Illegale migratie aanpakken: beter EU-grensbeheer 

Bijgewerkt op: 
 
Gecreëerd:   
 
Migranten en vluchtelingen wachten bij de haven van Catania voor identificatie door de autoriteiten. © UNHCR/Francesco Malavolta  

De instroom van migranten en de veiligheid van de buitengrenzen stellen Europa voor een uitdaging. Lees hier hoe het Parlement met deze situatie omgaat.

Om illegale migratie tegen te gaan, versterkt de EU de grenscontroles, verbetert ze het beheer van nieuwkomers en maakt ze de terugkeer van illegale migranten efficiënter. De EU werkt ook aan het versterken van legale arbeidsmigratie en het efficiënter behandelen van asielaanvragen.

Lees meer over de respons van de EU op migratie.

Wat is illegale migratie?

Illegale migratie is het verkeer van mensen uit niet-EU-landen over de EU-grenzen zonder te voldoen aan de wettelijke vereisten van aankomst, verblijf of vestiging in één of meer EU-landen.

Aantal illegale grensoverschrijdingen naar Europa

In 2015 is het aantal illegale grensovergangen naar de EU aanzienlijk toegenomen. Volgens gegevens van Frontex, het EU-grensagentschap, waren er meer dan 1,8 miljoen illegale grensovergangen, het hoogste aantal ooit. Sindsdien is het aantal illegale grensoverschrijdingen aanzienlijk gedaald.

In 2021 kwamen ongeveer 140 000 mensen illegaal de EU binnen. De daling is te danken aan verschillende factoren, zoals de verscherpte grenscontroles van de EU, de samenwerking tussen de EU-landen en de daling van het aantal vluchtelingen uit conflictgebieden.

Meer cijfers over migratie in de EU.

Verscherping van de grenscontroles

In het Schengengebied vinden geen interne grenscontroles plaats. Daarom zijn compensatiemaatregelen ter versterking van de buitengrenzen noodzakelijk. In april 2016 hebben EP-leden in een resolutie onderstreept hoe ernstig de situatie is.

Systematische controles voor iedereen aan de EU- en Schengenbuitengrenzen

In april 2017 zijn systematische controles aan de buitengrenzen van de EU ingevoerd waaraan iedereen die de Unie binnenkomt – ook EU-burgers – onderworpen worden. In oktober 2017 heeft het Parlement zijn steun uitgesproken voor een gemeenschappelijk elektronisch systeem waarmee de controles aan de buitengrenzen van het Schengengebied sneller doorgevoerd kunnen worden en alle reizigers van buiten de EU worden geregistreerd.

Toestemming voor reizigers van buiten de EU die zijn vrijgesteld van de visumplicht - ETIAS

Het Europees reisinformatie- en vergunningssysteem (ETIAS) is een elektronisch visumvrijstellingsprogramma waarbij reizigers uit landen waarvoor geen visumplicht geldt, een elektronische reisvergunning moeten aanvragen voordat ze naar de EU reizen. De vergunning is drie jaar geldig, of totdat het paspoort verloopt, en maakt meerdere toegangen tot het Schengengebied mogelijk voor een verblijf van maximaal 90 dagen binnen een periode van zes maanden.

De lancering wordt verwacht in 2024.

Hervorming van de EU-grenscontroleprocedures voor illegale migranten

In april 2023 heeft het Parlement zijn standpunt over de herziening van de buitengrensprocedure voor het beheer van illegale migranten goedgekeurd en zal het nu met de Raad gaan onderhandelen.

De wijzigingen zijn bedoeld om de complexiteit en de uitdagingen van het migratiebeheer beter aan te pakken en er tegelijkertijd voor te zorgen dat de rechten en behoeften van illegale migranten worden gerespecteerd en beschermd.

Het stelt de mogelijkheid voor om een snellere en vereenvoudigde procedure in te voeren voor asielaanvragen direct na de screening. Deze moeten binnen 12 weken worden afgehandeld, inclusief wanneer er een beroep wordt gedaan. In geval van afwijzing van een verzoek moet de afgewezen asielzoeker binnen 12 weken worden teruggestuurd.

De nieuwe regels zouden ook het gebruik van detentie beperken. Terwijl een asielverzoek wordt beoordeeld of de terugkeerprocedure wordt behandeld, moet de asielzoeker door het EU-land worden opgevangen. Detentie mag alleen als laatste middel worden gebruikt.

De EU-landen zouden onafhankelijke mechanismen moeten invoeren voor het toezicht op en de beoordeling van de opvang- en detentieomstandigheden, om ervoor te zorgen dat de EU- en de internationale vluchtelingenwetgeving en de mensenrechten worden nageleefd.


Screening van migranten aan de EU-grens

In april 2023 heeft het Parlement ook zijn standpunt voor een herziening van de Screening-verordening goedgekeurd. De EP-leden gaan nu in onderhandeling met de EU-landen. De herziene regels voor screening zullen aan de EU-grenzen van toepassing zijn op personen die niet voldoen aan de toegangsvoorwaarden van een EU-lidstaat en die bij een grensovergang internationale bescherming aanvragen. Zij omvatten identificatie, vingerafdrukken, veiligheidscontroles en een voorafgaande gezondheids- en kwetsbaarheidsbeoordeling.

De screeningprocedure neemt maximaal vijf dagen in beslag, of tien in het geval van een crisissituatie. De nationale autoriteiten beslissen dan of ze internationale bescherming verlenen, of de terugkeerprocedure opstarten.


Europees agentschap voor de grensbewaking en de kustwacht

In december 2015 kwam de Europese Commissie met een voorstel voor de oprichting van een Europese grens- en kustwacht om het beheer en de veiligheid van de buitengrenzen van de EU te versterken en de nationale grenswachten te ondersteunen.

Het nieuwe agentschap, dat in oktober 2016 van start ging, verenigt Frontex en de nationale autoriteiten die verantwoordelijk zijn voor het grensbeheer. Er zijn plannen om het agentschap tegen 2027 een permanent korps van 10.000 grenswachten te geven.


Fonds voor geïntegreerd grensbeheer

In een resolutie die in juli 2021 werd aangenomen, keurde het Parlement het vernieuwde Fonds voor geïntegreerd grensbeheer (IBMF) goed en stemde ermee in er 6,24 miljard euro aan toe te wijzen. Het nieuwe fonds moet helpen om de capaciteiten van de lidstaten op het gebied van grensbeheer te versterken en tegelijkertijd ervoor te zorgen dat de grondrechten worden gerespecteerd. Het zal ook bijdragen tot een gemeenschappelijk, geharmoniseerd visumbeleid en beschermende maatregelen invoeren voor kwetsbare mensen die in Europa aankomen, met name niet-begeleide kinderen.

Het fonds zal nauw samenwerken met het nieuwe Fonds voor Interne Veiligheid (ISF), dat zich richt op de aanpak van grensoverschrijdende dreigingen, zoals terrorisme, georganiseerde misdaad en cybercriminaliteit. Het ISF werd in juli 2021 ook goedgekeurd door het parlement met een budget van 1,9 miljard euro.

Een efficiëntere terugkeer van illegale migranten

Europees reisdocument voor de terugkeer van illegaal verblijvende migranten

In september 2016 heeft het Parlement een voorstel van de Commissie goedgekeurd voor een standaardreisdocument van de EU met het oog op een snellere terugkeer van niet-EU-onderdanen die zonder geldig paspoort of identiteitsdocument irregulier in de EU verblijven. De verordening is sinds april 2017 van toepassing.

Het Schengeninformatiesysteem

Het Schengeninformatiesysteem werd in novermber 2018 versterkt om EU-landen te ondersteunen bij de terugkeer van illegaal verblijvende niet-EU-onderdanen naar hun herkomstlanden.

SIS bevat nu:

  • waarschuwingen over terugkeerbesluiten van EU-landen
  • toegang tot SIS-gegevens voor nationale autoriteiten die verantwoordelijk zijn voor het uitvaardigen van terugkeerbesluiten
  • waarborgen ter bescherming van de grondrechten van migranten

EU-terugkeerrichtlijn

In een rapport dat in december 2020 werd aangenomen, riepen de leden van het Europees Parlement op tot een betere implementatie van de EU-terugkeerrichtlijn, waarbij de lidstaten werden opgeroepen om de grondrechten en procedurele waarborgen te respecteren bij het toepassen van EU-wetgeving inzake terugkeer, en om prioriteit te geven aan vrijwillige terugkeer.

Bekijk feiten en cijfers over de terugkeer van illegale migranten in hun land.

Illegale migratie voorkomen door de dieperliggende oorzaken van migratie aanpakken

Conflicten, vervolging, etnische zuiveringen, extreme armoede en natuurrampen kunnen allemaal aan migratie ten grondslag liggen. In juli 2015 hebben EP-leden erop aangedrongen dat de EU een langetermijnstrategie vaststelt om tegenwicht te kunnen bieden aan deze factoren.

Om de dieperliggende oorzaken van migratie aan te pakken, hebben de EP-leden op 6 juli 2017 hun steun uitgesproken voor een EU-regeling met het doel 44 miljard EUR aan particuliere investeringen in buurlanden en in Afrika vrij te maken.

Het nieuwe EU-Agentschap voor Asiel en asiel, migratie en integratiefonds

Het EU-agentschap voor asielzaken, het vroegere EASO, is verantwoordelijk voor het ondersteunen van de EU-landen bij de toepassing van het gemeenschappelijk Europees asielstelsel.

Het Fonds voor asiel, migratie en integratie (AMIF) is een financieel instrument dat de inspanningen van de EU op het gebied van migratiebeheer ondersteunt.

In december 2021 keurde het Parlement de vernieuwde begroting van AMIF voor 2021-2027 goed, die zal stijgen tot 9,88 miljard euro.

Overeenkomst EU-Turkije

De overeenkomst tussen de EU en Turkije is in maart 2016 ondertekend als reactie op het toegenomen aantal illegale migranten en vluchtelingen die na de burgeroorlog in Syrië via Turkije de EU zijn binnengekomen. Beide partijen hebben ermee ingestemd de opvangvoorzieningen voor vluchtelingen in Turkije te verbeteren en voor Syrische vluchtelingen veilige en legale kanalen naar Europa te openen.

Volgens de overeenkomst heeft Turkije ermee ingestemd alle illegale migranten en vluchtelingen die na 20 maart 2016 vanuit Turkije in Griekenland zijn aangekomen, terug te nemen. In ruil daarvoor heeft de EU ermee ingestemd Turkije financiële steun te verlenen voor de opvang van vluchtelingen in Turkije, het toetredingsproces van Turkije tot de EU te versnellen en het visumbeleid voor Turkse burgers die naar de EU reizen te versoepelen.


In een op 19 mei 2021 aangenomen rapport onderstreepten de leden van het Europees Parlement de belangrijke rol van Turkije als gastheer voor bijna 4 miljoen vluchtelingen, en merkten op dat de uitdagingen bij het aanpakken van deze crisis zijn toegenomen als gevolg van de COVID-19-pandemie. Ze veroordeelden echter het gebruik van migratiedruk als politiek hefboomeffect na berichten dat de autoriteiten van het land migranten en vluchtelingen en asielzoekers aanmoedigden met misleidende informatie om via Griekenland de landroute naar Europa te nemen.