Walka ze zmianą klimatu
Unia Europejska (UE) należy do wiodących największych gospodarek, jeśli chodzi o przeciwdziałanie emisjom gazów cieplarnianych. W 2020 r. emisje gazów cieplarnianych w UE spadły o 31% w stosunku do poziomów z 1990 r., dzięki czemu przekroczono cel UE, jakim jest zmniejszenie emisji o 20% do 2020 r. Kierując się traktatami międzynarodowymi, takimi jak protokół z Kioto, UE przyjęła wiele strategii klimatycznych, zwłaszcza unijny system handlu uprawnieniami do emisji. W 2019 r. Komisja przedstawiła koncepcję Europejskiego Zielonego Ładu, a od tego czasu uzgodniono wiele środków z myślą o realizacji celu, jakim jest redukcja emisji gazów cieplarnianych o 55% do 2030 r. oraz obniżenie emisyjności gospodarki UE do 2050 r., zgodnie z zobowiązaniami podjętymi w ramach porozumienia paryskiego.
Podstawa prawna
W art. 191 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (TFUE) wyraźnie określono przeciwdziałanie zmianie klimatu jako cel polityki w zakresie ochrony środowiska UE.
Kontekst ogólny
Działalność człowieka, na przykład spalanie paliw kopalnych, wylesianie oraz gospodarka rolna, prowadzi do emisji gazów cieplarnianych, takich jak dwutlenek węgla (CO2), metan (CH4), podtlenek azotu (N2O) oraz trifluorometan. Owe gazy cieplarniane zatrzymują ciepło wydzielane na powierzchni Ziemi, przyczyniając się do globalnego ocieplenia. Według szóstego sprawozdania podsumowującego Międzyrządowego Zespołu ds. Zmian Klimatu (IPCC) najlepsze szacunki dotyczące średniego wzrostu temperatury na świecie do końca bieżącego stulecia wahają się od 1,4 do 4,4°C.
Globalne ocieplenie przyczynia się i będzie się przyczyniać do ekstremalnych zjawisk pogodowych (takich jak powodzie i susze), topnienia czap lodowych, utraty różnorodności ekologicznej, chorób roślin, rozprzestrzeniania się szkodników, niedoborów żywności i wody pitnej, pustynnienia oraz przesiedleń ludzi ze względu na klęski żywiołowe. Ryzyko nieodwracalnych i katastrofalnych w skutkach zmian może się znacznie zwiększyć, jeżeli globalne ocieplenie doprowadzi do wzrostu temperatury o więcej niż 2ºC – lub nawet o 1,5ºC – w stosunku do poziomu sprzed okresu przemysłowego.
W 1992 r. przyjęto Ramową konwencję Narodów Zjednoczonych w sprawie zmian klimatu (UNFCCC), której celem jest niedopuszczenie do niebezpiecznej antropogenicznej ingerencji w system klimatyczny. Wraz z Konwencją o różnorodności biologicznej i konwencją ONZ w sprawie zwalczania pustynnienia była to jedna z trzech przełomowych konwencji historycznego „Szczytu Ziemi”, który odbył się w Rio de Janeiro (Brazylia) w 1992 r. Konwencja UNFCCC stała się podstawą dalszych międzynarodowych działań w dziedzinie klimatu, takich jak protokół z Kioto – pierwszy międzynarodowy traktat ustanawiający prawnie wiążące cele w zakresie redukcji emisji gazów cieplarnianych. Protokół ten przyjęto w 1997 r., a ratyfikowały go 192 strony. Zobowiązuje się w nim kraje uprzemysłowione do ograniczenia emisji gazów cieplarnianych zgodnie z uzgodnionymi indywidualnymi celami i z zasadą wspólnej, lecz zróżnicowanej odpowiedzialności i odpowiednich zdolności.
Pierwsze powszechne i prawnie wiążące porozumienie w sprawie przeciwdziałania zmianom klimatu przyjęto w 2015 r. na 21. sesji Konferencji Stron (COP21) konwencji UNFCCC w Paryżu. W owym porozumieniu paryskim dąży się do tego, aby utrzymać średni światowy wzrost temperatury na poziomie znacznie poniżej 2ºC, próbując utrzymać go na poziomie 1,5ºC powyżej poziomów sprzed epoki przemysłowej. Aby zrealizować ten cel, strony chcą jak najszybciej osiągnąć maksymalny światowy poziom emisji gazów cieplarnianych, a w drugiej połowie obecnego stulecia zerowe emisje netto. Łagodzenie zmiany klimatu (np. zwiększenie wykorzystania energii ze źródeł odnawialnych) i przystosowanie się do niej (np. ochrona wody, płodozmian, ochrona przeciwpowodziowa i kampanie uświadamiające) uznaje się za wyzwania globalne, podobnie jak straty i szkody powodowane niekorzystnymi skutkami zmiany klimatu. UE formalnie ratyfikowała porozumienie paryskie 5 października 2016 r., umożliwiając tym samym jego wejście w życie z dniem 4 listopada 2016 r.
Cele i osiągnięcia
A. Ramy polityki klimatycznej UE
W swoich ramach polityki klimatyczno-energetycznej do roku 2030, sformułowanych w 2014 r., czyli przed zawarciem porozumienia paryskiego, UE zobowiązała się do ograniczenia do 2030 r. emisji gazów cieplarnianych o co najmniej 40% w stosunku do poziomów z 1990 r., w tym do poprawy efektywności energetycznej i zwiększenia udziału odnawialnych źródeł energii. Ramy polityki do 2030 r. odzwierciedlają cel 20-20-20, określony w 2007 r. przez przywódców UE na 2020 r.: obniżenie o 20% emisji gazów cieplarnianych, zwiększenie o 20% końcowego zużycia energii ze źródeł odnawialnych oraz obniżenie o 20% całkowitego zużycia energii pierwotnej (w stosunku do 1990 r.). Wszystkie te cele przełożyły się na wiążące środki ustawodawcze, które były również powiązane z celami UE w ramach protokołu z Kioto.
Unijna dyrektywa w sprawie systemu handlu uprawnieniami do emisji (dyrektywa (UE) 2018/410) umożliwiła powstanie pierwszego i wciąż największego międzynarodowego rynku uprawnień do emisji dwutlenku węgla i stanowi najważniejszy instrument polityki UE w dziedzinie przeciwdziałania zmianie klimatu. System handlu emisjami (ETS) powstał w 2005 r. i opiera się on na zasadzie pułapów i handlu. Pułap ustala się w odniesieniu do łącznej emisji gazów cieplarnianych, jakie mogą pochodzić z ok. 10 tys. obiektów (fabryk, elektrowni itp.) objętych systemem. Każdy obiekt kupuje lub otrzymuje uprawnienia do emisji sprzedawane na aukcjach przez państwa członkowskie. Takie jednostki kompensacji emisji, z których każda odpowiada jednej tonie CO2, mogą stanowić przedmiot handlu z innymi obiektami, jeżeli nie zostaną wykorzystane. Wraz z upływem czasu łączna ilość jednostek emisji jest stopniowo zmniejszana. Z myślą o działaniach w dziedzinie klimatu utworzono dwa unijne fundusze: fundusz modernizacyjny na rzecz poprawy efektywności energetycznej oraz fundusz innowacyjny wspierający innowacyjne technologie energetyczne. Ponadto Szwajcaria i UE postanowiły połączyć swoje systemy handlu uprawnieniami do emisji.
Emisje w sektorach nieobjętych ETS, takich jak transport drogowy, odpady, rolnictwo i budownictwo, podlegają wiążącym rocznym celom obniżenia emisji gazów cieplarnianych dla każdego państwa członkowskiego, a cele te określono w rozporządzeniu w sprawie wspólnego wysiłku redukcyjnego (rozporządzenie (UE) 2018/842). Parlament i Rada uzgodniły cele na lata 2021–2030, aby pomóc w osiągnięciu unijnego celu redukcji o 30% emisji gazów cieplarnianych w tych sektorach w porównaniu z rokiem 2005 oraz przyczynić się do osiągnięcia celów porozumienia paryskiego. Ponadto rozporządzenie w sprawie użytkowania gruntów, zmiany użytkowania gruntów i leśnictwa (rozporządzenie (UE) 2018/841) zobowiązuje każde państwo członkowskie do zadbania o to, aby emisje z użytkowania gruntów, zmiany użytkowania gruntów i leśnictwa nie przewyższały pochłaniania. Innymi słowy lasy, grunty uprawne i użytki zielone muszą być zarządzane w sposób zrównoważony, aby pochłaniać jak najwięcej gazów cieplarnianych z atmosfery i co najmniej tyle, ile emituje ten sektor (zasada zerowego salda), i tym samym mieć istotny udział w walce ze zmianą klimatu.
Dyrektywa w sprawie odnawialnych źródeł energii (dyrektywa (UE) 2018/2001) ma na celu zagwarantowanie, że do 2030 r. energia ze źródeł odnawialnych, takich jak elektrownie słoneczne, wiatrowe i wodne oraz biomasa, będzie stanowić przynajmniej 32% łącznego zużycia energii w UE (cel początkowy) w postaci energii elektrycznej, transportu, ogrzewania i chłodzenia. Każde państwo członkowskie musi przyjąć swoje własne krajowe plany działania w zakresie energii odnawialnej, w tym cele sektorowe.
Zmieniona w 2018 r. dyrektywa w sprawie efektywności energetycznej (dyrektywa (UE) 2018/2002) określa cel w zakresie efektywności energetycznej na poziomie 32,5% dla UE do 2030 r. (obliczony na podstawie scenariusza odniesienia z 2007 r.), z zastrzeżeniem korekty w górę do 2023 r. Ponadto zmieniona dyrektywa w sprawie charakterystyki energetycznej budynków (dyrektywa (UE) 2018/844) obejmowała środki mające na celu przyspieszenie tempa renowacji budynków i przejścia na bardziej energooszczędne systemy oraz inteligentne systemy zarządzania energią.
Rozporządzenie w sprawie zarządzania unią energetyczną i działaniami w dziedzinie klimatu (rozporządzenie (UE) 2018/1999) wdraża przejrzysty proces zarządzania w celu śledzenia postępów w realizacji celów UE w zakresie energii i działań w dziedzinie klimatu, w tym zasady monitorowania i sprawozdawczości. Państwa członkowskie zobowiązano do przyjęcia zintegrowanych krajowych planów w dziedzinie klimatu i energii na lata 2021–2030. Proces zarządzania stanowi również okazję do aktualizowania planów co dwa lata w celu odzwierciedlenia doświadczeń i wykorzystania nowych możliwości w pozostałej części dekady.
Na mocy dyrektywy w sprawie geologicznego składowania dwutlenku węgla (dyrektywa 2009/31/WE) określono ramy prawne na potrzeby technologii wychwytywania i składowania dwutlenku węgla, polegającej na wydzieleniu CO2 z emisji atmosferycznych (pochodzących z procesów przemysłowych), sprężeniu go i przetransportowaniu do miejsca, w którym może być składowany. Według IPCC technologia ta mogłaby spowodować wyeliminowanie 80-90% emisji CO2 powodowanych przez elektrownie zasilane paliwami kopalnymi. Jednak wdrożenie przewidywanych projektów demonstracyjnych w Europie okazało się trudniejsze niż pierwotnie przewidywano, a jedną z głównych barier stanowiły wysokie koszty.
Normy emisji CO (rozporządzenie (UE) 2019/631) określają wartości graniczne, które takie pojazdy muszą spełniać od 2021 r., przy czym docelowy poziom emisji dla unijnego parku pojazdów wynosi w przypadku samochodów 95 g CO2/km. Dyrektywa w sprawie jakości paliw (dyrektywa (UE) 2015/1513) miała na celu redukcję intensywności emisji gazów cieplarnianych w przypadku paliw o 6% do roku 2020. Miało to zostać osiągnięte między innymi dzięki wykorzystaniu biopaliw, które również musiały spełniać pewne kryteria zrównoważonego rozwoju.
Rozporządzenie w sprawie monitorowania, raportowania i weryfikacji emisji CO (rozporządzenie (UE) 2015/757) stanowi, że duże statki muszą monitorować zweryfikowane emisje CO2 uwolnione podczas rejsów do, z i w obrębie unijnych portów, a także składać roczne sprawozdania na ten temat i przekazywać inne stosowne informacje.
Po wprowadzeniu w latach osiemdziesiątych XX wieku zakazu stosowania freonów, aby zatrzymać proces niszczenia warstwy ozonowej, jako ich zamiennik w szeregu zastosowań przemysłowych, takich jak klimatyzacja i chłodzenie, wykorzystuje się obecnie gazy fluorowane (F-gazy), ponieważ nie są one szkodliwe dla warstwy ozonowej. Ich potencjalny wpływ na globalne ocieplenie może być tymczasem 25 000 razy większy niż wpływ CO2. Celem rozporządzenia w sprawie stosowania gazów fluorowanych (rozporządzenie (UE) nr 517/2014) była kontrola tych gazów i wprowadzenie zakazu ich stosowania w nowych klimatyzatorach i chłodziarkach w latach 2022–2025, co wyznaczyłoby tempo ich stopniowego globalnego wycofywania.
B. Europejski Zielony Ład
W 2019 r. Komisja przedstawiła Europejski Zielony Ład, czyli ambitny pakiet środków mających na celu umożliwienie UE osiągnięcie neutralności pod względem emisji dwutlenku węgla do 2050 r. Środki te, do których dołączono plan kluczowych działań z myślą o wdrożeniu Europejskiego Zielonego Ładu, obejmują ambitne cele w zakresie ograniczenia emisji, inwestycje w zaawansowane badania naukowe i innowacje oraz ochronę środowiska naturalnego w Europie. Europejski Zielony Ład miał również stanowić nową strategię UE na rzecz wzrostu, aby przekształcić UE w zrównoważoną i konkurencyjną gospodarkę, a to dzięki inwestycjom w technologie ekologiczne, zrównoważone rozwiązania i nowe przedsiębiorstwa. Zaangażowanie i zobowiązanie ze strony społeczeństwa i wszystkich zainteresowanych podmiotów miało kluczowe znaczenie dla jego powodzenia.
Jednym z kluczowych działań w ramach Europejskiego Zielonego Ładu jest europejskie prawo o klimacie (rozporządzenie (UE) 2021/1119), które ma zapewnić UE neutralność klimatyczną do 2050 r. W szczególności przewidziano w nim zwiększenie celu na 2030 r., jakim jest ograniczenie emisji gazów cieplarnianych do co najmniej 55% w porównaniu z poziomem z roku 1990. Dodatkowe kluczowe działania, które przyjęto, to Fundusz na rzecz Sprawiedliwej Transformacji i zmienione wytyczne dotyczące transeuropejskiej infrastruktury energetycznej. Komisja opublikowała również komunikaty na temat planu inwestycyjnego na rzecz zrównoważonej Europy, europejskiego paktu na rzecz klimatu, strategii UE dotyczącej integracji systemu energetycznego i strategii w zakresie wodoru na rzecz Europy neutralnej dla klimatu, a także nową strategię UE w zakresie przystosowania się do zmiany klimatu.
W 2021 r. Komisja przedstawiła pakiet wniosków ustawodawczych zatytułowany „Gotowi na 55”. Pakiet ten, który obejmuje nowe przepisy i zmiany w obowiązujących przepisach, ma na celu zagwarantować, że UE osiągnie cel, jakim jest ograniczenie emisji gazów cieplarnianych o 55% do roku 2030, oraz dokona zmiany transformacyjnej, która jest potrzebna w całej gospodarce, w społeczeństwie i w przemyśle na drodze do osiągnięcia neutralności klimatycznej do 2050 r.
W grudniu 2022 r. Parlament i Rada osiągnęły porozumienie w sprawie ambitniejszych środków z myślą o reformie ETS i uzgodniły cel redukcji emisji o 62% do 2030 r. w porównaniu z poziomami z 2005 r. Pakiet „Gotowi na 55” wzmocnił również fundusze modernizacyjne i innowacyjne oraz wprowadził nowy mechanizm dostosowywania cen na granicach z uwzględnieniem emisji dwutlenku węgla (CBAM) w celu przeciwdziałania ucieczce emisji, czyli ryzyku, że produkcja w sektorach objętych systemem ETS zostanie przeniesiona poza UE ze względu na koszty uczestnictwa w tym systemie.
W 2023 r. systemem ETS objęto działalność w zakresie transportu morskiego i ustanowiono wymogi dotyczące czystszych paliw w lotnictwie i sektorze morskim. Rozporządzenie w sprawie stosowania paliw odnawialnych i niskoemisyjnych w transporcie morskim (rozporządzenie (UE) 2023/1805) ma na celu ograniczenie emisji z żeglugi o 20% do roku 2035 i o 80% do roku 2050. Ponadto od 2030 r. co najmniej 2% unijnych paliw żeglugowych będzie musiało pochodzić z paliw odnawialnych pochodzenia niebiologicznego. W przypadku lotnictwa wymagano, aby do 2025 r. 2% paliwa miało charakter zrównoważony (6% do 2030 r. i 70% do 2050 r.). Od 2030 r. paliwa syntetyczne muszą stanowić 1,2%, a w 2050 r. osiągnąć poziom 35%.
Emisje lotnicze są również objęte systemem ETS (dyrektywa (UE) 2023/958 w sprawie wkładu branży lotniczej w unijny cel redukcji emisji), chociaż obecne zwolnienie dla lotów międzykontynentalnych przedłużono do początku 2027 r. Pierwszy etap wprowadzania mechanizmu redukcji i kompensacji dwutlenku węgla dla lotnictwa międzynarodowego przez Organizację Międzynarodowego Lotnictwa Cywilnego rozpoczął się na początku 2024 r.
Zmienione rozporządzenie w sprawie wspólnego wysiłku redukcyjnego (rozporządzenie (UE) 2023/857) przewiduje wspólną redukcję emisji o 40% we wszystkich odpowiednich sektorach do 2030 r. w porównaniu z poziomami z roku 2005 oraz zmienione cele dla każdego państwa członkowskiego. Aby wesprzeć państwa członkowskie w ich wysiłkach na rzecz ograniczenia emisji z budynków, transportu drogowego i niektórych sektorów przemysłu, utworzono nowy odrębny system handlu uprawnieniami do emisji ETS2 (przedstawiony w dyrektywie (UE) 2023/959), który zostanie uruchomiony w 2027 r. Wraz z ETS2 powstał nowy Społeczny Fundusz Klimatyczny, aby obniżyć ewentualne koszty nowego systemu dla najbardziej dotkniętych grup szczególnie wrażliwych.
Co więcej, w zmienionym rozporządzeniu w sprawie użytkowania gruntów, zmiany użytkowania gruntów i leśnictwa (rozporządzenie (UE) 2023/839) określono nowy cel na 2030 r. dotyczący zwiększenia pochłaniaczy dwutlenku węgla w UE o 15%.
W ramach przeglądu dyrektywy w sprawie efektywności energetycznej (dyrektywa (UE) 2023/1791) wyznaczono ambitny cel UE w zakresie efektywności energetycznej polegający na ograniczeniu do 2030 r. zużycia energii końcowej o 11,7% w porównaniu z rokiem 2020. W zaktualizowanej dyrektywie w sprawie energii ze źródeł odnawialnych (dyrektywa (UE) 2023/2413) zwiększono ogólny udział energii ze źródeł odnawialnych w koszyku energetycznym UE do 42,5%, aby przyspieszyć ich wykorzystanie. W ramach przeglądu dyrektywy w sprawie charakterystyki energetycznej budynków zaktualizowano istniejące ramy regulacyjne, zapewniając jednocześnie państwom członkowskim elastyczność niezbędną do uwzględnienia różnic w zasobach budowlanych w Europie. W zmienionej dyrektywie określono nowe ambitne cele: wszystkie nowe budynki powinny być bezemisyjne do 2030 r., a nowe budynki zajmowane przez sektor publiczny lub będące jego własnością powinny stać się bezemisyjne do roku 2028. Każde państwo członkowskie przyjmie własną krajową ścieżkę redukcji średniego zużycia energii pierwotnej w budynkach mieszkalnych o 16% do roku 2030 i o 20–22% do roku 2035.
Metan jest drugim po dwutlenku węgla czynnikiem najbardziej przyczyniającym się do zmiany klimatu. Rozwiązanie problemu emisji metanu ma zatem zasadnicze znaczenie dla osiągnięcia celów klimatycznych UE na 2030 r. i celu neutralności klimatycznej do 2050 r. Rozporządzenie w sprawie redukcji emisji metanu w sektorze energetycznym (rozporządzenie (UE) 2024/1787) zobowiązuje przemysł gazowy, naftowy i węglowy do właściwego pomiaru, monitorowania, raportowania i weryfikacji swoich emisji metanu oraz do wprowadzenia środków w celu ich ograniczenia.
Z myślą o ograniczeniu emisji CO2 o 40 mln ton do 2030 r. w zmienionym rozporządzeniu w sprawie fluorowanych gazów cieplarnianych (rozporządzenie (UE) 2024/573) całkowicie zostanie zakazane stosowanie wodorofluorowęglowodorów od 2050 r. Rozporządzenie to przewiduje drastyczne ograniczenie ich dostępności od roku 2025. Ponadto rozporządzenie w sprawie substancji zubożających warstwę ozonową (rozporządzenie (UE) 2024/590) wprowadza bardziej rygorystyczne i uproszczone środki w celu wyeliminowania takich substancji pozostających jeszcze w użyciu w UE.
W 2022 r. Komisja przyjęła wniosek dotyczący unijnych dobrowolnych ram na potrzeby certyfikowanego pochłaniania dwutlenku węgla. Następnie na mocy rozporządzenia (UE) 2024/3012 wprowadzono m.in. ramy certyfikacji trwałego usuwania dwutlenku węgla, technik węglochłonnych i składowania dwutlenku węgla w produktach. Celem tego rozporządzenia jest również ułatwienie inwestycji w innowacyjne technologie usuwania dwutlenku węgla i zrównoważone rozwiązania w zakresie technik węglochłonnych oraz przeciwdziałanie pseudoekologicznemu marketingowi.
W kwietniu 2023 r. Parlament i Rada przyjęły rozporządzenie w sprawie norm emisji CO (rozporządzenie (UE) 2023/851). Określono w nim cel redukcji emisji dla unijnego parku pojazdów o 55% w przypadku nowych samochodów osobowych i o 50% w przypadku nowych samochodów dostawczych do 2030 r. Wprowadzono również cel redukcji emisji CO2 o 30% w odniesieniu do nowych samochodów ciężarowych, przy czym cel pośredni to redukcja o 15% do roku 2025. W kwietniu 2024 r. Parlament i Rada przyjęły nowe przepisy mające na celu ograniczenie emisji z samochodów osobowych i dostawczych, autobusów, samochodów ciężarowych i przyczep. 1 kwietnia 2025 r. Komisja zaproponowała specjalne zmiany do rozporządzenia z 2023 r. określającego normy emisji dwutlenku węgla dla nowych samochodów osobowych i dostawczych, aby dać producentom samochodów większą swobodę w dochodzeniu do docelowych poziomów emisji CO2 w roku 2025, 2026 i 2027.
W lutym 2025 r. Komisja przedstawiła Pakt dla czystego przemysłu, który łączy kwestie klimatu i konkurencyjności w ramach nadrzędnej strategii na rzecz wzrostu gospodarczego. Ponadto przedstawiono nowy pakiet wniosków z myślą o uproszczeniu przepisów UE, poprawie konkurencyjności i stworzeniu dodatkowych możliwości inwestycyjnych.
W lipcu 2025 r. Komisja zaproponowała zmiany do Europejskiego prawa o klimacie, aby ustalić unijny cel klimatyczny na rok 2040 jako etap pośredni na drodze ku osiągnięciu neutralności klimatycznej w 2050 r. Komisja zaleca zmniejszenie emisji netto gazów cieplarnianych w UE o 90% do roku 2040 w porównaniu z poziomami z roku 1990. Po skomplikowanych negocjacjach 5 listopada 2025 r. Rada uzgodniła główny cel – 90% – który obejmuje ograniczenie emisji netto gazów cieplarnianych w UE o 85% oraz możliwość wykorzystania wysokiej jakości międzynarodowych jednostek emisji dwutlenku węgla w wymiarze do 5% emisji netto w UE.
Rola Parlamentu Europejskiego
Podczas negocjacji międzyinstytucjonalnych z Radą Parlament jako współprawodawca tradycyjnie broni w polityce klimatycznej stanowisk, zgodnie z którymi działania UE powinny być ambitniejsze.
W związku z 21. Konferencją Stron Ramowej Konwencji Narodów Zjednoczonych w sprawie Zmian Klimatu (COP 21) Parlament w swojej rezolucji z 2015 r. w sprawie nowego międzynarodowego porozumienia klimatycznego z Paryża wezwał do zawarcia ambitnego, globalnego i prawnie wiążącego porozumienia ograniczającego wzrost temperatury o mniej niż 2°C. Parlament ponownie podkreślił pilną potrzebę skutecznego uregulowania i ograniczenia emisji pochodzących z międzynarodowego lotnictwa i międzynarodowej żeglugi.
Podczas historycznego głosowania w październiku 2016 r. Parlament wyraził zgodę na ratyfikowanie przez UE porozumienia paryskiego, które dzięki temu weszło w życie.
W związku z 24. konferencją stron (COP 24), która odbyła się w grudniu 2018 r., Parlament w swojej rezolucji z 25 października 2018 r. wezwał do podniesienia do 55% unijnego celu redukcji emisji gazów cieplarnianych do roku 2030. Ponadto Parlament uważa, że poważnym i najprawdopodobniej nieodwracalnym skutkom wzrostu temperatury na świecie o 2°C można by zapobiec, dążąc do ambitniejszego celu paryskiego w postaci 1,5°C. Wymagałoby to osiągnięcia najpóźniej do 2050 r. zerowych emisji gazów cieplarnianych netto, choć emisje te wciąż rosną. Z tego względu Parlament wezwał Komisję do zaproponowania długoterminowej strategii UE na rzecz zerowej emisji gazów cieplarnianych netto w połowie stulecia. W roku 2019 Komisja uczyniła z tego jeden z celów Europejskiego Zielonego Ładu.
W lipcu 2018 r. Parlament przyjął rezolucję w sprawie dyplomacji klimatycznej UE, w którym to dokumencie podkreślił odpowiedzialność UE jako podmiotu, który powinien odgrywać wiodącą rolę w dziedzinie działań klimatycznych i w zapobieganiu konfliktom. Parlament podkreślił, że należy wzmocnić zdolności dyplomatyczne UE w celu promowania działań w dziedzinie klimatu na całym świecie, wspierania wdrażania porozumienia paryskiego i zapobiegania konfliktom związanym ze zmianą klimatu.
W 2019 r. Parlament ogłosił stan zagrożenia klimatycznego i wezwał wszystkie państwa członkowskie do zobowiązania się do osiągnięcia zerowych emisji gazów cieplarnianych netto do 2050 r. Parlament zaapelował również do Komisji o zadbanie o to, by wszystkie istotne wnioski ustawodawcze i budżetowe były w pełni zgodne z celem, jakim jest ograniczenie globalnego ocieplenia do poziomu poniżej 1,5°C.
W 2020 r. Parlament przyjął mandat negocjacyjny w sprawie europejskiego prawa o klimacie, w którym to mandacie zwrócił się o podniesienie celu redukcji emisji do 2030 r. do 60%. Choć w porozumieniu międzyinstytucjonalnym zawartym w dniu 21 kwietnia 2021 r. między Parlamentem a Radą potwierdzono zaproponowany przez Komisję cel 55%, Parlamentowi udało się zwiększyć rolę i wkład związane z usuwaniem dwutlenku węgla, co może skutkować podniesieniem tej wartości do 57%. Ponadto zgodnie z mandatem Parlamentu Komisję poproszono o przedstawienie wniosku dotyczącego celu na rok 2040 nie później niż sześć miesięcy po pierwszym globalnym przeglądzie porozumienia paryskiego, z uwzględnieniem prognozowanego orientacyjnego budżetu UE na działania w zakresie emisji gazów cieplarnianych. Ponadto, biorąc pod uwagę znaczenie niezależnych porad naukowych, utworzono europejski naukowy komitet doradczy ds. zmiany klimatu, którego zadaniem, zgodnie z sugestią Parlamentu, jest ocena spójności polityki i monitorowanie postępów. W sprawozdaniu z czerwca 2023 r. na temat celów klimatycznych i budżetów emisyjnych europejski naukowy komitet doradczy ds. zmiany klimatu przedstawia instytucjom UE naukowo uzasadnione szacunki dotyczące celu klimatycznego na rok 2040 i unijnego budżetu emisyjnego (łączne emisje gazów cieplarnianych, których nie należy przekraczać) na lata 2030–2050. Zgodnie z tym sprawozdaniem UE musi dążyć do redukcji emisji netto o 90–95% do 2040 r. w porównaniu z poziomami z 1990 r.
We wrześniu 2022 r. Parlament przyjął rezolucję w sprawie konsekwencji suszy, pożarów i innych ekstremalnych zjawisk pogodowych. Jej celem było dalsze wzmocnienie wysiłków UE na rzecz przeciwdziałania zmianie klimatu.
W swojej rezolucji z 2023 r. w sprawie 28. konferencji stron w Dubaju Parlament zaapelował o zwiększenie wkładów z funduszy klimatycznych, o zakończenie stosowania dopłat do wszystkich paliw kopalnych najpóźniej do 2025 r. oraz o trzykrotne zwiększenie udziału energii ze źródeł odnawialnych i podwojenie efektywności energetycznej do 2030 r. Ponadto w rezolucji zwrócono uwagę na powiązania między utratą różnorodności biologicznej a klimatem i podkreślono znaczenie odbudowy zasobów przyrodniczych.
W rezolucji z 2024 r. w sprawie 29. konferencji stron w Baku Parlament wezwał wszystkie kraje do uzgodnienia nowego zbiorowego celu ilościowego dotyczącego finansowania działań w związku ze zmianą klimatu na okres po roku 2025. Zachęcił je również do stopniowego wycofywania wszystkich bezpośrednich i pośrednich dopłat do paliw kopalnych oraz do realokacji tych zasobów na działania w dziedzinie klimatu.
W rezolucji z 2025 r. w sprawie 30. konferencji stron w Belém (Brazylia) Parlament podkreślił, że UE musi pozostać liderem w międzynarodowych negocjacjach klimatycznych, i zaznaczył, że wszystkie sektory muszą przyczynić się do redukcji emisji i osiągnięcia neutralności klimatycznej. Parlament podkreślił potrzebę dalszego wyznaczania ambitnych celów w polityce klimatycznej UE, zgodnie z uzgodnionymi celami unijnymi i międzynarodowymi, oraz konieczność priorytetowego traktowania efektywności kosztowej, konkurencyjności gospodarki europejskiej, włączenia społecznego i wysokiego poziomu ochrony środowiska. Posłowie do Parlamentu Europejskiego chcieliby, aby wszystkie kraje wniosły sprawiedliwy wkład w odpowiednie finansowanie działań w dziedzinie klimatu, rozwiązanie kryzysu zadłużeniowego w wielu krajach podatnych na zagrożenia związane ze zmianą klimatu oraz uproszczenie procedur finansowania działań w dziedzinie klimatu dla krajów rozwijających się.
W rezolucji ponownie podkreślono pilną potrzebę położenia przez UE kresu zależności od paliw kopalnych, stopniowego wycofywania powiązanych dotacji i przyspieszenia transformacji energetycznej. Wezwano w niej również społeczność międzynarodową do zwrócenia większej uwagi na wpływ konfliktów na klimat.
Więcej informacji na ten temat można znaleźć na stronie internetowej Komisji Ochrony Środowiska Naturalnego, Klimatu i Bezpieczeństwa Żywności Parlamentu Europejskiego.
Kristi Polluveer / Judith BÜRGER