Azja Południowo-Wschodnia

UE zacieśnia stosunki z państwami Azji Południowo-Wschodniej i wspiera integrację regionalną ze Stowarzyszeniem Narodów Azji Południowo-Wschodniej (ASEAN). Unia, która jest ważnym partnerem gospodarczym Azji Południowo-Wschodniej i z której płyną znaczne środki na pomoc rozwojową, wspiera tworzenie instytucji, rozwój demokracji, dobre sprawowanie władzy i poszanowanie praw człowieka. UE niepokoją kwestie geostrategiczne w tym regionie, takie jak spór o Morze Południowochińskie, oraz kwestie związane z ochroną środowiska w podregionie Mekongu. UE uruchomiła pakiet „Drużyna Europy” o wartości ponad 800 mln EUR w celu walki z pandemią COVID-19 w regionie i złagodzenia jej skutków społeczno-gospodarczych.

Niniejsza nota faktograficzna poświęcona jest regionowi Azji Południowo-Wschodniej. Zobacz też noty poświęcone Azji Południowej (5.6.7) i Azji Wschodniej (5.6.8).

Podstawa prawna

  • Tytuł V (działania zewnętrzne UE) Traktatu o Unii Europejskiej (TUE);
  • artykuły 206-207 (handel) i art. 216-219 (umowy międzynarodowe) Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (TFUE);
  • umowy o partnerstwie i współpracy (UPiW) (stosunki dwustronne).

A. Stowarzyszenie Narodów Azji Południowo-Wschodniej (ASEAN)

W pierwszym szczycie ASEAN, który odbył się na Bali w lutym 1976 r., wzięły udział Indonezja, Malezja, Filipiny, Singapur i Tajlandia, a także Brunei, Wietnam, Laos, Kambodża oraz Mjanma. ASEAN ściśle przestrzega polityki nieingerowania w sprawy wewnętrzne swoich członków.

UE i ASEAN są podobnie myślącymi partnerami w trudnym kontekście geopolitycznym, którzy wierzą w multilateralizm oparty na zasadach. W ciągu czterech dziesięcioleci ASEAN i UE nawiązały ścisłe relacje, głównie w zakresie stosunków handlowych i gospodarczych. Istnieje szerokie pole do ściślejszej współpracy w oparciu o wspólne interesy i wartości. Postępy w integracji regionalnej w Azji to dla UE kwestia strategiczna. UE zawiera umowy o partnerstwie i współpracy (UPiW) oraz umowy o wolnym handlu (FTA) z poszczególnymi członkami ASEAN. Unia Europejska jest drugim co do wielkości partnerem handlowym ASEAN, a jej udział w całkowitej wymianie handlowej między państwami ASEAN a resztą świata wynosi 13%. ASEAN jest trzecim co do wielkości partnerem UE poza Europą (po Stanach Zjednoczonych i Chinach). Ostatecznym celem jest w dalszym ciągu zawarcie międzyregionalnej umowy o wolnym handlu UE-ASEAN.

Na 23. posiedzeniu ministerialnym UE-ASEAN 1 grudnia 2020 r. zawarto porozumienie o przeniesieniu stosunków na wyższy poziom do rangi partnerstwa strategicznego. Oba bloki zobowiązują się teraz do organizowania regularnych spotkań na szczycie na szczeblu przywódców w celu zacieśnienia współpracy gospodarczej i w zakresie bezpieczeństwa, a także poprawy stosunków w takich dziedzinach jak łączność i rozwój. UE i ASEAN zobowiązały się do wzmożenia wysiłków na rzecz stworzenia praktycznych ram dla międzyregionalnej umowy o wolnym handlu. Obie strony analizują potencjalne partnerstwo w zakresie łączności, z należytym uwzględnieniem strategii UE dotyczącej łączenia Europy i Azji oraz centralnego planu dotyczącego łączności ASEAN (MPAC) 2025. Obie strony uzgodniły również powołanie wspólnej grupy roboczej, która zajmie się wyzwaniami związanymi z realizacją celów zrównoważonego rozwoju w sektorze oleju roślinnego.

Podczas 37. szczytu ASEAN, który odbył się w trybie zdalnym w Hanoi w listopadzie 2020 r., skoncentrowano się na reakcji na COVID-19, odbudowie po pandemii i dalszej współpracy. Przywódcy zatwierdzili kompleksowe ramy naprawy ASEAN wraz z planem ich wdrożenia, które będą pełnić funkcję strategii dla całej społeczności na rzecz naprawy i odbudowy silniejszych struktur po pandemii COVID-19. W lipcu 2020 r. UE uruchomiła pakiet „Drużyna Europy” o wartości ponad 800 mln EUR w celu wsparcia działań na szczeblu krajowym i regionalnym w reakcji na aktualny kryzys zdrowotny związany z COVID-19.

W ramach nowego partnerstwa strategicznego UE-ASEAN UE powinna nadal promować parlamentarny wymiar stosunków, w tym poprzez wspieranie bardziej strukturalnej wymiany i promowanie wspólnego zgromadzenia parlamentarnego PE-AIPA[1] w celu zapewnienia demokratycznej rozliczalności i forum dla wielostronnej wymiany, aby w bardziej kompleksowy sposób rozwiązywać problemy globalne.

B. Dialog Azja-Europa (ASEM) i Partnerstwo Parlamentarne Azja-Europa (ASEP)

14. posiedzenie w ramach dialogu Azja-Europa (ASEM) odbyło się w Madrycie w grudniu 2019 r. i miało na celu wzmocnienie współpracy gospodarczej, rozwijanie dialogu politycznego oraz promowanie więzi międzyludzkich pomiędzy UE a Azją. We wrześniu 2018 r. w Brukseli odbyło się 10. posiedzenie w ramach Partnerstwa Parlamentarnego Azja-Europa (ASEP-10), podczas którego podkreślono konieczność podjęcia skutecznych i szybkich działań na rzecz przeciwdziałania zmianie klimatu oraz na rzecz współpracy w dziedzinie bezpieczeństwa, stosunków handlowych i praw człowieka. Wycofanie się USA z porozumienia paryskiego sprawiło, że wzrosło znaczenie stosunków pomiędzy Azją a Europą oraz multilateralizmu dla porządku światowego opartego na wspólnych zasadach, który wymaga większej przejrzystości metod pracy. 11. posiedzenie w ramach Partnerstwa Parlamentarnego Azja-Europa (ASEP-11) ma się odbyć w 2021 r. w Phnom Penh w Kambodży.

C. Indonezja

Indonezja to członek G-20, trzecie pod względem wielkości państwo demokratyczne na świecie i kraj posiadający najliczniejszą większość muzułmańską.

W kwietniu 2020 r. w kraju tym odbyły się jednocześnie wybory prezydenckie, parlamentarne i regionalne. Joko Widodo (Demokratyczna Partia Indonezji) został wybrany na drugą kadencję, ale kryzys związany z COVID-19 spowodował erozję jego przywództwa i znacznej popularności. Rząd priorytetowo traktuje rozwój infrastruktury przy pomocy inwestycji zagranicznych i prywatnych. W najbliższym czasie kształtowanie polityki będzie się jednak koncentrować na powstrzymaniu pandemii i doprowadzeniu do ożywienia gospodarki. W październiku 2020 r. Indonezja przyjęła kontrowersyjny projekt ustawy zbiorczej o tworzeniu miejsc pracy, aby przyciągnąć inwestycje, ale obecnie została skierowana do trybunału konstytucyjnego z powodu obaw co do jej wpływu na środowisko i prawa pracownicze. Gospodarkę Indonezji wspiera silny sektor prywatny. Przewiduje się, że w całym okresie 2018-2022 PKB Indonezji wzrośnie o około 5% rocznie. Rząd obniżył jednak prognozy ze względu na skutki pandemii COVID-19 i oczekuje obecnie, że wzrost gospodarczy znajdzie się w przedziale od -1,1% do 0,2%.

Indonezja staje się coraz ważniejszym partnerem UE. Współpraca opiera się na umowie o partnerstwie i współpracy z 2014 r. W lutym 2020 r. Indonezja i UE zorganizowały piąte posiedzenie wspólnego komitetu w Dżakarcie, podczas którego poruszono szeroki zakres zagadnień, takich jak: dwustronna współpraca Indonezja-UE, kwestie regionalne i międzynarodowe, takie jak stosunki ASEAN-UE, współpraca wielostronna (75. sesja Zgromadzenia Ogólnego Narodów Zjednoczonych), współpraca w zakresie przeciwdziałania skutkom pandemii COVID-19 oraz globalne zmiany w polityce zagranicznej. Indonezja i UE podkreśliły znaczenie wzmocnienia międzynarodowego porządku opartego na zasadach i potwierdziły swoje zaangażowanie na rzecz multilateralizmu oraz dalszego wspierania pokoju i stabilności w regionie Azji i Pacyfiku oraz w Europie. Obie strony zgodziły się co do możliwości, jakie stwarza perspektywa ASEAN dotycząca regionu Indii i Pacyfiku, stanowiąca konstruktywny wysiłek na rzecz budowy zaufania i pewności. Indonezja i UE zgodziły się również co do potrzeby znalezienia pokojowych i sprzyjających włączeniu społecznemu rozwiązań konfliktów przy jednoczesnym poszanowaniu zasad prawa międzynarodowego i Karty Narodów Zjednoczonych.

Dziesiąta runda negocjacji w sprawie kompleksowej umowy o wolnym handlu między UE a Indonezją odbyła się w marcu 2021 r. Odnotowano dalsze postępy w kilku rozdziałach, ale bez większych przełomów w trudniejszych nierozstrzygniętych kwestiach, które wymagałyby zmiany polityki lub prawodawstwa. Obie strony uzgodniły wykaz działań następczych i dyskusji międzysesyjnych przed kolejną rundą, która planowana jest na początek lipca 2021 r.

UE jest trzecim co do wielkości partnerem handlowym Indonezji, przy całkowitym handlu towarami wynoszącym w 2020 r. 20,6 mld EUR i nadwyżce w wysokości 6,2 mld EUR na rzecz Indonezji. W 2019 r. wartość bezpośrednich inwestycji zagranicznych (BIZ) UE w Indonezji wyniosła 25,8 mld EUR. W październiku 2020 r. odbył się piąty dialog w sprawie polityki bezpieczeństwa między UE a Indonezją dotyczący zwalczania terroryzmu i brutalnego ekstremizmu, walki z narkotykami, utrzymywania pokoju, bezpieczeństwa morskiego, cyberbezpieczeństwa, nieproliferacji i zarządzania klęskami żywiołowymi.

24 października 2019 r. Parlament Europejski przyjął rezolucję w sprawie projektu kodeksu karnego w Indonezji dopuszczającego dyskryminację ze względu na płeć, wyznanie i orientację seksualną, a także dyskryminację mniejszości. Parlament z zadowoleniem przyjął decyzję prezydenta Joko Widodo o odroczeniu przyjęcia projektu w następstwie masowych protestów, w których uczestniczyły tysiące osób w całym kraju.

D. Mjanma/Birma

Odkąd Mjanma zaczęła przywracać demokrację i otwierać się na świat, UE jest aktywnym partnerem w przemianach demokratycznych tego kraju i przewodzi działaniom zmierzającym do ponownego zaangażowania się społeczności międzynarodowej w kontakty z Mjanmą. Ze względu na trwającą przez dziesięciolecia izolację na arenie międzynarodowej i związane z nią sankcje nie zawarto formalnej umowy ramowej z tym krajem. W 2016 r. Rada zatwierdziła strategię dotyczącą stosunków z Mjanmą.

Konstytucja Mjanmy sformułowana przez rząd wojskowy w 2008 r. ogranicza działania nowego rządu. W kraju tym wciąż trwa wojna domowa, która wybuchła w 1948 r. W październiku 2015 r. osiągnięto porozumienie w sprawie zawieszenia broni, jednak nie podpisało go wiele etnicznych grup powstańczych. Reformy demokratyczne postępują od czasu wyborów w 2015 r. Aung San Suu Kyi objęła stanowiska radcy stanu, ministra spraw zagranicznych i ministra w Kancelarii Prezydenta. Ostatnie wybory powszechne odbyły się 8 listopada 2020 r. Partia rządząca Aung San Suu Kyi – Narodowa Liga na rzecz Demokracji (NLD) – zdobyła wystarczająco dużo miejsc w parlamencie, aby utworzyć nowy rząd, mimo że opozycja, wspierana przez armię Mjanmy, oskarżyła rząd o nieprawidłowości.

1 lutego 2021 r. wojsko przejęło władzę w wyniku zamachu stanu i zatrzymało Aung San Suu Kyi, prezydenta U Win Myinta i inne wysokie rangą osoby z NLD, twierdząc, że zatrzymania były odpowiedzią na domniemane oszustwa wyborcze. Pucz miał miejsce przed otwarciem nowej sesji parlamentu. Głównodowodzący generał Min Aung Hlaing został mianowany przywódcą. Junta wojskowa ogłosiła również stan wyjątkowy na rok. Zarzuty postawiono Suu Kyi i innym czołowym przywódcom NLD. Wydarzenia te doprowadziły do prodemokratycznych protestów, a starcia z armią przyniosły ofiary śmiertelne i poważne obrażenia u osób biorących w nich udział. Parlamentarzyści albo się ukrywają, albo zostali zatrzymani. Od tego czasu zginęło co najmniej 751 osób, a niemal 4500, w tym 60 parlamentarzystów, zostało zatrzymanych.

UE, wraz z innymi podmiotami międzynarodowymi, wydała liczne oświadczenia w sprawie Mjanmy i nałożyła sankcje na czołowe osoby należące do junty oraz dwa podmioty gospodarcze należące do wojska. 9 lutego 2021 r. Parlament przyjął rezolucję, w której zdecydowanie potępił przejęcie władzy przez wojsko i łamanie praw człowieka, wzywając juntę do przywrócenia rządu cywilnego oraz do natychmiastowego uwolnienia wszystkich osób zatrzymanych pod fałszywym pretekstem. Parlament wezwał również przywódców wojskowych i cywilnych do rozpoczęcia procesu tworzenia nowej konstytucji w duchu wolności, gwarantującej uznanie i reprezentację wszystkich mieszkańców Myanmaru, w tym mniejszościowych grup etnicznych.

22 lutego 2021 r. Rada przyjęła konkluzje potępiające pucz wojskowy i wzywające do deeskalacji kryzysu, zakończenia stanu wyjątkowego, przywrócenia prawowitego rządu oraz natychmiastowego uwolnienia prezydenta U Win Myinta, radczynię stanu Daw Aung San Suu Kyi i innych osób zatrzymanych lub aresztowanych w związku z puczem. 22 marca 2021 r. Rada nałożyła sankcje na jedenaście osób odpowiedzialnych za pucz wojskowy, w tym na głównodowodzącego Tatmadaw, Mina Aunga Hlainga. Osoby i firmy z UE nie mogły udostępniać funduszy tym, których umieszczono na liście sankcyjnej. 19 kwietnia 2021 r. Rada rozszerzyła sankcje na przywódców wojskowych i nałożyła sankcje na dwa przedsiębiorstwa kontrolowane przez wojsko. Środki ograniczające mają również zastosowanie do łącznie 35 osób i dwóch wyżej wymienionych przedsiębiorstw.

UE jest ważnym partnerem gospodarczym i ofiarodawcą pomocy rozwojowej wspierającym demokrację i rozwój instytucjonalny. Na lata 2014-2020 UE przeznaczyła dla Mjanmy środki w wysokości 688 mln EUR. Całkowita wartość wymiany handlowej między UE a Mjanmą w 2020 r. wyniosła 3,1 mld EUR. Jako kraj najsłabiej rozwinięty, Mjanma jest objęta inicjatywą handlową „wszystko oprócz broni” (EBA) w ramach ogólnego systemu preferencji taryfowych (GSP). Mjanma jest obecnie objęta procedurą zwaną „zwiększonym zaangażowaniem”, która zapewnia jej zgodność z podstawowymi wymogami rozporządzenia w sprawie GSP. Pomimo niedawnego zamachu stanu Komisja była jak dotąd niechętna wprowadzeniu ograniczeń handlowych podobnych do tych nałożonych na Kambodżę, powołując się na konsekwencje dla ludności Mjanmy i ograniczony wpływ na wojsko.

Mjanma musi mierzyć się z eskalacją napięć między społecznościami. 21 sierpnia 2020 r. wznowiono czwarte posiedzenie unijnej konferencji pokojowej, nazywanej „konferencją XXI w. w Panglong”. Celem tej konferencji jest zażegnanie konfliktów między wojskowymi i etnicznymi grupami powstańczymi poprzez przekształcenie ogólnokrajowego porozumienia w sprawie zawieszenia broni w trwałe rozwiązanie.

W październiku 2020 r. odbyła się szósta runda dialogu UE-Mjanma na temat praw człowieka w celu omówienia sytuacji w stanach Arakan, Kaczin i Szan, dostępu do pomocy humanitarnej i położenia osób wewnętrznie przesiedlonych, a także odpowiedzialności za domniemane naruszenia praw człowieka.

W kraju tym dochodzi do naruszeń praw człowieka, w szczególności chodzi tu o prześladowania grupy etnicznej Rohingja w stanie Rakhine. Od sierpnia 2017 r. ponad 800 000 uchodźców należących do społeczności Rohingja uciekło do Bangladeszu, aby uniknąć prześladowań w Mjanmie. W sierpniu 2019 r. tysiące uchodźców sprzeciwiło się podjętej przez Bangladesz, Mjanmę i ONZ próbie ich repatriacji ze względu na brak bezpieczeństwa. Parlament Europejski w rezolucji z dnia 19 września 2019 r. potępił łamanie praw człowieka ludności Rohingja.

E. Filipiny

W maju 2016 r. Rodrigo Duterte wygrał wybory prezydenckie, zdobywając 39% głosów. Przyjął on kontrowersyjne środki zwalczania nielegalnego obrotu środkami odurzającymi, sankcjonując metodę „strzelać, aby zabić”, która doprowadziła do rażących naruszeń praw człowieka. Prezydent Rodrigo Duterte zmienił politykę zagraniczną Filipin, budując nowy sojusz z Rosją i Chinami, pomimo kontrowersji związanych z Morzem Południowochińskim i faktu, że Filipiny są jednym z państw ASEAN będących stroną skarżącą w tym sporze. ASEAN i Chiny starają się wynegocjować kodeks postępowania, ale rozmowy zostały wstrzymane ze względu na kryzys związany z COVID-19. Według sondaży zdecydowana większość Filipińczyków popiera działania rządu na rzecz kontroli rozprzestrzeniania się COVID-19 oraz pomocy osobom, które straciły pracę. Zaufanie do Rodriga Duterte rośnie, a następne wybory prezydenckie na Filipinach odbędą się w maju 2022 r.

W 2011 r. UE i Filipiny podpisały umowę o partnerstwie i współpracy, która weszła w życie w marcu 2018 r. W Brukseli 28 stycznia 2020 r. odbyło się posiedzenie pierwszego wspólnego komitetu, podczas którego powołano wyspecjalizowane podkomitety ds. współpracy na rzecz rozwoju; podkomitet ds. współpracy handlowej, inwestycyjnej i gospodarczej; oraz podkomitet ds. dobrego sprawowania władzy, praworządności i praw człowieka. Wspólny komitet pozwala Filipinom i UE na wykorzystanie w pełni potencjału współpracy w celu przeniesienia stosunków dwustronnych na wyższy poziom i wzmocnienia więzi.

UE jest znaczącym darczyńcą na rzecz Filipin. Na lata 2014-2020 Unia przeznaczyła dla tego państwa środki w wysokości 325 mln EUR. Priorytetowe obszary działań to praworządność oraz wzrost sprzyjający włączeniu społecznemu. W 2020 r. wartość dwustronnego handlu towarami między UE a Filipinami wyniosła 12,3 mld EUR; UE jest czwartym co do wielkości partnerem handlowym Filipin, co odpowiada 8,4% całkowitej wymiany handlowej kraju w 2020 r. W grudniu 2015 r. rozpoczęły się negocjacje w sprawie umowy o wolnym handlu między UE a Filipinami, a ich pierwsza runda miała miejsce w maju 2016 r. Negocjacje obejmują szeroki zakres tematów, w tym cła, pozataryfowe bariery w handlu, handel usługami i inwestycje, a także handlowe aspekty zamówień publicznych, własność intelektualną, konkurencję i zrównoważony rozwój.

UE wspierała proces pokojowy na Mindanao i z zadowoleniem przyjęła pokojowe przeprowadzenie referendum na początku 2019 r. UE jest nadal zaangażowana we wspieranie regionu autonomicznego Bangsamoro na Mindanao za pomocą różnych instrumentów. UE jest coraz bardziej zaniepokojona przypadkami łamania praw człowieka, w szczególności egzekucjami pozasądowymi związanymi z „wojną z narkotykami” i ustawą antyterrorystyczną uchwaloną w lipcu 2020 r. Ponieważ Filipiny korzystają od grudnia 2014 r. z unijnego systemu preferencji handlowych GSP+, podczas 108. sesji konferencji MOP, która odbyła się w Genewie w czerwcu 2019 r., UE przypomniała Filipinom o ich zobowiązaniu do ratyfikowania i wdrożenia międzynarodowych konwencji dotyczących praw człowieka i praw pracowniczych, jak określono w porozumieniu w sprawie GSP+.

Parlament Europejski w rezolucji z dnia 17 września 2020 r. wezwał UE i państwa członkowskie do natychmiastowego wszczęcia kroków proceduralnych, które mogłyby doprowadzić do czasowego wycofania preferencji GSP Plus. Na razie nie podjęto żadnych dalszych działań w związku z tym wnioskiem.

F. Wietnam

Stosunki UE z Wietnamem opierają się na umowie o partnerstwie i współpracy przyjętej w 2016 r. Łącznie na lata 2014-2020 przeznaczono dla tego kraju kwotę 400 mln EUR, w szczególności na takie obszary jak dobre sprawowanie władzy, energetyka i przeciwdziałanie zmianie klimatu, zwłaszcza w regionie delty Mekongu.

Wietnam jest nadal jednopartyjnym państwem komunistycznym, w którym nie ma wolności politycznej. 23 maja 2021 r. w kraju odbyły się wybory parlamentarne do 15. kadencji Zgromadzenia Narodowego. Wietnamska Partia Komunistyczna (VCP) wygrała wybory, zachowując pełną kontrolę nad mediami i procesem wyborczym, bez żadnej niezależnej agencji nadzorującej wybory. Z drugiej strony Wietnam stanowi jeden z najlepszych przykładów na udane przejście od upadłego komunistycznego systemu gospodarczego do otwartej gospodarki rynkowej. Wietnam jest jednym z najszybciej rozwijających się krajów regionu ASEAN – w latach 2010-2020 średni wzrost PKB wyniósł tam prawie 7%.

Wartość handlu towarami między UE a Wietnamem wyniosła w 2020 r. 43,2 mld EUR, a wartość bezpośrednich inwestycji zagranicznych UE w Wietnamie osiągnęła w 2019 r. 6,1 mld EUR. 12 lutego 2020 r. Parlament Europejski wyraził zgodę na zawarcie między UE a Wietnamem umowy o wolnym handlu oraz umowy o ochronie inwestycji, które weszły w życie w dniu 1 sierpnia 2020 r. W umowie o wolnym handlu ujęto natychmiastowe zniesienie 65% ceł na wywóz z UE do Wietnamu i 71% takich ceł na przywóz z Wietnamu. Komisja Handlu Międzynarodowego Parlamentu Europejskiego (INTA) zorganizowała spotkania międzyparlamentarne z członkami DASE (Delegacji do spraw Stosunków z Państwami Azji Południowo-Wschodniej i Stowarzyszeniem Państw Azji Południowo-Wschodniej (ASEAN)) oraz z członkami wietnamskiego Zgromadzenia Narodowego. Międzyparlamentarna grupa monitorująca śledzi wdrażanie umowy o wolnym handlu.

4 marca 2019 r. w Brukseli UE i Wietnam odbyły ósmą rundę dialogu na temat praw człowieka. Omówiono takie kwestie jak wolność wypowiedzi, kara śmierci i cyberbezpieczeństwo. 17 października 2019 r. UE i Wietnam podpisały umowę w sprawie ram udziału w celu ustanowienia podstawy prawnej udziału Wietnamu w prowadzonych przez UE operacjach zarządzania kryzysowego. Pogarsza się sytuacja w zakresie praw człowieka. Nastąpiła intensyfikacja tłumienia odmienności poglądów i wzrost liczby zatrzymań za działalność „antypaństwową”. W 2020 r. dziesiątki osób było ściganych za aktywizm, zatrzymano dziennikarzy i zwiększono wyroki więzienia na mocy przepisów o bezpieczeństwie narodowym. 21 stycznia 2021 r. Parlament przyjął rezolucję w sprawie Wietnamu potępiającą praktykę pozbawiania wolności, zatrzymywania i nękania dziennikarzy, blogerów, działaczy na rzecz praw człowieka i związkowców. Wezwał również rząd do umożliwienia funkcjonowania niezależnych mediów i zaapelował o ustanowienie niezależnego mechanizmu monitorowania praw człowieka.

G. Tajlandia

Partnerstwo między UE a Tajlandią opiera się na umowie ramowej z 1980 r. W marcu 2013 r. strony zakończyły negocjacje w sprawie umowy o partnerstwie i współpracy, ale jej zawarcie wstrzymał wojskowy zamach stanu, który miał miejsce w 2014 r. 14 października 2019 r. Rada przyjęła konkluzje z zamiarem stopniowego odnowienia zaangażowania politycznego. 28 października 2020 r. odbyło się 15. spotkanie urzędników wysokiego szczebla z UE i Tajlandia, którego celem było omówienie sposobów zawarcia umowy o partnerstwie i współpracy, co radykalnie zwiększyłoby współpracę między UE a Tajlandią. Podejmowane są również działania zmierzające do wznowienia negocjacji w sprawie ambitnej i kompleksowej umowy o wolnym handlu. UE jest jednym z największych rynków eksportowych Tajlandii, a Tajlandia jest jednym z głównych partnerów handlowych UE w regionie ASEAN. W 2020 r. wartość dwustronnej wymiany handlowej między UE a Tajlandią wyniosła 29 mld EUR.

Tajlandia jest monarchią konstytucyjną, ale od maja 2014 r. w kraju tym rządzi junta wojskowa. Wojsko stłumiło opozycję, wprowadzając stan wojenny, pojawiły się również doniesienia o łamaniu praw człowieka. Król Maha Vajiralongkorn Bodindradebayavarangkun został koronowany w maju 2019 r., choć już dwa lata wcześniej objął panowanie. 24 marca 2019 r. partia prowojskowa wygrała wybory powszechne w atmosferze oskarżeń o manipulacje, dezinformację i niejasności co do frekwencji wyborczej. Prayuth Chan-ocha, który pełnił już funkcję premiera w latach 2014-2019, stanął na czele Krajowej Rady Pokoju i Porządku (NCPO) w czerwcu 2019 r. Chociaż rządy junty oficjalnie zakończyły się w lipcu 2019 r., wojsko wciąż wywiera wpływ na rząd.

Podczas trwających w Tajlandii protestów przeciwko rządowi Prayutha Chan-ochy pojawiły się żądania reformy monarchii tajskiej. Pierwszą falę protestów wywołała w lutym 2020 r. decyzja Trybunału Konstytucyjnego o rozwiązaniu popularnej wśród młodych osób opozycyjnej Partii Nowej Przyszłości, która w wyborach z marca 2019 r. zdobyła trzecią co do wielkości liczbę miejsc w Izbie Reprezentantów. W październiku 2020 r. tajski rząd ogłosił stan nadzwyczajny i zastrzegł sobie prawo do wprowadzenia godziny policyjnej i stanu wojennego. 19 maja 2021 r. rząd przedłużył stan wyjątkowy, co stanowi jedenaste z rzędu przedłużenie.

W lutym 2017 r. rząd rozpoczął rozmowy pokojowe z rebeliantami w południowych prowincjach Tajlandii, gdzie większość stanowią muzułmanie. 21 stycznia 2020 r. w Kuala Lumpur Tajlandia oficjalnie rozpoczęła proces pokojowy z grupą rebeliantów Barisan Revolusi Nasional Melayu Patani (BRN) z południowej Tajlandii. W negocjacjach pośredniczyła Malezja.

Parlament Europejski przyjął rezolucje dotyczące praw człowieka, pracowników migrujących i praw pracowniczych w Tajlandii.

H. Kambodża

UE nawiązała stosunki z Kambodżą w 1977 r., kiedy to podpisała z tym krajem umowę o współpracy. UE jest największym ofiarodawcą pomocy dla tego kraju – na lata 2014-2020 przeznaczyła 410 mln EUR na poprawę sprawowania rządów i wzmocnienie praworządności, a także na Trybunał ds. Czerwonych Khmerów. W 2020 r. całkowita wymiana handlowa między tymi dwoma partnerami wyniosła 4,3 mld EUR. UE jest trzecim co do wielkości partnerem handlowym Kambodży, po Chinach i USA, odpowiadając za 10,6% całkowitej wymiany handlowej tego kraju.

Lata wojny domowej spowodowały, że Kambodża jest jednym najuboższych państw Azji Południowo-Wschodniej. W następstwie umowy pokojowej z Paryża z 1991 r. Kambodża przyjęła w 1993 r. konstytucję, która stała się podstawą liberalnego, wielopartyjnego, demokratycznego państwa z regularnie odbywającymi się wyborami. 26 lutego 2018 r. Rada przyjęła konkluzje w sprawie Kambodży w świetle wydarzeń politycznych oraz pogarszającego się stanu demokracji i coraz częstszego łamania praw człowieka i zasad praworządności.

Premier Hun Sen i rządząca Kambodżańska Partia Ludowa, której przewodniczy, wygrali wybory powszechne w dniu 29 lipca 2018 r., jednak opozycja twierdziła, że wybory nie były ani wolne, ani uczciwe. We wrześniu 2017 r. aresztowano przywódcę opozycyjnej Partii Narodowego Ocalenia Kambodży (CNRP) Kema Sokhę, a Sam Rainsy, były przywódca CNRP, przebywa z własnej woli na uchodźstwie od 2015 r. Partia Narodowego Ocalenia Kambodży została rozwiązana w listopadzie 2017 r. Mimo że w listopadzie 2019 r. zniesiono areszt domowy Kema Sokhy, pozostaje on pod nadzorem sądowym, stanie przed sądem za zdradę stanu i ma zakaz angażowania się w jakąkolwiek działalność polityczną. 1 marca 2021 r. sąd miejski w Phnom Penh skazał Sama Rainsy’ego na 25 lat pozbawienia wolności za domniemany spisek mający na celu obalenie rządu premiera Hun Sena. Pozbawił go również prawa do głosowania i kandydowania w wyborach. Ośmiu innych byłych polityków KPNRP otrzymało zaocznie długie wyroki skazujące na karę pozbawienia wolności.

W lutym 2020 r. Komisja podjęła decyzję o wycofaniu części preferencji taryfowych przyznanych Kambodży w ramach systemu handlowego „wszystko oprócz broni” z uwagi na poważne i systematyczne naruszanie zasad dotyczących praw człowieka zapisanych w Międzynarodowym pakcie praw obywatelskich i politycznych. Stosowne rozporządzenie weszło w życie 25 kwietnia 2020 r. i stało się skuteczne z dniem 12 sierpnia 2020 r. Gospodarka kambodżańska jest zależna od pomocy międzynarodowej i wywozu odzieży oraz cechuje się bardzo dużą podatnością na zmiany kosztów pracy. Wycofanie preferencji taryfowych i zastąpienie ich standardowymi unijnymi taryfami celnymi ma wpływ głównie na produkty odzieżowe i obuwnicze. Wartość wycofanych preferencji odpowiada około jednej piątej (czyli 1 mld EUR) rocznego wywozu z Kambodży do UE.

We wrześniu 2017 r. Parlament Europejski przyjął rezolucję, w której wezwał rząd Kambodży do zaprzestania politycznie umotywowanego ścigania Kema Sokhy. We wrześniu 2018 r. Parlament ponownie przyjął rezolucję, w której wezwał do wycofania wszystkich zarzutów wobec Kema Sokhy oraz do jego natychmiastowego uwolnienia. W rezolucji z dnia 11 marca 2021 r. Parlament potępił narastające łamanie praw człowieka w Kambodży, w tym przemoc wobec pokojowych demonstrantów, przyjęcie nowych represyjnych przepisów oraz aresztowanie obrońców praw człowieka, dziennikarzy, działaczy partii opozycyjnych, ekologów, studentów i zwykłych obywateli za pokojowe wyrażanie poglądów. Wezwał siły bezpieczeństwa, by powstrzymywały się od stosowania niepotrzebnej i nadmiernej siły wobec uczestników pokojowych protestów.

I. Singapur

UE i Singapur ściśle współpracują ze sobą w dziedzinie przedsiębiorczości, nauki i technologii. 13 lutego 2019 r. UE i Singapur ratyfikowały trzy tzw. umowy nowej generacji: umowę o partnerstwie i współpracy między UE a Singapurem (EUSPCA), umowę o wolnym handlu UE-Singapur (EUSFTA) oraz umowę o ochronie inwestycji między UE a Singapurem (EUSIPA). Umowa o wolnym handlu z Singapurem weszła w życie dnia 21 listopada 2019 r. Umowy te mają na celu wzmocnienie więzi politycznych, gospodarczych i handlowych oraz znacznie zmniejszą cła po obu stronach. Dzięki nim znikną bariery techniczne i pozataryfowe w handlu towarami dotychczas istniejące w wielu różnych sektorach.

W 2020 r. Singapur był drugim co do wielkości partnerem handlowym UE w regionie ASEAN. W 2020 r. wartość dwustronnego handlu towarami między UE a Singapurem osiągnęła 41 mld EUR, z bilansem handlowym w wysokości 7 mld EUR na korzyść UE. Singapur jest głównym odbiorcą inwestycji europejskich w Azji – w 2019 r. wartość bezpośrednich inwestycji zagranicznych wyniosła 222 mld EUR. Kraj ten jest z kolei trzecim co do wielkości inwestorem w UE spośród wszystkich państw azjatyckich.

Singapur przeprowadził wybory powszechne 10 lipca 2020 r. zamiast, jak początkowo planowano, w kwietniu 2021 r., dzięki czemu premier Lee Hsien Loong i jego rząd mogli zająć się obecnymi zagrożeniami związanymi z COVID-19 i wynikającymi z niego wyzwaniami gospodarczymi. Lee Hsien Loong i jego Partia Akcji Ludowej zdobyli 83 z 93 miejsc w parlamencie, a największa grupa opozycyjna, czyli Partia Robotnicza, uzyskała najlepszy wynik w swojej historii i zdobyła 10 miejsc. Partia Akcji Ludowej nigdy dotąd nie przegrała wyborów i rządzi tym państwem-miastem od 1959 r. Premier Lee Hsien Loong od dawna mówi, że odda władzę, zanim skończy 70 lat, co nastąpi w 2022 r. Minister finansów Heng Swee Keat, zastępca Lee, ogłosił, że ustąpi z urzędu jako jego następca.

Wspierając działania społeczeństwa obywatelskiego w Singapurze, UE i Parlament Europejski jednoznacznie wzywają do zniesienia kary śmierci.

J. Brunei

Państwem tym rządzi sułtan Brunei Hassanal Bolkiah, przy czym coraz więcej obowiązków przejmuje książę Billah Bolkiah. W kraju nie następuje żadna liberalizacja polityczna. W 2014 r. zreformowano kodeks karny, aby wprowadzić nowe podejście oparte na szariacie. W kwietniu 2019 r. przyjęto nowy kodeks karny w celu wprowadzenia nowych rodzajów kar, m.in. śmierci przez ukamienowanie za seks z osobą tej samej płci i cudzołóstwo oraz amputacji kończyn za kradzież. W następstwie ostrego sprzeciwu społeczności międzynarodowej Brunei przedłużyło moratorium na wykonywanie kary śmierci.

UE aktywnie działa na rzecz wzmocnienia stosunków z Brunei, jednak nie zawarto jeszcze umowy ramowej. Umowa o partnerstwie i współpracy między UE a Brunei jest obecnie przedmiotem negocjacji i będzie obejmować wiele obszarów politycznych i gospodarczych. Stosunki UE z Brunei są utrzymywane przede wszystkim za pośrednictwem ASEAN. W 2020 r. całkowita wymiana handlowa między Brunei a UE wyniosła 153 mld EUR, z nadwyżką 142 mld EUR na korzyść UE. Handel między UE a Brunei obejmuje głównie maszyny, pojazdy silnikowe i produkty chemiczne.

Parlament Europejski w rezolucji z dnia 18 kwietnia 2019 r. zdecydowanie potępił wejście w życie kodeksu karnego opartego na szariacie. Ponownie potępił karę śmierci i podkreślił, że przepisy kodeksu karnego opartego na szariacie naruszają zobowiązania Brunei wynikające z międzynarodowego prawa dotyczącego praw człowieka.

K. Laos

Stosunki UE z Laosem opierają się na umowie o współpracy z 1997 r. UE przyznała Laosowi środki w wysokości ponad 500 mln EUR na lata 2016-2020, wspierając ósmy laotański krajowy plan rozwoju społeczno-gospodarczego, który skupia się na osiągnięciu wysokiego wzrostu gospodarczego, przy czym ogólnym celem jest utrata do 2020 r. statusu kraju najsłabiej rozwiniętego. We wrześniu 2019 r. komisarz ds. rozwoju Neven Mimica udał się z wizytą do Laosu, aby zacieśnić stosunki.

Laos jest państwem jednopartyjnym. Laotańska Partia Ludowo-Rewolucyjna, będąca u władzy od zakończenia wojny domowej w 1975 r., sprawuje rządy silnej ręki przy braku opozycji. 21 lutego 2021 r. w Laosie odbyły się wybory parlamentarne do dziewiątego Zgromadzenia Narodowego, składającego się ze 164 miejsc, z których 158 przypadło rządzącej Laotańskiej Partii Ludowo-Rewolucyjnej (LPRP), a o sześć ubiegali się kandydaci niezależni. W dniu 22 marca 2021 r., podczas otwarcia Zgromadzenia Narodowego, Laos wybrał prezydenta, Thonglouna Sisoulitha, sekretarza generalnego rządzącej LPRP, który wcześniej, od kwietnia 2016 r., pełnił funkcję premiera.

Laos pogłębia stosunki z Chinami i ASEAN, dążąc do przyciągnięcia większych inwestycji. Reformy gospodarcze przyniosły trwały wzrost gospodarczy na poziomie ponad 7% od 2014 r. Pandemia COVID-19 postawiła przed tym krajem nowe wyzwania i poważnie wpłynęła na wzrost gospodarczy, który w 2020 r. zmniejszy się w szacunkowym przedziale od -0,6 do -2,4%.

UE jest czwartym co do wielkości partnerem handlowym Laosu, po Tajlandii, Chinach i Wietnamie, odpowiadając za 3,6% całkowitej wymiany handlowej tego kraju. Całkowita wartość wymiany handlowej między UE a Laosem wyniosła w 2020 r. 436 mln EUR. Pomimo przeprowadzonych reform gospodarczych Laos jest nadal państwem ubogim i zależnym od pomocy międzynarodowej. Jako kraj najsłabiej rozwinięty Laos jest objęty unijną inicjatywą handlową „wszystko oprócz broni”.

UE poświęca szczególną uwagę sytuacji w zakresie praw człowieka, w tym sytuacji osób przesiedlonych ze względu na budowę ogromnych tam na rzece Mekong. W marcu 2019 r. w Wientianie odbył się dziewiąty doroczny dialog na temat praw człowieka i dobrych rządów między UE a Laotańską Republiką Ludowo-Demokratyczną. Podczas 108. sesji konferencji MOP w Genewie w czerwcu 2019 r. UE wezwała Laos do zajęcia się kwestią wykorzystywania seksualnego dzieci.

L. Malezja

W grudniu 2015 r. UE i Malezja zakończyły negocjacje w sprawie umowy o partnerstwie i współpracy. Negocjacje w sprawie umowy o wolnym handlu między UE a Malezją zawieszono na wniosek Malezji w kwietniu 2012 r., po siedmiu rundach rozmów.

UE jest dla Malezji trzecim co do wielkości partnerem handlowym i jednym z największych inwestorów zagranicznych. W 2019 r. wartość unijnych inwestycji w Malezji osiągnęła 24,3 mld EUR. Wartość całkowitego handlu towarami między UE a Malezją wyniosła w 2020 r. 35,2 mld EUR. W 2020 r. w Malezji odnotowano spadek PKB o 5,6%, co jest wynikiem pandemii COVID-19. Malezja jest również chętna do wznowienia rozmów na temat przeciągających się negocjacji w sprawie umowy o wolnym handlu, po tym jak w kwietniu 2021 r. dwie główne grupy przemysłowe ogłosiły chęć lobbowania po obu stronach. Europejska Izba Handlowa w Malezji i Federacja Malezyjskich Producentów zgodziły się również na utworzenie wspólnej grupy zadaniowej, która będzie opowiadać się za wznowieniem rozmów.

Pod koniec marca 2019 r. Komisja Europejska ogłosiła, że należy stopniowo odchodzić od stosowania oleju palmowego w paliwach transportowych w oparciu o dyrektywę w sprawie odnawialnych źródeł energii, w której określono cel w zakresie zrównoważonej bioenergii na poziomie 32%. Zarówno Indonezja, jak i Malezja zaprotestowały i złożyły skargi do Światowej Organizacji Handlu (WTO). UE twierdzi, że uprawa oleju palmowego powoduje nadmierne wylesianie. Malezja podkreśla jednak, że pracuje nad poprawą zrównoważonego charakteru swojego sektora oleju palmowego. W styczniu 2021 r. Malezja, która jest drugim co do wielkości producentem oleju palmowego na świecie, poszła za przykładem Indonezji, składając skargę do WTO na unijne przepisy dotyczące biopaliw z oleju palmowego. W styczniu 2021 r. rząd Malezji ogłosił, że podejmuje kroki prawne przeciwko państwom członkowskim UE – Francji i Litwie – za ograniczanie biopaliw opartych na oleju palmowym.

W maju 2018 r. po raz pierwszy w historii kraju w wyborach parlamentarnych została pokonana rządząca w Malezji koalicja Barisan Nasional (BN), której członkiem jest Zjednoczona Organizacja Narodowa Malajów (UNMO). Premier Mahathir Mohamad, przywódca Sojuszu Nadziei, zastąpił Najiba Razaka, któremu grozi dwanaście lat więzienia, przy czym postępowanie odwoławcze jest w toku. W listopadzie 2019 r. opozycyjna koalicja Barisan Nasional (BN) wygrała w wyborach uzupełniających, a rząd premiera Mahathira Mohamada upadł. Przy poparciu UMNO w marcu 2020 r. król Tengku Abdullah mianował Muhyiddina Yassina, przewodniczącego Zjednoczonej Partii Tubylczej (PPBM), premierem stojącym na czele nowej koalicji Perikatan Nasional (PN). 13 października 2020 r. lider opozycji, Anwar Ibrahim, spotkał się jednak z królem, aby dowieść, że ma większość parlamentarną i wezwał premiera Muhyiddina Yassina do dymisji.

Parlament Europejski potępił karę śmierci, naruszanie praw osób LGBTI i tłumienie niezadowolenia społecznego w tym kraju, a także niemożność pokojowego wyrażania poglądów, w tym brak debaty publicznej.

 

[1]AIPA: Zgromadzenie Międzyparlamentarne ASEAN.

Jorge Soutullo / Andreas Striegnitz