Herziening van de betrekkingen EU-Turkije  

Bijgewerkt op: 
 
Gecreëerd:   
 

Zorgen over de grondrechten en actie in Syrië hebben geleid tot het herbekijken van de betrekkingen tussen de EU-Turkije. Wat is de status van de samenwerking? Wat stellen de EP-leden voor?

Op 10 maart hebben EP-leden de spanningen aan de grens tussen Turkije en Griekenland besproken nadat President Recep Erdoğan aangekondigd had dat Turkije migranten en asielzoekers niet langer zou tegenhouden om naar de EU te komen. Turkije beheerde sinds 2016 de toestroom van migranten in ruil voor financiële steun van de EU. De beslissing van Erdoğan komt na de escalatie van geweld in de Syrische oorlog.

Tijdens het debat zeiden enkele Europarlementariërs dat de EU Griekenland moet helpen met de controle van de grens met Turkije, en tegelijkertijd het recht op asiel moet garanderen voor degenen die het nodig hebben.

Hoewel het niet de eerste keer is dat het Parlement zijn bezorgdheid uit, hebben de EU en Turkije op vele vlakken wel nauwe banden.

Van handel tot de NAVO, hebben de EU en Turkije decennialang een productieve band onderhouden op vele gebieden. Deze staat echter sinds enige tijd onder druk omdat de EU zich zorgen maakte over de Turkse militaire interventie in Syrië, hun aanpak van migratie, de rechtstaat alsook de democratie in het land als gevolg van het sluiten van kranten, het gevangenzetten van journalisten en het ontslaan van ambtenaren.

Deze ontwikkelingen zijn des te meer reden voor de leden om nog een keer na te denken over hoe de EU en Turkije samenwerken. In dit artikel geven we een overzicht van de stand van zaken wat betreft verschillende aspecten van de betrekkingen tussen de EU en Turkije.

Migratie

Sinds het begin van de burgeroorlog in Syrië in 2011, zijn ongeveer 3,6 miljoen vluchtelingen naar Turkije gekomen. Tot vandaag heeft Turkije nog steeds de grootste vluchtelingengemeenschap in de wereld.

In maart 2016 kwamen de EU en Turkije tot een akkoord om de migrantencrisis aan te pakken, wat tot aanzienlijk minder illegale migranten in Europa leidde. Lees meer over de respons van de EU op de migrantenproblematiek.

Volgens het akkoord moeten alle illegale migranten die de grens van Turkije naar de Griekse eilanden overschrijden opnieuw terugkeren naar Turkije. In ruil daarvoor kreeg het land ongeveer €6 miljard van de EU voor humanitaire hulp via de ‘EU Voorziening voor Vluchtelingen in Turkije’.

In een toespraak op 28 februari dreigde Erdoğan echter om de grens met Griekenland opnieuw te openen omdat de EU volgens hem zich niet aan haar beloftes hield. Na de beslissing riep Griekenland een noodtoestand uit en besloten de leiders van de EU om het land €700 miljoen euro aan financiële steun te geven en de financiering voor migratie en grensbeheer in de begroting voor 2021-2027 aanzienlijk te verhogen.


Lidmaatschap van de EU: opschorting van de toetredingsonderhandelingen?

In 1963 is Turkije associatielid van de Europese Economische Gemeenschap geworden en het land diende in 1987 een aanvraag in om EU-lid te worden. Turkije werd erkend als kandidaat-lid in 1999. De onderhandelingen begonnen in 2005. Daarna werd er niet veel vooruitgang geboekt. Slechts 16 van de 35 hoofdstukken zijn geopend en er is slechts één hoofdstuk afgerond. Na het harde optreden van de Turkse regering na de mislukte staatsgreep op 15 juli 2016, werden de onderhandelingen beëindigd en sindsdien zijn er geen nieuwe hoofdstukken meer geopend.

In november 2016 nam het Parlement een resolutie aan waarin wordt geadviseerd om de onderhandelingen tijdelijk te onderbreken, gezien de voortdurende onderdrukking in Turkije.

De leden herhaalden hun oproep tot opschorting in een resolutie die op 6 juli 2017 werd aangenomen vanwege de aanhoudende zorgen over de mensenrechtensituatie. Hoewel deze resoluties niet bindend zijn, zenden ze een belangrijk signaal uit.

De leden debatteren ook regelmatig over de situatie in het land. Bijvoorbeeld, op 6 februari 2018 kwamen de mensenrechten in Turkije wederom ter sprake, evenals de militaire operatie van het land in Afrin, Syrië.

Op 8 februari 2018 nam het Parlement hierover een resolutie aan, waarin het Parlement Turkije opriep de noodtoestand die de oppositie monddood maakt, op te heffen.

Militaire interventie in Syrië

Op 9 oktober 2019 lanceerde Turkije een militaire operatie in Noordoost-Syrië om een bufferzone te creëren tussen de twee landen en om Syrische vluchtelingen die nu in Turkije wonen naar het veroverde gebied te brengen. Tijdens een debat op 23 oktober hebben Europarlementsleden kritiek geuit over de Turkse militaire operatie. Vervolgens werd er op 24 oktober een resolutie aangenomen die EU-maatregelen en sancties tegen Turkije eist.

Associatieovereenkomst: een alternatief voor EU-lidmaatschap?

De EU heeft de mogelijkheid om associatieovereenkomsten te sluiten met naburige landen zoals met IJsland en Tunesië. Deze overeenkomsten schetsen een kader voor nauwe economische en politieke samenwerking, zoals bijvoorbeeld werd gesuggereerd door Guy Verhofstadt (ALDE, BE) tijdens een debat op 27 april 2017.

De EU vraagt gewoonlijk om hervormingen om de mensenrechtensituatie in het land te verbeteren en om haar economie robuuster te maken. Het land kan op zijn beurt profiteren van financiële of technische bijstand, evenals van tariefvrije toegang voor sommige of alle producten.

De EU heeft al een associatieovereenkomst met Turkije, maar sommige EP-leden zien een nieuwe overeenkomst als alternatief voor het EU-lidmaatschap.

Naar nauwere economische samenwerking

In december 2016 heeft de Europese Commissie voorgesteld om de bestaande douane-unie met Turkije bij te werken en de bilaterale handelsbetrekkingen uit te breiden, maar de Raad heeft het mandaat nog niet goedgekeurd. Zodra de onderhandelingen zijn voltooid, moet de overeenkomst nog door het Parlement worden goedgekeurd voordat zij in werking kan treden.

De EU is veruit de grootste exportmarkt van Turkije (50%), terwijl Turkije de vijfde grootste handelspartner van de EU is, voor zowel import als export.

Dit artikel werd oorspronkelijk gepubliceerd op 27 april 2017 en bijgewerkt op 11 november 2019 en 16 maart 2020.