Ciste Forbraíochta Réigiúnaí na hEorpa (CFRE)

Is ceann de na príomhionstraimí airgeadais atá i mbeartas comhtháthaithe an Aontais é Ciste Forbraíochta Réigiúnaí na hEorpa (CFRE). Is é atá mar aidhm leis ná éagothromaíochtaí idir leibhéil forbartha na réigiún éagsúil Eorpach a laghdú agus caighdeáin mhaireachtála sna réigiúin is mídheisiúla a fheabhsú. Tugtar aird ar leith ar réigiúin atá buailte ag míbhuntáistí nádúrtha nó déimeagrafacha diana agus buana, amhail na réigiúin is faide ó thuaidh a bhfuil dlús daonra an-íseal iontu chomh maith le réigiúin oileánda, trasteorann agus shléibhteacha.

An bunús dlí

Airteagail 174 go 178 den Chonradh ar Fheidhmiú an Aontais Eorpaigh (CFAE).

Cuspóirí

Foráiltear in Airteagal 176 CFAE go bhfuil sé ceaptha do CFRE rannchuidiú leis na príomh-mhíchothromaíochtaí réigiúnacha san Aontas Eorpach a cheartú. Is féidir leis é sin a dhéanamh trí thacú le:

  • forbairt agus coigeartú struchtúrach ar réigiúin ina bhfuil forbairt ag titim chun deiridh;
  • tiontú a dhéanamh ar réigiúin thionsclaíocha atá ag meath.

Tá dhá phríomhsprioc ag CFRE, eadhon:

  • Infheistíocht le haghaidh fáis agus post — a bhfuil sé mar aidhm léi an margadh saothair agus geilleagair réigiúnacha a neartú;
  • Comhar Críochach Eorpach — a bhfuil sé mar aidhm leis comhar trasteorann, trasnáisiúnta agus idir-réigiúnach a neartú laistigh de AE.

Rinneadh na hacmhainní a sannadh don chéad sprioc a leithdháileadh ar thrí chatagóir éagsúla réigiún:

  • Réigiúin mhórfhorbartha, ag a bhfuil OTI per capita os cionn 90% de mheán AE;
  • Réigiúin trasdula, ag a bhfuil OTI per capita idir 75% agus 90% de mheán AE;
  • Réigiúin bheagfhorbartha, ag a bhfuil OTI per capita níos lú ná 75% de mheán AE.

Tacaíonn CFRE freisin le forbairt uirbeach inbhuanaithe. Sa tréimhse 2014-2020, níor mhór 5% ar a laghad de leithdháileadh CFRE do gach Ballstát a chur i leataobh do ghníomhaíochtaí comhtháite ar mhaithe le forbairt inbhuanaithe uirbeach chun dul i ngleic leis na dúshláin eacnamaíocha, chomhshaoil, aeráide, dhéimeagrafacha agus shóisialta a dhéanann difear do limistéir uirbeacha.

Déantar mionsonraí ar leithdháileadh chistí CFRE agus ar a n-úsáid amach anseo a chinneadh sna Comhaontuithe Comhpháirtíochta. Is doiciméid straitéise iad sin a dhéanann gach Ballstát a tharraingt suas le cuidiú ó chomhpháirtithe réigiúnacha agus sóisialta.

Díriú téamach

Dírítear le caiteachas CFRE ar na tosaíochtaí a leagtar amach sa straitéis sin. Sa tréimhse 2014-2020, ba iad seo a leanas na príomhthosaíochtaí:

  1. Taighde agus nuálaíocht;
  2. Teicneolaíochtaí na faisnéise agus na cumarsáide;
  3. Fiontair bheaga agus mheánmhéide (FBManna);
  4. Cur chun cinn geilleagair ísealcharbóin.

Bíonn éagsúlacht i méid na béime is gá de réir chatagóir na réigiún a dtugtar tacaíocht dóibh. Ní mór do réigiúin mhórfhorbartha 80% ar a laghad dá n-acmhainní CFRE a leithdháileadh ar dhá thosaíocht díobh sin ar a laghad agus 20% ar a laghad a leithdháileadh ar chur chun cinn an gheilleagair ísealcharbóin. Ní mór do réigiúin trasdula 60% ar a laghad dá n-acmhainní CFRE a leithdháileadh ar dhá thosaíocht díobh sin ar a laghad agus 15% ar a laghad a leithdháileadh ar an ngeilleagar ísealcharbóin a chur chun cinn. Ní mór do réigiúin bheagfhorbartha 50% ar a laghad dá n-acmhainní CFRE a leithdháileadh ar dhá thosaíocht díobh sin ar a laghad agus 12% ar a laghad a leithdháileadh ar an ngeilleagar ísealcharbóin a chur chun cinn.

Buiséad agus rialacha airgeadais

Le linn chlárthréimhse 2014-2020, leithdháil an tAontas os cionn EUR 350 billiún ar an mbeartas comhtháthaithe. B’ionann an méid sin agus 32.5% de bhuiséad foriomlán an Aontais don tréimhse sin. Leithdháileadh tuairim is EUR 199 billiún ar CFRE. Áiríodh air sin EUR 9.4 billiún do Chomhar Críochach Eorpach agus EUR 1.5 billiún de leithdháiltí speisialta do na réigiúin is forimeallaí agus is mó atá tearc i ndaonra.

Tá leibhéal an chómhaoinithe is gá le haghaidh tionscadail a mhaoiníonn CFRE deartha d’fhorbairt na réigiún lena mbaineann. Sna réigiúin bheagfhorbartha (agus na réigiúin is forimeallaí), is féidir le CFRE suas le 85% de chostas an tionscadail a mhaoiniú. Sna réigiúin trasdula, is féidir leis sin a bheith chomh hard le 60% de chostas an tionscadail agus chomh hard le 50% i réigiúin mhórfhorbartha.

Ciste Forbraíochta Réigiúnaí na hEorpa sa tréimhse 2021-2027

In 2021, chuir an tAontas tús le tréimhse clársceidealaithe ilbhliantúil nua. Bunaíodh rialacha do CFRE sa tréimhse 2021-2027 sna rialacháin seo a leanas:

  • Rialachán maidir le CFRE agus maidir leis an gCiste Comhtháthaithe;
  • Rialachán maidir le forálacha sonracha le haghaidh sprioc an Chomhair Chríochaigh Eorpaigh (Interreg).

Coinnítear dhá sprioc reatha CFRE leis na rialacháin sin: ‘Infheistíocht le haghaidh post agus fáis’ agus ‘Comhar Críochach Eorpach’.

Coinníonn siad díriú téamach ar siúl freisin don dá thosaíocht is tábhachtaí: tacaíocht don nuálaíocht, don gheilleagar digiteach agus do FBManna trí straitéis um speisialtóireacht chliste (PO1); agus geilleagar ísealcharbóin ciorclach níos glaise (PO2). Leis an mbeartas comhtháthaithe nua, tugadh isteach freisin liosta gníomhaíochtaí nach bhfuil tacaíocht le fáil acu ó CFRE. Áirítear leis díchoimisiúnú nó tógáil stáisiún núicléach, bonneagar aerfoirt (seachas sna réigiúin is forimeallaí) agus roinnt oibríochtaí bainistithe dramhaíola (e.g. líonadh talún).

Le haghaidh chlárthréimhse 2021-2027, leithdháileadh tuairim is EUR 200.36 billiún ar CFRE (lena n-áirítear EUR 8 billiún le haghaidh Comhar Críochach Eorpach agus EUR 1.93 billiún de leithdháiltí speisialta do na réigiúin is forimeallaí). Bainfidh na réigiúin bheagfhorbartha tairbhe as rátaí cómhaoinithe suas le 85% de chostas na dtionscadal. Suas le 60% agus 40% faoi seach a bheidh sna rátaí cómhaoinithe do réigiúin trasdula agus do réigiúin níos forbartha.

Tar éis 2020, déanfar tacaíocht do chathracha a threisiú. Cuirfear 8% ar a laghad d’acmhainní CFRE (ar an leibhéal náisiúnta) i leataobh don fhorbairt uirbeach inbhuanaithe agus do chruthú an Tionscnaimh Uirbigh Eorpaigh.

Ról Pharlaimint na hEorpa

Tá Parlaimint na hEorpa ar comhchéim le Comhairle an Aontais Eorpaigh a mhéid a bhaineann le reachtaíocht nua maidir leis na Cistí Struchtúracha agus Infheistíochta a ullmhú. Bhí an rialachán maidir le CFRE agus an Ciste Comhtháthaithe don tréimhse 2021-2027 faoi réir an ghnáthnós imeachta reachtaigh, faoina bhfuil ceart iomlán ag Parlaimint na hEorpa modhnuithe a mholadh. Le linn na gcaibidlíochtaí maidir le beartas comhtháthaithe AE don tréimhse 2021-2027, d’éirigh le Parlaimint na hEorpa leibhéal an chómhaoinithe le haghaidh tionscadal a mhéadú agus feabhas a chur ar an tsolúbthacht maidir leis na rialacha a chur i bhfeidhm. Sa bhreis air sin, tá tacaíocht CFRE do chathracha neartaithe agus tá beartais uirbeacha chomhtháite aici.

 

Marek Kołodziejski