Azja Południowo-Wschodnia
Jako część szerzej pojętego regionu Indo-Pacyfiku Azja Południowo-Wschodnia ma kluczowe znaczenie geostrategiczne dla UE i stoi obecnie w obliczu poważnych wyzwań geostrategicznych. Region Indo-Pacyfiku podlega szybkim zmianom i – jako miejsce zamieszkania ponad połowy ludności świata – staje się kluczowym regionem geostrategicznym. Dwie trzecie światowego przewozu kontenerów odbywa się przez Indo-Pacyfik, a szlaki morskie są ważnymi szlakami handlu i dostaw energii. We wrześniu 2021 r. przyjęto strategię UE na rzecz współpracy w regionie Indo-Pacyfiku, aby zwiększyć zaangażowanie UE, budować partnerstwa i stawić czoła globalnym wyzwaniom. Unia Europejska dostosowuje swoje obecne instrumenty, by osiągnąć autonomię strategiczną. Strategiczny kompas UE na rzecz bezpieczeństwa i obrony, formalnie zatwierdzony przez Radę w marcu 2022 r., promuje otwartą i opartą na zasadach regionalną architekturę bezpieczeństwa, w tym bezpieczne szlaki morskie, budowanie zdolności i zwiększoną obecność marynarki wojennej w regionie Indo-Pacyfiku.
Obszary priorytetowe strategii UE w Azji Południowo-Wschodniej to: zrównoważony i inkluzywny dobrobyt, transformacja ekologiczna, zarządzanie oceanami, zarządzanie cyfrowe, łączność za pośrednictwem strategii Global Gateway, bezpieczeństwo, obrona i bezpieczeństwo ludzkie.
UE zacieśnia stosunki z krajami Azji Południowo-Wschodniej i promuje integrację regionalną ze Stowarzyszeniem Narodów Azji Południowo-Wschodniej (ASEAN), które jako całość stanowi trzeciego co do wielkości partnera handlowego UE poza Europą (po Chinach i Stanach Zjednoczonych). W regionie tym istnieją problemy geostrategiczne, takie jak spór dotyczący Morza Południowochińskiego i kwestia Tajwanu, oraz problemy środowiskowe, zwłaszcza w podregionie Mekongu. Unia, która jest ważnym partnerem gospodarczym Azji Południowo-Wschodniej i z której płyną znaczne środki na pomoc rozwojową, wspiera łączność, transformację cyfrową, tworzenie instytucji, rozwój demokracji, dobre rządy i poszanowanie praw człowieka.
Niniejsza nota tematyczna poświęcona jest regionowi Azji Południowo-Wschodniej. Zobacz też noty poświęcone Azji Południowej (5.6.7) i Azji Wschodniej (5.6.8).
Podstawa prawna
- Tytuł V (działania zewnętrzne UE) Traktatu o Unii Europejskiej;
- art. 206–207 (handel) i art. 216–219 (umowy międzynarodowe) Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej;
- umowy o partnerstwie i współpracy (stosunki dwustronne).
A. Stowarzyszenie Narodów Azji Południowo-Wschodniej (ASEAN)
W pierwszym szczycie ASEAN, który odbył się na Bali w lutym 1976 r., udział wzięły Indonezja, Malezja, Filipiny, Singapur i Tajlandia. Następnie do stowarzyszenia dołączyły Brunei, Wietnam, Laos, Kambodża i Mjanma/Birma. ASEAN ściśle przestrzega polityki nieingerowania w sprawy wewnętrzne swoich członków.
ASEAN i UE zbudowały solidne relacje, głównie w dziedzinie handlu i stosunków gospodarczych, i są dziś partnerami strategicznymi. UE jest trzecim co do wielkości partnerem handlowym ASEAN – odpowiada za około 10,2 % wymiany handlowej ASEAN. ASEAN jest trzecim co do wielkości partnerem UE poza Europą (po USA i Chinach). Ostatecznym celem jest w dalszym ciągu zawarcie międzyregionalnej umowy o wolnym handlu (FTA) UE–ASEAN.
Na 24. posiedzeniu ministrów UE–ASEAN w lutym 2024 r. poczyniono postępy w zakresie promowania handlu, z naciskiem na inicjatywy ekologiczne, transformację cyfrową i tworzenie bezpiecznych łańcuchów dostaw. Ministrowie przeanalizowali zmieniające się regionalne i światowe wyzwania dla bezpieczeństwa, a także przekazali aktualne informacje na temat realizacji strategii Global Gateway z należytym uwzględnieniem strategii UE dotyczącej łączenia Europy i Azji oraz centralnego planu dotyczącego łączności ASEAN 2025. W maju 2024 r. ASEAN i UE opublikowały niebieską księgę ASEAN–UE na lata 2024–2025, w której podkreśliły swoje partnerstwo strategiczne i nowe programy współpracy w ramach unijnej strategii Global Gateway. UE zobowiązała się przeznaczyć 10 mld EUR na wsparcie inicjatyw w zakresie ekologii i łączności w ASEAN.
W maju 2024 r. w Dżakarcie odbyło się 31. posiedzenie Wspólnej Komisji Współpracy UE–ASEAN. Laotańska Republika Ludowo-Demokratyczna przedstawiła swoje priorytety na rok, w którym przewodniczy ASEAN, pod hasłem łączności i odporności. UE podkreśliła kluczowe inicjatywy w ramach strategii Global Gateway oraz potwierdziła swoje zaangażowanie na rzecz demokracji i praw człowieka. Obie strony zobowiązały się do wzmocnienia handlu, gospodarki cyfrowej, ekologicznej technologii i łączności, w tym za pośrednictwem umowy o transporcie lotniczym UE–ASEAN i inicjatyw w zakresie współpracy cyfrowej. Obie strony omówiły postępy w zakresie partnerstwa strategicznego UE–ASEAN i z zadowoleniem przyjęły plan działania na rzecz wdrożenia partnerstwa strategicznego ASEAN–UE (2023–2027).
Program prac ASEAN–UE w dziedzinach handlu i inwestycji na lata 2024–2025 zapewnia ramy służące ukierunkowaniu współpracy gospodarczej – odnosi się do kwestii takich jak odporność łańcucha dostaw, handel cyfrowy i ekologiczne technologie.
Regionalne kompleksowe partnerstwo gospodarcze (RCEP), podpisane w listopadzie 2020 r. i obowiązujące od stycznia 2022 r., to największa umowa o wolnym handlu na świecie, obejmująca ponad połowę światowego eksportu i niemal jedną trzecią światowego PKB. Obejmuje 10 państw ASEAN i pięciu innych partnerów stowarzyszenia z regionu Azji i Pacyfiku i ma na celu zniesienie ceł na około 90 % towarów, chociaż pełne obniżenie taryf może trwać do 20 lat. Sektory wrażliwe, takie jak rolnictwo, pozostają w dużej mierze zwolnione. Umowa upraszcza handel dzięki wspólnym regułom pochodzenia, zniesieniu kontyngentów wywozowych i usprawnieniu procedur celnych, co przynosi korzyści kluczowym gałęziom przemysłu.
W ramach partnerstwa strategicznego UE–ASEAN Unia planuje w dalszym ciągu kłaść nacisk na parlamentarny wymiar stosunków, na przykład przez wspieranie bardziej strukturalnej wymiany i promowanie wspólnych posiedzeń między Parlamentem Europejskim i Zgromadzeniem Międzyparlamentarnym ASEAN (AIPA). Zapewni to demokratyczną rozliczalność i forum dla wielostronnej wymiany, aby rozwiązywać problemy globalne.
W 2025 r. przewodnictwo w AIPA i w ASEAN sprawuje Malezja, a jej sześć głównych priorytetów to: opieka i współczucie, szacunek, innowacje, dobrobyt i zaufanie. Szczyt ASEAN zaplanowano na listopad 2025 r., a jednym z tematów po raz kolejny ma być perspektywa członkostwa Timoru Wschodniego. Oczekuje się, że 46. Zgromadzenie Ogólne AIPA odbędzie się w Malezji we wrześniu 2025 r. Podczas 46. Zgromadzenia Ogólnego AIPA ma się odbyć czwarte posiedzenie w ramach dialogu międzyregionalnego między Parlamentem a AIPA.
B. Dialog Azja–Europa (ASEM) i Partnerstwo Parlamentarne Azja–Europa (ASEP)
Celem ASEM jest zacieśnienie współpracy gospodarczej i dialogu politycznego oraz promowanie kontaktów międzyludzkich między UE a Azją. ASEM skupia 53 partnerów z całej Europy i Azji, dzięki czemu jest główną wielostronną platformą łączącą Europę i Azję o dużym znaczeniu globalnym – partnerzy ASEM reprezentują około 65 % światowego PKB, 60 % ludności świata, 75 % światowej turystyki i 68 % światowego handlu. Partnerzy podkreślają potrzebę skutecznych i szybkich działań w zakresie zmiany klimatu, współpracy w dziedzinie bezpieczeństwa, handlu i praw człowieka.
W listopadzie 2021 r. Kambodża przejęła rolę gospodarza 13. szczytu ASEM (ASEM13) i 11. posiedzenia ASEP (ASEP11). Celem ASEM13 było wzmocnienie multilateralizmu z perspektywy wspólnego wzrostu, z naciskiem na stawianie czoła globalnym wyzwaniom, takim jak zmiana klimatu, zrównoważony rozwój i terroryzm, oraz udoskonalenie wielostronnego systemu handlowego.
W ogólnym procesie partnerstwa Azja–Europa posiedzenie ASEP nadal służy jako forum kontaktów międzyparlamentarnych, wymiany i dyplomacji. ASEP wzmacnia parlamentarny wymiar dialogu politycznego między Europą a Azją i ma na celu zacieśnienie stosunków między obydwoma kontynentami.
C. Indonezja
Rośnie rola Indonezji jako kluczowego partnera UE i członka G-20 oraz trzeciego pod względem wielkości państwa demokratycznego na świecie i najludniejszego kraju muzułmańskiego. Stosunki UE z Indonezją opierają się na umowie o partnerstwie i współpracy (UPiW) z 2014 r.Posiedzenie Wspólnego Komitetu UE–Indonezja zorganizowane we wrześniu 2023 r. miało na celu promowanie współpracy dwustronnej, z uwzględnieniem istniejących grup roboczych i dialogu UE–Indonezja, a także ewentualnych wspólnych działań, dzięki którym partnerstwo UE–Indonezja przyczyni się do pokoju, stabilności i dobrobytu w regionie i na całym świecie.
We wrześniu 2024 r. UE i Indonezja zorganizowały ósmy dialog na temat bezpieczeństwa w mieście Semarang. Omówiono wtedy kwestie bezpieczeństwa na świecie i w regionie, w tym inwazję Rosji na Ukrainę i niedawne wydarzenia w Azji Południowo-Wschodniej i na Bliskim Wschodzie. Obie strony oceniły swoją bieżącą współpracę i zobowiązały się do zacieśnienia współpracy w kluczowych obszarach, takich jak zwalczanie terroryzmu, bezpieczeństwo morskie, cyberbezpieczeństwo, utrzymywanie pokoju i kontrola zbrojeń.
W dokumencie na temat współpracy między UE a Indonezją na lata 2024–2025, opublikowanym we wrześniu 2024 r. jako punkt odniesienia dla podmiotów i zainteresowanych stron działających na rzecz rozwoju, podkreślono długoterminowe partnerstwo Indonezja–UE, obejmujące innowacyjne programy i inicjatywy w ramach unijnej strategii Global Gateway oraz mające na celu podjęcie globalnych wyzwań, takich jak zmiana klimatu, zdrowie, konkurencyjność i bezpieczeństwo globalnych łańcuchów dostaw.
UE przeznaczyła 20 mln EUR w formie dotacji dla Indonezji w ramach wieloletniego programu indykatywnego na lata 2021–2027, a dodatkowo świadczenia z unijnych programów regionalnych i tematycznych, takich jak „projekt dotyczący zwiększenia współpracy w dziedzinie bezpieczeństwa w Azji oraz z tym kontynentem” i „Kluczowe szlaki morskie na Oceanie Indyjskim”. Projekt dotyczący miast odpornych na zmianę klimatu i sprzyjających włączeniu społecznemu został wskazany jako jeden z kluczowych projektów współpracy UE w Indonezji w dziedzinach środowiska i zmiany klimatu.
UE i Indonezja zobowiązały się przyspieszyć prace nad trwającymi negocjacjami w sprawie kompleksowej umowy o partnerstwie gospodarczym między Indonezją a UE. UE i Indonezja zamierzają sfinalizować umowę handlową do czerwca 2025 r., po zakończeniu 19 rund negocjacji, z których ostatnia odbyła się w lipcu 2024 r. Gospodarka Indonezji jest w dużej mierze uzależniona od rolnictwa i zasobów naturalnych, takich jak olej palmowy i nikiel, co powoduje trudności, zwłaszcza ze względu na politykę klimatyczną UE. Kraj boryka się z poważnymi problemami środowiskowymi, takimi jak wylesianie spowodowane produkcją oleju palmowego, zanieczyszczenie spowodowane górnictwem i przełowienie. Kwestie te stanowią zagrożenie dla różnorodności biologicznej, stabilności klimatycznej i dobrostanu społeczności lokalnych.
W 2023 r. wartość handlu dwustronnego między UE a Indonezją wyniosła 29,7 mld EUR, przy czym eksport z UE wyniósł 11,3 mld EUR, a import do UE – 18,3 mld EUR. UE jest piątym co do wielkości partnerem handlowym Indonezji, natomiast Indonezja jest 33. co do wielkości partnerem handlowym UE i piątym co do wielkości partnerem handlowym w ASEAN.
Partnerstwo handlowo-inwestycyjne obejmuje inicjatywy wspierające planowanie strategiczne, takie jak instrument wsparcia handlu w Indonezji ARISE+, który ma kluczowe znaczenie dla opracowania planów inwestycyjnych dostosowanych do zmieniających się potrzeb Indonezji. UE zapewnia pomoc techniczną ukierunkowaną na zrównoważony rozwój i transformację cyfrową.
W czerwcu 2021 r. Światowa Organizacja Handlu (WTO) opublikowała dokument dotyczący sporu między UE a Indonezją w sprawie biopaliw na bazie oleju palmowego. W grudniu 2019 r. Indonezja wszczęła na forum WTO postępowanie przeciwko UE w sprawie niektórych środków dotyczących oleju palmowego i biopaliw na bazie oleju palmowego, argumentując, że unijne ograniczenia dotyczące biopaliw na bazie oleju palmowego są niesprawiedliwe i dyskryminujące. Indonezja złożyła wniosek o konsultacje do organu WTO rozstrzygającego spory. W styczniu 2025 r. WTO potwierdziła, że UE może podejmować działania środowiskowe za pośrednictwem dyrektywy w sprawie energii odnawialnej (RED II). Podkreśliła jednak, że niektóre aspekty jej stosowania nie były w pełni zgodne z przepisami WTO. Indonezja zakwestionowała politykę UE, twierdząc, że była niesprawiedliwie wycelowana w olej palmowy. UE przygotowuje się do zmiany spornego aktu delegowanego do RED II w celu dostosowania go do norm WTO. Inne toczące się spory w ramach WTO dotyczą rozporządzenia UE w sprawie wylesiania oraz wydobycia niklu w Indonezji.
Indonezja sprawowała przewodnictwo w grupie G-20 w 2022 r. Wiele uwagi poświęcono rozłamowi w grupie G-20 w kwestii prawa Rosji do udziału w jej posiedzeniach. Rosja została zaproszona na szczyt na Bali w listopadzie 2022 r., podobnie jak Ukraina. Prezydent Putin nie uczestniczył jednak w posiedzeniu, a prezydent Zełenski połączył się zdalnie. Indonezja próbowała jednak ograniczyć krytykę Rosji ze strony przywódców G-7. Z perspektywy Indonezji G-20 to przede wszystkim forum gospodarcze. Unikała ona innych szczególnych kwestii.
W 2023 r. Indonezja przewodniczyła ASEAN i AIPA. 42. szczyt ASEAN odbył się w maju 2023 r. w Labuan Bajo. Jego celem było omówienie wizji na okres po 2025 r., członkostwa Timoru Wschodniego, kryzysu w Mjanmie/Birmie, handlu ludźmi, pracowników migrujących, rybołówstwa, sektora opieki zdrowotnej, pojazdów elektrycznych i płatności transgranicznych. Indonezja była gospodarzem Zgromadzenia Ogólnego AIPA w Dżakarcie w sierpniu 2023 r. Delegacja Parlamentu do spraw stosunków z Azją Południowo-Wschodnią i ASEAN uczestniczyła w charakterze obserwatora. W marcu 2024 r. w Indonezji odbyły się wybory. Kandydat na prezydenta Prabowo Subianto zdobył największy odsetek głosów, tj. 58 %. Inauguracja nowo wybranego parlamentu i prezydenta Indonezji miała miejsce w październiku 2024 r.
W styczniu 2025 r. Indonezja stała się pełnoprawnym członkiem BRICS. Jej członkostwo można postrzegać jako potwierdzenie obowiązującej w jej polityce zagranicznej zasady inkluzywności i otwartości na wszystkie strony.
W październiku 2019 r. Parlament przyjął rezolucję w sprawie projektu kodeksu karnego w Indonezji, w której wyraził zaniepokojenie przepisami dotyczącymi bluźnierstwa i cudzołóstwa, a także obawy, że nowy kodeks posłuży do prześladowania mniejszości i umożliwi dyskryminację ze względu na płeć, religię i orientację seksualną.
D. Mjanma/Birma
Odkąd w 2015 r. Mjanma/Birma zaczęła przywracać demokrację i otwierać się na świat, UE aktywnie towarzyszy przemianom demokratycznym w tym kraju i przewodzi działaniom zmierzającym do ponownego zaangażowania się społeczności międzynarodowej w kontakty z Mjanmą/Birmą. Ze względu na trwającą przez dziesięciolecia izolację na arenie międzynarodowej i związane z nią sankcje nie zawarto formalnej umowy ramowej z tym krajem.
Konstytucja Mjanmy/Birmy z 2008 r. przyznaje znaczące uprawnienia wojsku, w tym 25 % mandatów w parlamencie i kontrolę nad kluczowymi ministerstwami odpowiedzialnymi za bezpieczeństwo. Kraj ten jest pogrążony w wojnie domowej trwającej od 1948 r. W 2015 r. uzgodniono zawieszenie broni, ale nie wszystkie grupy rebeliantów je podpisały. Po tym, jak wybory w 2020 r. wygrała Krajowa Liga na rzecz Demokracji (NLD) pod przewodnictwem Aung San Suu Kyi, została ona przywódczynią kraju. W lutym 2021 r. wojsko dokonało jednak zamachu stanu i zatrzymało Aung San Suu Kyia i innych przedstawicieli NLD pod zarzutami oszustwa wyborczego. Generał Min Aung Hlaing przewodził juncie wojskowej, co doprowadziło do protestów i brutalnych starć. W kwietniu 2024 r. Aung San Suu Kyi została przeniesiona z więzienia do aresztu domowego.
Kontrola junty wojskowej nad tym krajem znacznie osłabła. Do końca 2024 r. etniczne organizacje zbrojne i grupy oporu przejęły kontrolę nad 40 % terytorium Mjanmy/Birmy, w szczególności w regionach przygranicznych. Państwowa Rada Administracji nadal nalega na przeprowadzenie wyborów jako kroku w kierunku przemian politycznych, a wojsko ogłosiło, że wybory odbędą się w grudniu 2025 r. lub styczniu 2026 r. Będą to pierwsze wybory od czasu, gdy junta przejęła kontrolę w wyniku zamachu stanu w 2021 r.
Mjanma/Birma mierzy się obecnie z eskalacją napięć między społecznościami i trwającym konfliktem między wojskiem a etnicznymi grupami rebeliantów. Nadal utrzymują się podziały między etnicznymi organizacjami zbrojnymi, np. Ludowymi Siłami Obrony i innymi grupami. Wojsko straciło kontrolę nad dużymi obszarami, a masowe ucieczki osłabiają jego szeregi. Pogorszyły się warunki humanitarne – doszło do przesiedlenia 2,6 mln osób, a jedna trzecia ludności potrzebuje pomocy. UE wezwała wszystkie ugrupowania zbrojne do zagwarantowania dostępu pomocy humanitarnej i ostrzegła przed ryzykiem niestabilności w regionie. Popiera ASEAN i ONZ w promowaniu pluralistycznego dialogu, odrzuca bezprawne wybory i opowiada się za globalnym embargiem na broń.
W marcu 2025 r. w Mjanmie/Birmie doszło do płytkiego trzęsienia ziemi o magnitudzie 7.7, w wyniku którego zginęły tysiące osób. Działania służb ratunkowych były niewystarczające – stwierdzono poważny niedobór środków medycznych i namiotów. Wojsko wyraziło gotowość do wpuszczenia pomocy humanitarnej do Mjanmy/Birmy, ale działania pomocowe zostały utrudnione opóźnieniami w wydawaniu wiz oraz brakiem bezpieczeństwa dla pracowników pomocy humanitarnej i konwojów. UE zobowiązała się przeznaczyć 2,5 mln EUR na pomoc nadzwyczajną i uruchomiła usługi satelitarne programu Copernicus, aby ocenić szkody, co zwiększyło łączną pomoc humanitarną dla Mjanmy/Birmy w 2025 r. do ponad 35 mln EUR.
UE – podobnie jak inne podmioty międzynarodowe – wydała liczne oświadczenia w sprawie Mjanmy/Birmy i nałożyła sankcje na członków junty oraz podmioty należące do wojska. W lutym 2021 r. Rada przyjęła konkluzje potępiające zamach stanu, w których wezwała do zniesienia stanu wyjątkowego, przywrócenia prawowitego rządu oraz natychmiastowego uwolnienia osób zatrzymanych lub aresztowanych w związku z zamachem. W kwietniu 2021 r. wiceprzewodniczący Komisji/wysoki przedstawiciel Unii do spraw zagranicznych i polityki bezpieczeństwa wydał oświadczenie w sprawie pięciopunktowego konsensusu osiągniętego na spotkaniu przywódców ASEAN zorganizowanym w Indonezji, w którym to oświadczeniu wyraził poparcie dla specjalnego wysłannika ASEAN. Mjanma/Birma opublikowała jednak komunikat prasowy odrzucający wniosek specjalnego wysłannika ASEAN o spotkanie z Aung San Suu Kyi. W marcu, kwietniu i czerwcu 2021 r. Rada nałożyła sankcje na osoby odpowiedzialne za zamach stanu i rozszerzyła sankcje na kontrolowane przez wojsko przedsiębiorstwa i podmioty. W lipcu 2023 r. UE nałożyła siódmy pakiet sankcji na osoby fizyczne i przedsiębiorstwa powiązane z juntą wojskową Mjanmy/Birmy.
Jako kraj najsłabiej rozwinięty, Mjanma/Birma jest objęta inicjatywą handlową „wszystko oprócz broni” (EBA) w ramach ogólnego systemu preferencji taryfowych (GSP). Pomimo zamachu stanu Komisja była jak dotąd niechętna wprowadzeniu ograniczeń handlowych, powołując się na konsekwencje dla ludności i niski wpływ ograniczeń na armię. W 2024 r. Komisja przeznaczyła ponad 19 mln EUR na pomoc humanitarną w celu zaspokojenia najpilniejszych potrzeb ludności, jako że na większości terytorium Mjanmy/Birmy konflikt nadal trwa. Wieloletni program indykatywny UE na lata 2021–2027 opiera się na szczególnych priorytetach dla Mjanmy/Birmy: ład, praworządność, zrównoważony wzrost, pomoc dla wysiedlonych, Zielony Ład i agenda cyfrowa. W raporcie Freedom House z 2024 r. na temat wolności na świecie Mjanmę/Birmę uznano za kraj, w którym nie ma wolności, a jej globalny wskaźnik wolności wyniósł 8 na 100. W kraju dochodzi do łamania praw człowieka, w tym do prześladowania grupy etnicznej Rohingja w Arakanie. Od sierpnia 2017 r. ponad 800 tys. uchodźców należących do społeczności Rohingja uciekło do Bangladeszu, aby uniknąć prześladowań w Mjanmie/Birmie. W sierpniu 2019 r. ze względu na brak bezpieczeństwa tysiące uchodźców sprzeciwiło się podjętej przez Bangladesz, Mjanmę/Birmę i ONZ próbie ich repatriacji.
W rezolucji z września 2019 r. Parlament Europejski potępił łamanie praw człowieka ludności Rohingja. W lutym 2021 r. Parlament przyjął rezolucję, w której zdecydowanie potępił przejęcie władzy przez wojsko i łamanie praw człowieka oraz wezwał juntę do przywrócenia rządów cywilnych i natychmiastowego uwolnienia wszystkich zatrzymanych.
W październiku 2021 r. Parlament przyjął rezolucję potępiającą łamanie praw człowieka, nieustanną dyskryminację mniejszości etnicznych i stosowanie przez juntę przemocy wobec obywateli, a także atak wojska na personel medyczny i placówki medyczne. W marcu 2022 r. Parlament przyjął rezolucję w sprawie Mjanmy/Birmy, w której potwierdził swoje stanowisko w sprawie tego kraju. W maju 2023 r. Parlament przyjął rezolucję w sprawie Mjanmy/Birmy, w szczególności rozwiązania demokratycznych partii politycznych, w której wezwał do ich natychmiastowego przywrócenia i uwolnienia wszystkich więźniów politycznych.
E. Filipiny
W 2011 r. UE i Filipiny podpisały umowę o partnerstwie i współpracy, która weszła w życie w marcu 2018 r. Pierwsze posiedzenie wspólnego komitetu odbyło się w Brukseli w styczniu 2020 r. Utworzono na nim specjalne podkomisje, które pozwolą przenieść stosunki dwustronne na wyższy poziom. Ponadto w sierpniu 2021 r. Filipiny przejęły rolę koordynatora ASEAN ds. dialogu z UE do 2024 r. W 2024 r. minęło również 60 lat od nawiązania stosunków dyplomatycznych między UE a Filipinami.
Czwarte posiedzenie Wspólnego Komitetu UE–Filipiny odbyło się w grudniu 2024 r. w Manili. Jego celem był przegląd bieżącej współpracy dwustronnej, regionalnej i wielostronnej w ramach umowy o partnerstwie i współpracy między UE a Filipinami oraz kwestii bezpieczeństwa regionalnego, w tym sporu terytorialnego na Morzu Południowochińskim.
W listopadzie 2024 r. Filipiny i UE zorganizowały czwarte posiedzenie Podkomitetu ds. Współpracy Rozwojowej w Manili, aby dokonać przeglądu kluczowych bieżących programów współpracy, przy czym główny nacisk położono na proces pokojowy na Mindanao, dobre rządy oraz ekologiczną i cyfrową gospodarkę. W sierpniu 2024 r. UE uruchomiła program partnerstwa na rzecz ekologicznej gospodarki dla Filipin w ramach strategii Global Gateway, którego celem jest poprawa gospodarowania odpadami, wspieranie gospodarki o obiegu zamkniętym, rozwój energii ze źródeł odnawialnych i zwiększenie efektywności energetycznej w tym kraju.
W 2023 r. UE była czwartym co do wielkości partnerem handlowym Filipin, natomiast Filipiny zajmowały szóste miejsce wśród partnerów handlowych UE w ASEAN. Wymiana handlowa między nimi osiągnęła 16,2 mld EUR, przekraczając poziom sprzed pandemii, przy czym Filipiny odnotowały nadwyżkę handlową w wysokości 1,45 mld EUR. UE nadal znacząco inwestuje w tym kraju – w 2022 r. wartość bezpośrednich inwestycji zagranicznych wyniosła 14 mld EUR, plasując Unię wśród trzech największych inwestorów zagranicznych Filipin.
Negocjacje w sprawie umowy o wolnym handlu między UE a Filipinami rozpoczęły się w grudniu 2015 r. W marcu 2024 r. UE i Filipiny postanowiły wznowić negocjacje w sprawie umowy o wolnym handlu. Centralnym elementem są handlowe aspekty zamówień publicznych, własności intelektualnej, konkurencji i zrównoważonego rozwoju. W maju 2016 r. Rodrigo Duterte wygrał wybory prezydenckie i wprowadził kontrowersyjne metody zwalczania handlu narkotykami – usankcjonował metodę „strzelaj, by zabić”, co doprowadziło do naruszeń praw człowieka. Duterte zmienił kierunek polityki zagranicznej Filipin, budując nowy sojusz z Rosją i Chinami, pomimo kontrowersji wokół Morza Południowochińskiego i faktu, że Filipiny są stroną w sporze. W maju 2022 r. odbyły się wybory prezydenckie, podczas których Ferdinand „Bongbong” Marcos został wybrany na prezydenta, a na stanowisko wiceprezydenta wybrano Sarę Duterte – córkę ustępującego prezydenta. W przeciwieństwie do swojego poprzednika Ferdinand „Bongbong” Marcos zamierza zachować większą równowagę w kontaktach dyplomatycznych z Pekinem i Waszyngtonem.
W marcu 2025 r. były prezydent Rodrigo Duterte został przekazany Międzynarodowemu Trybunałowi Karnemu po tym, jak został aresztowany pod zarzutem zbrodni przeciwko ludzkości w związku z egzekucjami pozasądowymi podczas wojny z narkotykami w latach 2011–2019. Po aresztowaniu wybuchły protesty zorganizowane przez jego sojuszników, podczas których wysunięto zarzuty naruszenia suwerenności i zdrady ze strony prezydenta Marcosa.
Na wniosek rządu filipińskiego UE wysłała misję obserwacji wyborów, aby monitorować wybory połówkowe w tym kraju w maju 2025 r. Wybory te są postrzegane jako konkurs między rodzinami Duterte i Marcos po upadku ich partnerstwa politycznego.
W lutym 2022 r. Parlament przyjął rezolucję, w której zdecydowanie potępił tysiące egzekucji pozasądowych i innych poważnych naruszeń praw człowieka związanych z wojną wypowiedzianą przez prezydenta Duterte handlarzom narkotyków. W lutym 2022 r. parlamentarzyści ASEAN ds. praw człowieka wezwali również do natychmiastowego i bezwarunkowego uwolnienia filipińskiej senator Leili de Limy, jednej z najsurowszych krytyczek byłego prezydenta.
F. Wietnam
Stosunki UE z Wietnamem opierają się na umowie o partnerstwie i współpracy przyjętej w 2016 r.
W czerwcu 2019 r. UE i Wietnam podpisały umowę o wolnym handlu (FTA) oraz umowę o ochronie inwestycji. Parlament wyraził zgodę na obie umowy w lutym 2020 r., a FTA weszła w życie w sierpniu 2020 r. Wejście w życie FTA oznacza natychmiastowe zniesienie 65 % ceł na wywóz z UE do Wietnamu i 71 % ceł na przywóz z Wietnamu. Komisja Handlu Międzynarodowego Parlamentu śledzi wdrażanie FTA. Według danych z grudnia 2024 r. handel dwustronny między UE a Wietnamem wzrósł o 36 % od czasu ratyfikacji umowy o wolnym handlu. UE umocniła swoją pozycję jednego z największych partnerów handlowych i inwestorów Wietnamu, natomiast Wietnam stał się głównym partnerem handlowym UE w Azji Południowo-Wschodniej.
W 2023 r. Wietnam zajmował 17. miejsce wśród największych partnerów UE w handlu towarami i był głównym partnerem handlowym UE w ASEAN. Łączna wartość wymiany handlowej między tymi dwoma regionami wyniosła 64,2 mld EUR. UE jest jednym z największych inwestorów zagranicznych w Wietnamie, zwłaszcza w sektorze przetwórstwa przemysłowego i przemysłu wytwórczego.
W październiku 2019 r. UE i Wietnam podpisały umowę w sprawie ram udziału w celu ustanowienia podstawy prawnej udziału Wietnamu w prowadzonych przez UE operacjach zarządzania kryzysowego. Wieloletni program indykatywny UE dla Wietnamu na lata 2021–2027 dotyczy kluczowych kwestii i obszarów ważnych dla tego kraju. W październiku 2024 r. Wietnam i UE zorganizowały piąte posiedzenie wspólnego komitetu w Hanoi, podczas którego podkreślono coraz mocniejsze więzi dwustronne w ramach umowy o partnerstwie i współpracy oraz uzgodniono pogłębienie współpracy w zakresie transformacji energetycznej, łączności, transformacji cyfrowej i edukacji. Jeżeli chodzi o zmianę klimatu i zrównoważony rozwój, UE popiera zobowiązanie Wietnamu do osiągnięcia zerowych emisji netto gazów cieplarnianych do 2050 r. za pośrednictwem partnerstwa na rzecz sprawiedliwej transformacji energetycznej.
Wietnam to jeden z najlepszych przykładów udanej transformacji z upadłej gospodarki komunistycznej w otwartą gospodarkę rynkową. Jest jednym z najszybciej rozwijających się krajów ASEAN. Ogólna sytuacja w zakresie praw człowieka w Wietnamie pogarsza się. Nasilają się represje wobec dysydentów i wzrasta liczba aresztowań za działalność „antypaństwową”. Wietnam jest jednopartyjnym państwem komunistycznym, w którym nie ma wolności politycznej. W maju 2021 r. zorganizowano wybory parlamentarne do 15. Zgromadzenia Narodowego i lokalnych rad ludowych. Wietnamska Partia Komunistyczna (VCP) wygrała wybory, zachowując pełną kontrolę nad mediami i procesem wyborczym, bez żadnego niezależnego nadzoru nad wyborami. W 2024 r. Wietnam znalazł się na 174. miejscu (na 180 krajów) w światowym rankingu wolności prasy. Według wskaźnika postrzegania korupcji za 2024 r. Wietnam znalazł się na 88. miejscu (na 180 państw), a kampania antykorupcyjna była naznaczona ciągłym ograniczaniem głosów krytyki. W styczniu 2021 r. Parlament przyjął rezolucję w sprawie Wietnamu, w której wezwał do natychmiastowego i bezwarunkowego uwolnienia wszystkich obrońców praw człowieka i dziennikarzy.
G. Tajlandia
W marcu 2013 r. UE i Tajlandia zakończyły negocjacje w sprawie umowy o partnerstwie i współpracy, ale jej zawarcie wstrzymał wojskowy zamach stanu, który miał miejsce w 2014 r. Umowa o partnerstwie i współpracy (UPiW) między UE a Tajlandią, podpisana w grudniu 2022 r. w Brukseli, ma wzmocnić dialog polityczny i współpracę w różnych obszarach polityki, w tym w dziedzinie środowiska, energii, łączności, zmiany klimatu, transportu, nauki i technologii, handlu, zatrudnienia, spraw społecznych, praw człowieka, edukacji, rolnictwa, nieproliferacji, zwalczania terroryzmu, walki z korupcją i przestępczością zorganizowaną, a także migracji i kultury. Parlament Tajlandii zatwierdził UPiW w sierpniu 2024 r. Umowa ta ma pobudzić handel i inwestycje, w szczególności przez przyspieszenie negocjacji w sprawie umowy o wolnym handlu między Tajlandią a UE.
Instrument współpracy między UE i Tajlandią na lata 2021–2027 będzie wspierał wysiłki Tajlandii w zakresie zrównoważonego rozwoju, działań na rzecz środowiska i klimatu, handlu, edukacji, badań naukowych i innowacji. Jest to zgodne z unijną strategią współpracy w regionie Indo-Pacyfiku i strategią Global Gateway oraz podkreśla zobowiązanie UE na rzecz zaangażowania w regionie.
W 2023 r. całkowita wartość wymiany towarowej między UE a Tajlandią wyniosła 40,2 mld EUR. UE jest czwartym co do wielkości partnerem handlowym Tajlandii, odpowiadającym za 7,1 % jej całkowitej wymiany handlowej, natomiast Tajlandia jest 28. co do wielkości partnerem handlowym UE, w przypadku którego nadwyżka z handlu dwustronnego wynosi 10 mld EUR. Tajlandia jest jednym z najważniejszych centrów inwestycji europejskich w ASEAN, przy czym wartość wychodzących inwestycji to 29,2 mld EUR. UE jest trzecim co do wielkości inwestorem Tajlandii, tuż za Japonią i Chinami.
W marcu 2023 r. UE i Tajlandia postanowiły wznowić negocjacje w sprawie ambitnej, nowoczesnej i wyważonej umowy o wolnym handlu, której centralnym elementem będzie zrównoważony rozwój. W listopadzie 2024 r. w Bangkoku odbyła się czwarta runda rozmów w sprawie umowy o wolnym handlu między UE a Tajlandią, podczas której poczyniono postępy w zakresie dobrych praktyk regulacyjnych, przejrzystości, barier technicznych w handlu, ceł, przedsiębiorstw państwowych i zrównoważonego rozwoju. Negocjacje w sprawie umowy o wolnym handlu między UE a Tajlandią wchodzą obecnie w fazę dotyczącą zobowiązań związanych z dostępem do rynku. Negocjacje mają zakończyć się do końca 2025 r.
Od 2014 r. wojsko tłumiło opozycję za pomocą stanu wojennego, pojawiły się również doniesienia o łamaniu praw człowieka. W 2019 r. partia prowojskowa wygrała wybory powszechne w atmosferze oskarżeń o manipulacje. Choć oficjalnie rządy junty zakończyły się w lipcu 2019 r., wojsko nadal wywiera wpływ na rząd. Podczas protestów przeciwko rządowi wojskowych żądano reformy monarchii. Pierwszą falę protestów wywołała w lutym 2020 r. decyzja Trybunału Konstytucyjnego o rozwiązaniu Partii Nowej Przyszłości – partii opozycyjnej cieszącej się popularnością wśród młodzieży.
W maju 2023 r. w Tajlandii odbyły się wybory powszechne. Partia Ruszaj Naprzód zdobyła najwięcej mandatów, ale po negocjacjach została wykluczona z rządu. Wielu konserwatywnych ustawodawców zablokowało kandydaturę ówczesnego przywódcy partii Pity Limjaroenrata na stanowisko premiera. Nowym premierem został Srettha Thavisin z Partii dla Tajów. Stanął na czele koalicji rządzącej, w skład której weszły partie wspierane przez wojsko, dawniej przeciwne Partii dla Tajów. Po odwołaniu przez Trybunał Konstytucyjny Sretthy Thavisina w sierpniu 2024 r. stanowisko premiera objęła córka byłego premiera Thaksina Shinawatry, Paetongtarn Shinawatra (z Partii dla Tajów). W marcu 2025 r. premier Shinawatra wyszła obronną ręką z głosowania nad wotum nieufności – poparło ją 319 z 488 ustawodawców. Wynik głosowania zwiększył stabilność jej 11-partyjnej koalicji, a tym samym ograniczył prawdopodobieństwo zawirowań politycznych w Tajlandii w najbliższej przyszłości. W styczniu 2020 r. w Kuala Lumpur Tajlandia oficjalnie rozpoczęła negocjacje pokojowe z grupami rebeliantów w południowych prowincjach, gdzie większość stanowią muzułmanie. W negocjacjach pośredniczyła Malezja. Choć w kwietniu 2020 r. ogłoszono zawieszenie broni, w 2021 r. i 2022 r. doszło do zamachów bombowych.
Parlament Europejski przyjął rezolucje dotyczące praw człowieka, pracowników migrujących i praw pracowniczych w Tajlandii. W wrześniu 2021 r. parlament Tajlandii wstępnie zatwierdził ustawę o zapobieganiu torturom i wymuszonym zaginięciom oraz zwalczaniu tych zjawisk, na którą Tajlandia czekała 14 lat od podpisania przez ten kraj w 2007 r. Konwencji ONZ w sprawie zakazu stosowania tortur oraz innego okrutnego, nieludzkiego lub poniżającego traktowania albo karania.
W czerwcu 2023 r. Parlament przyjął rezolucję w sprawie umowy o partnerstwie i współpracy między UE a Tajlandią, w której wyraził zgodę na tę umowę. Parlament wezwał również do wprowadzenia ruchu bezwizowego.
W marcu 2025 r. Parlament przyjął rezolucję w sprawie demokracji i praw człowieka w Tajlandii, w szczególności ustawy o obrazie majestatu, a także w sprawie deportacji ujgurskich uchodźców do Chin. Ponadto Parlament wezwał Komisję do wykorzystania negocjacji w sprawie umowy o wolnym handlu, aby skłonić Tajlandię do zreformowania represyjnych przepisów, a także do uwolnienia więźniów politycznych, wstrzymania deportacji ujgurskich uchodźców i ratyfikowania wszystkich podstawowych konwencji Międzynarodowej Organizacji Pracy.
W lutym 2025 r. w Bangkoku odbyło się 13. posiedzenie międzyparlamentarne UE–Tajlandia.
H. Kambodża
UE nawiązała stosunki z Kambodżą w 1997 r., kiedy to podpisała z tym krajem umowę o współpracy. W kwietniu 2024 r. w Brukseli odbyło się 12. posiedzenie Wspólnego Komitetu Kambodża–UE, którego celem było zacieśnienie współpracy w zakresie zrównoważonego rozwoju, wzrostu gospodarczego i transformacji cyfrowej.
Wieloletni program indykatywny UE dla Kambodży na lata 2021–2027 przewiduje pomoc w wysokości około 500 mln EUR na wsparcie rozwoju gospodarczego, inicjatyw ekologicznych i możliwości zatrudnienia w tym kraju. Na lata 2021–2024 UE przeznaczyła 155 mln EUR na wzmocnienie integracji Kambodży z ASEAN.
W lutym 2020 r. Komisja podjęła decyzję o wycofaniu części preferencji taryfowych przyznanych Kambodży w ramach systemu handlu „wszystko oprócz broni” z powodu poważnych i systematycznych naruszeń praw człowieka. Decyzja ta w największym stopniu wpłynęła na sektor odzieży i obuwia, który odpowiada za około jedną piątą rocznego wywozu z Kambodży do UE (czyli 1 mld EUR). Bezcłowy i bezkontyngentowy dostęp Kambodży do rynku UE w ramach systemu „wszystko oprócz broni” zaczął obowiązywać ponownie w sierpniu 2020 r., pomimo poważnych wątpliwości dotyczących praw człowieka. W 2023 r. wartość handlu między Kambodżą a UE wyniosła 3,6 mld EUR. UE była czwartym co do wielkości partnerem handlowym Kambodży, odpowiadającym za 8 % całkowitej wymiany handlowej tego kraju. Do UE trafiło około 14 % eksportu z Kambodży, podczas gdy zaledwie 2,9 % importu do tego kraju pochodziło z UE. Lata wojny domowej zubożyły Kambodżę. Po przyjęciu konstytucji w 1993 r. kraj ten stał się demokracją wielopartyjną. Wybory w 2018 r. wygrała jednak rządząca Kambodżańska Partia Ludowa pod przewodnictwem Hun Sena, przy czym wynikom towarzyszyły zarzuty nieuczciwości. Główna partia opozycyjna, Partia Narodowego Ocalenia Kambodży, została rozwiązana w 2017 r., a jej przywódcy, Kem Sokha i Sam Rainsy, byli prześladowani prawnie. W 2021 r. Rainsy został zaocznie skazany na 25 lat pozbawienia wolności.
W lipcu 2023 r. w Kambodży odbyły się wybory powszechne do Zgromadzenia Narodowego. Rządząca Kambodżańska Partia Ludowa, powiązana z autokratą Hun Senem, zdobyła 120 ze 125 miejsc w Zgromadzeniu Narodowym. Jedyna licząca się opozycja – Partia Sam Rainsy – została zdyskwalifikowana. Zwycięstwo Kambodżańskiej Partii Ludowej utorowało drogę do ogłoszenia przez premiera Hun Sena, że zrezygnuje i przekaże przywództwo swojemu synowi Hun Manetowi, który został premierem w sierpniu 2023 r.
We wrześniu 2017 r. Parlament przyjął rezolucję, w której wezwał rząd Kambodży do zaprzestania politycznie umotywowanego ścigania Kema Sokhy. We wrześniu 2018 r. Parlament przyjął drugą rezolucję, w której wezwał do wycofania wszystkich zarzutów wobec Kema Sokhy.
Od 2017 r. Parlament przyjął szereg rezolucji, w których wezwał rząd Kambodży do zaprzestania politycznie umotywowanego ścigania Kema Sokhy i Sama Rainsy’ego. W maju 2022 r. Parlament przyjął rezolucję w sprawie systematycznych represji wobec opozycji politycznej w Kambodży. W marcu 2023 r. Parlament przyjął rezolucję w sprawie Kambodży – sprawa przywódcy opozycji Kema Sokhy. Zaapelował w niej o natychmiastowe i bezwarunkowe uwolnienie Kema Sokhy oraz wszystkich opozycjonistów i działaczy skazanych lub zatrzymanych na podstawie zarzutów umotywowanych politycznie.
W listopadzie 2024 r. Parlament przyjął rezolucję w sprawie kurczącej się przestrzeni dla społeczeństwa obywatelskiego w Kambodży, w szczególności przypadku organizacji praw pracowniczych CENTRAL.
I. Singapur
UE i Singapur ściśle współpracują ze sobą w dziedzinie przedsiębiorczości, nauki i technologii. W lutym 2019 r. UE i Singapur ratyfikowały trzy tzw. umowy nowej generacji: umowę o partnerstwie i współpracy między UE a Singapurem, umowę o wolnym handlu UE–Singapur oraz umowę o ochronie inwestycji między UE a Singapurem. Umowa o wolnym handlu z Singapurem weszła w życie w listopadzie 2019 r. Umowy te mają zacieśnić więzi polityczne, gospodarcze i handlowe oraz znacznie obniżyć cła po obu stronach. W wielu sektorach usuwane są bariery techniczne i pozataryfowe w handlu towarami.
W styczniu 2024 r. odbył się pierwszy dialog między UE a Singapurem na temat strategii Global Gateway, podczas którego różne zainteresowane strony omówiły sposoby ułatwienia ekologicznych i zrównoważonych inwestycji w Azji Południowo-Wschodniej.
W 2023 r. Singapur zajmował 20. miejsce wśród największych partnerów UE w handlu towarami, a wartość wymiany handlowej wyniosła 52,6 mld EUR. Ponadto Singapur nadal jest jednym z najważniejszych centrów europejskich inwestycji w Azji i drugim co do wielkości inwestorem azjatyckim w UE. W lipcu 2024 r. UE i Singapur zakończyły negocjacje w sprawie przełomowej umowy o handlu cyfrowym, która jest pierwszą w historii tego typu umową w Unii, mającą na celu ustanowienie globalnych standardów handlu cyfrowego i transgranicznych przepływów danych. Obie strony zgodziły się opracować projekty służące lepszemu zrozumieniu standardów gospodarki cyfrowej i ich wpływu na sektor finansowy.
W wyborach powszechnych w Singapurze w 2020 r. rządząca Partia Akcji Ludowej (PAP) zdobyła 83 z 93 mandatów, natomiast Partia Robotnicza – rekordową liczbę 10 mandatów. Premier Lee Hsien Loong planował ustąpić ze stanowiska, zanim skończył 70 lat w 2022 r., ale wyznaczony na jego następcę Heng Swee Keat wycofał się w 2021 r. Lawrence Wong przejął funkcję przywódcy PAP i został premierem w maju 2024 r.
We wrześniu 2023 r. w Singapurze odbyły się pierwsze od 12 lat wybory prezydenckie z udziałem kilku kandydatów, w wyniku których dziewiątym prezydentem Singapuru został Tharman Shanmugaratnam. Parlament wezwał do zniesienia kary śmierci w Singapurze i wspiera działania społeczeństwa obywatelskiego. W październiku 2021 r. parlament Singapuru uchwalił ustawę o (zapobieganiu) obcej ingerencji, której celem jest rozwiązanie problemu obcej ingerencji w sprawy wewnętrzne.
J. Brunei
Od 1967 r. państwem rządzi sułtan Brunei Hassanal Bolkiah, przy czym coraz więcej obowiązków przejmuje książę Billah Bolkiah. W kraju nie następuje żadna liberalizacja polityczna. Sułtan zachowuje stanowisko premiera oraz kontrolę nad obronnością, sprawami zagranicznymi oraz finansami i gospodarką. W kwietniu 2019 r. przyjęto nowy kodeks karny, aby wprowadzić prawo szariatu i nowe rodzaje kar, m.in. karę śmierci przez ukamienowanie za stosunek seksualny z osobą tej samej płci i cudzołóstwo oraz amputację kończyn za kradzież. W związku z ostrym sprzeciwem społeczności międzynarodowej Brunei przedłużyło moratorium na wykonywanie kary śmierci. W czerwcu 2022 r. Sułtan ogłosił wczesne zmiany na stanowiskach ministrów.
Po raz pierwszy na stanowisko ministra (do spraw edukacji) mianowano kobietę. UE aktywnie działa na rzecz zacieśnienia stosunków z Brunei, jednak nie zawarto umowy ramowej. Umowa o partnerstwie i współpracy między UE a Brunei jest obecnie przedmiotem negocjacji i obejmie wiele obszarów polityki i gospodarki. Handel między UE a Brunei obejmuje głównie maszyny, pojazdy silnikowe i produkty chemiczne.
Stosunki między UE a Brunei prowadzone są głównie za pośrednictwem ASEAN. W 2021 r. Brunei objęło przewodnictwo ASEAN pod hasłem „We Care, We Prepare, We Prosper” [Dbamy, przygotowujemy się, prosperujemy]. W sierpniu 2021 r. wiceminister spraw zagranicznych Brunei Erywan Yusof został mianowany specjalnym wysłannikiem ASEAN w Mjanmie/Birmie. Jego zadaniem jest mediacja z juntą.
UE jest zaniepokojona istniejącymi ograniczeniami w handlu i wzywa Brunei do zwiększenia ułatwień w handlu, wzmocnienia wsparcia dla małych i średnich przedsiębiorstw oraz podjęcia działań w związku z zobowiązaniami tego kraju w zakresie klimatu. W lutym 2023 r. uruchomiono instrument partnerstwa UE i Brunei. Zorganizowano seminarium na temat zmiany klimatu pod hasłem „Building Regional Capacity for Climate Change Adaptation and Mitigation” [Budowanie regionalnych zdolności w zakresie przystosowania się do zmiany klimatu i łagodzenia jej skutków]. W listopadzie 2024 r. UE doceniła wysiłki Brunei na rzecz dywersyfikacji gospodarki, ale zwróciła uwagę na trwającą zależność od ropy naftowej i gazu.
W 2022 r. wzrosło napięcie między Chinami a krajami Azji Południowo-Wschodniej w sporze terytorialnym na Morzu Południowochińskim. Chociaż do tej pory Brunei milczało, w lipcu 2022 r. złożyło pierwsze w historii jednostronne oświadczenie w sprawie Morza Południowochińskiego, demonstrując w ten sposób także swoje roszczenia. Brunei prowadzi jednak politykę unikania konfrontacji w stosunkach z Chinami w sporze dotyczącym Morza Południowochińskiego z obawy o szkody dla dwustronnych więzi gospodarczych. We wspólnym oświadczeniu z lutego 2025 r. Chiny i Brunei potwierdziły swoje bliskie stosunki dyplomatyczne i zaangażowanie na rzecz wzmocnienia strategicznego partnerstwa współpracy oraz inicjatywy Pasa i Szlaku. Brunei potwierdziło swoje zaangażowanie na rzecz polityki „jednych Chin”. W rezolucji z kwietnia 2019 r. Parlament zdecydowanie potępił wejście w życie szariackiego kodeksu karnego. Ponownie potępił karę śmierci i podkreślił, że przepisy szariackiego kodeksu karnego naruszają zobowiązania Brunei wynikające z międzynarodowego prawa dotyczącego praw człowieka.
K. Laos
Stosunki UE z Laosem opierają się na umowie o współpracy z 1997 r. Laos jest na dobrej drodze, aby do 2026 r. opuścić kategorię krajów najsłabiej rozwiniętych, a dziewiąty laotański krajowy plan rozwoju społeczno-gospodarczego na lata 2021–2025 jest zgodny z Agendą ONZ na rzecz zrównoważonego rozwoju 2030, której celem jest promowanie zrównoważonego i ekologicznego wzrostu gospodarczego sprzyjającego włączeniu społecznemu.
Podczas dwustronnego spotkania w październiku 2024 r., w którym udział wzięli premier Laosu Sonexay Siphandone i ówczesny przewodniczący Rady Europejskiej Charles Michel, UE zobowiązała się do wspierania rozwoju społeczno-gospodarczego Laosu, zwłaszcza w takich obszarach jak integracja, łączność, handel, inwestycje i ekologiczny wzrost gospodarczy. Wsparcie UE dla Laosu znacznie wzrosło – w ramach strategii „Drużyna Europy” w Laotańskiej Republice Ludowo-Demokratycznej na lata 2021–2025 przydzielono 550 mln EUR za pośrednictwem Instrumentu Sąsiedztwa oraz Współpracy Międzynarodowej i Rozwojowej – „Globalny wymiar Europy”. Wkład UE w tę strategię wynosi 98 mln EUR w formie dotacji.
Partnerstwo między UE a Laosem znacznie się rozwinęło w marcu 2024 r. dzięki wizycie komisarz do spraw partnerstw międzynarodowych Jutty Urpilainen. Podczas tej wizyty, która miała zacieśnić współpracę w dziedzinach handlu i rozwoju, uruchomiono program TICAF – inicjatywę o wartości 102 mln USD mającą na celu wzmocnienie zrównoważonego rolnictwa, leśnictwa i infrastruktury. UE opowiada się za edukacją cyfrową, aby wzmocnić główną laotańską platformę e-learningową.
Pomimo reform gospodarczych Laos jest nadal państwem ubogim i zależnym od pomocy międzynarodowej. Jako kraj najsłabiej rozwinięty Laos jest objęty unijnym systemem handlu „wszystko oprócz broni”. W 2023 r. wartość wymiany handlowej między UE a Laosem wyniosła 550 mln EUR, co oznacza, że UE stała się czwartym co do wielkości partnerem handlowym Laosu – po Tajlandii, Chinach i Wietnamie – i odpowiadała za 3 % całkowitej wymiany handlowej tego kraju.
Laos jest państwem jednopartyjnym. Laotańska Partia Ludowo-Rewolucyjna (LPRP), u władzy od zakończenia wojny domowej w 1975 r., sprawuje rządy silnej ręki, co wyklucza wszelką opozycję. W lutym 2021 r. w Laosie odbyły się wybory parlamentarne do dziewiątego Zgromadzenia Narodowego, liczącego 164 miejsca, z których 158 przypadło rządzącej LPRP, a o sześć ubiegali się kandydaci niezależni. W marcu 2021 r. na inauguracyjnym posiedzeniu Zgromadzenia Narodowego wybrano prezydenta Thonglouna Sisoulitha, sekretarza generalnego rządzącej LPRP, który od kwietnia 2016 r. zajmował stanowisko premiera.
Laos pogłębia stosunki z Chinami i ASEAN, dążąc do przyciągnięcia większych inwestycji. Reformy gospodarcze przyniosły trwały wzrost gospodarczy na poziomie ponad 7 % od 2014 r.
Parlament poświęca szczególną uwagę prawom człowieka, w tym sytuacji osób przesiedlonych ze względu na budowę ogromnych tam na rzece Mekong. Na początku grudnia 2021 r. w ramach pekińskiej inicjatywy Pasa i Szlaku otwarto nową linię kolejową o długości 414 km łączącą Chiny ze stolicą Laosu – Wientianem. Jej budowa pochłonęła niemal jedną trzecią rocznego PKB Laosu.
Podczas konferencji Międzynarodowej Organizacji Pracy w Genewie UE wezwała Laos do zajęcia się kwestią wykorzystywania seksualnego dzieci. W lipcu 2022 r. UE wyraziła zaniepokojenie brakiem postępów w rozwiązywaniu problemu długotrwałych naruszeń praw człowieka w Laosie i wezwała władze do wypełnienia zobowiązań w zakresie praw człowieka w ramach Międzynarodowej Federacji Praw Człowieka (FIDH) i jej organizacji członkowskiej Ruch Lao. Obie organizacje opublikowały dokument informacyjny, w którym podsumowały sytuację praw człowieka w Laosie. Ostatni dialog UE–Laos dotyczący praw człowieka odbył się w lipcu 2024 r.
Parlament ponownie wezwał rząd Laosu do zaprzestania prześladowań, arbitralnych aresztowań i zatrzymań obrońców praw człowieka, niezależnych dziennikarzy i działaczy społecznych oraz do poszanowania prawa do wolności wypowiedzi i zrzeszania się oraz praw mniejszości, a także przypomniał Laosowi o jego zobowiązaniach międzynarodowych wynikających z ratyfikowanych przez ten kraj traktatów dotyczących praw człowieka.
L. Malezja
Na zakończenie negocjacji, które rozpoczęły się w 2015 r., w grudniu 2022 r., podczas szczytu UE–ASEAN w Brukseli, UE i Malezja podpisały umowę o partnerstwie i współpracy. Umowa o partnerstwie i współpracy stanowi nadrzędne ramy służące zacieśnieniu współpracy dwustronnej, w szczególności w dziedzinach handlu, inwestycji, finansów i energii.
Negocjacje w sprawie FTA między UE a Malezją zawieszono na wniosek Malezji w kwietniu 2012 r., po siedmiu rundach rozmów. W marcu 2017 r. UE i Malezja omówiły wprowadzenie nowych przepisów i uzgodniły je co do zasady. Obecnie negocjowane są dwie umowy: FTA i dobrowolna umowa o partnerstwie w odniesieniu do egzekwowania prawa, zarządzania i handlu w dziedzinie leśnictwa. W styczniu 2025 r. Malezja i UE zapowiedziały wznowienie negocjacji w sprawie FTA podczas wizyty roboczej premiera Malezji w Brukseli. Wznowione negocjacje mają dotyczyć różnych aspektów handlu, w tym klauzul zrównoważonego rozwoju i polityki zamówień publicznych.
Wschodząca gospodarka Malezji oferuje UE atrakcyjne możliwości handlowe. Wymiana handlowa między UE a Malezją rośnie – od 2010 r. wzrosła o ponad 50 %. UE jest czwartym co do wielkości partnerem handlowym Malezji (po Chinach, Singapurze i Stanach Zjednoczonych) – w 2023 r. odpowiadała za 9,5 % całkowitego handlu towarami tego kraju. W 2023 r. wartość dwustronnego handlu towarami wyniosła 44,7 mld EUR. W 2023 r. wartość przywozu towarów do UE z Malezji wyniosła 29,1 mld EUR, a wywozu towarów z UE – 15,6 mld EUR. W 2022 r. wartość handlu usługami wyniosła 11 mld EUR.
W kwietniu 2023 r. UE przedłużyła na kolejne pięć lat obowiązywanie środków antydumpingowych dotyczących łączników ze stali nierdzewnej pochodzących z Chin i Tajwanu. Objęła też nimi Malezję, ponieważ przedsiębiorstwa w tym kraju importowały główne części potrzebne do produkcji łączników ze stali nierdzewnej z Chin.
UE planuje stopniowe wycofywanie oleju palmowego w paliwach transportowych na mocy dyrektywy w sprawie energii odnawialnej, co doprowadziło do złożenia przez Indonezję i Malezję skarg do WTO. W 2021 r. Malezja znalazła się na szarej liście podatkowej UE, co dodatkowo skomplikowało stosunki handlowe. Chociaż olej palmowy jest należy do kluczowych kwestii w rozmowach w sprawie umowy o wolnym handlu między UE a Malezją, odpowiada on za mniej niż 5 % przywozu do UE z Malezji. Niedobór oleju jadalnego na świecie spowodowany wojną w Ukrainie może jednak zwiększyć udział Malezji w rynku oleju palmowego w UE. W marcu 2024 r. UE odniosła zwycięstwo na forum WTO – panel orzekający odrzucił skargę Malezji dotyczącą decyzji UE, zgodnie z którą biodiesel wytwarzany z oleju palmowego powinien przestać być uznawany za biopaliwo odnawialne.
W czerwcu 2022 r. rząd Malezji ogłosił, że zniesie obowiązek orzekania kary śmierci. Jest to krok naprzód i przykład dla całego regionu. UE zachęca władze do podjęcia konkretnych kroków w celu szybkiego wprowadzenia tej decyzji w życie. W listopadzie 2022 r. w Malezji odbyły się wybory powszechne, które wygrała koalicja pod przewodnictwem przywódcy opozycji Anwara Ibrahima. Następnie powstała koalicja, do której weszła partia islamistyczna tego kraju. W styczniu 2024 r. Sułtan Ibrahim został zaprzysiężony jako nowy król Malezji na pięcioletnią kadencję w ramach malezyjskiego systemu monarchii rotacyjnej. Sułtan Ibrahim jest sułtanem stanu Johor w Malezji.
W swoich rezolucjach Parlament potępił karę śmierci, brak poszanowania praw osób LGBTIQA+ i tłumienie niezadowolenia społecznego w Malezji, a także niemożność pokojowego wyrażania poglądów, w tym brak debaty publicznej.
W czerwcu 2023 r. Parlament przyjął rezolucję w sprawie umowy o partnerstwie i współpracy między UE a Malezją towarzyszącą jego zgodzie na tę umowę. W rezolucji Parlament stwierdził, że UPiW stanowi solidne ramy prawne dla propagowania demokracji i praw człowieka.
W 2025 r. Malezja przewodniczy ASEAN i AIPA.
Jorge Soutullo / Samuel Cantell