawu do azylu; mając na uwadze, że Węgry same stwierdziły, że nie spełniły niektórych tematycznych warunków podstawowych, co zostało odnotowane przez Komisję; mając na uwadze, że zarówno horyzontalnych, jak i tematycznych warunków podstawowych należy przestrzegać przez cały okres programowania, aby wydatki mogły zostać pokryte z budżetu UE;

K.  mając na uwadze, że 13 grudnia 2023 r. Komisja wydała decyzję, w której uznała, że horyzontalny warunek podstawowy dotyczący Karty w odniesieniu do niezawisłości sądów został spełniony; mając na uwadze, że oznacza to, że władze węgierskie mogą zacząć ubiegać się o zwrot kosztów w wysokości do około 10,2 mld EUR z europejskich funduszy strukturalnych i inwestycyjnych;

L.  mając na uwadze, że Rada Europejska nie osiągnęła jednomyślności na szczycie 14 i 15 grudnia 2023 r. w sprawie decyzji o zmianie WRF na lata 2021–2027; mając na uwadze, że według doniesień niepowodzenie było wynikiem sprzeciwu premiera Węgier; mając na uwadze, że brak porozumienia w sprawie rewizji WRF poważnie zagraża ciągłości i przewidywalności pomocy finansowej udzielanej przez UE Ukrainie i ma poważne skutki strategiczne dla UE;

M.  mając na uwadze, że – jak wynika z odnośnych wskaźników – w ciągu ostatniej dekady Węgry przekształciły się w hybrydowy system autokracji wyborczej;

1.  przypomina swoje ustalenia, obawy i zalecenia wyrażone w poprzednich rezolucjach w sprawie stanu praworządności i praw podstawowych na Węgrzech; potępia celowe, bezustanne i systematyczne wysiłki rządu węgierskiego w celu podważenia podstawowych wartości UE zapisanych w art. 2 TUE; jest głęboko zaniepokojony dalszą erozją demokracji, a także pogorszeniem się stanu praworządności i praw podstawowych na Węgrzech w porównaniu z sytuacją w momencie przyjmowania przez Parlament rezolucji z 15 września 2022 r.; jest w szczególności zaniepokojony niedawnym przyjęciem pakietu dotyczącego ochrony suwerenności narodowej; przypomina, że wyłącznie rząd Węgier jest odpowiedzialny za przywrócenie zgodności z prawem UE i przestrzeganie wartości zapisanych w art. 2 TUE;

2.  wyraża głębokie ubolewanie, że Rada nie poczyniła znaczących postępów w trwającej procedurze na podstawie art. 7 ust. 1 TUE; ponawia apel do Rady, aby zajęła się każdym nowym zdarzeniem mającym wpływ na praworządność, demokrację i prawa podstawowe; ponawia apel do Rady o przedstawienie zaleceń w ramach tej procedury; podkreśla, że Rada jest współodpowiedzialna za ochronę wartości zapisanych w art. 2 TUE oraz że niedopełnienie tego obowiązku miałoby długotrwałe i potencjalnie szkodliwe skutki; wzywa Radę Europejską i państwa członkowskie, aby podjęły działania i ustaliły, czy Węgry dopuściły się poważnych i stałych naruszeń wartości UE, zgodnie z art. 7 ust. 2 TUE; domaga się poszanowania roli i kompetencji Parlamentu;

3.  zdecydowanie potępia działania premiera Węgier, który postanowił zablokować decyzję w sprawie zasadniczej rewizji WRF, w tym pakietu pomocowego dla Ukrainy, całkowicie lekceważąc i naruszając strategiczne interesy UE; uważa, że takie działania naruszają zasadę lojalnej współpracy zapisaną w traktatach; zwraca uwagę, że UE nie może w żadnym wypadku ulegać szantażowi i zgadzać się na handel strategicznymi interesami UE i jej sojuszników, rezygnując ze swoich wartości; raz jeszcze zdecydowanie podkreśla potrzebę pilnego i ukierunkowanego wzmocnienia WRF, aby zaspokoić potrzeby obywateli i wywiązać się z już podjętych zobowiązań politycznych, w tym dotyczących pomocy finansowej dla Ukrainy; wzywa Radę Europejską do pilnego uzgodnienia stanowiska w tym duchu na nadzwyczajnym szczycie 1 lutego 2024 r.;

4.  z zadowoleniem przyjmuje komunikat Komisji z 13 grudnia 2023 r., w którym potwierdzono, że ryzyko dla budżetu Unii nie uległo zmianie od grudnia 2022 r., w związku z czym przedłużono obowiązywanie środków przyjętych na podstawie rozporządzenia w sprawie warunkowości; jego zdaniem świadczy to o tym, że wcześniejsze obawy i zalecenia Parlamentu w tej sprawie były uzasadnione; ponownie wzywa Komisję do dopilnowania, aby ostateczni odbiorcy lub beneficjenci funduszy UE nie zostali ich pozbawieni, jak określono w rozporządzeniu w sprawie praworządności; podkreśla, że przeciwdziałanie naruszeniom praworządności jest konieczne, by zwiększyć zaufanie obywateli do UE;

5.  wyraża ubolewanie i poważne zaniepokojenie z powodu decyzji Komisji uznającej, że horyzontalny warunek podstawowy dotyczący Karty został spełniony w odniesieniu do niezależności sądów, co umożliwiło władzom węgierskim składanie wniosków o zwrot kosztów w wysokości do 10,2 mld EUR bez odpowiednich mechanizmów kontroli ani procedur udzielania zamówień publicznych, które gwarantowałyby należyte zarządzanie finansami i ochronę budżetu UE; uważa, że decyzja ta jest politycznie sprzeczna z decyzją o przedłużeniu obowiązywania środków przyjętych na mocy rozporządzenia w sprawie praworządności i wyraża rozczarowanie, że Parlament nie był odpowiednio informowany w trakcie tego procesu; podkreśla, że zadaniem Komisji jest niezależna i obiektywna ocena przestrzegania przez Węgry obowiązującego ustawodawstwa – bez uszczerbku dla demokracji, praworządności i praw podstawowych; uważa, że nawet po niedawnych reformach Węgry nie spełniają standardu niezależności sądów określonego w Karcie, jak wskazują eksperci węgierscy i międzynarodowi, ponieważ przyjęte środki nie zapewniają wystarczających zabezpieczeń przed wpływami politycznymi i mogą być obchodzone lub niewłaściwie stosowane; jest w szczególności zaniepokojony utrzymującymi się przeszkodami w składaniu wniosków o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym, problemami z przydzielaniem spraw w Sądzie Najwyższym (Kúria) oraz wadliwym systemem mianowania prezesa Sądu Najwyższego; wzywa Komisję do przedstawienia wraz z decyzją szczegółowego pisemnego uzasadnienia; wzywa Komisję, aby zrewidowała swoją decyzję, zwłaszcza w świetle środków krajowych podjętych od czasu jej przyjęcia, oraz aby powstrzymała się od wypłacania jakichkolwiek funduszy do czasu, gdy wszystkie odnośne przepisy zostaną w pełni wdrożone, a przyjęte środki potwierdzą swoją skuteczność w praktyce;

6.  ponawia swoje wcześniejsze apele do Komisji o dopilnowanie, aby żadne płatności w ramach RRF nie były dokonywane na rzecz władz węgierskich, dopóki kamienie milowe (w tym te zwane nadrzędnymi kamieniami milowymi) i wartości docelowe związane z pierwszą płatnością nie zostaną osiągnięte w zadowalający sposób i nie dowiodą swojej trwałości w praktyce; jest zdania, że zanim będzie można uruchomić fundusze UE, obecne zasady dotyczące audytu i kontroli wprowadzone przez władze węgierskie w ramach przyspieszonej procedury w celu spełnienia wymaganych kryteriów dotyczących reform sądownictwa muszą pokazać konkretne, trwałe i weryfikowalne rezultaty w praktyce, zwłaszcza w odniesieniu do rozwiązywania problemów systemowych; wzywa Komisję do przeprowadzenia nowej, zaktualizowanej oceny, dotyczącej w szczególności niezależności sądów na Węgrzech, zwłaszcza w świetle rozwoju sytuacji od czasu podjęcia wspomnianej decyzji;

7.  podkreśla, że władze węgierskie muszą zagwarantować osobom fizycznym, przedsiębiorstwom, organizacjom pozarządowym oraz władzom lokalnym i regionalnym równe szanse w dostępie do funduszy UE, a także muszą zapewnić niezależną kontrolę sądową, jak również bezstronne i skuteczne mechanizmy składania skarg; potępia zgłoszone systemowe praktyki dyskryminacyjne wobec środowiska akademickiego, dziennikarzy, partii politycznych i społeczeństwa obywatelskiego, a także przedsiębiorstw w niektórych sektorach; ubolewa z powodu politycznie motywowanych praktyk biznesowych, które dają nieuczciwą przewagę konkurentom, nieprzejrzystych i zmanipulowanych procedur zamówień publicznych, prób przejęcia przedsiębiorstw przez rząd i podmioty powiązane z premierem, a także wykorzystywania funduszy UE do powiększania majątku politycznych sojuszników rządu wbrew unijnym zasadom konkurencji i przepisom dotyczącym zamówień publicznych; podkreśla, że praworządność ma kluczowe znaczenie dla funkcjonowania jednolitego rynku w UE;

8.  podkreśla istotną rolę prezydencji Rady w przyspieszaniu prac Rady nad prawodawstwem UE, w zapewnianiu ciągłości agendy UE i reprezentowaniu Rady w stosunkach z pozostałymi instytucjami UE; ma wątpliwości, czy rząd węgierski będzie w stanie wiarygodnie wypełnić to zadanie w 2024 r., skoro nie przestrzega przepisów prawa UE, wartości zapisanych w art. 2 TUE ani zasady lojalnej współpracy; przypomina, że w niektórych przypadkach przewodniczący Rady Europejskiej może zostać zastąpiony przez członka Rady Europejskiej reprezentującego państwo członkowskie sprawujące półroczną prezydencję w Radzie; zwraca się do Rady o jak najszybsze znalezienie odpowiednich rozwiązań w celu ograniczenia tego ryzyka; przypomina, że Parlament może przedsięwziąć odpowiednie środki, jeśli takie rozwiązanie nie zostanie znalezione; wzywa przewodniczącego Rady i państwa członkowskie do natychmiastowego rozpoczęcia procedur mających na celu zreformowanie procesu decyzyjnego w Radzie, aby położyć kres nadużywaniu prawa weta i szantażowi w Radzie Europejskiej i innych instytucjach europejskich;

9.  podkreśla, że środki wymagane do uruchomienia funduszy UE, określone w odpowiednich decyzjach podjętych na mocy rozporządzenia w sprawie wspólnych przepisów, rozporządzenia w sprawie RRF i rozporządzenia w sprawie praworządności, należy traktować jako jeden całościowy pakiet i nie należy dokonywać żadnych płatności, nawet jeśli w jednym lub kilku obszarach poczyniono postępy, ale w innych nadal występują uchybienia; podtrzymuje swoje zobowiązanie do dbania o to, by fundusze UE docierały do ludności Węgier, między innymi poprzez bezpośrednie finansowanie dla władz lokalnych i regionalnych oraz społeczeństwa obywatelskiego, po spełnieniu warunków, i podkreśla, że wyłączną odpowiedzialność za obecną sytuację ponoszą władze węgierskie;

10.  ponawia apel do Komisji o pełne wykorzystanie dostępnych narzędzi, w szczególności narzędzi finansowych i przyspieszonych postępowań w sprawie uchybienia zobowiązaniom państwa członkowskiego, wniosków o zastosowanie środków tymczasowych wnoszonych do Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej i działań podejmowanych w razie niewykonania orzeczeń Trybunału, aby wyeliminować wyraźne ryzyko poważnego naruszenia przez Węgry wartości, na których opiera się Unia; oczekuje podjęcia szybkich działań w reakcji na przyjęcie pakietu dotyczącego ochrony suwerenności narodowej;

11.  zobowiązuje Komisję Prawną, aby jak najszybciej podjęła niezbędne kroki w związku z decyzją Komisji prowadzącą do odmrożenia 10,2 mld EUR, w tym aby zwróciła się do Wydziału Prawnego o przeprowadzenie analizy zgodnie z art. 149 Regulaminu w celu dokonania przeglądu zgodności z prawem decyzji C(2023)9014 przed Trybunałem Sprawiedliwości Unii Europejskiej, zgodnie z art. 263 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej; przypomina, że Parlament może skorzystać z wszelkich dostępnych mu środków prawnych i politycznych, jeżeli Komisja uwolni finansowanie bez spełnienia kryteriów lub jeżeli nie zapewni pełnego wdrożenia odpowiednich przepisów, biorąc pod uwagę jej odpowiedzialność jako strażniczki traktatów i jej obowiązek ochrony interesów finansowych UE; przypomina, że Komisja ponosi odpowiedzialność polityczną przed Parlamentem;

12.  zobowiązuje swoją przewodniczącą do przekazania niniejszej rezolucji Radzie, Komisji, rządom i parlamentom państw członkowskich, Radzie Europy, Organizacji Bezpieczeństwa i Współpracy w Europie oraz Organizacji Narodów Zjednoczonych.

(1) Dz.U. L 433 I z 22.12.2020, s. 1. (2) Dz.U. L 57 z 18.2.2021, s. 17. (3) Dz.U. L 231 z 30.6.2021, s. 159. (4) Rezolucja Parlamentu Europejskiego z dnia 12 września 2018 r. w sprawie wniosku wzywającego Radę do stwierdzenia, zgodnie z art. 7 ust. 1 Traktatu o Unii Europejskiej, istnienia wyraźnego ryzyka poważnego naruszenia przez Węgry wartości, na których opiera się Unia (Dz.U. C 433 z 23.12.2019, s. 66). (5) Rezolucja Parlamentu Europejskiego z dnia 8 lipca 2021 r. w sprawie naruszeń prawa UE i praw obywateli LGBTIQ na Węgrzech w wyniku zmian prawnych wprowadzonych przez parlament węgierski (Dz.U. C 99 z 1.3.2022, s. 218). (6) Rezolucja Parlamentu Europejskiego z dnia 15 września 2022 r. w sprawie wniosku dotyczącego decyzji Rady w sprawie stwierdzenia, zgodnie z art. 7 ust. 1 Traktatu o Unii Europejskiej, istnienia wyraźnego ryzyka poważnego naruszenia przez Węgry wartości, na których opiera się Unia (Dz.U. C 125 z 5.4.2023, s. 463). (7) Rezolucja Parlamentu Europejskiego z dnia 16 stycznia 2020 r. w sprawie trwających wysłuchań na mocy art. 7 ust. 1 TUE dotyczących Polski i Węgier (Dz.U. C 270 z 7.7.2021, s. 91). (8) Rezolucja Parlamentu Europejskiego z dnia 24 listopada 2022 r. w sprawie oceny przestrzegania przez Węgry warunków dotyczących praworządności na mocy rozporządzenia w sprawie warunkowości oraz stanu prac nad węgierskim planem odbudowy i zwiększania odporności (Dz.U. C 167 z 11.5.2023, s. 74). (9) Rezolucja Parlamentu Europejskiego z dnia 1 czerwca 2023 r. w sprawie naruszania zasad państwa prawnego i praw podstawowych na Węgrzech oraz zamrożonych funduszy UE (Dz.U. C, C/2023/1223, 21.12.2023, ELI: http://data.europa.eu/eli/C/2023/1223/oj). (10) Teksty przyjęte, P9_TA(2023)0335. (11) Dz.U. L 325 z 20.12.2022, s. 94.