Coiste Eorpach na Réigiún

Tá Coiste Eorpach na Réigiún comhdhéanta de 329 gcomhalta a dhéanann ionadaíocht d’údaráis réigiúnacha agus áitiúla 27 mBallstát an Aontais Eorpaigh. Eisíonn sé tuairimí a lorgaítear ar bhonn comhairliúchán éigeantach (mar a cheanglaítear sna Conarthaí) agus toilteanach agus, i gcás inarb iomchuí, eisíonn sé tuairimí féintionscnaimh. Níl a chuid comhaltaí faoi cheangal ag aon teagaisc shainordaitheacha. Tá siad neamhspleách i gcomhlíonadh a ndualgas, rud atá chun leasa ghinearálta an Aontais Eorpaigh.

Bunús Dlí

Airteagal 13(4) den Chonradh ar an Aontas Eorpach (CAE), Airteagail 300 agus 305 go 307 den Chonradh ar Fheidhmiú an Aontais Eorpaigh (CFAE), agus cinntí éagsúla ón gComhairle lena gceaptar comhaltaí agus comhaltaí malartacha an Choiste, mar a mhol na Ballstáit, dá dtéarma oifige cúig-bliana.

Cuspóirí

Comhlacht comhairleach is ea Coiste Eorpach na Réigiún (CnaR), a bunaíodh in 1994 tar éis theacht i bhfeidhm Chonradh Maastricht, agus déanann sé ionadaíocht ar leasanna údarás réigiúnach agus áitiúil san Aontas Eorpach agus tugann sé tuairimí thar a gceann don Chomhairle agus don Choimisiún. Is féidir leis na comhaltaí a bheith, mar shampla, ina gceannairí ar údaráis réigiúnacha, ina méaraí nó ina n-ionadaithe tofa nó neamhthofa ar réigiúin agus cathracha 27 mBallstát an Aontais.

Mar a deirtear ina ráiteas misin, is éard atá in CnaR ná tionól polaitiúil de dhaoine a bhfuil sainordú toghchánach réigiúnach nó áitiúil acu a shaothraíonn ar son lánpháirtiú na hEorpa. Cuireann sé ionadaíocht institiúideach ar fáil do limistéir chríochacha, réigiúin, cathracha agus bardais uile an Aontais.

Is é misean CnaR ná páirt a thabhairt d’údaráis réigiúnacha agus áitiúla i bpróiseas cinnteoireachta na hEorpa agus, dá réir sin, rannpháirtíocht níos mó a spreagadh i measc saoránach. Is comhlacht polaitiúil é a thugann le chéile agus a chumhachtaíonn ionadaithe tofa réigiúnacha agus áitiúla na hEorpa, ina bhfuil 329 gcomhalta agus 329 gcomhalta mhalartacha. Roghnaítear na comhaltaí sin as measc 1 mhilliún polaiteoir réigiúnach agus áitiúil agus, i dteannta a chéile, déanann siad ionadaíocht ar 300 réigiún an Aontais, 100 000 údarás áitiúil agus beagnach 450 milliún saoránach.

Chun an ról sin a chomhlíonadh níos fearr, tá an ceart á lorg le fada an lá ag CnaR chun cásanna ina ndéantar sárú ar phrionsabal na coimhdeachta a tharchur chuig an gCúirt Bhreithiúnais. Agus Conradh Liospóin tagtha i bhfeidhm, tá an ceart sin aige anois faoi théarmaí Airteagal 8 de Phrótacal Uimh 2 maidir le prionsabail na coimhdeachta agus na comhréireachta a chur i bhfeidhm.

De réir thrí thosaíocht pholaitiúla CnaR do 2025-2030, a glacadh an 15 Bealtaine 2025, maidir le gach cinneadh a ghlactar ar leibhéal an Aontais chun dul i ngleic leis na claochluithe móra sochaíocha atá le sárú ag sráidbhailte, cathracha agus réigiúin inniu, ní mór iad a thógáil chomh gar do na saoránaigh agus is féidir agus i gcomhréir le prionsabal na coimhdeachta.

Tosaíocht 1 – Comhtháthú (eacnamaíoch, sóisialta agus críochach): iomaíochas a fheabhsú trí bheartais áitbhunaithe agus éiceachórais nuálaíochta áitiúla; buiséad an Aontais tar éis 2027 a dhearadh i gcomhpháirtíocht leis na húdaráis áitiúla agus réigiúnacha; aistrithe córa a áirithiú chun tionchair shocheacnamaíocha an aistrithe ghlais, an aistrithe dhigitigh agus an aistrithe dhéimeagrafaigh a bhainistiú; agus aghaidh a thabhairt ar an ngéarchéim thromchúiseach tithíochta chun tithíocht inbhuanaithe agus inacmhainne a áirithiú do chách.

Tosaíocht 2 – Athléimneacht: an cumas a thabhairt freagairt do thubaistí nádúrtha agus do thubaistí de dhéantús an duine, do bhagairtí slándála agus don éagobhsaíocht eacnamaíoch agus pholaitiúil; an comhar críochach Eorpach a neartú; dul i ngleic leis an athrú aeráide trí oiriúnú agus maolú; athléimneacht uisce a áirithiú; fuinneamh glan, slán agus inacmhainne a bhaint amach; Aontas Sláinte Eorpach a thógáil; tacú le comhbheartas talmhaíochta láidir agus feabhas a chur ar ullmhacht agus cumais chosanta na hEorpa, lena n-áirítear tríd an gComhghuaillíocht ar mhaithe le hAtógáil na hÚcráine.

Tosaíocht 3 – Neasacht: an Eoraip a thabhairt níos gaire do na daoine trí acmhainneacht na rialtas áitiúil a threisiú; aghaidh a thabhairt ar an athrú déimeagrafach tríd an mbeartas comhtháthaithe agus trí réitigh áitbhunaithe; an daonlathas áitiúil agus rannpháirtíocht na saoránach a chosaint agus a neartú; comhionannas inscne a chur chun cinn ar fud bheartais uile an Aontais agus ionadaíocht chomhionann sa saol polaitiúil a áirithiú; agus straitéis óige an Aontais a chur chun feidhme chun deiseanna níos fearr a chur ar fáil do dhaoine óga maidir le foghlaim agus obair.

Eagrú

A. Comhdhéanamh (Airteagal 305 CFAE, Cinneadh (AE) 2019/852 ón gComhairle[1])

1. Líon agus leithdháileadh náisiúnta na suíochán

I gcomhréir le forálacha Chinneadh ón gComhairle an 21 Bealtaine 2019 lena gcinntear comhdhéanamh Choiste Eorpach na Réigiún ((EU) 2019/852), comhdhéantar Coiste na Réigiún de 329 gcomhalta agus an líon céanna comhaltaí malartacha, arna roinnt idir na Ballstáit mar a leanas:

• 24 an ceann don Fhrainc, don Ghearmáin agus don Iodáil;
• 21 an ceann don Pholainn agus don Spáinn;
• 15 don Rómáin;
• 12 an ceann don Bheilg, don Bhulgáir, don Ghréig, don Ísiltír, don Ostair, don Phortaingéil, don tSeicia, don tSualainn agus don Ungáir;
• 9 an ceann don Chróit, don Danmhairg, d’Éirinn, don Fhionlainn, don Liotuáin agus don tSlóvaic;
• 7 an ceann don Eastóin, don Laitvia agus don tSlóivéin;
• 6 an ceann don Chipir agus do Lucsamburg
• 5 do Mhálta.

2. An modh ceapacháin

Déanann an Chomhairle comhaltaí a cheapadh ar feadh cúig bliana, ag gníomhú di d’aontoil ar thograí arna ndéanamh ag an mBallstát lena mbaineann (Airteagal 305 CFAE). Don tréimhse ón 26 Eanáir 2025 go dtí an 25 Eanáir 2030, ghlac an Chomhairle Cinneadh (AE) 2025/71 an 10 Nollaig 2024 lena gceaptar comhaltaí agus comhaltaí malartacha an Choiste. Téarma oifige in-athnuaite atá ann. Ní mór do na comhaltaí sainordú toghchánach réigiúnach nó áitiúil a bheith acu, nó ní mór dóibh a bheith freagrach go polaitiúil do thionól tofa (Airteagal 300(3) CFAE). Gach uair a thagann folúntas aníos ar CnaR ag deireadh théarma oifige comhalta nó comhalta mhalartaigh (e.g. ag deireadh an tsainordaithe réigiúnaigh nó áitiúil a bhí ina bhunús leis an gcomhalta a chur chun tosaigh), bíonn gá le cinneadh ar leithligh ón gComhairle.

B. Struchtúr (Airteagal 306 CFAE)

Déanann CnaR a Uachtarán agus a oifigigh a thoghadh as líon a chomhaltaí ar feadh téarma dhá bhliain go leith. Glacann sé a Rialacha Nós Imeachta de réir Airteagail 306 CFAE agus cuireann sé faoi bhráid na Comhairle iad lena bhformheas. Luaitear sna Rialacha nach mór do CnaR seisiún iomlánach a thionól gach trí mhí ar a laghad, ach is iondúil go dtionólann sé sé sheisiún iomlánacha in aghaidh na bliana. Feidhmíonn sé i sé ghrúpa pholaitiúla faoi láthair, bunaithe ar chleamhnacht pholaitiúil a chuid comhaltaí.

Tagann uachtaráin na ngrúpaí sin le chéile mar Chomhdháil na nUachtarán, a ullmhaíonn obair an Tionóil Iomlánaigh, an Bhiúró agus na gcoimisiún agus a dhéanann an cuardach ar chomhdhearcadh polaitiúil maidir leis na cinntí atá le glacadh a éascú.

Bíonn Uachtarán an tionóil ina chathaoirleach ar an seisiún iomlánach (Airteagal 306 CFAE), agus is iad príomhfheidhmeanna an tseisiúin ná tuairimí, tuarascálacha agus rúin a ghlacadh, dréachtmheastacháin CnaR ar chaiteachais agus ioncaim a ghlacadh, clár polaitiúil CnaR a ghlacadh ag tús gach téarma, an tUachtarán, an Chéad Leas-Uachtarán agus comhaltaí eile an Bhiúró a thoghadh, coimisiúin um beartas a chur ar bun laistigh den institiúid, agus Rialacha Nós Imeachta CnaR a ghlacadh agus a athbhreithniú.

Roinntear obair CnaR idir sé shainchoimisiún a tharraingíonn suas dréacht-tuairimí agus dréachtrúin a thíolactar ina dhiaidh sin lena nglacadh i seisiún iomlánach: an Coimisiún um Shaoránacht, Rialachas, Gnóthaí Institiúideacha agus Seachtracha, an Coimisiún um Beartas Comhtháthaithe Chríochaigh agus um Buiséad AE (COTER), an Coimisiún um Beartas Eacnamaíoch, an Coimisiún um an gComhshaol, Athrú Aeráide agus Fuinneamh, an Coimisiún um Acmhainní Nádúrtha agus an Coimisiún um Beartas Sóisialta, Oideachas, Fostaíocht, Taighde agus Cultúr.

Ar mhaithe leis an éifeachtúlacht, déantar cuid de sheirbhísí a bhuan-Rúnaíochta (ag a bhfuil foireann iomlán de thart ar 500 duine) ag a shuíomh sa Bhruiséil (féach Prótacal Uimh. 6 maidir le suímh institiúidí an Aontais Eorpaigh agus suímh comhlachtaí, oifigí, gníomhaireachtaí agus ranna áirithe de chuid an Aontais Eorpaigh) a chomhroinnt le Rúnaíocht Choiste Eacnamaíoch agus Sóisialta na hEorpa. Is é atá i mbuiséad riaracháin CnaR (Roinn 7 de bhuiséad an Aontais) ná tuairim is EUR 128.6 milliún(buiséad 2025).

Cumhachtaí

A. Tuairimí a eisiúint arna iarraidh sin ag institiúidí eile

1. Comhairliúchán éigeantach

Ceanglaítear ar an gComhairle agus ar an gCoimisiún dul i gcomhairle le CnaR sula ndéanfaidh siad cinntí maidir le hábhair a bhaineann leis an méid seo a leanas:

• An t-oideachas, an ghairmoiliúint agus an óige (Airteagal 165 CFAE);
• Cultúr (Airteagal 167 CFAE);
• An tsláinte phoiblí (Airteagal 168 CFAE);
• An t-iompar tras-Eorpach, an teileachumarsáid agus gréasáin fuinnimh (Airteagal 172 CFAE);
• Comhtháthú eacnamaíoch agus sóisialta (Airteagail 175, 177 agus 178 CFAE).

2. Comhairliúchán toilteanach

Féadfaidh an Coimisiún, an Chomhairle agus an Pharlaimint dul i gcomhairle le CnaR freisin maidir le haon ábhar eile de réir mar is cuí leo.

Nuair a théann an Pharlaimint, an Chomhairle nó an Coimisiún i gcomhairle le CnaR (bíodh sé sin ar bhonn éigeantach nó toilteanach), féadfaidh siad teorainn ama a shocrú (mí amháin ar a laghad i gcomhréir le hAirteagal 307 CFAE) dá fhreagra. Má théann an sprioc-am in éag gan aon tuairim a bheith eisithe, féadfaidh siad dul ar aghaidh gan leas a bhaint as tuairim. Mar shampla den chomhar toilteanach, i mí na Nollag 2020, d’aontaigh an Coimisiún agus CnaR comhpháirtíocht maidir le lánpháirtiú imirceach agus é d’aidhm acu dul i bpáirt le chéile chun tacú leis an obair a bhaineann le lánpháirtiú i gcathracha agus réigiúin an Aontais. Cuirtear leis an gcomhpháirtíocht sin le tionscnamh CnaR ó 2019 ‘Cathracha agus Réigiúin ar mhaithe le lánpháirtiú Imirceach’ agus tugtar ardán polaitiúil do mhéaraí Eorpacha agus ceannairí réigiúnacha chun faisnéis a roinnt agus samplaí dearfacha den lánpháirtiú imirceach agus dídeanaithe a léiriú don phobal.

B. Tuairim a eisiúint ar a thionscnamh féin

1. Gach uair a théitear i gcomhairle le CESE, cuirtear CnaR ar an eolas agus féadfaidh sé tuairim a eisiúint ar an ábhar freisin má mheasann sé go bhfuil leasanna réigiúnacha i gceist.
2. Mar riail ghinearálta, féadfaidh CnaR tuairim a eisiúint aon uair a mheasann sé gurb iomchuí déanamh amhlaidh. Rinne an Coiste, mar shampla, tuairimí a eisiúint ar a thionscnamh féin sna réimsí seo a leanas: fiontair bheaga agus mheánmhéide, gréasáin thras-Eorpacha, an tuarasóireacht, cistí struchtúracha, an tsláinte (an comhrac i gcoinne drugaí), an tionsclaíocht, an fhorbairt uirbeach, cláir oiliúna agus an comhshaol.

C. Tarchur chuig Cúirt Bhreithiúnais an Aontais Eorpaigh – athbhreithniú breithiúnach ex post

Féadfaidh an Coiste freisin imeachtaí a thionscnamh os comhair na Cúirte Breithiúnais chun na sainchumais a leithdháiltear air a choimirciú (Airteagal 263 CFAE). Is é sin le rá, féadfaidh sé imeachtaí a thionscnamh os comhair na Cúirte Breithiúnais má mheasann sé nach ndeachthas i gcomhairle leis nuair ba cheart go ndéanfaí amhlaidh nó murar cuireadh na nósanna imeachta comhairliúcháin i bhfeidhm i gceart (neamhniú gníomhartha (1.3.10)).

Leis an gceart chun imeachtaí a thionscnamh faoi Airteagal 8 den Phrótacal (Uimh. 2) maidir le prionsabail na coimhdeachta agus na comhréireachta a chur i bhfeidhm, atá i gceangal le Conradh Liospóin, cuirtear ar chumas CnaR a iarraidh ar an gCúirt Bhreithiúnais a fháil amach an gcomhlíonann gníomh reachtach a thagann faoi réimse inniúlachta an Choiste prionsabal na coimhdeachta.

Ról Pharlaimint na hEorpa

Le Rialacha Nós Imeachta na Parlaiminte (Iarscríbhinn VI, pointe XIV), cuirtear de fhreagracht ar an gCoiste um Fhorbairt Réigiúnach (REGI) caidreamh a chothabháil le CnaR, le heagraíochtaí comhair idir-réigiúnaigh agus le húdaráis áitiúla agus réigiúnacha.

Cuireadh Comhaontú Comhair nua an 14 Bealtaine 2024in ionad an Chomhaontaithe Comhair idir Parlaimint na hEorpa agus CnaR an 5 Feabhra 2014, cé go bhfuil roinnt forálacha i gComhaontú Comhair 2014 maidir le comhar riaracháin idir an Pharlaimint, CnaR agus CESE fós i bhfeidhm.

Déantar foráil sa Chomhaontú Comhair maidir leis an méid seo a leanas, i measc nithe eile:

• Comhar straitéiseach ar an leibhéal polaitiúil (mar shampla freastalaíonn Uachtarán na Parlaiminte ar sheisiún iomlánach CnaR uair sa bhliain, agus tionólann Comhdháil Uachtaráin na Parlaiminte agus CnaR araon cruinnithe maidir le hábhair leasa choitinn);
• Comhar reachtach (e.g. tugann an Pharlaimint agus CnaR cuireadh do rapóirtéirí a chéile chuig a gcruinnithe agus a n-éisteachtaí faoi seach ar bhonn cómhalartach, agus rannpháirtíocht rapóirtéirí na Parlaiminte i gcruinnithe de pharlaimintí réigiúnacha a bhfuil cumhachtaí reachtacha nó comhairlí cathrach acu a éascú);
• Comhar maidir le rialáil níos fearr agus coimhdeacht (e.g. déanann CnaR measúnuithe tionchair chríochaigh ex ante nó measúnuithe ar chur chun feidhme críochach ex post ar raon reachtaíochta agus clár caiteachais de chuid an Aontais); agus
• Comhar sa tréimhse roimh na toghcháin Eorpacha agus san obair leantach ina leith.

Ó 2008 i leith, déanann Coiste REGI agus COTER cruinniú comhpháirteach bliantúil a eagrú faoi chuimsiú ócáid Sheachtain Eorpach na Réigiún agus na gCathracha.

 

Christophe BEAUDOUIN

11-2025