Céard is cúis leis an gcaidreamh achrannach idir an Eoraip agus an Rúis? 

An leagan is deireanaí: 
 
Cruthaithe:   
 

Roinn an leathanach seo: 

Caismirtí idir póilíní agus lucht agóide i Moscó an 23 Eanáir 2021  

Tá teannas tar éis a bheith ann idir AE agus an Rúis le fada an lá agus níl i ngabháil Aleksei Navalny ach forbairt eile sa chaidreamh achrannach. Tuilleadh eolais san alt thíos.

Go dtí gur thosaigh an ghéarchéim san Úcráin sa bhliain 2014, bhí comhpháirtíocht straitéiseach á tógáil ag an Aontas Eorpach agus an Rúis, lenar cumhdaíodh, i measc saincheisteanna eile, trádáil, fuinneamh, athrú aeráide, taighde, oideachas, cultúr agus slándáil, lena n-áirítear frithsceimhlitheoireacht, neamhleathadh arm núicléach agus réiteach coimhlintí sa Mheánoirthear.


Le blianta beaga anuas, áfach, tá saincheist na comharsanachta comhroinnte éirithe ina mórphointe aighnis. Tionscnaíodh géarchéim idirnáisiúnta mar gheall ar ionghabháil neamhdhleathach na Crimé ag an Rúis i Márta 2014 agus ar an bhfianaise go raibh an Rúis ag tacú le grúpaí reibiliúnacha in oirthear na hÚcráine.


Mhéadaigh an teannas freisin mar gheall ar idirghabháil mhíleata na Rúise sa tSiria chomh maith le feachtais bhréagfhaisnéise agus cibirionsaithe a bhí á ndéanamh ag an Rúis mar thrasnaíocht i bpróisis dhaonlathacha san Eoraip agus in áiteanna aile.


Coinneáil Aleksei Navalny


Rinneadh iarracht ar Aleksei Navalny a fheallmharú le néar-oibreán tocsaineach den ghrúpa “Novichok” an 20 Lúnasa 2020 sa Rúis. Tar éis dó cúig mhí a chaitheamh ag téarnamh ón nimhiú sa Ghearmáin, d’fhill sé ar Mhoscó an 17 Eanáir, áit ar gabhadh ar an toirt é. Ag labhairt dó in agallamh beo ar Facebook an 27 Eanáir, chuir Urmas Paet, leaschathaoirleach an choiste um ghnóthaí eachtracha, in iúl gur cheart “smachtbhannaí a chur orthu siúd a raibh freagracht dhíreach acu as gabháil agus ciapadh Aleksei Navalny”.


I rún iomlánach a glacadh an 21 Eanáir, d’éiligh feisirí go gcuirfí smachtbhannaí níos déine ar an Rúis. Chuir siad i bhfáth chomh maith gur cheart an tUasal Navalny – agus gach duine a coimeádadh iad mar gheall ar fhilleadh Navalny ar an Rúis – a scaoileadh saor “láithreach agus gan choinníoll”. Chomh maith le smachtbhannaí ar “chiorcal órga Vladimir Putin” agus ar bholscairí na meán sa Rúis, thug feisirí le fios go bhféadfaí bearta eile a dhéanamh a bhuí leis an gcóras domhanda smachtbhannaí AE i ndáil le cearta an duine a cuireadh i gcrích roimh Nollaig. Bunaíodh an córas nua chun dul i ngleic le sáruithe agus le mí-úsáidí tromchúiseacha ar chearta an duine ar fud an domhain, agus bhí an tUasal Paet den tuairim gur “uirlis thar a bheith oiriúnach” a bheadh ann i gcás na drochíde atá á tabhairt don Uasal Navalny: “I gcás sochaithe saora san Eoraip, ní féidir neamhaird a thabhairt do sháruithe tromchúiseacha ar chearta an duine.”

Treoirphrionsabail AE i ndáil leis an gcaidreamh leis an Rúis 
  • cur chun feidhme iomlán chomhaontuithe Mhionsc ina phríomhchoinníoll d'aon athrú substaintiúil sa chaidreamh  
  • caidreamh neartaithe le comhpháirtithe AE san Oirthear agus le comharsana eile, lena n-áirítear an Áise Láir 
  • athléimneacht AE a neartú (e.g. slándáil fuinnimh, bagairtí hibrideacha nó cumarsáid straitéiseach) 
  • rannpháirtíocht roghnach leis an Rúis maidir le saincheisteanna ar díol spéis iad don Aontas (e.g. bearta aeráide nó frithsceimhlitheoireachta) 
  • tacaíocht do shochaí shibhialta na Rúise agus athmhuintearas a chothú idir pobail. 

Smachtbhannaí ar an Rúis

bearta sriantacha á bhforchur de réir a chéile ag an Aontas ar an Rúis ó Mhárta 2014 i leith. Is mar fhreagairt ar ionghabháil neamhdhleathach na Crimé agus ar dhíchobhsú toilghnústa na hÚcráine a glacadh na bearta sin. Díríonn na smachtbhannaí ar na hearnálacha airgeadais, cosanta agus fuinnimh go príomha. Tá frith-smachtbhannaí á gcur ag an Rúis ar earraí talmhaíochta, amhábhair agus bia ón Aontas, agus sáruithe ar chaighdeáin slándála bia á líomhain aici.


Ós rud é nach bhfuil comhaontuithe Mhionsc curtha chun feidhme ag an Rúis, roimh Nollaig chinn ceannairí an Aontais d’aon ghuth síneadh sé mhí (go dtí an 31 Iúil 2021) a chur leis na smachtbhannaí eacnamaíocha. Sa bhreis ar na smachtbhannaí eacnamaíocha, tá bearta sriantacha aonair (reo sócmhainní agus srianta ar thaisteal) i bhfeidhm ag an Aontas mar fhreagairt ar ionghabháil na Rúise ar leithinis na Crimé. De réir figiúirí ón mbliain 2018, tháinig crapadh 6% ar gheilleagar na Rúise mar gheall ar smachtbhannaí an Aontais Eorpaigh agus na Stát Aontaithe.


Chomh maith leis na smachtbhannaí thuas, d’fhorchuir an tAontas Eorpach bearta sriantacha (cosc taistil agus reo sócmhainní) ar oifigigh na Rúise a raibh baint acu leis an iarracht a rinneadh ar Aleksei Navalny a fheallmharú. San agallamh an 27 Eanáir, luaigh an tUasal Paet “samplaí brónacha” de bheartas eachtrach na Rúise le déanaí agus dúirt sé: “I gcás ina bhfuil cearta bunúsacha agus an dlí idirnáisiúnta á sárú ag tír, níl an dara rogha ag náisiúin an Aontais Eorpaigh [ach smachtbhannaí a chur i bhfeidhm].”

Macallaí na Bealarúise


Ag labhairt dó san agallamh céanna, dúirt Andrius Kubilius, ceann de na feisirí atá freagrach as seasamh na Parlaiminte i leith na Rúise, gur “uirlis éifeachtach” atá sna smachtbhannaí. Chuir an feisire Liotuánach in iúl go gcuirfeadh na forbairtí is déanaí sa Rúis cás na Bealarúise i gcuimhne duit: “Rinne Lukashenko iarracht an bua a fháil sa toghchán uachtaránachta sa Bhealarúis agus is ríléir go bhfuil an réimeas sa Chreimil ag iarraidh na toghcháin pharlaiminteacha sa Rúis a ghoid. Caithfear a leithéid sin d’iompar a phionósú.”


Fuinneamh


Ábhar teannais eile is ea spleáchas na hEorpa ar fhuinneamh ón Rúis. Sa rún an 21 Eanáir, d’iarr feisirí ar an Aontas stop a chur láithreach le hobair ar an bpíblíne Nord Stream 2 idir an Ghearmáin agus an Rúis. San agallamh, chuir an tUasal Paet síos ar an tionscadal mar “shárú ar bheartas an Aontais maidir le slándáil fuinnimh.”


Páirtí straitéiseach?

I rún i Márta 2019, chuir feisirí Eorpacha in iúl nár féidir an Rúis a mheas mar pháirtí straitéiseach an Aontais níos mó. Mar sin féin, tá go leor i bpáirt ag an Aontas Eorpach agus ag an Rúis. Mar shampla, bhí ról tairbheach ag an Rúis san idirbheartaíocht i dtaca le comhaontú núicléach leis an Iaráin. Tá an dá pháirtí aontaithe ina dtiomantas i ndáil le réiteach dhá stát a bhaint amach idir Iosrael agus an Phalaistín. Tá comhaontú aeráide Pháras daingnithe ag an Rúis agus ag an Aontas Eorpach araon. Agus in ainneoin na smachtbhannaí, is é AE fós an comhpháirtí trádála is mó atá ag an Rúis agus is í an Rúis an ceathrú comhpháirtí trádála is mó atá ag an Aontas.

I vóta an 29 Aibreán 2021, cháin feisirí láithreacht fhórsaí na Rúise ar an teorainn leis an Úcráin. Rinne siad cáineadh freisin ar ghníomhaíochtaí neamhdhleathacha na Rúise sa tSeicia agus ar phríosúnacht Aleksei Navalny.