Ευρωπαϊκό Ταμείο Περιφερειακής Ανάπτυξης (ΕΤΠΑ)

Το Ευρωπαϊκό Ταμείο Περιφερειακής Ανάπτυξης (ΕΤΠΑ) είναι ένα από τα βασικά χρηματοδοτικά μέσα της πολιτικής συνοχής της ΕΕ. Σκοπός του είναι να συμβάλει στη μείωση των διαφορών μεταξύ των επιπέδων ανάπτυξης των διαφόρων περιοχών στην Ευρώπη και στη βελτίωση του βιοτικού επιπέδου στις πλέον μειονεκτικές περιοχές. Δίδεται ιδιαίτερη προσοχή σε περιοχές που επηρεάζονται από σοβαρά και μόνιμα φυσικά ή δημογραφικά μειονεκτήματα, όπως οι υπερβόρειες περιοχές, που είναι ιδιαίτερα αραιοκατοικημένες, και οι νησιωτικές, οι διασυνοριακές και οι ορεινές περιοχές.

Νομική βάση

Άρθρα 174 έως 178 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΣΛΕΕ).

Στόχοι

Το άρθρο 176 ΣΛΕΕ προβλέπει ότι το ΕΤΠΑ συμβάλλει στη διόρθωση των κυριότερων περιφερειακών ανισοτήτων στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Επιτυγχάνει τον στόχο αυτό μέσω της συμμετοχής του:

  • στην ανάπτυξη και στη διαρθρωτική αναπροσαρμογή των περιοχών που παρουσιάζουν καθυστέρηση στην ανάπτυξή τους·
  • στη μετατροπή των βιομηχανικών περιοχών που βρίσκονται σε παρακμή.

Το ΕΤΠΑ έχει δύο κύριους στόχους, ήτοι:

  • την επένδυση στην ανάπτυξη και την απασχόληση – με σκοπό την ενίσχυση της αγοράς εργασίας και των περιφερειακών οικονομιών·
  • την ευρωπαϊκή εδαφική συνεργασία – με σκοπό την ενίσχυση της διασυνοριακής, διεθνικής και διαπεριφερειακής συνεργασίας εντός της ΕΕ.

Οι πόροι για την επίτευξη του πρώτου στόχου έχουν κατανεμηθεί σε τρεις διαφορετικές κατηγορίες περιφερειών:

  • σε περισσότερο αναπτυγμένες περιφέρειες, με κατά κεφαλήν ΑΕγχΠ που υπερβαίνει το 90 % του μέσου όρου της ΕΕ·
  • σε περιφέρειες μετάβασης, με κατά κεφαλήν ΑΕγχΠ μεταξύ του 75 % και του 90 % του μέσου όρου της ΕΕ·
  • σε λιγότερο αναπτυγμένες περιφέρειες, με κατά κεφαλήν ΑΕγχΠ κάτω από το 75 % του μέσου όρου της ΕΕ.

Το ΕΤΠΑ στηρίζει επίσης τη βιώσιμη αστική ανάπτυξη. Κατά την περίοδο 2014-2020, τουλάχιστον το 5 % των κονδυλίων του ΕΤΠΑ για κάθε κράτος μέλος έπρεπε να διατίθεται σε ολοκληρωμένες δράσεις για τη βιώσιμη αστική ανάπτυξη με σκοπό την αντιμετώπιση των οικονομικών, περιβαλλοντικών, κλιματικών, δημογραφικών και κοινωνικών προβλημάτων των αστικών περιοχών.

Οι λεπτομέρειες για την κατανομή και τη μελλοντική χρήση των κονδυλίων του ΕΤΠΑ προσδιορίζονται από τις συμφωνίες εταιρικής σχέσης. Πρόκειται για έγγραφα στρατηγικής τα οποία συντάσσονται από κάθε κράτος μέλος με τη βοήθεια περιφερειακών και κοινωνικών εταίρων.

Θεματική συγκέντρωση

Οι δαπάνες στο πλαίσιο του ΕΤΠΑ επικεντρώνονται στις προτεραιότητες που προσδιορίζονται στην παρούσα στρατηγική. Κατά την περίοδο 2014-2020, οι κύριες προτεραιότητες ήταν οι εξής:

  1. η έρευνα και η καινοτομία·
  2. οι τεχνολογίες των πληροφοριών και των επικοινωνιών·
  3. οι μικρές και μεσαίες επιχειρήσεις (ΜΜΕ)·
  4. η προώθηση μιας οικονομίας με χαμηλές εκπομπές άνθρακα.

Ανάλογα με την προς στήριξη κατηγορία περιφέρειας, ποικίλλει και ο απαιτούμενος βαθμός συγκέντρωσης σε αυτές τις προτεραιότητες. Οι περισσότερο αναπτυγμένες περιφέρειες οφείλουν να αφιερώνουν τουλάχιστον το 80 % των πόρων τους από το ΕΤΠΑ σε δύο τουλάχιστον από αυτές τις προτεραιότητες και τουλάχιστον το 20 % στην προώθηση μιας οικονομίας με χαμηλές εκπομπές άνθρακα. Οι περιφέρειες μετάβασης οφείλουν να αφιερώνουν τουλάχιστον το 60% των πόρων τους από το ΕΤΠΑ σε δύο τουλάχιστον από αυτές τις προτεραιότητες και τουλάχιστον το 15 % στην προώθηση μιας οικονομίας με χαμηλές εκπομπές άνθρακα. Οι λιγότερο αναπτυγμένες περιφέρειες οφείλουν να αφιερώνουν τουλάχιστον το 50 % των πόρων τους από το ΕΤΠΑ σε δύο τουλάχιστον από αυτές τις προτεραιότητες και τουλάχιστον το 12 % στην προώθηση μιας οικονομίας με χαμηλές εκπομπές άνθρακα.

Προϋπολογισμός και δημοσιονομικές διατάξεις

Κατά την περίοδο προγραμματισμού 2014-2020, η ΕΕ διέθεσε πάνω από 350 δισεκατομμύρια EUR για την πολιτική συνοχής. Το ποσό αυτό αντιστοιχούσε στο 32,5 % του συνολικού προϋπολογισμού της ΕΕ για αυτήν την περίοδο. Για το ΕΤΠΑ διατέθηκαν περίπου 199 δισεκατομμύρια EUR. Το ποσό αυτό περιλαμβάνει 9,4 δισεκατομμύρια EUR για την ευρωπαϊκή εδαφική συνεργασία (ΕΕΣ) και 1,5 δισεκατομμύριο EUR σε ειδικά κονδύλια για τις εξόχως απόκεντρες και αραιοκατοικημένες περιφέρειες.

Το επίπεδο συγχρηματοδότησης που απαιτείται για έργα χρηματοδοτούμενα από το ΕΤΠΑ προσαρμόζεται στο επίπεδο ανάπτυξης των εν λόγω περιφερειών. Στις λιγότερο αναπτυγμένες (και στις εξόχως απόκεντρες) περιφέρειες, το ΕΤΠΑ μπορεί να χρηματοδοτήσει μέχρι και το 85 % του κόστους του έργου. Στις περιφέρειες μετάβασης το ποσοστό μπορεί να ανέρχεται μέχρι και στο 60 % του κόστους του έργου, στις δε πιο αναπτυγμένες περιφέρειες μέχρι και στο 50 %.

Ευρωπαϊκό Ταμείο Περιφερειακής Ανάπτυξης για την περίοδο 2021-2027

Το 2021, η ΕΕ εισήλθε σε νέα πολυετή περίοδο προγραμματισμού. Οι κανόνες για το ΕΤΠΑ για την περίοδο 2021-2027 καθορίζονται:

  • στον κανονισμό για το ΕΤΠΑ και το Ταμείο Συνοχής·
  • στον κανονισμό για τις ειδικές διατάξεις που διέπουν τον στόχο «Ευρωπαϊκή εδαφική συνεργασία» (Interreg).

Οι κανονισμοί αυτοί διατηρούν τους δύο υφιστάμενους στόχους του ΕΤΠΑ, δηλαδή τις «επενδύσεις στην απασχόληση και την ανάπτυξη» και την «ευρωπαϊκή εδαφική συνεργασία».

Διατηρούν επίσης τη θεματική συγκέντρωση για τις δύο βασικές προτεραιότητες: τη στήριξη της καινοτομίας, της ψηφιακής οικονομίας και των ΜΜΕ μέσω μιας στρατηγικής έξυπνης εξειδίκευσης (στόχος πολιτικής 1) και μια πιο πράσινη, κυκλική οικονομία χαμηλών εκπομπών άνθρακα (στόχος πολιτικής 2). Η νέα πολιτική συνοχής εισήγαγε επίσης κατάλογο δραστηριοτήτων που δεν θα υποστηρίζονται από το ΕΤΠΑ. Περιλαμβάνει τον παροπλισμό ή την κατασκευή πυρηνικών σταθμών ηλεκτροπαραγωγής, αερολιμενικών υποδομών (εκτός από τις εξόχως απόκεντρες περιοχές) και ορισμένες δραστηριότητες διαχείρισης αποβλήτων (π.χ. υγειονομική ταφή).

Κατά την περίοδο προγραμματισμού 2021-2027, θα διατεθούν για το ΕΤΠΑ περίπου 200,36 δισεκατομμύρια EUR (συμπεριλαμβανομένων 8 δισεκατομμυρίων EUR για την ευρωπαϊκή εδαφική συνεργασία και 1,93 δισεκατομμυρίων EUR σε ειδικά κονδύλια για τις εξόχως απόκεντρες περιφέρειες). Οι λιγότερο αναπτυγμένες περιοχές θα επωφεληθούν από τα ποσοστά συγχρηματοδότησης κατά έως και 85 % του κόστους των έργων. Τα ποσοστά συγχρηματοδότησης για τις περιφέρειες μετάβασης και για τις περισσότερο αναπτυγμένες περιφέρειες θα είναι έως 60 % και 40 % αντίστοιχα.

Μετά το 2020, θα ενισχυθεί η στήριξη των πόλεων. Τουλάχιστον το 8 % των πόρων του ΕΤΠΑ (σε εθνικό επίπεδο) θα διατεθεί για τη βιώσιμη αστική ανάπτυξη και τη δημιουργία της Ευρωπαϊκής Αστικής Πρωτοβουλίας.

Ο ρόλος του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου

Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο λειτουργεί επί ίσοις όροις με το Συμβούλιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης όσον αφορά την εκπόνηση νέας νομοθεσίας για τα Ευρωπαϊκά Διαρθρωτικά και Επενδυτικά Ταμεία. Ο κανονισμός για το ΕΤΠΑ και το Ταμείο Συνοχής για την περίοδο 2021-2027 υπόκειται στη συνήθη νομοθετική διαδικασία, στο πλαίσιο της οποίας το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο διαθέτει το πλήρες δικαίωμα να προτείνει τροποποιήσεις. Κατά τη διάρκεια των διαπραγματεύσεων για την πολιτική συνοχής της ΕΕ για την περίοδο 2021-2027, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο κατόρθωσε να αυξήσει τον βαθμό συγχρηματοδότησης για τα έργα και να βελτιώσει την ευελιξία στην εφαρμογή των κανόνων. Επιπλέον, ενίσχυσε τη στήριξη που παρέχεται μέσω του ΕΤΠΑ για τις πόλεις και τις ολοκληρωμένες πολιτικές για τις αστικές περιοχές.

 

Marek Kołodziejski