Parlament Europejski działa na rzecz praw człowieka

Poszanowanie praw człowieka jest jedną z podstawowych wartości Unii Europejskiej. Wszelkie naruszenie tych praw działa na szkodę zasad demokratycznych stanowiących fundament naszego społeczeństwa, niezależnie od tego, czy dzieję się to w UE, czy poza jej granicami. Parlament Europejski walczy przeciwko takim naruszeniom za pośrednictwem działań ustawodawczych, w tym obserwacji wyborów, comiesięcznych debat w Strasburgu poświęconych prawom człowieka i poprzez włączanie praw człowieka do zawieranych przez UE zewnętrznych umów handlowych.

Parlament Europejski wspiera także prawa człowieka, przyznając co roku ustanowioną w 1988 r. Nagrodę im. Sacharowa za wolność myśli. Nagroda ta przyznawana jest osobom z całego świata, które wniosły szczególny wkład w walkę w obronie praw człowieka, przez co zwraca się uwagę na przypadki naruszenia praw człowieka oraz wspiera laureatów w ich działaniach.

Finaliści Nagrody im. Sacharowa za 2019 r.

1. Marielle Franco, wódz Raoni i Claudelice Silva dos Santos 2. Ilham Tohti 3. The Restorers

Ołeh Sencow, laureat Nagrody im. Sacharowa w 2018 r.

Andriej Sacharow

Marielle Franco

Brazylijka Marielle Franco zajmowała się polityką, była feministką i obrończynią praw człowieka. Ta ciemnoskóra, biseksualna aktywistka walczyła o prawa kobiet, ciemnoskórych młodych ludzi, mieszkańców faweli i osób LGBTI w Brazylii, aż do chwili, gdy w marcu 2018 r., w wieku 38 lat została brutalnie zamordowana.
 
M. Franco urodziła się i wychowała w faweli w Rio de Janeiro. Uzyskała tytuł magistra administracji publicznej na Universidade Federal Fluminense (Rio de Janeiro). Od stycznia 2017 r. była członkinią rady miasta Rio de Janeiro z ramienia Partii Socjalizmu i Wolności (PSOL).

Marielle Franco w zdecydowany sposób krytykowała brutalność policji i egzekucje pozasądowe. Często donosiła o egzekucjach pozasądowych i innych naruszeniach praw człowieka dokonywanych przez funkcjonariuszy policji i państwowe siły bezpieczeństwa. Tuż przed śmiercią powierzono jej zadanie monitorowania interwencji federalnej w bezpieczeństwo publiczne w Rio de Janeiro.

14 marca 2018 r., podczas powrotu samochodem po wygłoszonym przemówieniu w Rio de Janeiro, M. Franco została śmiertelnie postrzelona przez dwóch mężczyzn jadących innym samochodem. Jej kierowca, Anderson Pedro Gomes, również został zabity. W marcu 2019 r. aresztowano dwóch byłych funkcjonariuszy policji pod zarzutem zabójstwa Marielle Franco.

Chociaż prawa osób LGBTI w Brazylii należą do najbardziej zaawansowanych w Ameryce Łacińskiej i na świecie - od maja 2013 r. osoby LGBTI w całym kraju mogą zawierać związki małżeńskie - w ostatnim czasie było wiele doniesień, z których wynika, że sytuacja dramatycznie się pogorszyła. Według Grupo Gay da Bahia (NGO broniąca praw homoseksualistów w Brazylii, jedno z najstarszych stowarzyszeń LGBTI działających w tym kraju) w 2018 r. co najmniej 420 osób ze społeczności LGBTI w Brazylii zostało zamordowanych lub popełniło samobójstwo z powodu homofobii i przestępstw z nienawiści. Dane tej organizacji wskazują, że od 2011 r. znacznie zwiększyła się liczba ofiar śmiertelnych wśród osób LGBTI, w przypadku których przyczyną śmierci była dyskryminacja. Tego roku odnotowano 130 zgonów. Dla porównania w 2008 r. było ich 187. W 2017 r. liczba zgonów wyniosła 445, co oznacza ponad trzykrotny wzrost.

Wódz Raoni

Raoni Metuktire (ur. ok. 1930 r.), znany również jako wódz Raoni lub Ropni, jest przywódcą rdzennego brazylijskiego plemienia i działaczem na rzecz ochrony środowiska. Jest jednym z wielkich przywódców koczowniczego plemienia Kayapo mieszkającego w sercu Amazonii, który stał się emblematyczną postacią walki z wylesianiem.

Imię „Raoni" jest związane z tajemnicą i mocą plemienia Kayapo. Wódz Raoni urodził się w wiosce o nazwie Krajmopyjakare, dziś znanej jako Kapôt, w sercu stanu Mato Grosso. W wieku 15 lat zaczął nosić w dolnej wardze ozdobny krążek. Wojownicy noszący takie krążki pokazują w ten sposób, że są gotowi umrzeć za swoją ziemię. Przez cztery miesiące krążki zamienia się stopniowo na większe, tym samym rozciągając wargę, aż osiągnie ona docelową wielkość.

Ten charyzmatyczny przywódca od czterdziestu lat nie ustaje w staraniach o ocalenie swojej ojczyzny - lasów deszczowych Amazonii. Sławę przyniósł mu film dokumentalny pt. Raoni, nakręcony przez belgijskiego filmowca Jean-Pierre'a Dutilleux.

W 1989 r. Raoni - w towarzystwie Stinga - po raz pierwszy opuścił Brazylię, aby wygłosić apel o pomoc. Jego przemowa była sygnałem ostrzegawczym - wylesianie nie tylko prowadziło do wyginięcia ostatnich plemion Indian, ale również stanowiło zagrożenie dla przyszłości ludzi na całym świecie. Wszyscy oddychamy jednym powietrzem, wszyscy pijemy tę samą wodę, wszyscy żyjemy na jednej Ziemi. Wszyscy musimy ją chronić. Dzięki tej kampanii Raoni zrealizował swój cel w 1993 r.: utworzono jeden z największych rezerwatów, obejmujący lasy tropikalne na obszarze stanów Mato Grosso i Pará.

W 2009 r. Raoni po raz kolejny opuścił swój rezerwat. Obszary, o które tak zaciekle walczył, zostały ponownie zagrożone przez projekt zapory Belo Monte. Raoni postanowił rozpocząć ostateczną kampanię, w ramach której na swojej oficjalnej stronie internetowej opublikował w siedmiu językach międzynarodową petycję z protestem przeciwko temu projektowi.

Poza Amazonią wódz Raoni jest żywym symbolem walki ostatnich plemion o ochronę ich kultury, ściśle związanej z samą przyrodą - „walki o życie". Choć spotykał światowych przywódców, zachował pokorę, nadal mieszka w prymitywnej chacie i prawie nic nie ma.


Claudelice Silva dos Santos

Claudelice Silva dos Santos, brazylijska obrończyni środowiska i praw człowieka ze stanu Pará, zaczęła działać po tym, jak jej brat i bratowa zostali zamordowani, ponieważ walczyli z nielegalnym pozyskiwaniem drewna i wylesianiem lasów deszczowych w brazylijskiej części Amazonii. Sama walczy z nielegalną działalnością osób prowadzących wyrąb lasów, ranczerów i producentów węgla drzewnego w Amazonii.

Claudelice Silva dos Santos powiedziała: Chcemy powiedzieć światu: „Musicie zwrócić na to uwagę". Nie możemy pozwolić na to, by mordowano ludzi walczących w obronie praw człowieka, dobra publicznego i środowiska naturalnego.

Krewni Claudelice Silvy dos Santos są wśród ponad 1 500 osób w 50 krajach, które zamordowano za ochronę gleby, wody, lasów i innych zasobów naturalnych w latach 2002-2017. Zgodnie z wynikami badania opublikowanego w „Nature Sustainability" liczba ofiar śmiertelnych na rok wzrosła przez te 15 lat dwukrotnie. Do zabójstw dochodzi w krajach o wysokim poziomie korupcji i słabej praworządności.

Brazylia to jeden z tych krajów na świecie, w którym dochodzi do największej liczby zabójstw obrońców i działaczy na rzecz ochrony środowiska. Według sprawozdania „Global Witness" dane dotyczące zabójstw mogą być zaniżone, zwłaszcza na rozległych obszarach wiejskich w Brazylii, gdzie dostęp do infrastruktury transportowej jest ograniczony.





Ilhan Tohti

Ilham Tohti to znany ujgurski obrońca praw człowieka, profesor nauk ekonomicznych i orędownik praw mniejszości ujgurskiej w Chinach. Od ponad dwudziestu lat niestrudzenie działa na rzecz propagowania dialogu i zrozumienia między Ujgurami i Chińczykami. We wrześniu 2014 r. Ilham Tohti, po dwudniowym pokazowym procesie został skazany za swoją działalność na dożywotnie więzienie. Mimo prześladowań I. Tohti nadal głosi umiarkowanie w działaniu i pojednanie.

I. Tohti jest znany ze swoich badań nad stosunkami Ujgurów z Hanami i jest zdecydowanym orędownikiem wdrożenia w Chinach przepisów dotyczących autonomii regionalnej. Był też gospodarzem strony internetowej Uyghur Online, na której omawiane są kwestie dotyczące Ujgurów. Za pośrednictwem tej platformy Ilham Tohti regularnie krytykował wykluczanie ludności ujgurskiej w Chinach z rozwoju tego kraju i zachęcał do zwiększania świadomości na temat statusu i traktowania społeczności ujgurskiej w chińskim społeczeństwie. Za te działania został uznany przez państwo chińskie za „separatystę" i ostatecznie skazany na karę dożywotniego więzienia.

Za pracę w obliczu przeciwności I. Tohti otrzymał nagrodę „PEN/Barbara Goldsmith Freedom to Write" (2014), nagrodę Martina Ennalsa (2016) oraz nagrodę „Prize for Freedom" Międzynarodówki Liberalnej (2017) oraz został nominowany do Pokojowej Nagrody Nobla w 2019 r.

W ostatnich latach rząd chiński stosował niespotykane represje wobec ludności ujgurskiej ze względu na jej jedyną w swoim rodzaju tożsamość etniczną i przekonania religijne. Od kwietnia 2017 r. ponad milion niewinnych Ujgurów zostało arbitralnie zatrzymanych w sieci obozów dla internowanych, w których zmuszani są do wyrzeczenia się swojej etnicznej tożsamości i wyznania oraz do ślubowania lojalności wobec rządu chińskiego.

Sprawa Ilhama Tohtiego dotyczy kluczowych kwestii międzynarodowych i kwestii związanych z prawami człowieka: wspierania umiarkowanych wartości islamskich w obliczu kierowanych przez państwo represji religijnych, wysiłków na rzecz otwarcia dialogu między mniejszością muzułmańską a pozostającą w większości ludnością niemuzułmańską oraz tłumienia pokojowego sprzeciwu przez państwo autorytarne.




„The Restorers"

„The Restorers" to grupa kenijskich nastolatek, które za pomocą aplikacji o nazwie i-Cut walczą z okaleczaniem żeńskich narządów płciowych. Uczennice Stacy Owino, Cynthia Otieno, Purity Achieng, Mascrine Atieno i Ivy Akinyi nazwały się „The Restorers" [ang. restore - przywracać], ponieważ chcą przywrócić nadzieję dziewczętom, które ją utraciły.

Aplikacja i-Cut umożliwia młodym kobietom ubieganie się o pomoc medyczną i prawną przed przymusowym okaleczeniem żeńskich narządów płciowych lub po nim. Interfejs aplikacji ma pięć różnych przycisków z następującymi opcjami: „pomoc", „ratunek", „zgłoszenie", „informacje na temat okaleczeń żeńskich narządów płciowych" oraz „darowizny i informacje zwrotne". Pierwsze trzy opcje umożliwiają dziewczętom uzyskanie natychmiastowej pomocy, znalezienie centrum ratunkowego lub zgłoszenie okaleczenia organom w krajach, w których ta praktyka jest nielegalna. Aplikacja i-Cut znalazła się w finale konkursu Technovation Challenge w 2017 r., którego celem jest promowanie większego udziału kobiet w technologii.

Zgodnie z definicją Światowej Organizacji Zdrowia okaleczanie żeńskich narządów płciowych obejmuje zabiegi polegające na częściowej lub całkowitej resekcji zewnętrznych kobiecych organów płciowych lub okaleczeniu kobiecych organów płciowych w inny sposób z przyczyn niemedycznych. Mimo że tę praktykę uznano na arenie międzynarodowej za naruszenie praw człowieka, poddanych jej zostało ponad 200 milionów żyjących dziś dziewcząt i kobiet, w tym 500 tysięcy w Europie. Co roku ponad 3 miliony dziewcząt na świecie jest zagrożonych okaleczeniem żeńskich narządów płciowych. Oznacza to siedem dziewcząt na minutę, przy czym większość z nich w momencie okaleczenia nie ukończyła jeszcze 15 lat.

Okaleczanie żeńskich narządów płciowych może prowadzić do poważnych komplikacji zdrowotnych, a nawet do śmierci. Dziewczynki poddane takiemu zabiegowi są również bardziej narażone na ryzyko, że zostaną wcześnie wydane za mąż i będą musiały porzucić szkołę, co zagraża ich zdolności do budowania lepszej przyszłości dla siebie i społeczności. W niektórych krajach pojawiła się alarmująca tendencja do traktowania okaleczania żeńskich narządów płciowych jak zabiegu medycznego, który jest przeprowadzany przez podmiot świadczący opiekę zdrowotną. Stanowi to nie tylko naruszenie etyki lekarskiej, lecz może także sankcjonować tę praktykę i sprawiać wrażenie, że nie odbija się ona na zdrowiu.

Globalne wysiłki przyspieszyły postępy na drodze do wyeliminowania okaleczania żeńskich narządów płciowych. Obecnie prawdopodobieństwo, że dziewczynka zostanie okaleczona, jest o ok. 30 % niższe niż 30 lat temu. Utrzymanie tych osiągnięć w obliczu wzrostu liczby ludności stanowi jednak poważne wyzwanie.

Jak Parlament Europejski wspiera prawa człowieka?

Oprócz przyznawania Nagrody im. Sacharowa Parlament Europejski dba o przestrzeganie praw człowieka również w drodze konkretnych działań politycznych i ustawodawczych.

Kontakt

DG COMM

Parlament Europejski
60 rue Wiertz/Wiertzstraat 60
B-1047 Bruksela
Belgia
Nagroda Sacharowa 2019