Πώς καταπολεμά η ΕΕ την κλιματική αλλαγή 

Τελευταία ενημέρωση: 
 
Δημιουργήθηκε στις:   
 

Κοινοποίηση αυτής της σελίδας: 

Η αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής αποτελεί προτεραιότητα για το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο. Μάθετε περισσότερες στο παρακάτω άρθρο.

Το φαινόμενο της κλιματικής αλλαγής. Φωτογραφία του Ezra Comeau-Jeffrey στο Unsplash  

Περιορίζοντας την υπερθέρμανση του πλανήτη


Η μέση παγκόσμια θερμοκρασία έχει αυξηθεί σημαντικά από τα χρόνια της βιομηχανικής επανάστασης και η τελευταία δεκαετία (2009 - 2018) υπήρξε η θερμότερη που έχει καταγραφεί ποτέ. Οι 18 από τις 17 θερμότερες χρονιές που έχουν καταγραφεί στην ιστορία σημειώθηκαν από το 2000 κι έπειτα.


Σύμφωνα με στοιχεία της Υπηρεσίας Κλιματικής Αλλαγής Copernicus, το 2019 υπήρξε η θερμότερη χρονιά που έχει καταγραφεί στην Ευρώπη. Η πλειοψηφία των συλλεγμένων στοιχείων δείχνουν ότι αυτό οφείλεται στην αύξηση των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου που παράγονται από ανθρώπινες δραστηριότητες.


Η μέσα παγκόσμια θερμοκρασία είναι σήμερα κατά 0.91-0.96°C υψηλότερη από εκείνη του 19ου αιώνα. Οι επιστήμονες θεωρούν ότι η αύξηση της θερμοκρασίας του πλανήτη πρέπει να διατηρηθεί κάτω από το μέγιστο όριο των +2°C, σε σύγκριση με τα επίπεδα της προβιομηχανικής περιόδου, ώστε να αποφευχθούν οι καταστροφικές συνέπειες για το κλίμα και το περιβάλλον.


Γι’ αυτό τον λόγο, η διεθνής κοινότητα συμφωνεί ως προς την ανάγκη διατήρησης της αύξησης της θερμοκρασίας κάτω από τους 2 βαθμούς κελσίου.


Γιατί έχει σημασία η απάντηση της ΕΕ στην κλιματική αλλαγή;


Σύμφωνα με τον Ευρωπαϊκό Οργανισμό Περιβάλλοντος, η ΕΕ συνιστά την τρίτη μεγαλύτερη πηγή εκπομπών αεριών του θερμοκηπίου μετά την Κίνα και τις ΗΠΑ. Ο ενεργειακός τομέας ήταν υπεύθυνος για το 80,7% των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου το 2017.


Για την αντιμετώπιση της διεθνής αυτής πρόκλησης είναι απαραίτητη η κινητοποίηση κοινών προσπαθειών μετριασμού της κλιματικής αλλαγής, ακόμα κι αν οι τρόποι αντιμετώπισης διαφέρουν μεταξύ των κρατών μελών της ΕΕ.


Στην περιοχή της Μεσογείου αναμένονται περισσότερο ακραία υψηλές θερμοκρασίες και λιγότερες βροχοπτώσεις, ενώ οι χώρες της ηπειρωτικής Ευρώπης κινδυνεύουν περισσότερο από πλημμύρες ποταμών και δασικών πυρκαγιών.


Οι προσπάθειες της Ευρωπαϊκής Ένωσης αποφέρουν καρπούς. Το 2008, η ΕΕ έθεσε ως στόχο τον περιορισμό των εκπομπών των αερίων του θερμοκηπίου κατά 20% έως το 2020, σε σύγκριση με τα επίπεδα του 1990.

Τον Ιούνιο του 2021, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο υιοθέτησε τον νέο νόμο για το κλίμα, που επιταχύνει τον στόχο μείωσης των εκπομπών για το 2030 από 40% σε τουλάχιστον 55% και μετατρέπει τη δέσμευση για μια κλιματικά ουδέτερη ΕΕ έως το 2050 σε νομική υποχρέωση.

Δείτε τα γραφήματά μας σχετικά με την κλιματική αλλαγή στην Ευρώπη.


Η ΕΕ και η διεθνής κλιματική πολιτική


Η ΕΕ διαδραματίζει κεντρικό ρόλο στις διαπραγματεύσεις των Ηνωμένων Εθνών για το κλίμα. Το 2015, επικύρωσε τη Συμφωνία του Παρισίου, την πρώτη διεθνή συμφωνία για την καταπολέμηση της κλιματικής αλλαγής. Στόχος της είναι η ο μετριασμός της κλιματικής αλλαγής διατηρώντας την αύξηση της παγκόσμιας θερμοκρασίας στους 15 βαθμούς Κελσίου, σε σύγκριση με τα επίπεδα της προβιομηχανικής περιόδου.


Στο πλαίσιο της Συμφωνίας του Παρισίου, η ΕΕ δεσμεύτηκε να μειώσει μέχρι το 2030 τις εκπομπές αερίων θερμοκηπίου κατά τουλάχιστον 40% σε σχέση με τα επίπεδα του 1990. Επιπλέον, στο πλαίσιο της Ευρωπαϊκής Πράσινης Συμφωνίας, η ΕΕ στοχεύει καθαρές μηδενικές εκπομπές έως το 2050. Έχει θέσει σε εφαρμογή διάφορα μέτρα για την επίτευξη αυτού του στόχου. Σήμερα, με την υιοθέτηση ενός ενδιάμεσου στόχου για το 2030, η ΕΕ επιβεβαιώνει τη δέσμευσή της για την καταπολέμηση της κλιματικής αλλαγής ενόψει της διάσκεψης COP26. Η διάσκεψη θα πραγματοποιηθεί στη Γλασκώβη τον Νοέμβριο του 2021.

Η Ευρωπαϊκή Πράσινη Συμφωνία

Τον Νοέμβριο του 2019, το Κοινοβούλιο κήρυξε κατάσταση κλιματικής έκτακτης ανάγκης, καλώντας την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να ευθυγραμμίσει όλες τις προτάσεις της με στόχο τον περιορισμό της υπερθέρμανσης του πλανήτη κατά 1,5° βαθμούς Κελσίου και να διασφαλίσει τη σημαντική μείωση των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου.

Σε απάντηση, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή πρότεινε την Ευρωπαϊκή Πράσινη Συμφωνία, έναν χάρτη πορείας για να γίνει η Ευρώπη κλιματικά ουδέτερη έως το 2050. Ένας από τους στόχους της είναι η θέσπιση νομικού πλαισίου για το κλίμα - ο νόμος της ΕΕ για το κλίμα, ο οποίος θα καταστεί νομικά δεσμευτικός για όλα τα κράτη μέλη μέσα στο 2021.

Το σχέδιο της ΕΕ για την οικοδόμηση μιας πιο πράσινης και βιώσιμης Ευρώπη καλύπτει ένα ευρύ φάσμα τομέων και περιλαμβάνει στόχους όπως: προστασία της βιοποικιλότητας, εξασφάλιση της εύρυθμης λειτουργίας του συστήματος τροφίμων, ενίσχυση της κυκλικής οικονομίας, προώθηση των πράσινων επενδύσεων και ενδυνάμωση των βιομηχανιών για μια πράσινη μετάβαση, αμβλύνοντας ταυτόχρονα τον κοινωνικοοικονομικό αντίκτυπο της μετάβασης για τους εργαζομένους.

Διαβάστε περισσότερα για την Πράσινη Συμφωνία.

Η χρηματοδότηση της ΕΕ για το κλίμα


Για να χρηματοδοτήσει την Πράσινη Συμφωνία, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή παρουσίασε, τον Ιανουάριο του 2020, το επενδυτικό σχέδιο "Βιώσιμη Ευρώπη", το οποίο στοχεύει να προσελκύσει δημόσιες και ιδιωτικές επενδύσεις ύψους τουλάχιστον 1 τρισ. ευρώ κατά την επόμενη δεκαετία.


Στο πλαίσιο του επενδυτικού σχεδίου, ο Μηχανισμός Δίκαιης Μετάβασης έχει σχεδιαστεί για να υποστηρίξει τις περιοχές που πλήττονται περισσότερο από τη μετάβαση σε μια πράσινη οικονομία, όπως είναι οι περιοχές που εξαρτώνται σε μεγάλο βαθμό από την εξόρυξη άνθρακα.


Η ΕΕ έχει, επίσης, καθιερώσει ένα κοινό σύστημα ταξινόμησης των πράσινων ή βιώσιμων δραστηριοτήτων για να ενθαρρύνει τις επενδύσεις στη βιώσιμη ανάπτυξη και να αποτρέψει τη χρηματοδότηση έργων που χαρακτηρίζονται ως "βιώσιμα" ή "πράσινα" ενώ στην πραγματικότητα δεν πληρούν βασικά περιβαλλοντικά πρότυπα

Στα πλαίσια του μακροπρόθεσμου προϋπολογισμού της ΕΕ για την περίοδο 2021-2027, η ΕΕ θα διασφαλίσει ότι τα κονδύλια για τη γεωργία και οι πόροι του προγράμματος "Ορίζων Ευρώπη", LIFE, του προγράμματος περιβαλλοντικής δράσης, του Ταμείου Δίκαιης Μετάβασης αλλά και του Περιφερειακού Ταμείου και του Ταμείου Συνοχής συνοχής θα διατεθούν σε έργα που συνάδουν με τους φιλόδοξους κλιματικούς της στόχους.

Περιορισμός των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου


Η ΕΕ έχει θέση σε εφαρμογή διάφορα είδη μηχανισμών, ανάλογα με τον κάθε τομέα.


Για τον περιορισμό των εκπομπών προερχόμενων από τους σταθμούς ηλεκτροπαραγωγής και τη βιομηχανία, η ΕΕ έχει δημιουργήσει την πρώτη μεγάλη αγορά άνθρακα μέσω του Συστήματος Εμπορίας Δικαιωμάτων Εκπομπών Αερίων (ETS). Βάσει του συστήματος αυτού, που καλύπτει το 45% του συνόλου των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου της ΕΕ, οι εταιρείες πρέπει να αγοράζουν άδειες εκπομπής διοξειδίου του άνθρακα ώστε να ανταμείβονται οι εταιρίες που μειώνουν την εξάρτησή τους από τον άνθρακα.


Σε άλλους τομείς, ο περιορισμός των εκπομπών αναμένεται να επιτευχθεί μέσω συμφωνημένων εθνικών στόχων που υπολογίζονται βάσει του κατά κεφαλήν ακαθάριστου εγχώριου προϊόντος των χωρών.


Όσον αφορά τις οδικές μεταφορές, στις αρχές του 2019, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο ενέκρινε νομοθεσία για τη μείωση των εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα κατά 37,5% για τα νέα αυτοκίνητα, 31% για τα ημιφορτηγά και 30% για τα νέα φορτηγά έως το 2030.

Ο τομέας των θαλάσσιων μεταφορών παραμένει ο μοναδικός χωρίς συγκεκριμένες ευρωπαϊκές δεσμεύσεις για την μείωση εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου. Τον Σεπτέμβριο του 2020, οι ευρωβουλευτές ψήφισαν να συμπεριληφθούν οι εκπομπές διοξειδίου του άνθρακα των πλοίων στο σύστημα εμπορίας εκπομπών της ΕΕ από το 2022, ζητώντας οι ναυτιλιακές εταιρείες να μειώσουν τις ετήσιες μέσες εκπομπές διοξειδίου του άνθρακα ανά μονάδα, για όλα τα πλοία τους, κατά 40% μέχρι το 2030. Τον Απρίλιο του 2021, το Κοινοβούλιο ζήτησε τη λήψη μέτρων για πιο αποτελεσματικές και καθαρές θαλάσσιες μεταφορές και υπογράμμισε την ανάγκη πρόληψης της διαρροής άνθρακα.


Η ΕΕ θέλει, επίσης, να χρησιμοποιήσει την δυνατότητα απορρόφησης των δασών για την καταπολέμηση της αλλαγής του κλίματος. To 2017, οι ευρωβουλευτές ψήφισαν υπέρ της πρόληψης των εκπομπών που προκαλούνται από την αποδάσωση και την μεταβολή της χρήσης γης (LULUCF).

Επιπλέον, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή αναμένεται να προτείνει τη δημιουργία ενός μηχανισμού συνοριακής προσαρμογής άνθρακα (ΜΣΠΑ) που θα ενθαρρύνει την απαλλαγή των επιχειρήσεων (εντός και εκτός ΕΕ) από τις ανθρακούχες εκπομπές μέσω της επιβολής εισφορών άνθρακα σε εισαγωγές ορισμένων προϊόντων που προέρχονται από τρίτες χώρες με λιγότερο φιλόδοξους στόχους για το κλίμα. Στόχος είναι η πρόληψη "διαρροών άνθρακα", δηλαδή της μετατόπισης της παραγωγής των ρυπογόνων βιομηχανιών εκτός της ΕΕ για την αποφυγή συμμόρφωσης σε αυστηρότερα πρότυπα.

Μάθετε περισσότερα σχετικά με τα μέτρα της ΕΕ για τον περιορισμό των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου.

Το πρόβλημα της ενέργειας

Τον Ιούλιο του 2020, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή πρότεινε μια στρατηγική για το υδρογόνο για μια κλιματικά ουδέτερη Ευρώπη, με στόχο την επιτάχυνση της ανάπτυξης της παραγωγής καθαρής ενέργειας από υδρογόνο και τη διασφάλιση του κεντρικού της ρόλου στην επίτευξη κλιματικής ουδετερότητας μέχρι το 2050. Σε ψήφισμα που εγκρίθηκε κατά τη σύνοδο ολομέλειας του Μαΐου, οι ευρωβουλευτές τόνισαν ότι μόνο το πράσινο υδρογόνο - που λαμβάνεται από ανανεώσιμες πηγές ενέργειας - μπορεί να συνεισφέρει στην επίτευξη κλιματικής ουδετερότητας σε βάθος χρόνου.

Μάθετε ποια είναι τα οφέλη της ενέργειας υδρογόνου και πώς η ΕΕ θέλει να την αξιοποιήσει προς όφελος της πράσινης μετάβασης.

Η Επιτροπή αναμένεται να παρουσιάσει το πακέτο "Fit for 55", στα πλαίσια των προσπαθειών που καταβάλλει για την ενσωμάτωση των κλιματικών στόχων στην ευρωπαϊκή νομοθεσία, συμπεριλαμβανομένης της μείωσης των εκπομπών κατά 55% έως το 2030. Το εν λόγω πακέτο θα περιλαμβάνει αναθεωρημένους νόμους σχετικά με την ενεργειακή αποτελεσματικότητα, τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, το σύστημα εμπορίας εκπομπών, τον μηχανισμό συνοριακής προσαρμογής άνθρακα, καθώς και τις εκπομπές CO₂ για τα νέα επιβατικά αυτοκίνητα και τα νέα ελαφρά επαγγελματικά οχήματα.

Μάθετε περισσότερα για τα μέτρα της ΕΕ για καθαρή ενέργεια.