An tAontas Eorpach agus a chomhpháirtithe trádála

I gcaitheamh na mblianta, tá AE ag imeacht ó tháirgí dlúthshaothair agus atá ar luach íseal a tháirgeadh chun speisialtóireacht a dhéanamh in earraí brandáilte a bhfuil luach níos airde i gceist leo. Lena gheilleagar oscailte, tá trádáil riachtanach do AE. Chun an ceann is fearr a fháil ar na bacainní atá ar thrádáil agus cothroime iomaíochta a thabhairt dá ghnólachtaí, tá an tAontas i mbun caibidlíochta i dtaca le líon de chomhaontuithe saorthrádála (FTAnna). Bunaitheoir freisin agus príomhghníomhaí is ea AE san Eagraíocht Dhomhanda Trádála (EDT).

An bunús dlí

Faoi Airteagal 207 den Chonradh ar Fheidhmiú an Aontais Eorpaigh (CFAE) bunaítear an comhbheartas tráchtála mar inniúlacht eisiach an Aontais Eorpaigh.

Seasamh lárnach AE

Is é AE, an tSín agus na Stáit Aontaithe na geilleagar is mó ar domhan, arb ionann iad ina n-aonar agus thart ar 16 % d’olltáirgeacht intíre (OTI) an domhain. A bhuíochas dá OTI de thuairim is EUR 13 thrilliún agus d’oscailteacht a mhargaidh, bhí ról lárnach ag AE i dtaca leis an gcóras trádála domhanda a mhúnlú, trí thacú le EDT i measc nithe eile. Bhain AE buntáistí suntasacha as an oscailteacht eacnamaíoch ós rud é go bhfuil níos mó ná 30 milliún post in AE ag brath ar thrádáil sheachtrach agus go mbraitear gur lasmuigh den Eoraip a ghinfear an fás eacnamaíoch domhanda go príomha. Tá athrú déanta ag gníomhaithe eacnamaíocha nua agus ag an nuálaíocht teicneolaíochta, go háirithe an digiteáil, ar struchtúr agus ar phatrúin na trádála idirnáisiúnta. Tá geilleagar domhanda an lae inniu thar a bheith comhtháite, agus tá slabhraí soláthair domhanda tagtha in ionad na trádála traidisiúnta in earraí críochnaithe den chuid is mó.

Cé go raibh tionchar diúltach ag an ngéarchéim airgeadais dhomhanda in 2009 ar fheidhmíocht eacnamaíoch an Aontais, d’éirigh le AE seasamh sách láidir a choinneáil maidir le trádáil earraí agus a ról ceannasach i dtrádáil seirbhísí á threisiú aige ag an am céanna. Tá moill curtha ag paindéim COVID-19 ar fhás eacnamaíoch agus ar thrádáil ar fud an domhain agus tá sí ina siocair leis an bplé faoi thionscail a athlonnú ar ais go dtí an Eoraip (dá dtagraítear mar ‘athbhunú’). Is dócha nach gcuirfear athbhunú i bhfeidhm ach amháin ar bhonn roghnaitheach in earnálacha criticiúla, agus meastar go leanfaidh slabhraí soláthair domhanda de bheith fíorthábhachtach.

Ról an Choimisiúin Eorpaigh agus Pharlaimint na hEorpa

Bhí an trádáil idirnáisiúnta ar cheann de na chéad earnálacha inar chomhaontaigh na Ballstáit a gceannasacht a chomhthiomsú. Mar thoradh air sin, thug siad sainordú don Choimisiún cúrsaí trádála a láimhseáil, lena n-áirítear comhaontuithe trádála idirnáisiúnta a chaibidliú ar a son. Is ionann sin is a rá, go ndéanann AE, ag gníomhú dó mar eintiteas aonair, comhaontuithe trádála déthaobhacha agus iltaobhacha araon a chaibidliú, thar ceann a Bhallstát uile. Mar a léirítear lena bhfuil déanta ag AE i ndáil le córas um réiteach díospóidí EDT, bhí ar chumas AE a leasanna féin a chosaint i ndíospóidí trádála idirnáisiúnta. Rinne AE freisin uirlisí trádála idirnáisiúnta a úsáid ar mhaithe lena luachanna agus lena bheartais féin a chur chun cinn agus é ag iarraidh a chleachtais rialála féin a leathnú chuig an gcuid eile den domhan. Riamh anall, bhí AE i bhfabhar córas trádála idirnáisiúnta atá oscailte agus cóir.

Rinne Conradh Liospóin ról Pharlaimint na hEorpa a fheabhsú trí chomh-reachtóir a dhéanamh di i dtaca le hábhair lena mbaineann trádáil agus infheistíocht, atá ar comhchéim leis an gComhairle. Chomh maith leis sin, thug an Conradh ról níos gníomhaí don Pharlaimint maidir le comhaontuithe trádála idirnáisiúnta a chaibidliú agus a dhaingniú, toisc go bhfuil a toiliú anois éigeantach. Tá roinnt eilimintí den bheartas trádála, áfach, atá fanta faoi shainchúram na mBallstát. An 16 Bealtaine 2017, rinne Cúirt Bhreithiúnais an Aontais Eorpaigh (CBAE) tuairim a fhoilsiú, a rinne an deighilt atá idir inniúlachtaí náisiúnta agus inniúlachtaí AE a shoiléiriú.

Beartas trádála agus treoshuíomh

Nuair a tháinig stad leis an gcaibidlíocht iltaobhach laistigh de Chlár Oibre Doha um Fhorbairt de chuid EDT sa chéad deich mbliana den 21ú haois, bhí ar AE bealaí eile a aimsiú chun rochtain níos fearr ar mhargaí tríú tíortha a ráthú. Chun na críche sin, tugadh isteach glúin nua de FTAnna cuimsitheacha a mbíonn i bhfad níos mó i gceist leo ná laghduithe taraifí agus trádáil in earraí. Rinneadh an chéad ‘ghlúin-nua’ de FTA dá shamhail a thabhairt chun críche leis an gCóiré Theas agus, tar éis do Pharlaimint na hEorpa an comhaontú a dhaingniú, tháinig sé i bhfeidhm go foirmiúil i mí na Nollag 2015. Is fianaise ar an mbeartas nua iad uile, an Comhaontú Trádála Ilpháirtí idir AE agus Peiriú, an Cholóim, agus Eacuadór níos déanaí (ó 2017 i leith), atá i bhfeidhm go sealadach ó 2013, an Comhaontú Comhlachais le tíortha Mheiriceá Láir, a bhfuil a cholún trádála i bhfeidhm go sealadach ó 2013 (le Hondúras, Nicearagua, Panama, Cósta Ríce, an tSalvadóir agus Guatamala), Comhaontú Cuimsitheach Eacnamaíoch agus Trádála (CETA) AE-Cheanada, atá i bhfeidhm go sealadach ó mhí Mheán Fómhair 2017, FTA AE-Shingeapór, atá i bhfeidhm go dtí deireadh na bliana 2019, agus FTA AE-Vítneam, atá i bhfeidhm ó lár na 2020idí. Tháinig Comhaontú Comhpháirtíochta Eacnamaíche leis an tSeapáin i bhfeidhm an 1 Feabhra 2019.

Ó cuireadh an chaibidlíocht leis na Stáit Aontaithe maidir leis an gComhpháirtíocht Thrasatlantach Trádála agus Infheistíochta (TTIP) ar fionraí in 2016, dhírigh AE ar chomhaontuithe leis na Stáit Aontaithe i réimsí ar leith, amhail taraifí ar earraí tionsclaíocha nó measúnú comhréireachta. Tugadh an chaibidlíocht maidir le comhaontú trádála le comhaltaí bunaidh Mercosur chun críche in 2019, agus tá an dréacht-chomhaontú ag fanacht lena dhaingniú. Tá tús curtha le caibidlíochtaí FTA ag AE leis an Indinéis, an Túinéis, na hOileáin Fhilipíneacha, an Astráil agus leis an Nua-Shéalainn. Cuireadh tús arís leis an gcaibidlíocht leis an India in 2021, ach athchromfar ar an gcaibidlíocht leis an Malaeisia agus leis an Téalainn a luaithe a bheidh na coinníollacha fabhrach.

Bhí an straitéis ‘Trádáil do Chách’ ó 2015 dírithe ar bheartas trádála AE lena ndéantar an fás, an fhostaíocht agus an infheistíocht a chur chun cinn agus an trádáil chóir a shaothrú ó thaobh cearta an duine agus an chomhshaoil de a urramú. Iarradh freisin go ndéanfaí EDT a athbheochan agus a athchóiriú. I mí Feabhra 2021, thíolaic an Coimisiún a ‘Athbhreithniú ar an mBeartas Trádála’ (TPR), dar teideal ‘Beartas Trádála atá Oscailte, Inbhuanaithe agus Treallúsach’, arb é is aidhm dó an cúrsa a leagan síos don bheartas trádála go dtí 2030. Tagann TPR i gcomharba ar straitéis 2015 dar teideal ‘Trádáil do Chách’ agus tugtar léiriú leis ar na hathruithe geopholaitiúla a tharla ó shin, trí théarmaí amhail ‘treallús’ agus ‘athléimneacht’ a thabhairt isteach i bhfoclóir na trádála, mar aon leis na coincheapa aitheanta ‘cothromaíocht’ agus ‘inbhuanaitheacht’. Beartaítear leis beartas trádála a chur in oiriúint chun tabhairt faoi na dúshláin atá ann faoi láthair agus éascú a dhéanamh ar na haistrithe glasa agus digiteacha trí ‘Neamhspleáchas Straitéiseach Oscailte’.

Na príomh-chomhpháirtithe trádála atá ag AE

Is í an Eoraip an t-onnmhaireoir is mó ar domhan maidir le hearraí agus seirbhísí monaraithe, agus is í an Eoraip an margadh onnmhairithe is mó do thart ar 80 tír[1]. In 2020, ghlac an tSín an ról mar an príomh-chomhpháirtí trádála atá ag AE in earraí ó na Stáit Aontaithe, le sciar iomlán arb ionann é agus 16.1 % i gcomparáid le 15.2 % i gcás na Stát Aontaithe. Ó d’fhág an Ríocht Aontaithe an tAontas Eorpach, tá sí anois ar an tríú comhpháirtí trádála atá ag AE le haghaidh earraí, arb ionann é agus 12.2 % den trádáil uile in earraí. Is iad na comhpháirtithe trádála tábhachtacha eile i gcás earraí, in ord íslitheach, ná an Eilvéis (6.9 %), an Rúis (4.8 %), an Tuirc (3.6 %), an tSeapáin (3.0 %), an Iorua (2.5 %), an Chóiré Theas (2.5 %) agus an India (1.8 %)[2].

Maidir le trádáil i seirbhísí, is iad na Stáit Aontaithe an príomh-chomhpháirtí trádála atá ag AE, agus an Ríocht Aontaithe agus an Eilvéis ina dhiaidh sin[3].

Rinneadh laghdú ar an trádáil idirnáisiúnta in earraí le paindéim COVID-19, lena n-áirítear trádáil AE lena phríomh-chomhpháirtithe trádála, go substaintiúil in 2020.

Infheistíocht

Is é AE an t-infheisteoir is mó ar domhan agus is mórfhaighteoir é maidir le hinfheistíocht dhíreach choigríche (FDI) thíortha eile. Rinne teacht i bhfeidhm Chonradh Liospóin in 2009, inniúlachtaí eisiacha AE i gcúrsaí trádála idirnáisiúnta a leathnú tuilleadh, lena n-áirítear anois FDI. Chun an raon feidhme beacht dá inniúlachtaí i ndáil le hinfheistíocht a shoiléiriú, d’iarr an Coimisiún tuairim ar Chúirt Bhreithiúnais an Aontais Eorpaigh (CBAE) maidir le FTA AE-Shingeapór. Dhearbhaigh tuairim 2017 na Cúirte go dtagann formhór ghnéithe FDI faoi inniúlacht AE, le roinnt eisceachtaí, go háirithe réiteach díospóidí.

Sciar de FDI an domhain in 2018 (%)

Tír Stoc isteach Stoc amach
AE 34.2 % 45.4 %
Na Stáit Aontaithe 30 % 28.4 %
An tSín 6.5 % 8.5 %
Ceanada 3.5 % 5.8 %
An tSeapáin 0.9 % 7.3 %

Foinse: Ríomhanna AS EXPO Pharlaimint na hEorpa atá bunaithe ar fhigiúirí an Choimisiúin Eorpaigh.

I bprionsabal, thug AE i gcrích an chaibidlíocht leis an tSín le haghaidh Comhaontú Cuimsitheach maidir le hInfheistíocht (CAI) i mí na Nollag 2020, atá ag fanacht lena dhaingniú. Ní foláir comhaontuithe cosanta infheistíochta le Singeapór agus le Vítneam a dhaingniú freisin. Tá tús curtha freisin ag AE le caibidlíocht le Maenmar maidir le hinfheistíocht, agus déanfaidh sé fiosrú ar an bhféidearthacht i dtaobh déanamh amhlaidh leis an Téaváin agus le Hong Cong. Déanfar caibidlíocht leis an Iaráin a mheas tar éis aontachas na hIaráine le EDT. I mí na Nollag 2020, thug AE freisin comhaontú maidir le trádáil agus comhar i gcrích leis an Ríocht Aontaithe, ar thug Parlaimint na hEorpa a toiliú dó i mí na Bealtaine 2021. Foráiltear le comhaontú AE-na Ríochta Aontaithe do tharaifí nialasacha ar thrádáil in earraí agus cumhdaítear leis freisin infheistíocht agus roinnt réimsí beartais eile.

 

[1]Seasamh AE i dtrádáil dhomhanda’, an Coimisiún Eorpach, arna aisghabháil an 12 Aibreán 2019.

Mario Damen