Stosunki UE-Turcja: Możliwe scenariusze 

Ostatnia aktualizacja: 
 
Opublikowano:   
 

Udostępnij tę stronę: 

Obawy na temat przestrzegania podstawowych praw człowieka i akcji wojskowej w Syrii sprawiły, że UE na nowo analizuje swoje stosunki z Turcją. Jaki jest ich status? Co proponują posłowie?

10 marca, posłowie debatowali na temat napięć na grecko-tureckiej granicy po ogłoszeniu przez tureckiego prezydenta Recepa Erdoğana, że jego kraj nie będzie już powstrzymywał migrantów i osób ubiegających się o azyl od przedostania się na terytorium UE, jak to robił od 2016 r. w zamian za pomoc finansową od UE. Prezydent Erdoğan podjął tą decyzję po eskalacji walk w wojnie w Syrii.

Podczas tej debaty, wiele posłów i posłanek wyraziło opinię, że UE powinna pomóc Grecji w zarządzaniu sytuacją na granicy z Turcją, jednocześnie zapewniając prawo do azylu tym, którzy go potrzebują.


Chociaż nie jest to pierwszy raz gdy Parlament wyraża obawy na temat postępowania Turcji, UE i Turcję łączą bliskie stosunki w wielu obszarach.


Przez lata relacje Unii Europejskiej z Turcją rozwijały się w wielu dziedzinach - od handlu po współpracę w ramach Sojuszu Połnocnoatlantyckiego. Jednak w ostatnim czasie te stosunki uległy ochłodzeniu, ponieważ wątpliwości budzą kwestie takie jak turecka interwencja militarna w Syrii, podejście do migracji oraz stan rządów prawa i demokracji w kraju, w którym zamyka się redakcje i aresztuje dziennikarzy.


To sprawia, że Parlament Europejski z uwagą przygląda się stosunkom UE-Turcja. Poniżej zestawienie informacji na temat różnych obszarów tej współpracy.

Migracja

Od rozpoczęcia wojny domowej w Syrii w 2011 r., ok. 3,6 miliona uchodźców przedostało się do Turcji; obecnie, w tym państwie przebywa najwięcej uchodźców na świecie.

W marcu 2016 r., UE i Turcja zawarły porozumienie w celu rozwiązania kryzysu migracyjnego, które doprowadziło do znacznego zmniejszenia liczby migrantów przybywających do Europy nielegalnie.

Przeczytaj o reakcji UE na kryzys migracyjny.

W ramach umowy, wszyscy imigranci o nieuregulowanym statusie przedostający się z Turcji na greckie wyspy byli odsyłani z powrotem do Turcji. W zamian, państwo to otrzymało wsparcie finansowe z unijnego Instrumentu Pomocy dla Uchodźców w Turcji w wysokości 6 miliardów euro.

Jednak w przemowie z 28 lutego, Prezydent Erdoğan zagroził ponownym otwarciem granicy z Grecją, ponieważ stwierdził, że UE nie dotrzymała swoich obietnic. W następstwie tej decyzji, Grecja ogłosiła stan wyjątkowy, a przywódcy UE zgodzili się udzielić Grecji pomocy finansowej w wysokości 700 milionów euro, a także zapewnić znaczne zwiększenie środków na migrację i zarządzanie granicami w budżecie UE na lata 2021-2027.

Członkostwo w Unii Europejskiej: zawieszenie negocjacji?

Od 1963 r. Turcja ma status członka stowarzyszonego Europejskiej Wspólnoty Gospodarczej, a w 1987 r. złożyła wniosek o członkostwo. W 1999 r. została oficjalnie uznana za kandydata do UE, ale negocjacje ruszyły dopiero w 2005 roku. Do tej pory postępy w rozmowach są powolne: otwarto 16 spośród 35 rozdziałów negocjacyjnych, a tylko w jednym zakończono rozmowy. Po nieudanym zamachu stanu w Turcji w lipcu 2016 r. i po represjach wprowadzonych przez rząd w Ankarze negocjacje zostały zamrożone - nie został otwarty żaden nowy rozdział negocjacyjny.


W listopadzie 2016 r. posłowie przyjęli rezolucję, w której wezwali Komisję Europejską i państwa członkowskie do zawieszenia negocjacji dopóty, dopóki represje nie ustaną. Ze względu na wątpliwości co do sytuacji praw człowieka w Turcji, Parlament Europejski powtórzył swój apel w rezolucji z lipca 2017 roku. Chociaż rezolucje są niewiążące, to stanowią ważny sygnał dla władz w Ankarze.


Posłowie regularnie dyskutują o sytuacji w Turcji - np. 6 lutego 2018 roku dyskutowali nad przestrzeganiem praw człowieka w tym kraju oraz o tureckiej operacji militarnej w syryjskim mieście Afrin, a 8 lutego 2018 r. Parlament Europejski przyjął rezolucję, w której wezwał Ankarę m.in. do zniesienia stanu wyjątkowego.

Interwencja militarna w Syrii

W październiku 2019 Turcja rozpoczęła operację wojskową w północno-wschodniej Syrii. Według tureckiego rządu, celem było utworzenie strefy buforowej między dwoma krajami, do której mogliby zostać przeniesieni syryjscy uchodźcy przebywający w Turcji. Posłowie potępili interwencję w podczas debaty w PE 23 października, a dzień później przyjęłi rezolucję nawołującą do nałożenia sankcji na Turcję z powodu tej operacji militarnej.

Umowa stowarzyszeniowa: alternatywa dla członkostwa?

Unia Europejska ma możliwość zawierania umów stowarzyszeniowych z państwami trzecimi. Takie umowy zawarto już m.in. z Islandią czy Tunezją. Stanowią one ramy dla bliskiej współpracy gospodarczej i politycznej.


UE zazwyczaj prosi państwo stowarzyszone o wprowadzenie reform mających na celu poprawę sytuacji w zakresie praw człowieka i gospodarki. W zamian państwo może liczyć na wsparcie finansowe i techniczne oraz beztaryfowy dostęp do unijnego rynku dla wszystkich albo niektórych swoich produktów.


Turcja jest już państwem stowarzyszonym z Unią, ale zdaniem niektórych posłów nowa umowa stowarzyszeniowa mogłaby stanowić alternatywę dla członkostwa.

Bliższa współpraca gospodarcza

W grudniu 2016 r. Komisja Europejska zaproponowała uaktualnienie obowiązującej umowy celnej z Turcją i poszerzenie relacji handlowych, ale Rada jeszcze nie zatwierdziła mandatu Komisji do rozpoczęcia negocjacji. Każde wynegocjowane porozumienie wymagałoby akceptacji Parlamentu, aby móc wejść w życie.


Unia Europejska jest zdecydowanie największym rynkiem eksportowym Turcji (50%), podczas gdy Turcja jest piątym co do wielkości partnerem handlowym Unii, zarówno jeśli chodzi o import jak i eksport.


Artykuł opublikowano 27 kwietnia 2017 r., zaktualizowano 12 listopada 2019 r. i 16 marca 2020 roku.

Posłowie dyskutowali o relacjach UE-Turcja