Ισότητα μεταξύ ανδρών και γυναικών

Η ισότητα μεταξύ γυναικών και ανδρών είναι ένας από τους στόχους της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Με την πάροδο του χρόνου, η νομοθεσία, η νομολογία και οι τροποποιήσεις των Συνθηκών συνέβαλαν στην ενίσχυση αυτής της αρχής και της εφαρμογής της στην ΕΕ. Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο ήταν ανέκαθεν ένθερμος υποστηρικτής της αρχής της ισότητας ανδρών και γυναικών.

Νομική βάση

Από το 1957, η αρχή σύμφωνα με την οποία άνδρες και γυναίκες πρέπει να λαμβάνουν ίση αμοιβή για εργασία ίσης αξίας κατοχυρώθηκε στις Συνθήκες της ΕΕ (σήμερα: άρθρο 157 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΣΛΕΕ)). Το άρθρο 153 της ΣΛΕΕ επιτρέπει στην ΕΕ να δρα στον ευρύτερο τομέα των ίσων ευκαιριών και της ίσης μεταχείρισης σε θέματα εργασίας, και, στο πλαίσιο αυτό, το άρθρο 157 της ΣΛΕΕ επιτρέπει τη θετική δράση για την ενίσχυση της θέσης των γυναικών. Επιπλέον, το άρθρο 19 της ΣΛΕΕ προβλέπει την θέσπιση νομοθεσίας για την καταπολέμηση των πάσης φύσεως διακρίσεων, περιλαμβανομένων των διακρίσεων λόγω φύλου. Βάσει των άρθρων 79 και 83 της ΣΛΕΕ εγκρίθηκε νομοθεσία κατά της εμπορίας ανθρώπων, ιδίως γυναικών και παιδιών. Το πρόγραμμα «Δικαιώματα, Ισότητα και Ιθαγένεια» χρηματοδοτεί, μεταξύ άλλων, μέτρα που συμβάλλουν στην εξάλειψη της βίας κατά των γυναικών, με βάση το άρθρο 168 της ΣΛΕΕ.

Στόχοι

Η ΕΕ εδράζεται σε ένα σύνολο αξιών, στις οποίες συμπεριλαμβάνεται η ισότητα, και, κατά συνέπεια, προάγει την ισότητα μεταξύ γυναικών και ανδρών (άρθρο 2 και άρθρο 3 παράγραφος 3 της Συνθήκης για την Ευρωπαϊκή Ένωση (ΣΕΕ)). Οι στόχοι αυτοί κατοχυρώνονται στο άρθρο 21 του Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων. Επιπλέον, το άρθρο 8 της ΣΛΕΕ αναθέτει στην ΕΕ το καθήκον της εξάλειψης των ανισοτήτων και της προώθησης της ισότητας μεταξύ ανδρών και γυναικών σε όλες τις δράσεις της (η συγκεκριμένη έννοια είναι επίσης γνωστή ως «ενσωμάτωση της διάστασης του φύλου»). Στη δήλωση αριθ. 19 που προσαρτάται στην τελική πράξη της διακυβερνητικής διάσκεψης η οποία ενέκρινε τη Συνθήκη της Λισαβόνας, η ΕΕ και τα κράτη μέλη ανέλαβαν τη δέσμευση να καταπολεμήσουν «όλες τις μορφές οικογενειακής βίας […] για την πρόληψη και τιμωρία αυτών των εγκληματικών πράξεων και για την υποστήριξη και προστασία των θυμάτων».

Επιτεύγματα

A. Κύριες νομοθετικές εξελίξεις

Στην νομοθεσία της ΕΕ, που εγκρίθηκε ως επί το πλείστον με τη συνήθη νομοθετική διαδικασία, περιλαμβάνονται:

Το 2006 μια σειρά από προηγούμενες νομοθετικές πράξεις καταργήθηκαν και αντικαταστάθηκαν από:

  • την οδηγία 2006/54/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 5ης Ιουλίου 2006, για την εφαρμογή της αρχής των ίσων ευκαιριών και της ίσης μεταχείρισης ανδρών και γυναικών σε θέματα εργασίας και απασχόλησης (αναδιατύπωση)·
  • Οδηγία 2010/18/ΕΕ του Συμβουλίου, της 8ης Μαρτίου 2010, σχετικά με την εφαρμογή της αναθεωρημένης συμφωνίας-πλαισίου για τη γονική άδεια και για την κατάργηση της οδηγίας 96/34/ΕΚ·
  • Οδηγία 2010/41/ΕΕ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 7ης Ιουλίου 2010, για την εφαρμογή της αρχής της ίσης μεταχείρισης ανδρών και γυναικών που ασκούν αυτοτελή επαγγελματική δραστηριότητα και για την κατάργηση της οδηγίας 86/613/ΕΟΚ του Συμβουλίου·
  • Οδηγία 2011/36/ΕΕ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 5ης Απριλίου 2011, για την πρόληψη και την καταπολέμηση της εμπορίας ανθρώπων και για την προστασία των θυμάτων της, καθώς και για την αντικατάσταση της απόφασης-πλαίσιο 2002/629/ΔΕΥ του Συμβουλίου·
  • Οδηγία 2011/99/ΕΕ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 13ης Δεκεμβρίου 2011, περί της ευρωπαϊκής εντολής προστασίας.
  • Οδηγία 2012/29/ΕΕ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 25ης Οκτωβρίου 2012, για τη θέσπιση ελάχιστων προτύπων σχετικά με τα δικαιώματα, την υποστήριξη και την προστασία θυμάτων της εγκληματικότητας και για την αντικατάσταση της απόφασης-πλαισίου 2001/220/ΔΕΥ του Συμβουλίου·
  • Οδηγία (ΕΕ) 2019/1158 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 20ής Ιουνίου 2019 σχετικά με την ισορροπία μεταξύ επαγγελματικής και ιδιωτικής ζωής για τους γονείς και τους φροντιστές και την κατάργηση της οδηγίας 2010/18/ΕΕ του Συμβουλίου.

B. Πρόοδος όσον αφορά τη νομολογία του Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΔΕΕ)

Το ΔΕΕ έχει διαδραματίσει σημαντικό ρόλο στην προώθηση της ισότητας μεταξύ ανδρών και γυναικών. Παρατίθενται οι σημαντικότερες αποφάσεις σχετικά με την ισότητα:

  • Απόφαση Defrenne II, της 8ης Απριλίου 1976 (Υπόθεση 43/75): το ΔΕΕ δέχθηκε το άμεσο αποτέλεσμα της αρχής της ίσης αμοιβής μεταξύ ανδρών και γυναικών εργαζομένων. Έκρινε ότι η αρχή αυτή ισχύει όχι μόνο για τις ενέργειες των δημοσίων αρχών, αλλά ότι καλύπτει και όλες τις συμβάσεις που έχουν σκοπό να ρυθμίσουν κατά συλλογικό τρόπο την έμμισθη εργασία·
  • Απόφαση Bilka, της 13ης Μαΐου 1986 (Υπόθεση C-170/84): Το ΔΕΕ έκρινε ότι ένα μέτρο που αποκλείει τους εργαζομένους μερικής απασχόλησης από ένα επαγγελματικό συνταξιοδοτικό σύστημα συνιστά «έμμεση διάκριση» και είναι, ως εκ τούτου, αντίθετο με το παλαιό άρθρο 119 της Συνθήκης Ευρωπαϊκής Οικονομικής Κοινότητας εάν επηρεάζει πολύ μεγαλύτερο αριθμό γυναικών παρά ανδρών, εκτός αν μπορεί να αποδειχθεί ότι ο εν λόγω αποκλεισμός δικαιολογείται από αντικειμενικούς παράγοντες άσχετους προς οποιαδήποτε διάκριση λόγω φύλου·
  • Απόφαση Barber, της 17ης Μαΐου 1990 (Υπόθεση C-262/88): το ΔΕΕ αποφάσισε ότι οι επαγγελματικές συντάξεις κάθε είδους συνιστούν αμοιβή υπό την έννοια του πρώην άρθρου 119 και ότι, ως εκ τούτου, η αρχή της ίσης μεταχείρισης εφαρμόζεται και σε αυτές. Το ΔΕΕ απεφάνθη ότι οι άνδρες πρέπει να μπορούν να απολαύουν των δικαιωμάτων τους ως προς τη σύνταξη ή τη σύνταξη επιζώντος συζύγου στην ίδια ηλικία με τις γυναίκες συναδέλφους τους·
  • Απόφαση Marschall, της 11ης Νοεμβρίου 1997 (Υπόθεση C-409/95): το ΔΕΕ απεφάνθη ότι ένας εθνικός κανόνας που απαιτεί να δίδεται προτεραιότητα στην προώθηση γυναικών υποψηφίων σε περιπτώσεις στις οποίες υπάρχουν περισσότερες γυναίκες από άνδρες σε έναν τομέα («θετική διάκριση») δεν θα απαγορεύεται από την κοινοτική νομοθεσία, υπό την προϋπόθεση ότι τα πλεονεκτήματα δεν θα παρέχονται αυτομάτως, ότι η υποψηφιότητα των ανδρών υποψηφίων θα εξετάζεται αντικειμενικά και ότι αυτοί δεν θα αποκλείονται a priοri από την υποβολή αίτησης·
  • Απόφαση Test Achats, της 1ης Μαρτίου 2011 (Υπόθεση C-236/09): το ΔΕΕ έκρινε άκυρο το άρθρο 5, παράγραφος 2, της οδηγίας 2004/113/ΕΚ του Συμβουλίου με το επιχείρημα ότι αντίκειται στην αρχή της ίσης μεταχείρισης ανδρών και γυναικών στην πρόσβαση σε αγαθά και υπηρεσίες και την παροχή αυτών. Για τους σκοπούς της ασφάλισης θα πρέπει να εφαρμόζεται σε άνδρες και γυναίκες το ίδιο σύστημα αναλογιστικού υπολογισμού για τον προσδιορισμό των ασφαλίστρων και των ασφαλιστικών παροχών·
  • Απόφαση Korwin-Mikke της 31ης Μαΐου 2018 (υποθέσεις T-770/16 και T-352/17): το ΔΕΕ αποφάνθηκε υπέρ της ακύρωσης των κυρώσεων που επιβλήθηκαν στον πολωνό ακροδεξιό βουλευτή του ΕΚ Janusz Korwin-Mikke·
  • Απόφαση Violeta Villar Láiz, της 8ης Μαΐου 2019 (Υπόθεση C-161/18): το ΔΕΕ έκρινε ότι η ισπανική νομοθεσία σχετικά με τον υπολογισμό των συντάξεων γήρατος για τους εργαζόμενους με μερική απασχόληση είναι αντίθετη προς το δίκαιο της ΕΕ, εάν διαπιστωθεί ότι είναι ιδιαίτερα μειονεκτική για τις γυναίκες εργαζόμενες·
  • Απόφαση Praxair, της 8ης Μαΐου 2019 (Υπόθεση C-486/18): το ΔΕΕ έκρινε ότι ο υπολογισμός των αποζημιώσεων για την απόλυση και την επανατοποθέτηση εργαζομένου που βρίσκεται σε γονική άδεια μερικής απασχόλησης πρέπει να γίνεται βάσει του μισθού πλήρους απασχόλησης. Η αντικρουόμενη εθνική νομοθεσία οδηγεί σε έμμεση διάκριση λόγω φύλου·
  • Απόφαση Safeway, της 7ης Οκτωβρίου 2019 (Υπόθεση C-171/18): το ΔΕΕ αποφάνθηκε σχετικά με την εξίσωση των συνταξιοδοτικών παροχών στο πλαίσιο επαγγελματικού συνταξιοδοτικού συστήματος·
  • Απόφαση Ortiz Mesonero, της 18ης Σεπτεμβρίου 2019 (Υπόθεση C-366/18): Δεν χορηγήθηκε άδεια στον πατέρα να εργαστεί σε σταθερή βάρδια προκειμένου να φροντίσει καλύτερα τα παιδιά του. Το ΔΕΕ αποφάνθηκε ότι οι οδηγίες δεν εφαρμόζονται εν προκειμένω και ότι δεν περιέχουν διάταξη που θα υποχρέωνε τα κράτη μέλη, στο πλαίσιο αίτησης γονικής άδειας, να χορηγούν στον εργαζόμενο το δικαίωμα να εργάζεται για σταθερό χρόνο εργασίας όταν το σύνηθες πρόγραμμα εργασίας του είναι εργασία με βάρδιες με μεταβλητό ωράριο·
  • Απόφαση Hakelbracht, της 20ής Ιουνίου 2019 (Υπόθεση C-404/18): το ΔΕΕ αποφάνθηκε ότι, όταν ένα πρόσωπο που ισχυρίζεται ότι υφίσταται διακρίσεις λόγω του φύλου του υποβάλλει καταγγελία, οι άλλοι εργαζόμενοι που δεν είναι το πρόσωπο που υφίσταται διακρίσεις λόγω του φύλου τους θα πρέπει να προστατεύονται, καθώς ενδέχεται να βρεθούν σε μειονεκτική θέση από τον εργοδότη τους για τη στήριξη που έχουν παράσχει επίσημα ή ανεπίσημα στο θύμα της εικαζόμενης διάκρισης·
  • Απόφαση Tesco Stores, της 3ης Ιουνίου 2021 (C-624/19): στην απόφαση, το ΔΕΕ υπενθύμισε για πρώτη φορά την απόφασή του στην υπόθεση Praxair MRC (C-486/18), στην οποία η απαγόρευση των διακρίσεων μεταξύ ανδρών και γυναικών εργαζομένων εφαρμόζεται επίσης σε συλλογικές και ατομικές συμβάσεις που αποσκοπούν στη ρύθμιση των αμοιβών, καθώς και σε άλλη πάγια νομολογία του που επιτρέπει στα δικαστήρια να εκτιμούν άλλες μισθολογικές διαφορές λόγω φύλου όσον αφορά τη μεταχείριση βάσει του κανόνα της αμφισβητούμενης δικαιοδοσίας. Το ΔΕΕ κατέληξε στο συμπέρασμα ότι το άρθρο 157 της ΣΛΕΕ πρέπει να ερμηνευθεί ως έχον άμεσο οριζόντιο αποτέλεσμα σε διαδικασίες μεταξύ ιδιωτών στις οποίες δεν τηρείται η αρχή της ισότητας των αμοιβών μεταξύ ανδρών και γυναικών εργαζομένων για «εργασία ίσης αξίας»·
  • Γνωμοδότηση 1/19 του ΔΕΕ, της 6ης Οκτωβρίου 2021, σχετικά με την προσχώρηση της ΕΕ στη Σύμβαση του Συμβουλίου της Ευρώπης (Σύμβαση της Κωνσταντινούπολης) για την πρόληψη και την καταπολέμηση της βίας κατά των γυναικών και της ενδοοικογενειακής βίας. Η γνωμοδότηση του ΔΕΕ αποσαφηνίζει τις λεπτομέρειες προσχώρησης της ΕΕ στη Σύμβαση της Κωνσταντινούπολης και τη νομική βάση της.

C. Πρόσφατες εξελίξεις

Ακολουθεί επισκόπηση της πιο πρόσφατης δράσης της ΕΕ στον τομέα της ισότητας μεταξύ ανδρών και γυναικών.

Η πανδημία COVID-19 έχει εντείνει την σημερινή έμφυλη βία κατά των γυναικών, επιβεβαιώνοντας τα μακροχρόνια ευρήματα της έρευνας ότι ο κίνδυνος ενδοοικογενειακής βίας τείνει να αυξάνεται σε περιόδους κρίσης. Εφαρμόστηκαν μέτρα περιορισμού της κυκλοφορίας για τη διατήρηση της ασφάλειας των ανθρώπων στο σπίτι, ωστόσο, το σπίτι αποδείχθηκε ότι δεν είναι ασφαλές για όλους. Τα μέτρα αυτά διαδραμάτισαν εμφανή ρόλο στη σημαντική αύξηση των καταγγελιών για ενδοοικογενειακή βία. Επηρεασμένη από τις εξελίξεις αυτές και λαμβάνοντας υπόψη την αναμενόμενη προσχώρηση της ΕΕ στη Σύμβαση για την πρόληψη και την καταπολέμηση της βίας κατά των γυναικών και της ενδοοικογενειακής βίας (Σύμβαση της Κωνσταντινούπολης), η Επιτροπή ενέκρινε τον Μάρτιο του 2022 πρόταση οδηγίας για την καταπολέμηση της βίας κατά των γυναικών και της ενδοοικογενειακής βίας.

Στις 5 Μαρτίου 2020 η Επιτροπή εξέδωσε τη στρατηγική για την ισότητα των φύλων 2020-2025. Η στρατηγική αυτή καθορίζει ένα φιλόδοξο πλαίσιο για την επόμενη πενταετία σχετικά με τον τρόπο προώθησης της ισότητας των φύλων στην Ευρώπη και πέρα από αυτή. Η στρατηγική βασίζεται σε ένα όραμα για μια Ευρώπη στην οποία οι πολίτες, σε όλη τους την πολυμορφία, δεν θα υπόκεινται σε βία και στερεότυπα και θα έχουν την ευκαιρία να ευδοκιμούν και να ηγούνται, ανεξαρτήτως φύλου.

Ως έναν από τους πρώτους στόχους, η Επιτροπή πρότεινε, κατά τη διάρκεια του Μαρτίου 2021, δεσμευτικά μέτρα για τη μισθολογική διαφάνεια. Υπέβαλε πρόταση οδηγίας για ενίσχυση της εφαρμογής της αρχής της ίσης αμοιβής για ίση εργασία ή για εργασία ίσης αξίας μεταξύ ανδρών και γυναικών μέσω μισθολογικής διαφάνειας και μηχανισμών επιβολής. Κατά τη διάρκεια του Μαρτίου 2021, η Επιτροπή ενέκρινε σχέδιο δράσης για την εφαρμογή του ευρωπαϊκού πυλώνα κοινωνικών δικαιωμάτων, το οποίο θέτει την ισότητα των φύλων στον πυρήνα του και καθορίζει φιλόδοξους στόχους για τη συμμετοχή των γυναικών στην αγορά εργασίας και την παροχή προσχολικής εκπαίδευσης και φροντίδας, μεταξύ άλλων στόχων. Επαρκείς κατώτατοι μισθοί μπορούν επίσης να συμβάλουν στη μείωση του μισθολογικού χάσματος μεταξύ των φύλων, δεδομένου ότι περισσότερες γυναίκες από άνδρες αμείβονται με τον κατώτατο μισθό. Για τον σκοπό αυτό, τον Οκτώβριο 2020 η Επιτροπή υπέβαλε πρόταση οδηγίας της ΕΕ για να διασφαλιστεί ότι οι εργαζόμενοι στην ΕΕ θα προστατεύονται με επαρκείς κατώτατους μισθούς. Η πρόταση συζητείται επί του παρόντος από την Επιτροπή Δικαιωμάτων των Γυναικών και Ισότητας των Φύλων (FEMM) και την Επιτροπή Απασχόλησης και Κοινωνικών Υποθέσεων (EMPL).

Η Επιτροπή εργάζεται επίσης επί του παρόντος επί του παρόντος για μια νέα νομοθετική πρωτοβουλία για την καταπολέμηση της βίας με βάση το φύλο. Τον Φεβρουάριο του 2021 ξεκίνησε δημόσια διαβούλευση για την πρωτοβουλία. Παράλληλα, η προσχώρηση της ΕΕ στη Σύμβαση της Κωνσταντινούπολης παραμένει βασική προτεραιότητα για την Επιτροπή. Το 2020 ενέκρινε την πρώτη την ιστορία στρατηγική της ΕΕ για τα δικαιώματα των θυμάτων, ενισχύοντας περαιτέρω τον αγώνα της κατά της έμφυλης βίας.

Το πολυετές δημοσιονομικό πλαίσιο (ΠΔΠ) της ΕΕ για την περίοδο 2021-2027

Μετά την έγκριση του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου στις 17 Δεκεμβρίου 2020, το Συμβούλιο εξέδωσε τον κανονισμό για τον καθορισμό του πολυετούς δημοσιονομικού πλαισίου (ΠΔΠ) της ΕΕ για την περίοδο 2021--2027. Το νέο ΠΔΠ δίνει μεγαλύτερη προτεραιότητα στην ενσωμάτωση της διάστασης του φύλου στον προϋπολογισμό της ΕΕ.

Μαζί με το μέσο ανάκαμψης της ΕΕ «Next Generation EU», ύψους 750 δισ. ευρώ, θα επιτρέψει στην ΕΕ να παράσχει μια άνευ προηγουμένου χρηματοδότηση ύψους 1.8 τρισεκατομμυρίων € κατά τα επόμενα έτη για τη στήριξη της ανάκαμψης από την πανδημία COVID-19 και θα χρηματοδοτήσει τις μακροπρόθεσμες προτεραιότητες της ΕΕ σε διάφορους τομείς πολιτικής. Ο προσεχής μακροπρόθεσμος προϋπολογισμός θα καλύψει επτά τομείς δαπανών. Θα προσφέρει το πλαίσιο για τη χρηματοδότηση σχεδόν 40 προγραμμάτων δαπανών της ΕΕ κατά την προσεχή επταετία. Το «Next Generation EU» δίνει επίσης ιδιαίτερη προσοχή στην ισότητα των φύλων. Ειδικότερα, τα εθνικά σχέδια ανάκαμψης και ανθεκτικότητας θα πρέπει να καθορίζουν τον τρόπο με τον οποίο οι επενδύσεις και οι μεταρρυθμίσεις που χρηματοδοτούνται από τον μηχανισμό ανάκαμψης και ανθεκτικότητας αναμένεται να συμβάλουν στην προώθηση της ισότητας των φύλων και των ίσων ευκαιριών για όλους.

Τον Απρίλιο 2021 το Συμβούλιο και το Κοινοβούλιο ενέκριναν τα δύο προγράμματα που συναποτελούν το Ταμείο της ΕΕ για τη δικαιοσύνη, τα δικαιώματα και τις αξίες στο πλαίσιο του ΠΔΠ για την περίοδο 2021--2027. Τα προγράμματα θα συμβάλουν στην περαιτέρω προώθηση, ενίσχυση και προάσπιση της δικαιοσύνης, των δικαιωμάτων και των αξιών της ΕΕ. Το πρόγραμμα «Πολίτες, ισότητα, δικαιώματα και αξίες» (CERV) 2021-2027 καλύπτει ειδικά τη διάθεση κονδυλίων σε οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών που εργάζονται για την προώθηση της ισότητας των φύλων και την καταπολέμηση της βίας κατά των γυναικών και των κοριτσιών στην ΕΕ. Το CERV θα έχει συνολικό προϋπολογισμό 1.55 δισ. ευρώ κατ’ ανώτατο όριο (προϋπολογισμό 641.7 εκατ. ευρώ, με πρόσθετο κονδύλιο 912 εκατ. ευρώ κατ’ ανώτατο όριο). Το πρόγραμμα «Δικαιοσύνη» θα έχει προϋπολογισμό 305 εκατομμύρια ευρώ.

Προσχώρηση της ΕΕ στη Σύμβαση του Συμβουλίου της Ευρώπης σχετικά με την πρόληψη και την καταπολέμηση της βίας κατά των γυναικών και της ενδοοικογενειακής βίας (Σύμβαση της Κωνσταντινούπολης)

Η Σύμβαση της Κωνσταντινούπολης, η οποία τέθηκε σε ισχύ το 2014, είναι το πρώτο νομικά δεσμευτικό διεθνές μέσο για την πρόληψη και την καταπολέμηση της βίας κατά των γυναικών και των κοριτσιών σε διεθνές επίπεδο. Θεσπίζει ένα ολοκληρωμένο πλαίσιο νομικών και πολιτικών μέτρων για την πρόληψη αυτών των πράξεων βίας, την υποστήριξη των θυμάτων και την τιμωρία των δραστών.

Το Συμβούλιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης αποφάσισε ότι το σχέδιο απόφασης σχετικά με την υπογραφή της Σύμβασης θα πρέπει να χωριστεί σε δύο χωριστές αποφάσεις, μία για τη δικαστική συνεργασία σε ποινικές υποθέσεις και μία για το άσυλο και την μη επαναπροώθηση. Οι δύο αυτές αποφάσεις του Συμβουλίου εγκρίθηκαν τον Μάιο του 2017, και, στη συνέχεια, στις 13 Ιουνίου 2017 η ευρωπαία Επίτροπος Δικαιοσύνης, Καταναλωτών και Ισότητας των Φύλων υπέγραψε τη Σύμβαση της Κωνσταντινούπολης εξ ονόματος της ΕE.

Η υπογραφή της Σύμβασης είναι το πρώτο στάδιο της διαδικασίας προσχώρησης της ΕΕ σε αυτήν, για την οποία απαιτείται τώρα η έκδοση αποφάσεων του Συμβουλίου για την ολοκλήρωση της διαδικασίας. Στο Συμβούλιο, οι νομοθετικές προτάσεις σε αυτόν τον τομέα συζητούνται στην Ομάδα «Θεμελιώδη δικαιώματα, δικαιώματα του πολίτη και ελεύθερη κυκλοφορία των προσώπων» (FREMP). Οι συζητήσεις της εστιάστηκαν σε έναν κώδικα δεοντολογίας που καθορίζει τον τρόπο με τον οποίο η ΕΕ και τα κράτη μέλη της θα συνεργαστούν για την εφαρμογή της σύμβασης.

Στο ψήφισμά του της 4ης Απριλίου 2019, το Κοινοβούλιο ζήτησε από το ΔΕΕ να γνωμοδοτήσει σχετικά με τη συμβατότητα των προτάσεων προσχώρησης της Ευρωπαϊκής Ένωσης στη Σύμβαση του Συμβουλίου της Ευρώπης με τις Συνθήκες και σχετικά με τη διαδικασία για την εν λόγω προσχώρηση. Η απόφαση του ΔΕΕ ήταν ότι «οι Συνθήκες δεν απαγορεύουν στο Συμβούλιο να αναμένει, πριν από την έκδοση της απόφασης για τη σύναψη της Σύμβασης της Κωνσταντινούπολης εξ ονόματος της Ευρωπαϊκής Ένωσης, την «κοινή συμφωνία» των κρατών μελών». Το Δικαστήριο κατέληξε επίσης στο συμπέρασμα ότι «η πράξη με την οποία συνάπτεται η σύμβαση αυτή μπορεί να διαιρεθεί σε δύο χωριστές αποφάσεις, εφόσον αυτό είναι αναγκαίο για τον σκοπό αυτό».

Ο ρόλος του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου

Το Κοινοβούλιο διαδραμάτισε σημαντικό ρόλο στην υποστήριξη των πολιτικών για τις ίσες ευκαιρίες, ιδίως μέσω της Επιτροπής FEMM. Για την ίση μεταχείριση στην αγορά εργασίας, το Κοινοβούλιο ενεργεί με βάση τη συνήθη νομοθετική διαδικασία (συναπόφαση). Σχετικά παραδείγματα είναι:

  • η οδηγία (ΕΕ) 2019/1158 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 20ής Ιουνίου 2019, σχετικά με την ισορροπία μεταξύ επαγγελματικής και ιδιωτικής ζωής για τους γονείς και τους φροντιστές και την κατάργηση της οδηγίας 2010/18/ΕΕ του Συμβουλίου η οποία εγκρίθηκε από το Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο τον Ιούνιο 2019. Η οδηγία θα έπρεπε να τεθεί σε εφαρμογή από τα κράτη μέλη της ΕΕ έως την 1η Αυγούστου 2021·
  • η θέση του Κοινοβουλίου για την πρόταση οδηγίας για ενίσχυση της εφαρμογής της αρχής της ίσης αμοιβής για ίση εργασία ή για εργασία ίσης αξίας μεταξύ ανδρών και γυναικών μέσω μισθολογικής διαφάνειας και μηχανισμών επιβολής (2021/0050(COD)
  • τον Μάρτιο του 2022 η Επιτροπή ενέκρινε πρόταση οδηγίας για την καταπολέμηση της βίας κατά των γυναικών και της ενδοοικογενειακής βίας (COM(2022)0105).

Αναφορικά με την πρόταση οδηγίας του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου για την ενίσχυση της εφαρμογής της αρχής της ισότητας της αμοιβής μεταξύ ανδρών και γυναικών για όμοια εργασία ή για εργασία της αυτής αξίας, μέσω της μισθολογικής διαφάνειας και μηχανισμών επιβολής, η θέση του Κοινοβουλίου αναμένεται στην πρώτη ανάγνωση της συνήθους νομοθετικής διαδικασίας. Επιπλέον, το Κοινοβούλιο συμβάλλει στη συνολική εξέλιξη της πολιτικής στον τομέα της ισότητας των φύλων, μέσω των εκθέσεων πρωτοβουλίας, των εργαστηρίων και των ακροάσεών του και επισύροντας την προσοχή άλλων θεσμικών οργάνων σε ειδικά προβλήματα. Για παράδειγμα:

  • τον Μάιο του 2022 η επιτροπή FEMM υπέβαλε έκθεση σχετικά με τις τριμερείς διαπραγματεύσεις με θέμα «Ισόρροπη εκπροσώπηση των φύλων σε θέσεις μη εκτελεστικών διοικητικών στελεχών των εισηγμένων στο χρηματιστήριο εταιρειών»·
  • η θέση του Κοινοβουλίου σε πρώτη ανάγνωση ψηφίστηκε στις 20 Νοεμβρίου 2013. Περίμενε μία δεκαετία για να εγκρίνει το Συμβούλιο τη θέση του σχετικά με την πρόταση·
  • η κατάσταση άλλαξε όταν η γαλλική Προεδρία πρότεινε γενική προσέγγιση επί του κειμένου, η οποία εγκρίθηκε από το Συμβούλιο στις 14 Μαρτίου 2022. Το γεγονός αυτό άνοιξε τον δρόμο για τις διοργανικές διαπραγματεύσεις·
  • επιπλέον, η επιτροπή FEMM από κοινού με την Επιτροπή Πολιτικών Ελευθεριών, Δικαιοσύνης και Εσωτερικών Υποθέσεων (LIBE) πραγματοποίησε δημόσια ακρόαση τον Μάιο του 2022 με θέμα «Καταπολέμηση της έμφυλης βίας στο διαδίκτυο». Η έμφυλη βία στο διαδίκτυο αποτελεί την ανεμπόδιστη και ως επί το πλείστον ανώνυμη επέκταση της αυξανόμενης βίας στην κοινωνία μας. Τα ψηφιακά εγκλήματα, οι πράξεις εκφοβισμού, ο εκφοβισμός, η επίμονη παρακολούθηση, η παρενόχληση, η παρενόχληση και άλλες βίαιες πράξεις πλήττουν κυρίως τις γυναίκες και τα κορίτσια μέσω του διαδικτύου, των κοινωνικών δικτύων και των εφαρμογών άμεσης ανταλλαγής μηνυμάτων·
  • οι επιτροπές FEMM και LIBE έχουν αφιερωθεί εδώ και πολύ καιρό στην αντιμετώπιση αυτών των ζητημάτων με κάθε δυνατό τρόπο. Πριν από την εξέταση του σχεδίου οδηγίας για την καταπολέμηση της βίας κατά των γυναικών και της ενδοοικογενειακής βίας, διοργανώθηκε αυτή η νέα κοινή ακρόαση για να τροφοδοτήσει τους προβληματισμούς των κρατών μελών και να προτείνει τρόπους και μέσα για την περαιτέρω βελτίωση του υφιστάμενου νομοθετικού πλαισίου·
  • εσωτερικά, το Κοινοβούλιο εφαρμόζει επίσης την ενσωμάτωση της διάστασης του φύλου στις εργασίες όλων των επιτροπών του[1]. Προς τον σκοπό αυτόν, δημιουργήθηκαν δύο δίκτυα για την ενσωμάτωση της διάστασης του φύλου, τα οποία συντονίζονται από την επιτροπή FEMM. Το δίκτυο προέδρων και αντιπροέδρων για την ενσωμάτωση της διάστασης του φύλου συγκεντρώνει βουλευτές του ΕΚ οι οποίοι υποστηρίζουν την ενσωμάτωση της διάστασης του φύλου στις εργασίες των επιτροπών τους. Υποστηρίζονται από ένα δίκτυο διαχειριστών για την ενσωμάτωση της διάστασης του φύλου στη γραμματεία κάθε επιτροπής. Η ομάδα υψηλού επιπέδου για την ισότητα των φύλων προωθεί την κατάρτιση και την ενημέρωση του προσωπικού του Κοινοβουλίου και των πολιτικών ομάδων σχετικά με την ενσωμάτωση της διάστασης του φύλου.

 

[1]Ψήφισμα του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, της 13ης Μαΐου 2003, σχετικά με την ενσωμάτωση της διάστασης του φύλου στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο (ΕΕ C 61E της 10.3.2004, σ. 384).

Martina Schonard