Europejski Fundusz Rozwoju Regionalnego (EFRR)

Europejski Fundusz Rozwoju Regionalnego (EFRR) jest jednym z głównych instrumentów finansowych europejskiej polityki spójności. Służy on złagodzeniu dysproporcji w rozwoju europejskich regionów i zmniejszeniu braków w zakresie rozwoju regionów znajdujących się w najmniej korzystnej sytuacji. Jego działalność jest ukierunkowana w szczególności na regiony dotknięte poważnymi i trwałymi trudnościami naturalnymi lub demograficznymi, takie jak wysunięte najbardziej na północ regiony o bardzo niskiej gęstości zaludnienia oraz regiony wyspiarskie, transgraniczne i górskie.

Podstawa prawna

Artykuły 174-178 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (TFUE).

Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1303/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. ustanawiające wspólne przepisy dotyczące Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego, Europejskiego Funduszu Społecznego, Funduszu Spójności, Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich oraz Europejskiego Funduszu Morskiego i Rybackiego oraz ustanawiające przepisy ogólne dotyczące Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego, Europejskiego Funduszu Społecznego, Funduszu Spójności i Europejskiego Funduszu Morskiego i Rybackiego oraz uchylające rozporządzenie Rady (WE) nr 1083/2006.

Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1301/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. w sprawie Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego i przepisów szczególnych dotyczących celu „Inwestycje na rzecz wzrostu i zatrudnienia” oraz w sprawie uchylenia rozporządzenia (WE) nr 1080/2006.

Cele

Artykuł 176 TFUE stanowi, że EFRR ma przyczyniać się do zniwelowania głównych dysproporcji regionalnych w Unii Europejskiej. Realizuje ten cel, wspierając:

  • rozwój i dostosowanie strukturalne regionów opóźnionych pod względem rozwoju;
  • przekształcanie upadających regionów przemysłowych.

EFRR ma dwa główne cele na lata 2014-2020, a mianowicie:

  • inwestycje na rzecz wzrostu gospodarczego i zatrudnienia służące umocnieniu rynku pracy i gospodarek regionalnych;
  • europejska współpraca terytorialna służąca umocnieniu współpracy transgranicznej, transnarodowej i międzyregionalnej w Unii Europejskiej.

Zasoby przeznaczone na realizację pierwszego celu zostaną przydzielone do trzech kategorii regionów:

  • regiony lepiej rozwinięte, których PKB na mieszkańca przekracza 90 % średniej UE;
  • regiony znajdujące się w fazie przejściowej, których PKB na mieszkańca wynosi od 75 % do 90 % średniej UE;
  • regiony słabiej rozwinięte, których PKB na mieszkańca jest mniejszy niż 75 % średniej UE.

EFRR wspiera też zrównoważony rozwój obszarów miejskich. Co najmniej 5 % budżetu EFRR dla każdego państwa członkowskiego należy przeznaczać na zintegrowane działania na rzecz zrównoważonego rozwoju obszarów miejskich, które pozwolą uporać się z wyzwaniami gospodarczymi, środowiskowymi, klimatycznymi, demograficznymi i społecznymi stojącymi przed obszarami miejskimi.

Szczegóły dotyczące przydziału środków i wykorzystania zasobów finansowych EFRR w przyszłości określa się w umowach partnerstwa, które są strategicznymi dokumentami przygotowywanymi przez każde państwo członkowskie przy udziale partnerów regionalnych i partnerów społecznych.

Koncentracja tematyczna

Jako że EFRR przyczynia się do realizacji strategii „Europa 2020” na rzecz zatrudnienia i inteligentnego, trwałego wzrostu gospodarczego sprzyjającego włączeniu społecznemu, musi skupiać się na priorytetach określonych w tej strategii. Oto główne priorytety:

  1. badania naukowe i innowacje,
  2. technologie informacyjne i komunikacyjne,
  3. małe i średnie przedsiębiorstwa (MŚP),
  4. promocja gospodarki niskoemisyjnej.

Stopień koncentracji na tych priorytetach jest różny w zależności od kategorii regionu, któremu udziela się wsparcia. Regiony lepiej rozwinięte muszą przeznaczać co najmniej 80 % zasobów przydzielonych im z EFRR na przynajmniej dwa z tych priorytetów i co najmniej 20 % na promowanie gospodarki niskoemisyjnej. Regiony znajdujące się w fazie przejściowej muszą przeznaczać co najmniej 60 % zasobów przydzielonych im z EFRR na przynajmniej dwa z tych priorytetów i co najmniej 15 % na promowanie gospodarki niskoemisyjnej. Regiony słabiej rozwinięte muszą przeznaczać co najmniej 50 % zasobów przydzielonych im z EFRR na przynajmniej dwa z tych priorytetów i co najmniej 12 % na promowanie gospodarki niskoemisyjnej.

Budżet i zasady finansowe

W okresie programowania 2014-2020 UE wyda ponad 350 mld euro na politykę spójności. Stanowi to 32,5 % całkowitego budżetu UE. Na EFRR przeznaczono około 199 mld EUR. Kwota ta obejmuje 10,2 mld EUR na Europejską współpracę terytorialną i specjalne przydziały w wysokości 1,5 mld EUR dla regionów najbardziej oddalonych i słabo zaludnionych.

Poziom współfinansowania wymagany w przypadku projektów finansowanych przez EFRR dostosowuje się do rozwoju danego regionu. W regionach słabej rozwiniętych (i regionach najbardziej oddalonych) EFRR może finansować do 85 % kosztów projektu, w regionach znajdujących się w fazie przejściowej – do 60 %, a w regionach lepiej rozwiniętych – do 50 %.

Wniosek dotyczący polityki spójności UE na okres po roku 2020

W maju 2018 r. Komisja Europejska zaproponowała szereg rozporządzeń dotyczących polityki spójności UE po roku 2020. Obejmują one:

  • rozporządzenie w sprawie EFRR i Funduszu Spójności,
  • rozporządzenie w sprawie przepisów szczegółowych dotyczących celu „Europejska współpraca terytorialna” (Interreg).

We wnioskach tych utrzymano obecne dwa cele EFRR: „Inwestycje na rzecz zatrudnienia i wzrostu ” oraz „Europejska współpraca terytorialna”.

Zachowano też koncentrację tematyczną w przypadku dwóch kluczowych priorytetów: wspieranie innowacji, gospodarki cyfrowej i MŚP za pośrednictwem strategii inteligentnej specjalizacji oraz bardziej ekologiczna i niskoemisyjna gospodarka o obiegu zamkniętym. Komisja Europejska zaproponowała też wykaz działań, które mają nie otrzymywać wsparcia z EFRR – dotyczy to m.in. bezpośredniego wsparcia na rzecz dużych przedsiębiorstw, infrastruktury portów lotniczych (poza regionami najbardziej oddalonymi) oraz niektórych rodzajów gospodarowania odpadami (np. składowania).

W lipcu 2020 r. Rada Europejska osiągnęła porozumienie w sprawie długoterminowego budżetu UE na lata 2021-2027. Zgodnie z jej stanowiskiem w okresie programowania 2021-2027 około 200,36 mld EUR zostanie przeznaczone na EFRR (w tym 7,93 mld EUR na Europejską współpracę terytorialną oraz specjalne przydziały w wysokości 1,93 mld EUR dla regionów najbardziej oddalonych).

Rozporządzenia te podlegają zwykłej procedurze ustawodawczej, w której Parlament decyduje na równi z Radą Unii Europejskiej. Oznacza to, że do końca 2020 r. obie instytucje będą musiały dojść do porozumienia w sprawie zasad dotyczących EFRR w przyszłości.

W marcu 2019 r. Parlament Europejski przyjął w pierwszym czytaniu swoje stanowisko w sprawie wniosków Komisji Europejskiej.

Rola Parlamentu Europejskiego

Parlamentowi Europejskiemu przysługują takie same prawa jak Radzie Unii Europejskiej w zakresie opracowywania nowych uregulowań dotyczących europejskich funduszy strukturalnych i inwestycyjnych. Rozporządzenie w sprawie EFRR na lata 2014-2020 było objęte zwykłą procedurą ustawodawczą, w której Parlamentowi przysługują pełne prawa do zgłaszania zmian. W trakcie negocjacji nad polityką spójności UE na lata 2014-2020 Parlament Europejski zdołał zwiększyć stopień elastyczności stosowania zasad dotyczących koncentracji tematycznej i priorytetów inwestycyjnych. Ponadto zwiększył wsparcie udzielane przez EFRR na rzecz miast i zintegrowanych strategii miejskich.

 

Marek Kołodziejski