Iran: czy UE może pomóc w rozwiązaniu sytuacji? 

 
 

Udostępnij tę stronę: 

Teheran, Iran ©Shutterstock.com/Vanchai Tan  

Posłowie do PE będą dziś debatować nad sytuacją w Iranie po niedawnej eskalacji napięć. Co do tego doprowadziło i jaką rolę może odegrać UE?

Stosunki z Iranem są napięte od lat z powodu obaw, że kraj pracuje nad bronią jądrową. Wspólny kompleksowy plan działania z 2015 r. miał temu zapobiec, ale ostatnie wydarzenia, których kulminacją była śmierć jednego z irańskich dowódców wojskowych w amerykańskim nalocie na początku stycznia, doprowadziły do eskalacji napięć.


Posłowie będą dyskutować nad rozwojem wydarzeń we wtorek popołudniu. Śledź debatę na żywo krótko po godz. 15:00.


Tymczasem dowiedz się, jak doszło doobecnej sytuacji.


Porozumienie nuklearne

Wspólny kompleksowy plan działania (JCPOA) to umowa zapewniająca, że irański program nuklearny będzie nadal miał charakter pokojowy w zamian za zniesienie sankcji wobec kraju. Plan został podpisany w lipcu 2015 r. przez Iran, Francję, Niemcy, Wielką Brytanię i UE oraz Chiny, Rosję i USA.

Po tym, jak Międzynarodowa Agencja Energii Atomowej potwierdziła, że Iran wywiązał się ze swoich zobowiązań w zakresie likwidacji obiektów jądrowych, 16 stycznia 2016 r. zaczęto wprowadzać porozumienie w życie.

Donald Trump

W styczniu 2017 r. Prezydentem Stanów Zjednoczonych został Donald Trump, zdecydowany przeciwniki porozumienia. W styczniu 2018 r. ogłosił, że USA przestaną wdrażać umowę dopóki jej „katastrofalne wady” nie zostaną poprawione. Pomimo starań UE aby rozwiać jego obawy, Prezydent Trump ogłosił w maju 2018 r., że USA wycofują się z porozumienia i ponownie nakładają sankcje na Iran. To oznacza zakaz prowadzenia interesów z Iranem dla amerykańskich firm, a firmy zagraniczne, które nadal będą utrzymywać z nim stosunki handlowe ryzykują wysokie kary ze strony USA lub blokadę dostępu do amerykańskiego systemu bankowego.


UE nadal broniła porozumienia nuklearnego, argumentując, że podlega ono ścisłej kontroli oraz że Międzynarodowa Agencja Energii Atomowej kilkakrotnie potwierdziła, że Iran przestrzega zawartych w nim zobowiązań. Wspólnota próbowała też opracować środki umożliwiające przedsiębiorstwom kontynuowanie interesów z Iranem bez narażanie się na kary ze strony USA.


Iran początkowo nadal przestrzegał porozumienia, ale stopniowo ogłaszał odstępstwa od pierwotnej umowy, np. przekraczając limit ilości uranu nisko wzbogaconego, jaki może posiadać.

Eskalacja napięć

Sytuacja stała się jeszcze bardziej napięta po tym, gdy irański generał Qassem Soleimani został zabity w amerykańskim nalocie na początku stycznia. Według Departamentu Stanu USA, generał aktywnie opracowywał plany ataku na amerykańskich dyplomatów i członków służby w Iranie i krajach sąsiednich.


Wkrótce po ataku Iran ogłosił, że wycofuje się z porozumienia nuklearnego i przeprowadził odwetowe ataki rakietowe na dwie amerykańskie bazy wojskowe w Iraku.


Kolejny wzrost napięć nastąpił po ogłoszeniu przez Iran 11 stycznia, że przez przypadek zestrzelił samolot linii Ukraine International Airlines, zabijając wszystkich 176 pasażerów na pokładzie. Po tej informacji, obywatele Iranu wyszli protestować na ulice.

Rola UE

UE wezwała do deeskalacji napięć, a w niedzielę Francja, Niemcy i Wielka Brytania wezwały Iran do ponownego stosowania się do zobowiązań wynikających z umowy nuklearnej.


Parlament nadal monitoruje sytuację w Iranie i na Bliskim Wschodzie oraz regularnie organizuje debaty i przyjmuje rezolucje, aby zwrócić uwagę na konkretne kwestie. Na przykład 19 grudnia 2019 r. posłowie przyjęli rezolucję potępiającą nieproporcjonalne użycie siły wobec pokojowych demonstrantów przez irańskie siły bezpieczeństwa. Na przestrzeni lat Parlament wyrażał swoje poparcie dla porozumienia nuklearnego.


Cornelia Ernst (GUE/NGL, Niemcy), przewodnicząca Delegacji Parlamentu ds. Stosunków z Iranem, powiedziała: „Jako Unia Europejska musimy wyjaśnić Stanom Zjednoczonym, że zabójstwo Soleimaniego było naruszeniem prawa międzynarodowego, a podsycanie konfliktów na Bliskim Wschodzie stanowi zagrożenie dla pokoju na świecie. Musimy wyjaśnić Irańczykom, że przemoc jest zupełnie niewłaściwym sposobem obchodzenia się z demonstrantami. UE może i musi odgrywać ważną rolę moderatora”.


David McAllister (EPL, Niemcy), przewodniczący parlamentarnej Komisji Spraw Zagranicznych, powiedział: „Jestem poważnie zaniepokojony ostatnimi brutalnymi wydarzeniami w Iraku, które nastąpiły po niedawnej śmierci generała Soleimaniego i przywódcy irackiej milicji Abu Mahdiego al-Muhandisa. Teraz należy natychmiast rozładować napięcia, a wszystkie zaangażowane strony powinny zachować szczególną powściągliwość aby zatrzymać ten cykl przemocy i odwetu. Należy unikać dalszych konfrontacji i ofiar śmiertelnych, a stawką jest wiele lat wspólnych wysiłków na rzecz zwalczania ISIS i zapewnienia pokoju i stabilności w Iraku i całym regionie. Kluczem w tym względzie jest utrzymanie Koalicji.”


Poseł wezwał również UE do dalszego wspierania umowy JCPOA, a Iran do dotrzymywania zobowiązań z niej wynikających.