EU-Turkije betrekkingen: tussen samenwerking en spanningen 

Bijgewerkt op: 
 
Gecreëerd:   
 

Spanningen over democratie, migratie en illegale booractiviteiten hebben geleid tot het herzien van EU-Turkije betrekkingen. Hoe staat het met de samenwerking? Wat stellen de EP-leden voor?

De betrekkingen tussen de EU en Turkije zijn zo verslechterd dat de EU ze grondig moet herzien, zeiden de leden in een rapport dat op 19 mei 2021 werd aangenomen. De leden, die bezorgd zijn over de mensenrechten en de staat van de rechtsstaat in het land, waarschuwden dat de relaties naar een historisch dieptepunt zijn gebracht.

 

Hoewel het niet de eerste keer is dat het Parlement zijn bezorgdheid uit, hebben de EU en Turkije op vele vlakken wel nauwe banden.

 

Van handel tot de NAVO, hebben de EU en Turkije decennialang een productieve band onderhouden op vele gebieden. Deze staat echter de laatste jaren onder druk omdat de EU zich zorgen maakte over de Turkse militaire interventie in Syrië, hun aanpak van migratie, de rechtstaat alsook de democratie in het land als gevolg van het sluiten van kranten, het gevangenzetten van journalisten en het ontslaan van ambtenaren. Er is ook bezorgdheid over de illegale activiteiten van Turkije in Cyprus en de Turkse invallen op Grieks grondgebied.

 

Deze ontwikkelingen zijn des te meer reden voor de leden om nog een keer na te denken over hoe de EU en Turkije samenwerken. In dit artikel geven we een overzicht van de stand van zaken wat betreft verschillende aspecten van de betrekkingen tussen de EU en Turkije.

Overeenkomst tussen de EU en Turkije over migration

Sinds het begin van de burgeroorlog in Syrië in 2011, zijn ongeveer 3,6 miljoen vluchtelingen naar Turkije gekomen. Tot vandaag heeft Turkije nog steeds de grootste vluchtelingengemeenschap in de wereld.

 

In maart 2016 kwamen de EU en Turkije tot een akkoord om de migrantencrisis aan te pakken, wat tot aanzienlijk minder illegale migranten in Europa leidde. Lees meer over de respons van de EU op de migrantenproblematiek.

 

Volgens het akkoord moeten alle illegale migranten die de grens van Turkije naar de Griekse eilanden overschrijden opnieuw terugkeren naar Turkije. In ruil daarvoor kreeg het land ongeveer €6 miljard van de EU voor humanitaire hulp via de ‘EU Voorziening voor Vluchtelingen in Turkije’.

 

In een toespraak op 28 februari dreigde Erdoğan echter om de grens met Griekenland opnieuw te openen omdat de EU volgens hem zich niet aan haar beloftes hield. Na de beslissing riep Griekenland een noodtoestand uit en besloten de leiders van de EU om het land €700 miljoen euro aan financiële steun te geven en de financiering voor migratie en grensbeheer in de begroting voor 2021-2027 aanzienlijk te verhogen.

Spanningen tussen de EU en Turkije over Griekenland en Cyprus

Er zijn ook bezorgdheden over de illegale energiewinning en booractiviteiten van Turkije in het oostelijke deel van de Middellandse zee en over verscheidene schendingen van het Griekse luchtruim en van de Griekse en Cyprische territoriale wateren. EP-leden veroordeelden Turkse activiteiten in de exclusieve Griekse en Cyprische economische zone, en ze uitten hun volledige solidariteit met de twee landen in een resolutie die op 17 september 2020 werd goedgekeurd.

 

In 1974 viel Turkije Cyprus binnen, wat leidde tot een verdeling van het eiland. Noord-Cyprus dat door Turkije bezet wordt, wordt allen door Turkije erkend.

 

Na de ontdekking van natuurlijke aardgasreserves in de oostelijke Middellandse Zee, heeft Turkije het leger ingezet om de territoriale wateren en het luchtruim van buurlanden te schenden en om booractiviteiten uit te voeren.

 

In een resolutie die op 26 november werd goedgekeurd, hadden EP-leden kritiek op de situatie in Noord-Cyprus dat door Turkije wordt bezet en vroegen om strenge maatregelen tegen Turkije als een respons op de illegale activiteiten.

Lidmaatschap van de EU: opschorting van de toetredingsonderhandelingen?

In 1963 is Turkije associatielid van de Europese Economische Gemeenschap geworden en het land diende in 1987 een aanvraag in om EU-lid te worden. Turkije werd erkend als kandidaat-lid in 1999. De onderhandelingen begonnen in 2005. Daarna werd er niet veel vooruitgang geboekt. Slechts 16 van de 35 hoofdstukken zijn geopend en er is slechts één hoofdstuk afgerond. Na het harde optreden van de Turkse regering na de mislukte staatsgreep op 15 juli 2016, werden de onderhandelingen beëindigd en sindsdien zijn er geen nieuwe hoofdstukken meer geopend.

 

In november 2016 nam het Parlement een resolutie aan waarin wordt geadviseerd om de onderhandelingen tijdelijk te onderbreken, gezien de voortdurende onderdrukking in Turkije.

 

De leden herhaalden hun oproep tot opschorting in een resolutie die op 6 juli 2017 werd aangenomen vanwege de aanhoudende zorgen over de mensenrechtensituatie. Hoewel deze resoluties niet bindend zijn, zenden ze een belangrijk signaal uit.
 
De leden debatteren ook regelmatig over de situatie in het land. Bijvoorbeeld, op 6 februari 2018 kwamen de mensenrechten in Turkije wederom ter sprake, evenals de militaire operatie van het land in Afrin, Syrië.

 

Op 8 februari 2018 nam het Parlement hierover een resolutie aan, waarin het Parlement Turkije opriep de noodtoestand die de oppositie monddood maakt, op te heffen.

Militaire interventie in Syrië

Op 9 oktober 2019 lanceerde Turkije een militaire operatie in Noordoost-Syrië om een bufferzone te creëren tussen de twee landen en om Syrische vluchtelingen die nu in Turkije wonen naar het veroverde gebied te brengen. Tijdens een debat op 23 oktober hebben Europarlementsleden kritiek geuit over de Turkse militaire operatie. Vervolgens werd er op 24 oktober een resolutie aangenomen die EU-maatregelen en sancties tegen Turkije eist.

Naar nauwere economische samenwerking

In december 2016 heeft de Europese Commissie voorgesteld om de bestaande douane-unie met Turkije bij te werken en de bilaterale handelsbetrekkingen uit te breiden, maar de Raad heeft het mandaat nog niet goedgekeurd. Zodra de onderhandelingen zijn voltooid, moet de overeenkomst nog door het Parlement worden goedgekeurd voordat zij in werking kan treden.

 

De EU is veruit de grootste exportmarkt van Turkije (42,4% in 2019), terwijl Turkije de vijfde grootste handelspartner van de EU is, voor zowel import als export.

 

Dit artikel werd oorspronkelijk gepubliceerd op 27 april 2017 en bijgewerkt op 11 november 2019, 13 maart 2020, 30 november 2020 en 25 mei 2021.