Θεματολογικά δελτία για την Ευρωπαϊκή Ένωση
Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο
Συμπληρώστε αυτό το πεδίο

Ισότητα μεταξύ ανδρών και γυναικών

Η ισότητα μεταξύ γυναικών και ανδρών είναι ένας από τους στόχους της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Με την πάροδο του χρόνου, η νομοθεσία, η νομολογία και οι τροποποιήσεις των Συνθηκών συνέβαλαν στην ενίσχυση αυτής της αρχής και της εφαρμογής της στην ΕΕ. Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο ήταν ανέκαθεν ένθερμος υποστηρικτής της αρχής της ισότητας μεταξύ ανδρών και γυναικών.

Νομική βάση

Η ισότητα αποτελεί θεμελιώδη αξία της Ευρωπαϊκής Ένωσης, όπως κατοχυρώνεται στις ευρωπαϊκές Συνθήκες, ιδίως στο άρθρο 2 και στο άρθρο 3 παράγραφος 3 της Συνθήκης για την Ευρωπαϊκή Ένωση (ΣΕΕ), στα άρθρα 8, 10, 19, 153 και 157 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΣΛΕΕ) και στα άρθρα 21 και 23 του Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων.

Η αρχή σύμφωνα με την οποία άνδρες και γυναίκες πρέπει να λαμβάνουν ίση αμοιβή για εργασία ίσης αξίας έχει κατοχυρωθεί στις Συνθήκες από το 1957 (σήμερα: άρθρο 157 ΣΛΕΕ).

Το άρθρο 153 ΣΛΕΕ επιτρέπει στην ΕΕ να δρα στον ευρύτερο τομέα των ίσων ευκαιριών και της ίσης μεταχείρισης σε θέματα εργασίας, και, στο πλαίσιο αυτό, το άρθρο 157 ΣΛΕΕ επιτρέπει τη θετική δράση για την ενίσχυση της θέσης των γυναικών. Επιπλέον, το άρθρο 19 ΣΛΕΕ προβλέπει την θέσπιση νομοθεσίας για την καταπολέμηση των πάσης φύσεως διακρίσεων, περιλαμβανομένων των διακρίσεων λόγω φύλου.

Η νομοθεσία για την καταπολέμηση της βίας κατά των γυναικών και της ενδοοικογενειακής βίας, καθώς και κατά της εμπορίας ανθρώπων, ιδίως των γυναικών και των παιδιών, εγκρίθηκε βάσει των άρθρων 79, 82 και 83 ΣΛΕΕ.

Στόχοι

Σύμφωνα με το άρθρο 23 του Χάρτη, η ισότητα γυναικών και ανδρών πρέπει να εξασφαλίζεται σε όλους τους τομείς, μεταξύ άλλων στην απασχόληση, την εργασία και τις αποδοχές.

Επιπλέον, «Η αρχή της ισότητας δεν αποκλείει τη διατήρηση ή τη θέσπιση μέτρων, που προβλέπουν ειδικά πλεονεκτήματα υπέρ του υποεκπροσωπούμενου φύλου».

Το άρθρο 8 ΣΛΕΕ αναθέτει επίσης στην ΕΕ το καθήκον της εξάλειψης των ανισοτήτων και της προώθησης της ισότητας μεταξύ ανδρών και γυναικών σε όλες τις δράσεις της (η συγκεκριμένη έννοια είναι επίσης γνωστή ως ενσωμάτωση της διάστασης του φύλου).

Στη δήλωση αριθ. 19 που προσαρτάται στην τελική πράξη της διακυβερνητικής διάσκεψης η οποία ενέκρινε τη Συνθήκη της Λισαβόνας, η ΕΕ και τα κράτη μέλη ανέλαβαν τη δέσμευση να καταπολεμήσουν «όλες τις μορφές οικογενειακής βίας […] για την πρόληψη και τιμωρία αυτών των εγκληματικών πράξεων και για την υποστήριξη και προστασία των θυμάτων».

Επιτεύγματα

A. Κύριες νομοθετικές εξελίξεις

Στην νομοθεσία της ΕΕ, που εγκρίθηκε ως επί το πλείστον με τη συνήθη νομοθετική διαδικασία, περιλαμβάνονται:

Επιπλέον, την 1η Οκτωβρίου 2023 η Σύμβαση του Συμβουλίου της Ευρώπης για την πρόληψη και την καταπολέμηση της βίας κατά των γυναικών και της ενδοοικογενειακής βίας, γνωστή και ως Σύμβαση της Κωνσταντινούπολης, τέθηκε σε ισχύ για την ΕΕ, η οποία κατέστη το 38ο συμβαλλόμενο μέρος της.

B. Πρόοδος όσον αφορά τη νομολογία του Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΔΕΕ)

Το ΔΕΕ έχει διαδραματίσει σημαντικό ρόλο στην προώθηση της ισότητας μεταξύ ανδρών και γυναικών. Επί του ζητήματος αυτού έχουν εκδοθεί ορισμένες αξιοσημείωτες αποφάσεις.

  • Απόφαση Defrenne II, της 8ης Απριλίου 1976 (Υπόθεση 43/75): το ΔΕΕ δέχθηκε το άμεσο αποτέλεσμα της αρχής της ίσης αμοιβής μεταξύ ανδρών και γυναικών εργαζομένων. Έκρινε ότι η αρχή αυτή ισχύει όχι μόνο για τις ενέργειες των δημοσίων αρχών, αλλά ότι καλύπτει και όλες τις συμβάσεις που έχουν σκοπό να ρυθμίσουν κατά συλλογικό τρόπο την έμμισθη εργασία.
  • Απόφαση Bilka της 13ης Μαΐου 1986 (Υπόθεση 170/84): το ΔΕΕ έκρινε ότι ένα μέτρο που αποκλείει τους εργαζομένους μερικής απασχόλησης από ένα επαγγελματικό συνταξιοδοτικό σύστημα συνιστά «έμμεση διάκριση» και είναι, ως εκ τούτου, αντίθετο με το παλαιό άρθρο 119 της Συνθήκης Ευρωπαϊκής Οικονομικής Κοινότητας εάν επηρεάζει πολύ μεγαλύτερο αριθμό γυναικών παρά ανδρών, εκτός αν μπορεί να αποδειχθεί ότι ο εν λόγω αποκλεισμός δικαιολογείται από αντικειμενικούς παράγοντες άσχετους προς οποιαδήποτε διάκριση λόγω φύλου.
  • Απόφαση στην υπόθεση Barber, της 17ης Μαΐου 1990 (Υπόθεση C-262/88): το ΔΕΕ αποφάσισε ότι οι επαγγελματικές συντάξεις κάθε είδους συνιστούν αμοιβή υπό την έννοια του πρώην άρθρου 119 και ότι, ως εκ τούτου, η αρχή της ίσης μεταχείρισης εφαρμόζεται και σε αυτές. Το ΔΕΕ έκρινε ότι οι άνδρες πρέπει να μπορούν να απολαύουν των δικαιωμάτων τους ως προς τη σύνταξη ή τη σύνταξη επιζώντος συζύγου στην ίδια ηλικία με τις γυναίκες συναδέλφους τους.
  • Απόφαση στην υπόθεση Marschall, της 11ης Νοεμβρίου 1997 (Υπόθεση C-409/95): το ΔΕΕ δήλωσε ότι ένας εθνικός κανόνας που απαιτεί να δίδεται προτεραιότητα στην προώθηση γυναικών υποψηφίων σε περιπτώσεις στις οποίες υπάρχουν περισσότερες γυναίκες από άνδρες σε έναν τομέα («θετική διάκριση») δεν θα απαγορεύεται από την κοινοτική νομοθεσία, υπό την προϋπόθεση ότι τα πλεονεκτήματα δεν θα παρέχονται αυτομάτως, ότι η υποψηφιότητα των ανδρών υποψηφίων θα εξετάζεται αντικειμενικά και ότι αυτοί δεν θα αποκλείονται a priοri από την υποβολή αίτησης.
  • Απόφαση στην υπόθεση Paquay, της 11ης Οκτωβρίου 2007 (Υπόθεση C-460/06): το ΔΕΕ έκρινε ότι η απόλυση λόγω εγκυμοσύνης ή/και τοκετού αντιβαίνει στο άρθρο 2 παράγραφος 1 και στο άρθρο 5 παράγραφος 1 της οδηγίας 76/207/ΕΟΚ του Συμβουλίου, της 9 Φεβρουαρίου 1976, περί της εφαρμογής της αρχής της ίσης μεταχειρίσεως ανδρών και γυναικών, όσον αφορά την πρόσβαση σε απασχόληση, την επαγγελματική εκπαίδευση και προώθηση και τις συνθήκες εργασίας·
  • Απόφαση στην υπόθεση Test Achats, της 1ης Μαρτίου 2011 (Υπόθεση C-236/09): το ΔΕΕ έκρινε άκυρο το άρθρο 5 παράγραφος 2 της οδηγίας 2004/113/ΕΚ του Συμβουλίου με το επιχείρημα ότι αντίκειται στην αρχή της ίσης μεταχείρισης ανδρών και γυναικών στην πρόσβαση σε αγαθά και υπηρεσίες και την παροχή αυτών. Για τους σκοπούς της ασφάλισης θα πρέπει να εφαρμόζεται σε άνδρες και γυναίκες το ίδιο σύστημα αναλογιστικού υπολογισμού για τον προσδιορισμό των ασφαλίστρων και των ασφαλιστικών παροχών.
  • Απόφαση στην υπόθεση Kuso, της 12ης Σεπτεμβρίου 2013 (Υπόθεση C-614/11): το ΔΕΕ έκρινε ότι το άρθρο 3 παράγραφος 1 στοιχείο γ) της οδηγίας 76/207/ΕΟΚ του Συμβουλίου, της 9ης Φεβρουαρίου 1976, περί της εφαρμογής της αρχής της ίσης μεταχειρίσεως ανδρών και γυναικών, έχει την έννοια ότι μια εθνική ρύθμιση η οποία συνίσταται σε ένα εργασιακό καθεστώς που αποτελεί αναπόσπαστο μέρος μιας σύμβασης εργασίας που συνήφθη πριν από την προσχώρηση του οικείου κράτους μέλους στην ΕΕ και η οποία προβλέπει ότι η σχέση εργασίας λύεται λόγω της συμπλήρωσης της ηλικίας συνταξιοδότησης, η οποία διαφέρει ανάλογα με το φύλο του εργαζομένου, συνιστά απαγορευόμενη από την εν λόγω οδηγία διάκριση, όταν ο ενδιαφερόμενος εργαζόμενος συμπληρώνει την ηλικία αυτή μετά από την εν λόγω προσχώρηση.
  • Απόφαση στην υπόθεση Villar Láiz, της 8ης Μαΐου 2019 (C-161/18): το ΔΕΕ έκρινε ότι η ισπανική νομοθεσία σχετικά με τον υπολογισμό των συντάξεων γήρατος για τους εργαζόμενους με μερική απασχόληση είναι αντίθετη προς το δίκαιο της ΕΕ, εάν διαπιστωθεί ότι είναι ιδιαίτερα μειονεκτική για τις γυναίκες εργαζόμενες.
  • Απόφαση στην υπόθεση Praxair, της 8ης Μαΐου 2019 (Υπόθεση C-486/18): το ΔΕΕ έκρινε ότι ο υπολογισμός των αποζημιώσεων για την απόλυση και την επανατοποθέτηση εργαζομένου που βρίσκεται σε γονική άδεια μερικής απασχόλησης πρέπει να γίνεται βάσει του μισθού πλήρους απασχόλησης. Η αντικρουόμενη εθνική νομοθεσία οδηγεί σε έμμεση διάκριση λόγω φύλου.
  • Απόφαση στην υπόθεση Ortiz Mesonero, της 18ης Σεπτεμβρίου 2019 (Υπόθεση C-366/18): δεν χορηγήθηκε άδεια στον πατέρα να εργαστεί σε σταθερή βάρδια προκειμένου να φροντίσει καλύτερα τα παιδιά του. Το ΔΕΕ έκρινε ότι οι οδηγίες δεν εφαρμόζονται εν προκειμένω και ότι δεν περιέχουν διάταξη δυνάμενη να επιβάλει στα κράτη μέλη, στο πλαίσιο αιτήσεως γονικής άδειας, να παρέχουν σε έναν εργαζόμενο το δικαίωμα να εργάζεται με σταθερό ωράριο όταν το σύνηθες καθεστώς εργασίας του έχει τη μορφή της εργασίας με κυλιόμενες βάρδιες.
  • Απόφαση στην υπόθεση Hakelbracht, της 20ής Ιουνίου 2019 (Υπόθεση C-404/18): το ΔΕΕ αποφάνθηκε ότι, όταν ένα πρόσωπο που ισχυρίζεται ότι υφίσταται διακρίσεις λόγω του φύλου του υποβάλλει καταγγελία, οι άλλοι εργαζόμενοι που δεν είναι το πρόσωπο που υφίσταται διακρίσεις λόγω του φύλου τους θα πρέπει να προστατεύονται, καθώς ενδέχεται να βρεθούν σε μειονεκτική θέση από τον εργοδότη τους για τη στήριξη που έχουν παράσχει επίσημα ή ανεπίσημα στο θύμα της εικαζόμενης διάκρισης.
  • Απόφαση στην υπόθεση Tesco Stores, της 3ης Ιουνίου 2021 (C-624/19): στην απόφαση, το ΔΕΕ υπενθύμισε για πρώτη φορά την απόφασή του στην υπόθεση Praxair MRC (C-486/18), στην οποία η απαγόρευση των διακρίσεων μεταξύ ανδρών και γυναικών εργαζομένων εφαρμόζεται επίσης σε συλλογικές και ατομικές συμβάσεις που αποσκοπούν στη ρύθμιση των αμοιβών, καθώς και σε άλλη πάγια νομολογία του που επιτρέπει στα δικαστήρια να εκτιμούν άλλες μισθολογικές διαφορές λόγω φύλου όσον αφορά τη μεταχείριση βάσει του κανόνα της αμφισβητούμενης δικαιοδοσίας. Το ΔΕΕ κατέληξε στο συμπέρασμα ότι το άρθρο 157 της ΣΛΕΕ πρέπει να ερμηνευθεί υπό την έννοια ότι έχει άμεσο οριζόντιο αποτέλεσμα σε διαδικασίες μεταξύ ιδιωτών στις οποίες δεν τηρείται η αρχή της ισότητας των αμοιβών μεταξύ ανδρών και γυναικών εργαζομένων για «εργασία της αυτής αξίας».
  • Γνωμοδότηση 1/19 του ΔΕΕ, της 6 Οκτωβρίου 2021, σχετικά με την προσχώρηση της ΕΕ στη Σύμβαση της Κωνσταντινούπολης. Η γνωμοδότηση του ΔΕΕ αποσαφηνίζει τις λεπτομέρειες προσχώρησης της ΕΕ στη Σύμβαση της Κωνσταντινούπολης και τη νομική βάση της.
  • Απόφαση στην υπόθεση Tesorería General de la Seguridad Social, της 24ης Φεβρουαρίου 2022 (C-389/20): το ΔΕΕ έκρινε ότι το άρθρο 4 παράγραφος 1 της οδηγίας 79/7/ΕΟΚ του Συμβουλίου, της 19ης Δεκεμβρίου 1978, έχει την έννοια ότι αντιτίθεται σε εθνική διάταξη η οποία αποκλείει τις παροχές ανεργίας από τις παροχές κοινωνικής ασφάλισης που χορηγούνται στους οικιακούς βοηθούς δυνάμει συστήματος κοινωνικής ασφάλισης προβλεπόμενου εκ του νόμου. Οι γυναίκες και οι άνδρες εργαζόμενοι θα πρέπει να έχουν πρόσβαση στα ίδια δικαιώματα και να μην υφίστανται διακρίσεις λόγω φύλου.
  • Απόφαση στην υπόθεση BVAEB, της 5ης Μαΐου 2022 (Υπόθεση C-405/20): το ΔΕΕ έκρινε ότι το άρθρο 157 ΣΛΕΕ και το άρθρο 5 στοιχείο γ) της οδηγίας 2006/54/ΕΚ έχουν την έννοια ότι δεν αντιτίθενται σε εθνική ρύθμιση περί ετήσιας αναπροσαρμογής των συντάξεων των δημοσίων υπαλλήλων με αντιστρόφως προοδευτική αύξηση από την οποία εξαιρούνται εξ ολοκλήρου οι συντάξεις που υπερβαίνουν ορισμένο ανώτατο όριο, στην περίπτωση που η αναλογία των ανδρών συνταξιούχων που θίγονται από αυτή είναι σημαντικά μεγαλύτερη σε σχέση με εκείνη των γυναικών συνταξιούχων, εφόσον η εν λόγω ρύθμιση επιδιώκει, κατά τρόπο συνεπή και συστηματικό, τους σκοπούς διασφάλισης της βιώσιμης χρηματοδότησης των συντάξεων και μείωσης των αποκλίσεων μεταξύ των επιπέδων των χρηματοδοτούμενων από το κράτος συντάξεων, χωρίς να υπερβαίνει το αναγκαίο για την επίτευξη των σκοπών αυτών μέτρο.

C. Άλλες πρωτοβουλίες της ΕΕ

  • Σύμφωνα με τον ευρωπαϊκό πυλώνα κοινωνικών δικαιωμάτων, η ισότητα των φύλων συγκαταλέγεται μεταξύ των 20 βασικών αρχών για τη διασφάλιση: του δικαιώματος ίσης αμοιβής για εργασία ίσης αξίας, καθώς και ίσης μεταχείρισης και ίσων ευκαιριών για γυναίκες και άνδρες σε όλους τους τομείς, συμπεριλαμβανομένης της αγοράς εργασίας, των όρων και των συνθηκών απασχόλησης και της εξέλιξης της σταδιοδρομίας.
  • Η στρατηγική για την ισότητα των φύλων 2020-2025, ένα ολοκληρωμένο έγγραφο πολιτικής της Επιτροπής, έχει ως βασικούς στόχους: τον τερματισμό της έμφυλης βίας, την αμφισβήτηση των έμφυλων στερεοτύπων, τη γεφύρωση του χάσματος μεταξύ των φύλων στην αγορά εργασίας, την επίτευξη ισότιμης συμμετοχής σε διάφορους τομείς της οικονομίας, την αντιμετώπιση του μισθολογικού και του συνταξιοδοτικού χάσματος μεταξύ των φύλων, τη γεφύρωση του χάσματος μεταξύ των φύλων όσον αφορά τη φροντίδα και την επίτευξη ισόρροπης εκπροσώπησης των φύλων στις διαδικασίες λήψης αποφάσεων και στην πολιτική. Η στρατηγική ακολουθεί μια διττή προσέγγιση ενσωμάτωσης της διάστασης του φύλου σε συνδυασμό με στοχευμένες δράσεις, ενώ η διατομεακότητα αποτελεί οριζόντια αρχή για την εφαρμογή της.
  • Η ευρωπαϊκή στρατηγική για τη φροντίδα προωθεί οικονομικά προσιτές, προσβάσιμες και υψηλής ποιότητας υπηρεσίες φροντίδας σε ολόκληρη την ΕΕ, με στόχο τη βελτίωση της κατάστασης τόσο για τους αποδέκτες φροντίδας όσο και για τα άτομα που τους φροντίζουν, είτε επαγγελματικά είτε άτυπα. Η επένδυση στη φροντίδα υψηλής ποιότητας σημαίνει επίσης βελτίωση της συμμετοχής των γυναικών στην αγορά εργασίας και της ισότητας των φύλων, ιδίως όσον αφορά το μισθολογικό και συνταξιοδοτικό χάσμα μεταξύ των φύλων.
  • Σύσταση του Συμβουλίου σχετικά με συστήματα προσχολικής εκπαίδευσης και φροντίδας υψηλής ποιότητας(22 Μαΐου 2019) Η σύσταση ακολουθεί πρόταση της Επιτροπής που απορρέει από τη στρατηγική για τη φροντίδα και αφορά την αναθεώρηση των στόχων για την προσχολική εκπαίδευση και φροντίδα, των επονομαζόμενων «στόχων της Βαρκελώνης», οι οποίοι τέθηκαν το 2002, προκειμένου να ενισχυθεί η συμμετοχή των γυναικών στην αγορά εργασίας.
  • Σύσταση του Συμβουλίου σχετικά με την πρόσβαση σε οικονομικά προσιτή και υψηλής ποιότητας μακροχρόνια φροντίδα(8 Δεκεμβρίου 2022). Η σύσταση, η οποία απορρέει επίσης από τη στρατηγική της ΕΕ για τη φροντίδα, έχει ως στόχο να επιτρέψει στους ανθρώπους να ζουν με αξιοπρέπεια και να δώσει ώθηση στην ισότητα των φύλων, δεδομένου ότι οι ευθύνες φροντίδας αφήνουν εκατομμύρια γυναίκες εκτός αγοράς εργασίας ή μερικής απασχόλησης. Οι ευθύνες στον τομέα της φροντίδας μπορεί επίσης να έχουν αρνητικό αντίκτυπο στις αποδοχές και τις συντάξεις των γυναικών.
  • Η σύσταση του Συμβουλίου σχετικά με επαρκές ελάχιστο εισόδημα που διασφαλίζει την ενεργό ένταξη (30 Ιανουαρίου 2023) προάγει την ανθεκτικότητα των γυναικών. Το Συμβούλιο, με σκοπό την προώθηση της ισότητας των φύλων, της εισοδηματικής ασφάλειας και της οικονομικής ανεξαρτησίας των γυναικών, των νεαρών ενηλίκων και των ατόμων με αναπηρία, εισηγείται τη δυνατότητα να ζητείται η χορήγηση του ελάχιστου εισοδήματος σε μεμονωμένα μέλη του νοικοκυριού·
  • Η δέσμη μέτρων για την απασχόληση των ατόμων με αναπηρία παρέχει υποστηρικτικά μέτρα ειδικά σχεδιασμένα για την ενίσχυση των ευκαιριών απασχόλησης για τις γυναίκες με αναπηρία.

D. Πάροχοι εμπειρογνωμοσύνης

E. Πρόσφατες εξελίξεις

Στις 7 Μαρτίου 2025 η Επιτροπή εξέδωσε τον «χάρτη πορείας για τα δικαιώματα των γυναικών».

Ο χάρτης πορείας προωθεί το θεματολόγιο για την ισότητα των φύλων, καθορίζει ένα μακροπρόθεσμο πολιτικό όραμα για την πρόοδο όσον αφορά τα δικαιώματα των γυναικών και παρέχει καθοδήγηση για τα μελλοντικά μέτρα της επόμενης στρατηγικής για την ισότητα των φύλων από το 2026, καθώς και για την εξωτερική δράση της ΕΕ. Ο χάρτης πορείας περιγράφει ένα μακροπρόθεσμο όραμα για την επίτευξη της ισότητας των φύλων, σύμφωνα με τις βασικές αρχές και τους στόχους πολιτικής που καθορίζονται στη διακήρυξη των αρχών για μια κοινωνία με ισότητα μεταξύ των φύλων:

  • απαλλαγή από την έμφυλη βία, μεταξύ άλλων με την πρόληψη και την καταπολέμηση όλων των μορφών βίας κατά των γυναικών και των κοριτσιών, όπως η σεξουαλική βία, συμπεριλαμβανομένου του βιασμού, λόγω έλλειψης συναίνεσης, και με τη διασφάλιση της στήριξης και της προστασίας των θυμάτων βίας·
  • τα υψηλότερα δυνατά πρότυπα υγείας, μέσω της στήριξης και της συμπλήρωσης της της δράσης των κρατών μελών στον τομέα της υγείας όσον αφορά την πρόσβαση των γυναικών στη σεξουαλική και αναπαραγωγική υγεία και τα συναφή δικαιώματα, σε πλήρη συμμόρφωση με τις Συνθήκες, και της προώθησης της ιατρικής έρευνας που λαμβάνει υπόψη τη διάσταση του φύλου, κλινικών δοκιμών, διαγνωστικών μέσων και θεραπειών·
  • ίσες αμοιβές και οικονομική ενδυνάμωση, για παράδειγμα με τη γεφύρωση του μισθολογικού χάσματος και του συνταξιοδοτικού χάσματος μεταξύ των φύλων, την προώθηση των χρηματοοικονομικών γνώσεων των γυναικών και των κοριτσιών και την αντιμετώπιση της υποτίμησης των θέσεων εργασίας που κατέχουν κυρίως οι γυναίκες·
  • ισορροπία μεταξύ επαγγελματικής και ιδιωτικής ζωής και φροντίδας, ιδίως με την προώθηση της ίσης κατανομής των ευθυνών φροντίδας μεταξύ γυναικών και ανδρών και την προώθηση επενδύσεων στον τομέα της μακροχρόνιας φροντίδας για τη διασφάλιση ποιοτικών θέσεων εργασίας στον τομέα της φροντίδας·
  • ίσες ευκαιρίες απασχόλησης και κατάλληλες συνθήκες εργασίας, όπως η εξάλειψη του χάσματος μεταξύ των φύλων στην απασχόληση, η εξάλειψη της σεξουαλικής παρενόχλησης στον κόσμο της εργασίας και η διασφάλιση ποιοτικών θέσεων εργασίας και ίσων προοπτικών σταδιοδρομίας·
  • ποιοτική εκπαίδευση χωρίς αποκλεισμούς, για παράδειγμα με την προώθηση μιας ισορροπημένης ως προς το φύλο προοπτικής σε όλες τις βαθμίδες εκπαίδευσης, την ενθάρρυνση των κοριτσιών και των γυναικών να συμμετέχουν στις θετικές επιστήμες, την τεχνολογία, τη μηχανική και τα μαθηματικά (STEM) και την ενθάρρυνση των αγοριών και των ανδρών να συμμετέχουν στους τομείς της εκπαίδευσης, της υγείας και της πρόνοιας·
  • πολιτική συμμετοχή και ίση εκπροσώπηση, μεταξύ άλλων με την προώθηση της ισόρροπης εκπροσώπησης των φύλων σε όλους τους τομείς και τα επίπεδα της δημόσιας και πολιτικής ζωής, με μέριμνα για την ασφάλεια των γυναικών στη δημόσια ζωή και με την καταπολέμηση του σεξισμού·
  • θεσμικοί μηχανισμοί για την πραγματική άσκηση των δικαιωμάτων των γυναικών, ιδίως με τη διασφάλιση εξειδικευμένης θεσμικής υποδομής για την ισότητα των φύλων και την ενσωμάτωση της διάστασης του φύλου, και βιώσιμη χρηματοδότηση των πολιτικών για την ισότητα των φύλων και των οργανώσεων για τα δικαιώματα των γυναικών.

Η Επιτροπή κάλεσε τα άλλα ευρωπαϊκά θεσμικά όργανα, ιδίως το Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο, να εγκρίνουν τη διακήρυξη των αρχών για μια κοινωνία με ισότητα μεταξύ των φύλων έως το τέλος του 2025 και να τηρήσουν τη δέσμευση αυτή.

Το Κοινοβούλιο διεξήγαγε μια πρώτη συζήτηση στην ολομέλεια σχετικά με τον χάρτη πορείας για τα δικαιώματα των γυναικών στις 11 Μαρτίου 2025.

Η Επιτροπή δημοσίευσε επίσης την έκθεση του 2025 για την ισότητα των φύλων στην ΕΕ τον Μάρτιο του 2025, στην οποία πραγματοποιείται μια επισκόπηση της προόδου που έχει σημειωθεί όσον αφορά την εφαρμογή της στρατηγικής για την ισότητα των φύλων 2020-2025. Η έκθεση, παρότι επισημαίνει τη σημαντική πρόοδο που συντελέστηκε στη νομοθεσία το 2024 με την έκδοση της πρώτης οδηγίας για την καταπολέμηση της βίας κατά των γυναικών, καταλήγει επίσης στο συμπέρασμα ότι οι δεσμεύσεις που αναλήφθηκαν στο πλαίσιο της δήλωσης του Πεκίνου δεν έχουν ακόμη τηρηθεί πλήρως.

Στις 13 Νοεμβρίου 2025, το Κοινοβούλιο ενέκρινε ψήφισμα σχετικά με τη στρατηγική για την ισότητα των φύλων 2025, καλώντας την Επιτροπή να παρουσιάσει μια φιλόδοξη στρατηγική για την ισότητα των φύλων για την περίοδο 2026-2030 με ειδικά νομοθετικά και μη νομοθετικά μέτρα σε βασικούς τομείς, όπως η καταπολέμηση της βίας κατά των γυναικών, η διασφάλιση πλήρους και ισότιμης πρόσβασης σε υπηρεσίες σεξουαλικής και αναπαραγωγικής υγείας, η μείωση του χάσματος μεταξύ των φύλων στην απασχόληση, τις αμοιβές και τις συντάξεις και η ενίσχυση των μηχανισμών για την αντιμετώπιση της δημοκρατικής οπισθοδρόμησης και των επιθέσεων στα δικαιώματα των γυναικών και της κοινότητας ΛΟΑΤΚΙ.

Σύμφωνα με τον δείκτη ισότητας των φύλων του EIGE για το 2025, ο οποίος αποκαλύπτει την κατάσταση όσον αφορά την ισότητα των φύλων στην ΕΕ, η ΕΕ σημείωσε βαθμολογία 63,4 στα 100 το 2025.

F. Ενωσιακή χρηματοδότηση

Ως βασικό καθήκον της ΕΕ και κινητήρια δύναμη για την οικονομική μεγέθυνση και την κοινωνική ανάπτυξη, η προώθηση της ισότητας των φύλων και η ενσωμάτωση της διάστασης του φύλου σε όλες τις δραστηριότητες της ΕΕ αποτελούν στόχο που πρέπει να υποστηριχθεί από τον μακροπρόθεσμο προϋπολογισμό της ΕΕ (πολυετές δημοσιονομικό πλαίσιο 2021-2027) μέσω του Προγράμματος «Πολίτες, Ισότητα, Δικαιώματα και Αξίες». Το πρόγραμμα θεσπίστηκε με τον κανονισμό (ΕΕ) 2021/692, ο οποίος αντικατέστησε το πρόγραμμα «Δικαιώματα, Ισότητα και Ιθαγένεια» και το πρόγραμμα «Ευρώπη για τους πολίτες». Δύο από τα τέσσερα σκέλη του επικεντρώνονται στην προώθηση των δικαιωμάτων, της απαγόρευσης των διακρίσεων και της ισότητας, συμπεριλαμβανομένης της ισότητας των φύλων, και στην προώθηση της ενσωμάτωσης της διάστασης του φύλου και της ενσωμάτωσης της διάστασης της απαγόρευσης των διακρίσεων [σκέλος για την ισότητα, τα δικαιώματα και την ισότητα των φύλων) και στην καταπολέμηση της βίας, συμπεριλαμβανομένης της έμφυλης βίας (σκέλος «Δάφνη»)].

Διατίθεται επίσης περισσότερη χρηματοδότηση από την ΕΕ για την υλοποίηση του ευρωπαϊκού πυλώνα κοινωνικών δικαιωμάτων, ιδίως στο πλαίσιο του Ευρωπαϊκού Κοινωνικού Ταμείου (ΕΚΤ+), το οποίο χρηματοδοτεί έργα που προωθούν την κοινωνική ένταξη, καταπολεμούν τη φτώχεια και επενδύουν στο ανθρώπινο δυναμικό, καθώς και άλλων ταμείων της πολιτικής συνοχής, του μηχανισμού ανάκαμψης και ανθεκτικότητας (ΜΑΑ) και του InvestEU.

Ο ΜΑΑ παρέχει 723,8 δισ. EUR σε δάνεια και επιχορηγήσεις προκειμένου να βοηθήσει τα κράτη μέλη στην υλοποίηση μεταρρυθμίσεων και επενδύσεων για την άμβλυνση των επιπτώσεων της πανδημίας COVID-19 έως το τέλος του 2026. Σύμφωνα με τον κανονισμό για τον ΜΑΑ οι γυναίκες είναι μία από τις ομάδες που επηρεάζονται αρνητικά από την κρίση COVID-19. Ένας από τους στόχους του σχετίζεται με τον μετριασμό των επιπτώσεων της κρίσης στις γυναίκες.

Το Κοινωνικό Ταμείο για το Κλίμα, το οποίο συστάθηκε με τον κανονισμό (ΕΕ) 2023/955, ανταποκρίνεται στις ανάγκες των γυναικών, αναγνωρίζοντας ότι οι γυναίκες πλήττονται δυσανάλογα από την ενεργειακή φτώχεια και τη φτώχεια στον τομέα των μεταφορών, ιδίως οι μόνες μητέρες, οι μόνες γυναίκες, οι γυναίκες με αναπηρία και οι ηλικιωμένες γυναίκες που ζουν μόνες, και ότι, επιπλέον, οι γυναίκες ακολουθούν διαφορετικά και πιο σύνθετα πρότυπα κινητικότητας.

G. Εξωτερική δράση της ΕΕ

Το σχέδιο δράσης της ΕΕ για την ισότητα των φύλων (GAP) III έχει ως στόχο να καλύψει το κενό όσον αφορά την επίτευξη του στόχου 5 των Στόχων Βιώσιμης Ανάπτυξης του ΟΗΕ και την καταπολέμηση της φτώχειας των γυναικών. Υιοθετεί μια διατομεακή και βασισμένη στα ανθρώπινα δικαιώματα προσέγγιση με όραμα μετασχηματισμού ως προς το φύλο και με τον φιλόδοξο στόχο να διασφαλίσει ότι τουλάχιστον το 85% όλων των νέων εξωτερικών δράσεων της ΕΕ θα λαμβάνουν υπόψη τη διάσταση του φύλου έως το 2025. Επιδιώκει επίσης να ενδυναμώσει τις γυναίκες και τα κορίτσια σε όλη τους την πολυμορφία ώστε να συμμετέχουν και να αναλαμβάνουν ισότιμους ηγετικούς ρόλους στην κοινωνική, οικονομική και πολιτική ζωή, και να έχουν λόγο σε όλες τις διαδικασίες λήψης αποφάσεων, σε όλους τους δημόσιους και ιδιωτικούς τομείς.

Το GAP III παρατάθηκε από την αρχική περίοδο 2021-2025 έως το τέλος του τρέχοντος πολυετούς δημοσιονομικού πλαισίου το 2027.

 

Isabel Garcia Tamara / Georgiana Sandu