Πολιτική καταναλωτών: Αρχές και μέσα

Η αποτελεσματική πολιτική προστασίας των καταναλωτών διασφαλίζει την αποδοτική και εύρυθμη λειτουργία της ενιαίας αγοράς. Επιδιώκει τη διασφάλιση των δικαιωμάτων των καταναλωτών έναντι των εμπόρων και την παροχή μεγαλύτερης προστασίας στους ευάλωτους καταναλωτές. Οι κανόνες για την προστασία των καταναλωτών έχουν τη δυνατότητα να βελτιώνουν τα αποτελέσματα της αγοράς για ολόκληρη την οικονομία. Καθιστούν τις αγορές πιο δίκαιες και, βελτιώνοντας την ποιότητα των πληροφοριών που παρέχονται στους καταναλωτές, μπορούν να οδηγήσουν σε οικολογικότερες και πιο ωφέλιμες για την κοινωνία επιδόσεις της αγοράς. Η ενδυνάμωση των καταναλωτών και η αποτελεσματική προστασία της ασφάλειας και των οικονομικών συμφερόντων τους αποτελούν πλέον ουσιαστικούς στόχους της ευρωπαϊκής πολιτικής.

Νομική βάση

Άρθρα 4 παράγραφος 2 σημείο στ), 12, 114 και 169 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΣΛΕΕ) και άρθρο 38 του Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Στόχοι

Προκειμένου να προωθήσει τα συμφέροντα των καταναλωτών και να διασφαλίσει υψηλό επίπεδο προστασίας του καταναλωτή, η Ένωση πρέπει να συμβάλλει στην προστασία της υγείας, της ασφάλειας και των οικονομικών συμφερόντων των καταναλωτών. Επιπλέον, πρέπει να προωθεί το δικαίωμα των καταναλωτών για ενημέρωση, εκπαίδευση και οργάνωσή τους για την υπεράσπιση των συμφερόντων τους. Η προστασία των καταναλωτών πρέπει να ενσωματωθεί σε όλους τους σχετικούς τομείς πολιτικής της νομοθεσίας της ΕΕ.

Ενέργειες

A. Γενικά

Το πρόγραμμα δράσης της ΕΕ όσον αφορά την πολιτική καταναλωτών βασίζεται στο νέο θεματολόγιο για τους καταναλωτές που εγκρίθηκε στις 13 Νοεμβρίου 2020. Το θεματολόγιο παρουσιάζει το ανανεωμένο όραμα της ΕΕ σχετικά με τη χάραξη πολιτικής καταναλωτών στην ΕΕ για την περίοδο 2020-2025 με τίτλο «Ενίσχυση της ανθεκτικότητας των καταναλωτών για βιώσιμη ανάκαμψη». Αποσκοπεί επίσης στην αντιμετώπιση των άμεσων προβληματισμών των καταναλωτών σχετικά με την πανδημία COVID-19.

Στο θεματολόγιο καλύπτονται πέντε βασικοί τομείς προτεραιότητας:

  • Πράσινη μετάβαση: η αντιμετώπιση των νέων προκλήσεων όσον αφορά τα δικαιώματα των καταναλωτών καθώς και η αξιοποίηση των ευκαιριών ενδυνάμωσης που προσφέρει η πράσινη μετάβαση, διασφαλίζοντας ότι όλοι, ανεξαρτήτως γεωγραφικής θέσης ή εισοδήματος, έχουν πρόσβαση σε προϊόντα και σε έναν τρόπο ζωής με βιώσιμο χαρακτήρα·
  • Ψηφιακός μετασχηματισμός: η δημιουργία ενός ασφαλέστερου ψηφιακού χώρου για τους καταναλωτές όπου προστατεύονται τα δικαιώματά τους και η εξασφάλιση ισότιμων όρων ανταγωνισμού, ώστε χάρη στην καινοτομία να παρέχονται πιο σύγχρονες και καλύτερες υπηρεσίες σε όλους τους Ευρωπαίους·
  • Αποτελεσματική εφαρμογή των δικαιωμάτων των καταναλωτών και έννομη προστασία: η αντιμετώπιση των επιπτώσεων της πανδημίας COVID-19 στα δικαιώματα των καταναλωτών καθώς και η καταπολέμηση των παραπλανητικών οικολογικών ισχυρισμών και των αθέμιτων εμπορικών πρακτικών στις διαδικτυακές τεχνικές επηρεασμού και στην εξατομίκευση. Ενώ η εφαρμογή των δικαιωμάτων των καταναλωτών αποτελεί πρωτίστως και κατά κύριο λόγο ευθύνη των εθνικών αρχών, η ΕΕ διαδραματίζει σημαντικό συντονιστικό και υποστηρικτικό ρόλο, δυνάμει του κανονισμού για τη συνεργασία όσον αφορά την προστασία των καταναλωτών·
  • Διαχείριση συγκεκριμένων αναγκών των καταναλωτών: η συνεκτίμηση των αναγκών καταναλωτών οι οποίοι, σε ορισμένες περιπτώσεις, ενδέχεται να είναι ευάλωτοι και για την περίπτωσή τους να απαιτούνται περαιτέρω διασφαλίσεις. Τούτο ενδέχεται να οφείλεται στις κοινωνικές συνθήκες που επικρατούν ή σε συγκεκριμένα χαρακτηριστικά ομάδων καταναλωτών ή μεμονωμένων περιπτώσεων· και
  • Προστασία των καταναλωτών σε παγκόσμιο επίπεδο: η εγγύηση της ασφάλειας των εισαγωγών και της προστασίας των καταναλωτών στην ΕΕ από αθέμιτες πρακτικές που χρησιμοποιούν επιχειρήσεις εκτός ΕΕ, μέσω της εποπτείας της αγοράς και της στενότερης συνεργασίας με τις αρμόδιες αρχές των χωρών εταίρων της ΕΕ.

Τα θεσμικά όργανα της ΕΕ παρακολουθούν συστηματικά την πολιτική για τους καταναλωτές μέσω του πίνακα αποτελεσμάτων για τις καταναλωτικές συνθήκες, ο οποίος παρακολουθεί τις εθνικές συνθήκες για τους καταναλωτές σε τρεις τομείς (γνώση και εμπιστοσύνη, συμμόρφωση και επιβολή, καθώς και καταγγελίες και επίλυση διαφορών) και εξετάζει την πρόοδο όσον αφορά την ολοκλήρωση της λιανικής αγοράς της ΕΕ με βάση το επίπεδο των διασυνοριακών συναλλαγών μεταξύ επιχειρήσεων και καταναλωτών και την ανάπτυξη του ηλεκτρονικού εμπορίου. Ένας άλλος τρόπος με τον οποίο παρακολουθείται συστηματικά η πολιτική για τους καταναλωτές είναι μέσω του πίνακα αποτελεσμάτων των καταναλωτικών αγορών, στον οποίο γίνονται έρευνες για τους καταναλωτές που πραγματοποίησαν πρόσφατα αγορά προκειμένου να παρακολουθούνται οι επιδόσεις περισσότερων από 40 καταναλωτικών αγορών σε βασικούς δείκτες, όπως η εμπιστοσύνη που τηρούν οι πωλητές όσον αφορά τους κανόνες προστασίας των καταναλωτών, η συγκρισιμότητα των προσφορών, η διαθέσιμη επιλογή στην αγορά, ο βαθμός στον οποίο ικανοποιούνται οι προσδοκίες των καταναλωτών και η ζημία που προκαλείται από προβλήματα που αντιμετωπίζουν οι καταναλωτές.

Επιπλέον, στις 28 Απριλίου 2021, δρομολογήθηκε το πρόγραμμα για την ενιαία αγορά, με σκοπό να βοηθήσει την ενιαία αγορά να αξιοποιήσει πλήρως τις δυνατότητές της και να διασφαλίσει την ανάκαμψη της Ευρώπης από την πανδημία COVID-19. Με 4,2 δισ. EUR για την περίοδο 2021-2027, παρέχει μια ολοκληρωμένη δέσμη μέτρων για τη στήριξη και την ενίσχυση της διακυβέρνησης της ενιαίας αγοράς, μεταξύ άλλων και για τις χρηματοπιστωτικές υπηρεσίες.

B. Τομεακά μέτρα (2.2.2)

1. Ομάδες καταναλωτών

Η δραστηριοποίηση ομάδων που εκπροσωπούν τα συμφέροντα των καταναλωτών της ΕΕ αποτελεί προτεραιότητα για τα ευρωπαϊκά θεσμικά όργανα. Η ευρωπαϊκή συμβουλευτική ομάδα καταναλωτών (ECCG) αποτελεί το βασικό φόρουμ μέσω του οποίου η Επιτροπή διαβουλεύεται με εθνικές και ευρωπαϊκές οργανώσεις καταναλωτών. Η ECCG έχει θεσπιστεί βάσει της απόφασης 2009/705/ΕΚ της Επιτροπής και μπορεί να συμβουλεύει και να ενημερώνει την Επιτροπή σχετικά με όλα τα θέματα που αφορούν τα συμφέροντα των καταναλωτών σε επίπεδο ΕΕ. Το 2017 το Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο ενέκριναν τον κανονισμό (ΕΕ) 2017/826 σχετικά με τη θέσπιση ενωσιακού προγράμματος για την υποστήριξη συγκεκριμένων δραστηριοτήτων με σκοπό την ενίσχυση της συμμετοχής των καταναλωτών και άλλων τελικών χρηστών χρηματοπιστωτικών υπηρεσιών στη χάραξη ενωσιακής πολιτικής στον τομέα των χρηματοπιστωτικών υπηρεσιών για τη χρονική περίοδο 2017-2020.

2. Εκπαίδευση των καταναλωτών

Η ΕΕ έχει οργανώσει δράσεις εκπαίδευσης των καταναλωτών σε διάφορες βαθμίδες, όπως είναι η σταδιακή ενσωμάτωση θεμάτων καταναλωτικής παιδείας στη διδακτέα ύλη της πρωτοβάθμιας και της δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης. Μια τέτοια πρωτοβουλία για τον σκοπό αυτό είναι ο πολύγλωσσος πανευρωπαϊκός ιστότοπος «Consumer Classroom» για τους εκπαιδευτικούς. Συγκεντρώνει μια πλούσια βιβλιοθήκη για την εκπαίδευση των καταναλωτών από ολόκληρη την ΕΕ και παρέχει διαδραστικά και συνεργατικά εργαλεία για την προετοιμασία και την ανταλλαγή μαθημάτων με μαθητές, καθώς και με άλλους εκπαιδευτικούς. Το διαδραστικό και διαδικτυακό εργαλείο «Dolceta» για την εκπαίδευση των καταναλωτών απευθύνεται σε εκπαιδευτές και δασκάλους αλλά και σε καταναλωτές και καλύπτει, μεταξύ άλλων, τα βασικά δικαιώματα των καταναλωτών, την ασφάλεια των προϊόντων και χρηματοοικονομικές γνώσεις.

3. Ενημέρωση των καταναλωτών

Η καλύτερη ενημέρωση και οι βελτιωμένες γνώσεις σχετικά με τα δικαιώματα των καταναλωτών θα μπορούσαν να αυξήσουν την εμπιστοσύνη τους. Η ΕΕ έχει δημιουργήσει Ευρωπαϊκά Κέντρα Καταναλωτών (δίκτυο ECC) για την παροχή πληροφοριών και συμβουλών σχετικά με τις διασυνοριακές αγορές και σχετικά με τη διεκπεραίωση των καταγγελιών των καταναλωτών. Ένα παράλληλο δίκτυο, το FIN-NET, επιτελεί τον ίδιο ρόλο όσον αφορά καταγγελίες σχετικά με τις διασυνοριακές χρηματοοικονομικές υπηρεσίες. Η Επιτροπή επίσης οργανώνει εκστρατείες ενημέρωσης των καταναλωτών στα κράτη μέλη και δημοσιεύει πρακτικούς οδηγούς για καταναλωτές. Η SOLVIT είναι μια υπηρεσία που ασχολείται με την επίλυση διαφορών που προκύπτουν από παραβιάσεις του ενωσιακού δικαίου.

Η πύλη «Η Ευρώπη σου» συμβάλλει σημαντικά στην προσφορά πρόσβασης σε βελτιωμένες πληροφορίες σχετικά με την πολιτική για τους καταναλωτές, και στη συλλογή διαφόρων πηγών πληροφοριών σε ένα κέντρο πληροφοριών αναφοράς. Η πρόσβαση στις πληροφορίες βελτιώθηκε χάρη στη δημιουργία μιας ενιαίας ψηφιακής πύλης (Κανονισμός (ΕΕ) 2018/1724).

Στις 30 Μαρτίου 2022, η Επιτροπή δημοσίευσε πρόταση οδηγίας (COM/2022/143) σχετικά με την ενδυνάμωση των καταναλωτών για την πράσινη μετάβαση μέσω καλύτερης προστασίας από αθέμιτες πρακτικές και καλύτερης πληροφόρησης στο πλαίσιο της δέσμης μέτρων για την κυκλική οικονομία. Κύριος στόχος της πρότασης είναι να ενθαρρύνει τους καταναλωτές να κάνουν φιλικές προς το περιβάλλον επιλογές, παρέχοντάς τους τις απαραίτητες πληροφορίες.

4. Επιβολή των δικαιωμάτων των καταναλωτών

Η αποτελεσματική και ορθή επιβολή των δικαιωμάτων των καταναλωτών είναι εξίσου σημαντική με την ύπαρξή τους. Κατ' εξοχήν αρμόδιες για την επιβολή της σχετικής νομοθεσίας είναι οι δημόσιες αρχές των κρατών μελών. Ο κανονισμός (ΕΕ) αριθ. 2017/2394 για τη συνεργασία των αρμόδιων εθνικών αρχών με σκοπό την επιβολή της νομοθεσίας για την προστασία των καταναλωτών συνδέει τις εθνικές αρχές σε ένα δίκτυο πανευρωπαϊκής εμβέλειας για την επιβολή της νομοθεσίας, παρέχοντάς τους ένα πλαίσιο ανταλλαγής πληροφοριών και συνεργασίας για την αντιμετώπιση παραβιάσεων της νομοθεσίας για την προστασία των καταναλωτών (π.χ. όσον αφορά την παραπλανητική διαφήμιση, τα πακέτα διακοπών ή τις εξ αποστάσεως πωλήσεις). Το δίκτυο πραγματοποιεί επίσης συντονισμένες έρευνες και δραστηριότητες επιβολής (π.χ. με τη μορφή διαδικτυακών ελέγχων κατά τους οποίους οι αρχές ελέγχουν ιστοτόπους για να διαπιστώσουν αν συμμορφώνονται με τη νομοθεσία).

Ο ρόλος του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου

Το Κοινοβούλιο βελτιώνει συνεχώς τους κανόνες για την προστασία των καταναλωτών στην Ευρώπη. Η πολιτική για την προστασία των καταναλωτών δεν είναι πλέον μια τεχνικής φύσεως εναρμόνιση της πολιτικής προτύπων για την προώθηση της εσωτερικής αγοράς αλλά αποτελεί τμήμα της προσπάθειας να βελτιωθούν οι συνθήκες υπό τις οποίες οικοδομείται η «Ευρώπη των πολιτών». Ως αποτέλεσμα της νομοθετικής προσπάθειας του Κοινοβουλίου τα κράτη μέλη, από τις 13 Ιουνίου 2014 και έπειτα, εφαρμόζουν τους εθνικούς κανόνες για τη μεταφορά και εφαρμογή της οδηγίας για τα δικαιώματα των καταναλωτών, η οποία εγκρίθηκε με συντριπτική πλειοψηφία από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο.

Στις 12 Δεκεμβρίου 2017, το Κοινοβούλιο ενέκρινε τον κανονισμό (ΕΕ) 2017/2394 σχετικά με τη συνεργασία μεταξύ των εθνικών αρχών που είναι αρμόδιες για την επιβολή της νομοθεσίας για την προστασία των καταναλωτών με σκοπό τη βελτίωση της αποτελεσματικότητας των κανόνων και των διαδικασιών για τη συνεργασία μεταξύ των εθνικών αρχών που είναι αρμόδιες για την επιβολή της νομοθεσίας για την προστασία των καταναλωτών.

Μετά την πρόταση της Επιτροπής για την έγκριση νέας συμφωνία για τους καταναλωτές, στις 27 Νοεμβρίου 2019 το Κοινοβούλιο ενέκρινε την οδηγία (ΕΕ) 2019/2161 για τη βελτίωση της εφαρμογής και τον εκσυγχρονισμό των κανόνων της Ένωσης όσον αφορά την προστασία των καταναλωτών. Στις 25 Νοεμβρίου 2020, το Κοινοβούλιο ενέκρινε την οδηγία (ΕΕ) 2020/1828 σχετικά με τις αντιπροσωπευτικές αγωγές για την προστασία των συλλογικών συμφερόντων των καταναλωτών.

Εκτός από την ενωσιακή νομοθεσία, το Κοινοβούλιο ασχολείται και με τον καθορισμό θεματολογίων πολιτικής στον τομέα της προστασίας των καταναλωτών με την έγκριση εκθέσεων ιδίας πρωτοβουλίας. Έχει υπάρξει ιδιαίτερα δραστήριο δε προκειμένου να εξασφαλιστούν υψηλότερα κονδύλια από τον προϋπολογισμό για μέτρα που αφορούν την προστασία των καταναλωτών, και τη διευρυμένη εκπροσώπηση τους στα κράτη μέλη, κυρίως σε αυτά που προσχώρησαν στην ΕΕ μετά το 2004. Στις 13 Σεπτεμβρίου 2018, το Κοινοβούλιο ενέκρινε ψήφισμα σχετικά με τα προϊόντα δύο ποιοτήτων στην ενιαία αγορά, σημειώνοντας ότι η εν λόγω πρακτική εισάγει διακρίσεις εις βάρος καταναλωτών και αντιβαίνει στις προσδοκίες τους.

Στις 25 Νοεμβρίου 2020, το Κοινοβούλιο ενέκρινε ένα ψήφισμα με τίτλο «Προς μια πιο βιώσιμη ενιαία αγορά για τις επιχειρήσεις και τους καταναλωτές», τονίζοντας τη σημασία της ανθεκτικότητας και της δυνατότητας επισκευής των καταναλωτικών αγαθών, καθώς και της παροχής περισσότερων δικαιωμάτων και πληροφοριών στους καταναλωτές που θα τους βοηθήσουν να κάνουν βιώσιμες επιλογές [1]

Κατά τη διάρκεια της κρίσης COVID-19, η προστασία των καταναλωτών κατέστη απαραίτητη προκειμένου να διασφαλιστεί η αποζημίωση τους για ακυρώσεις υπηρεσιών, αλλά και για να καταπολεμηθεί η διάδοση παραπλανητικών πληροφοριών και η δράση διεφθαρμένων εμπόρων που πωλούν πλαστό ή μη συμμορφούμενο με τα ισχύοντα πρότυπα ιατρικό εξοπλισμό σε ιδιαίτερα αυξημένες τιμές. Στις 23 Μαρτίου 2020, η Επιτροπή Εσωτερικής Αγοράς και Προστασίας των Καταναλωτών (IMCO) απέστειλε επιστολή στην εκτελεστική αντιπρόεδρο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Margrethe Vestager, στους Επιτρόπους Thierry Breton και Didier Reynders, καθώς και στην κροατική Προεδρία του Συμβουλίου. Ζητούσε να ληφθούν περαιτέρω μέτρα για την αντιμετώπιση της κρίσης COVID-19 και τόνισε την ανάγκη για δημοκρατική εποπτεία της διαδικασίας αυτής. Στις 9 Νοεμβρίου 2020, το Θεματικό Τμήμα Οικονομίας, Επιστημών και Ποιότητας Ζωής διοργάνωσε διαδικτυακό σεμινάριο [2]για την Επιτροπή Εσωτερικής Αγοράς και Προστασίας των Καταναλωτών σχετικά με τον αντίκτυπο της πανδημίας COVID-19 στην εσωτερική αγορά και την προστασία των καταναλωτών. Υπογράμμισε τις επιπτώσεις των μέτρων που θεσπίστηκαν σε εθνικό και ενωσιακό επίπεδο για τον μετριασμό των αρνητικών συνεπειών της πανδημίας και διατύπωσε προτάσεις σχετικά με το τι θα μπορούσε να γίνει περαιτέρω για να διασφαλιστεί η ομαλή λειτουργία της εσωτερικής αγοράς τόσο σήμερα όσο και σε μελλοντικές κρίσεις. Στις 19 Νοεμβρίου 2020, ο Επίτροπος Δικαιοσύνης και Καταναλωτών, κ. Didier Reynders, παρουσίασε το νέο θεματολόγιο για τους καταναλωτές στην Επιτροπή Εσωτερικής Αγοράς και Προστασίας των Καταναλωτών. Το θεματολόγιο εξετάζει τον αντίκτυπο της πανδημίας COVID-19 στους καταναλωτές ενώ ασχολείται και με ζητήματα πιο μακροπρόθεσμης πολιτικής για τους καταναλωτές όσον αφορά την πράσινη και την ψηφιακή μετάβαση, τις ομάδες ευάλωτων καταναλωτών, την αποτελεσματική εφαρμογή των δικαιωμάτων τους και τη διεθνή συνεργασία με τις χώρες εταίρους.

Στις 22 Φεβρουαρίου 2021 παρουσιάστηκε στην Επιτροπή Εσωτερικής Αγοράς και Προστασίας των Καταναλωτών μια ολοκληρωμένη μελέτη [3] σχετικά με τον αντίκτυπο της πανδημίας COVID-19 στην εσωτερική αγορά. Η μελέτη απαριθμεί τις επιπτώσεις που είχαν οι περιορισμοί που επιβλήθηκαν σε επίπεδο κρατών μελών και ΕΕ στην ελεύθερη κυκλοφορία εμπορευμάτων, υπηρεσιών και προσώπων. Διατυπώνει δε συστάσεις πολιτικής για τον τρόπο αντιμετώπισης μελλοντικών κρίσεων προκειμένου να συνεχιστεί η ελεύθερη κυκλοφορία, όπως η διάθεση πόρων για την ανάπτυξη και προμήθεια εμβολίων στο μέλλον και η συνεχής εναρμόνιση των σχετικών κανόνων σε επίπεδο ΕΕ.

Η πολιτική για τους καταναλωτές στους τομείς των διαδικτυακών και των ψηφιακών υπηρεσιών είναι ένας τομέας στον οποίο έχει επικεντρωθεί το Κοινοβούλιο και, ειδικότερα, η Επιτροπή Εσωτερικής Αγοράς και Προστασίας των Καταναλωτών. Τον Ιούνιο του 2020, σε μελέτη [4] που ζητήθηκε από την προαναφερθείσα επιτροπή σχετικά με τον έλεγχο του παράνομου περιεχομένου που κυκλοφορεί σε πλατφόρμες, διαπιστώθηκε ότι υπάρχει περιθώριο ενίσχυσης του νομικού πλαισίου της ΕΕ καθώς και από κοινού ρύθμισης με τις διαδικτυακές πλατφόρμες, με σκοπό την προστασία των καταναλωτών από παράνομο ή επιβλαβές διαδικτυακό περιεχόμενο. Μια μελέτη που δημοσιεύθηκε τον Ιούνιο του 2021 ανέλυσε τον αντίκτυπο της στοχευμένης διαφήμισης στους διαφημιζόμενους, στην πρόσβαση στην αγορά και στις επιλογές των καταναλωτών.

Στις 20 Οκτωβρίου 2020 το Κοινοβούλιο ενέκρινε τρία ψηφίσματα με τους εξής τίτλους: «Νόμος για τις ψηφιακές υπηρεσίες: βελτίωση της λειτουργίας της ενιαίας αγοράς», «Νόμος για τις ψηφιακές υπηρεσίες και τα σχετικά με τα θεμελιώδη δικαιώματα ζητήματα», και «Νόμος για τις ψηφιακές υπηρεσίες: προσαρμογή των κανόνων εμπορικού και αστικού δικαίου για τις εμπορικές οντότητες που δραστηριοποιούνται στο διαδίκτυο», καθορίζοντας το σχέδιό του σχετικά με τον τρόπο με τον οποίο θα πρέπει να διασφαλιστεί μελλοντικά η λειτουργία της ψηφιακής ενιαίας αγοράς, συμπεριλαμβανομένης της ισχυρότερης προστασίας για την προστασία των καταναλωτών στο διαδίκτυο. Μεγάλο μέρος του περιεχομένου των εκθέσεων ιδίας πρωτοβουλίας συμπεριλήφθηκε στις προτάσεις της Επιτροπής, οι οποίες τροποποιήθηκαν και υπερψηφίστηκαν από την Επιτροπή Εσωτερικής Αγοράς και Προστασίας των Καταναλωτών (IMCO) τον Δεκέμβριο του 2021 (2.1.7). Η προσωρινή πολιτική συμφωνία σχετικά με τον νόμο για τις ψηφιακές υπηρεσίες και την πράξη για τις ψηφιακές αγορές που επιτεύχθηκε τον Απρίλιο και τον Μάρτιο του 2022 (αντίστοιχα) είναι καθοριστικής σημασίας για την προστασία των καταναλωτών όσον αφορά το ψηφιακό περιβάλλον.

Στις 27 Σεπτεμβρίου 2021, η Επιτροπή Εσωτερικής Αγοράς και Προστασίας των Καταναλωτών (IMCO) πραγματοποίησε δημόσια ακρόαση σχετικά με την προστασία των καταναλωτών και τα αυτοματοποιημένα εργαλεία λήψης αποφάσεων σε μια σύγχρονη οικονομία. Η ακρόαση επικεντρώθηκε στην ανεύρεση λύσεων για την προστασία των καταναλωτών από τους κινδύνους που συνδέονται με τη χρήση επαγγελματικών υπηρεσιών τεχνητής νοημοσύνης και έξυπνων προϊόντων που βασίζονται σε εργαλεία αυτοματοποιημένης λήψης αποφάσεων. Ανέδειξε δε λύσεις για τον τρόπο βελτίωσης της ποιότητας και της ποσότητας των πληροφοριών που παρέχονται στους καταναλωτές. Οι εκπρόσωποι καταναλωτών, επιχειρήσεων, των οργανισμών πιστοποίησης και της ακαδημαϊκής κοινότητας παρουσίασαν τις απόψεις τους σχετικά με το ισχύον πλαίσιο της ΕΕ και τις απαιτήσεις που θα πρέπει ισχύουν για τη διασφάλιση υψηλού επιπέδου προστασίας και εμπιστοσύνης των καταναλωτών. Παρουσίασαν επίσης τις απόψεις τους σχετικά με τις προκλήσεις που αυτό θα συνεπαγόταν για τις επιχειρήσεις, καθώς και σχετικά με τον τρόπο με τον οποίο θα μπορούσε να διασφαλιστεί η αποτελεσματική επιβολή της νομοθεσίας. Τα μέλη της IMCO υπογράμμισαν την ανάγκη δημιουργίας ενός αξιόπιστου περιβάλλοντος και εξέφρασαν τις απόψεις τους σχετικά με τον τρόπο βελτίωσης του ισχύοντος κανονιστικού πλαισίου. Επιπλέον, τον Μάιο του 2022, η επιτροπή IMCO διοργάνωσε δημόσια ακρόαση με θέμα «Ψηφιακά διαβατήρια προϊόντων: ενίσχυση της διαφάνειας και της προστασίας των καταναλωτών», ως μέτρο για την ενίσχυση της ενημέρωσης των καταναλωτών σε ένα περιβάλλον ψηφιοποίησης.

Επιπλέον, στις 7 Απριλίου 2022, το Κοινοβούλιο ενέκρινε ψήφισμα σχετικά με το δικαίωμα επισκευής των καταναλωτών. Το ψήφισμα επιδιώκει τον διττό στόχο της παροχής στους καταναλωτές προϊόντων που διαρκούν περισσότερο και μπορούν επίσης να επισκευαστούν. Στις 20 Απριλίου 2022, η επιτροπή IMCO πραγματοποίησε δημόσια ακρόαση με θέμα «Διατήρηση των δικαιωμάτων των καταναλωτών όταν πραγματοποιούν αγορές εκτός της ΕΕ». Στόχος της ακρόασης ήταν να παράσχει επισκόπηση της κατάστασης των δικαιωμάτων των καταναλωτών όταν πραγματοποιούν αγορές εκτός της ΕΕ, όπως η προσυμβατική ενημέρωση και η προστασία από αθέμιτες πρακτικές και συμβατικές ρήτρες.

 

[1]Στη σχετική έρευνα περιλαμβάνεται η μελέτη Keirsbilck, B. et al., Sustainable Consumption and Consumer Protection Legislation, Publication for the Committee on the Internal Market and Consumer Protection, Policy Department for Economic, Scientific and Quality of Life Policies, European Parliament, Luxembourg, 2020.
[2]Milieu Consulting SRL, The impact of COVID-19 on the Internal Market and consumer protection – IMCO Webinar Proceedings, Publication for the Committee on the Internal Market and Consumer Protection, Policy Department for Economic, Scientific and Quality of Life Policies, European Parliament, Luxembourg, 2020.
[3]Marcus, J. S. et al., The impact of COVID-19 on the Internal Market, Publication for the Committee on the Internal Market and Consumer Protection, Policy Department for Economic, Scientific and Quality of Life Policies, European Parliament, Luxembourg, 2021.
[4]De Streel, A. et al., Online Platforms’ Moderation of Illegal Content Online, Publication for the Committee on the Internal Market and Consumer Protection, European Parliament, Directorate-General for Internal Policies, Policy Department for Economic, Scientific and Quality of Life Policies, Luxembourg, 2020.

Christina Ratcliff / Barbara Martinello / Vasileios Litos