De loonkloof tussen mannen en vrouwen: definities en oorzaken 

Bijgewerkt op: 
 
Gecreëerd:   
 

Vrouwen op de arbeidsmarkt in de EU verdienen gemiddeld 14% minder dan mannen. Ontdek hoe deze loonkloof berekend wordt en de redenen voor dit verschil.

©Shutterstock.com/Delpixel  

Hoewel het principe van ‘gelijk loon voor gelijk werk' in 1957 geïntroduceerd werd met het Verdrag van Rome, blijft de zogenaamde ‘loonkloof’ in de praktijk bestaan, met slechts minimale verbeteringen tijdens de afgelopen jaren.

 

Wat is de loonkloof? Hoe wordt het berekend?

De loonkloof is het verschil in gemiddeld bruto uurloon tussen vrouwen en mannen. Het is gebaseerd op het salaris dat wordt uitbetaald aan werknemers, nog vóór inkomstenbelastingen en sociale zekerheid bijdragen ervan afgetrokken worden. Alleen bedrijven met tien of meer werknemers werden meegenomen in de berekening. De gemiddelde loonkloof tussen mannen en vrouwen in de EU bedroeg 14,1% in 2019.


Enkele van de redenen voor de loonkloof tussen mannen en vrouwen zijn structureel en houden verband met verschillen in werkgelegenheid, opleidingsniveau en werkervaring. Als we deze onderdelen verwijderen, staat wat overblijft bekend als de gecorrigeerde loonkloof tussen mannen en vrouwen.

 

De loonkloof tussen mannen en vrouwen in de EU

De loonkloof verschilt heel sterk in de hele EU. Estland heeft met 21,7% de grootste loonkloof, gevolgd door Letland (21.2%), Duitsland (19,2%), Tsjechië (18,9%), Slowakije (18,4%) en Hongarije (18,2%). Daarentegen hebben Polen (8,5%), Slovenië (7,9%), België (5,8%), Italië (4,7%), Roemenië (3,3%) en Luxemburg (1,3%) de kleinste loonkloof. In Nederland is de loonkloof 14,6%.

Het interpreteren van de cijfers is niet zo eenvoudig als het op het eerste zicht lijkt. Een lagere loonkloof in bepaalde landen wil niet per se zeggen dat er meer gendergelijkheid is. In sommige lidstaten is een lagere loonkloof een indicatie van een minderheid van vrouwen op de arbeidsmarkt. Een hogere loonkloof kan te wijden zijn aan een groter aandeel vrouwen die halftijds werken of een hogere concentratie vrouwen in een beperkt aantal beroepen. Niettemin zijn er enkele structurele oorzaken van de loonkloof tussen mannen en vrouwen.


Waarom is er een loonkloof tussen mannen en vrouwen?

Vrouwen doen gemiddeld meer uren onbetaald werk dan mannen, zoals kinderopvang of huishoudelijk werk. Een dergelijke kloof tussen mannen en vrouwen in onbetaalde werkuren is te vinden in alle EU-landen, hoewel deze varieert van 6 tot 8 uur per week in de Scandinavische landen tot meer dan 15 uur in Italië, Kroatië, Slovenië, Oostenrijk, Malta, Griekenland en Cyprus, volgens cijfers van 2015.


Vrouwen verdienen dus niet alleen minder per uur, ze werken ook minder betaalde uren en er zijn minder vrouwen dan mannen actief op de arbeidsmarkt. In combinatie maken al deze factoren een verschil van bijna 40% in het totale inkomen tussen mannen en vrouwen (in 2014).


Vrouwen nemen ook vaker loopbaanonderbreking en sommige loopbaankeuzes worden beïnvloed voor gezinszorg en verantwoordelijkheden binnen de familie.


Ongeveer 30% van de loonkloof tussen mannen en vrouwen kan toegeschreven worden aan een overgrote meerderheid vrouwen in relatief slechter betaalde sectoren zoals de zorgsector, verkoopsector of onderwijs. Vergeleken hiermee is het aantal mannen in wetenschap, technologie en toegepaste wetenschappen nog steeds erg hoog (met meer dan 80%).


Vrouwen hebben ook minder leidinggevende functies: minder dan 10% van de CEO’s in topbedrijven zijn vrouwen. Als we kijken naar de kloof in verschillende beroepen worden vrouwelijke managers het meest benadeeld: ze verdienen 23% minder per uur dan mannelijke managers.


Daarnaast worden vrouwen ook nog steeds geconfronteerd met discriminatie op de werkplek, zoals minder betaald worden dan hun mannelijke collega’s in dezelfde beroepscategorie of gedegradeerd worden na een zwangerschapsverlof.

Vrouwen verdienen dus niet alleen minder per uur, maar verrichten ook meer onbetaald werk en minder betaalde uren en zijn vaker werkloos dan mannen. Al deze factoren samen brengen het verschil in het totale inkomen tussen mannen en vrouwen in de EU op bijna 37% (in 2018).

Met elke 1% dat de loonkloof vermindert, neemt het bruto binnenlands product (bbp) met 0,1% toe.

Schattingen – studie Toegevoegde Europese waarde  

Voordelen van het dichten van de kloof

Het verkleinen van de loonkloof tussen mannen en vrouwen zorgt voor meer gelijkheid tussen mannen en vrouwen en ondersteunt armoedebestrijding en de economie.


Een andere observatie is dat de loonkloof tussen mannen en vrouwen groter wordt met vorderende leeftijd – in de loop van een carrière samen met stijgende gezinseisen - terwijl het loonverschil kleiner is wanneer vrouwen van start gaan op de arbeidsmarkt. Met minder geld om te sparen en te investeren, wordt de kloof steeds dieper en worden vrouwen steeds vatbaarder voor armoede en sociale uitsluiting op latere leeftijd. De pensioenkloof tussen mannen en vrouwen in de EU bedroeg in 2019 ongeveer 29%.

Gelijke verloning is niet alleen een kwestie van rechtvaardigheid, het kan ook de economie stimuleren gezien vrouwen aan koopkracht winnen. Het zou de belastingaanslag vergroten en enigszins de zware lasten van de verzorgingsstaat verlichten. Studies tonen aan dat het bbp met 0,1% toeneemt bij elke 1% vermindering van de loonkloof”.

 

Hoe het Parlement de loonkloof wil dichten

Op 21 januari 2021 namen leden van het Europees Parlement een resolutie aan over de EU-strategie voor gendergelijkheid. Daarin benadrukten ze dat vrouwen vaak alleen het minimumloon ontvangen en in onzekere omstandigheden werken. Daarom roepen ze op tot verbetering van lonen en arbeidsomstandigheden in sectoren die sterk door vrouwen worden gedomineerd, zoals gezondheidszorg, zorg en detailhandel.


Europarlementariërs riepen de Commissie ook op om een ambitieus nieuw actieplan voor beloningsverschillen tussen mannen en vrouwen op te stellen waarin duidelijke doelstellingen voor de lidstaten moeten worden vastgelegd om de beloningsverschillen tussen mannen en vrouwen in de komende vijf jaar te verkleinen.


Daarnaast pleit het Parlement voor flexibele werktijdregelingen en om het voor vrouwen en meisjes gemakkelijker te maken om te studeren en te werken in doormannen gedomineerde sectoren.


Lees meer over wat het Parlement doet om de loonkloof tussen mannen en vrouwen te bestrijden en gendergelijkheid in het algemeen te bevorderen.