Επιστροφή στη διαδικτυακή πύλη Europarl

Choisissez la langue de votre document :

ΕΚΘΕΣΗ     
PDF 354kWORD 161k
16 Ιουνίου 2003
PE 331.543 A5-0214/2003
σχετικά με το gender budgeting – κατάρτιση των κρατικών προϋπολογισμών με γνώμονα το φύλο
(2002/2198(INI))
Επιτροπή Δικαιωμάτων των Γυναικών και Ίσων Ευκαιριών
Εισηγήτρια: Fiorella Ghilardotti
ΙΣΤΟΡΙΚΟ ΤΗΣ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑΣ
 ΠΡΟΤΑΣΗ ΨΗΦΙΣΜΑΤΟΣ
 ΑΙΤΙΟΛΟΓΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ

ΙΣΤΟΡΙΚΟ ΤΗΣ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑΣ

Κατά τη συνεδρίαση της 10ης Οκτωβρίου 2002, ο Πρόεδρος του Κοινοβουλίου ανακοίνωσε ότι η Επιτροπή Δικαιωμάτων των Γυναικών και Ίσων Ευκαιριών εξουσιοδοτήθηκε να εκπονήσει έκθεση πρωτοβουλίας, σύμφωνα με το άρθρο 163 του Κανονισμού, σχετικά με το gender budgeting – κατάρτιση των κρατικών προϋπολογισμών με γνώμονα το φύλο.

Κατά τη συνεδρίασή της στις 18 Ιουνίου 2002, η Επιτροπή Δικαιωμάτων των Γυναικών και Ίσων Ευκαιριών όρισε εισηγήτρια την κ. Fiorella Ghilardotti.

Κατά τις συνεδριάσεις της στις 17 Μαρτίου, 20 Μαΐου και 10 Ιουνίου 2003, η επιτροπή εξέτασε το σχέδιο έκθεσης.

Κατά την τελευταία ως άνω συνεδρίαση, η επιτροπή ενέκρινε την πρόταση ψηφίσματος ομόφωνα.

Ήσαν παρόντες κατά την ψηφοφορία οι βουλευτές: Άννα Καραμάνου, πρόεδρος· Marianne Eriksson και Jillian Evans, αντιπρόεδροι· Fiorella Ghilardotti, εισηγήτρια· Regina Bastos, Johanna L.A. Boogerd-Quaak, Ilda Figueiredo (αναπλ. Geneviève Fraisse), Lissy Gröner, Mary Honeyball, Astrid Lulling, Thomas Mann, Emilia Franziska Müller, Miet Smet.

Η έκθεση κατατέθηκε στις 16 Ιουνίου 2003.


ΠΡΟΤΑΣΗ ΨΗΦΙΣΜΑΤΟΣ

Πρόταση ψηφίσματος του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου σχετικά με το gender budgeting – κατάρτιση των κρατικών προϋπολογισμών με γνώμονα το φύλο (2002/2198(INI))

Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο,

-   έχοντας υπόψη τη Συνθήκη ΕΚ, ειδικότερα το άρθρο 2, παρ. 3 εδάφιο 2, το άρθρο 13 και το άρθρο 141, παρ. 4,

-   έχοντας υπόψη το άρθρο 23, παρ. 1 του Χάρτη Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης(1),

-   έχοντας υπόψη τη Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για την εξάλειψη των διακρίσεων κατά των γυναικών του 1979 (CEDAW)(2),

-   έχοντας υπόψη τη Διακήρυξη και το Πρόγραμμα Δράσης της Βιέννης, όπως εγκρίθηκε από την Παγκόσμια Διάσκεψη για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου στις 25 Ιουνίου 1993(3),

-   έχοντας υπόψη την Παγκόσμια Διάσκεψη για τον Πληθυσμό και την Ανάπτυξη που διεξήχθη το 1994 στο Κάιρο,

-   έχοντας υπόψη το Σχέδιο Δράσης για τα Φύλα και την Ανάπτυξη στην Κοινοπολιτεία και τις αναπροσαρμογές του για το 2000-2000(4),

-   έχοντας υπόψη το Πρόγραμμα Δράσης που εγκρίθηκε κατά την Τέταρτη Παγκόσμια Διάσκεψη για τις Γυναίκες που διεξήχθη στο Πεκίνο, στις 15 Σεπτεμβρίου 1995(5),

-   έχοντας υπόψη το ψήφισμά του της 18ης Μαΐου 2000 σχετικά με τη συνέχεια που δόθηκε στην Πλατφόρμα δράσης του Πεκίνου(6),

-   έχοντας υπόψη την ανακοίνωση της Επιτροπής της 7ης Ιουνίου 2000 με τίτλο "Προς μια κοινοτική στρατηγική-πλαίσιο για την ισότητα των φύλων (2001-2005) (COM(2000)335) και το ψήφισμά του της 3ης Ιουλίου 2001(7) σχετικά με το πρόγραμμα εργασίας για το 2001,

-   έχοντας υπόψη το ψήφισμα της 8ης Απριλίου 2003 που περιλαμβάνει τις παρατηρήσεις που αποτελούν αναπόσπαστο μέρος της απαλλαγής για την εκτέλεση του γενικού προϋπολογισμού της Ευρωπαϊκής Ένωσης για το οικονομικό έτος 2001, ειδικότερα δε τις παραγράφους 1 και 5(8),

-   έχοντας υπόψη την ακρόαση σχετικά με το gender budgeting στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο που διοργανώθηκε από την Επιτροπή Δικαιωμάτων των Γυναικών και Ίσων Ευκαιριών, στις 23 Ιανουαρίου 2003, στις Βρυξέλλες,

-   έχοντας υπόψη το άρθρο 163 του Κανονισμού του,

-   έχοντας υπόψη την έκθεση της Επιτροπής Δικαιωμάτων των Γυναικών και Ίσων Ευκαιριών (A5-0214/2003),

A.   εκτιμώντας ότι η ισότητα ανδρών και γυναικών είναι θεμελιώδης αρχή του κοινοτικού δικαίου σύμφωνα με το άρθρο 2 της Συνθήκης και, κατά συνέπεια, τμήμα του κοινοτικού κεκτημένου, ότι η ισότητα ανδρών και γυναικών θεσπίζεται από το άρθρο 23 του Χάρτη Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης,

B.   εκτιμώντας ότι το άρθρο 3, παρ. 2 της Συνθήκης ορίζει ότι η ισότητα μεταξύ ανδρών και γυναικών πρέπει να προάγεται σε όλες τις κοινοτικές δραστηριότητες και ότι η Κοινότητα θα πρέπει να στοχεύει στην εξάλειψη των ανισοτήτων,

Γ.   εκτιμώντας ότι η Διακήρυξη της Βιέννης για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου επιβάλλει σαφώς την υποχρέωση προαγωγής της πλήρους και ισότιμης συμμετοχής των γυναικών στην πολιτική, οικονομική, κοινωνική και πολιτιστική ζωή σε εθνικό, περιφερειακό και διεθνές επίπεδο, διακηρύσσει δε την εξάλειψη κάθε μορφής διάκρισης λόγω φύλου ως στόχους προτεραιότητας για τη διεθνή κοινότητα (άρθρο 18),

Δ.   εκτιμώντας ότι η Πλατφόρμα δράσης του Πεκίνου ενέκρινε τη συνεκτίμηση της διάστασης του φύλου ως μια αποτελεσματική στρατηγική για την προαγωγή της ισότητας των φύλων και δήλωσε ότι οι κυβερνήσεις και οι λοιποί φορείς θα πρέπει να προαγάγουν μια ενεργό και ορατή πολιτική συνεκτίμησης της διάστασης του φύλου σε όλες τις πολιτικές και τα προγράμματα, ούτως ώστε, πριν από τη λήψη αποφάσεων, να προηγείται ανάλυση των αντίστοιχων επιπτώσεών τους στις γυναίκες και τους άνδρες,

Ε.   εκτιμώντας ότι συνεκτίμηση της διάστασης του φύλου σημαίνει ίσες ευκαιρίες για τους άνδρες και τις γυναίκες σε όλες τις κοινοτικές πολιτικές και δραστηριότητες και ότι τούτο έχει εφαρμοσθεί στο έργο της Επιτροπής στο πλαίσιο της Ευρωπαϊκής Στρατηγικής για την Απασχόληση, της Ευρωπαϊκής Στρατηγικής για την Κοινωνική Ένταξη, της πολιτικής έρευνας, των Ευρωπαϊκών Διαρθρωτικών Ταμείων, της πολιτικής για τη συνεργασία και την ανάπτυξη και των εξωτερικών σχέσεων,

ΣΤ.   εκτιμώντας ότι, από το 1996, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει υιοθετήσει μια πολιτική συνεκτίμησης της διάστασης του φύλου και ενσωμάτωσης των ίσων ευκαιριών για άνδρες και γυναίκες σε όλες τις κοινοτικές δραστηριότητες και πολιτικές,

Ζ.   εκτιμώντας ότι το gender budgeting μπορεί να οριστεί ως η εφαρμογή της συνεκτίμησης της διάστασης του φύλου στη διαδικασία του προϋπολογισμού και ότι, ως εκ τούτου, δίδει έμφαση στην ανάλυση του αντίκτυπου των δημοσίων πολιτικών στις γυναίκες και τους άνδρες, ενσωματώνει τη διάσταση του φύλου σε όλα τα επίπεδα της διαδικασίας κατάρτισης των κρατικών προϋπολογισμών και αποσκοπεί στην αναδιάρθρωση των εσόδων και των δαπανών προκειμένου να προωθείται η ισότητα των φύλων,

Η.   εκτιμώντας ότι η Επιτροπή εκδήλωσε τη δέσμευσή της ως προς αυτό το θέμα με την απόφασή της για τη συγκρότηση ομάδας εργασίας στο πλαίσιο της συμβουλευτικής επιτροπής για τις ίσες ευκαιρίες μεταξύ γυναικών και ανδρών, η οποία θα διεξαγάγει έρευνα στα κράτη μέλη της ΕΕ και θα προωθήσει την εφαρμογή του gender budgeting στους προϋπολογισμούς των κρατών μελών και της ΕΕ,

Θ.   εκτιμώντας ότι η Επιτροπή εξέφρασε τη δέσμευσή της ως προς αυτό το θέμα με τη δήλωση της Επιτρόπου Schreyer στην Επιτροπή Δικαιωμάτων των Γυναικών και Ίσων Ευκαιριών, στη δημόσια ακρόαση για το gender budgeting,

Ι.   εκτιμώντας ότι έχει επίσης δημιουργηθεί ομάδα εργασίας εμπειρογνωμόνων για το gender budgeting στο Συμβούλιο της Ευρώπης, η οποία έχει συντάξει προκαταρκτικό έγγραφο,

ΙΑ.   εκτιμώντας ότι η Βελγική Προεδρία του Συμβουλίου, σε συνεργασία με τον ΟΟΣΑ, το UNIFEM (Ταμείο των Ηνωμένων Εθνών για την Ανάπτυξη των Γυναικών), την Κοινοπολιτεία και το Συμβούλιο Υπουργών των Σκανδιναβικών Χωρών, διοργάνωσε, τον Οκτώβριο 2001, σεμινάριο για το θέμα αυτό,

ΙΒ.   εκτιμώντας ότι λαμβάνονται ήδη πρωτοβουλίες για gender budgeting σε πολλές χώρες της ΕΕ, τόσο σε εθνικό όσο και σε περιφερειακό επίπεδο, (όπως στην Ιρλανδία, την Αγγλία, και την Ισπανία) ή σε τοπικό επίπεδο (όπως σε ορισμένους δήμους της Ιταλίας), ενώ πολλές πρωτοβουλίες εφαρμόζονται εδώ και καιρό σε άλλα μέρη του κόσμου (όπως στην Αυστραλία, τον Καναδά και τη Νότια Αφρική), υπενθυμίζοντας δε ότι, σε αρκετές χώρες της Ασίας, της Αφρικής και της Λατινικής Αμερικής, τίθενται σε πειραματική εφαρμογή πρωτοβουλίες για gender budgeting στο πλαίσιο συγκεκριμένων τομεακών πολιτικών,

Ορισμός, στόχοι και πεδίο εφαρμογής του gender budgeting

1.   ενστερνίζεται τον ορισμό του gender budgeting – νοούμενου ως εφαρμογής της αρχής της συνεκτίμησης της διάστασης του φύλου στη διαδικασία του προϋπολογισμού - που προτείνεται από το ανεπίσημο δίκτυο για το gender budgeting, το οποίο έχει αναπτύξει το Συμβούλιο της Ευρώπης· τούτο συνίσταται σε αξιολόγηση του αντίκτυπου των δημοσιονομικών πολιτικών στο φύλο, ενσωματώνοντας τη διάσταση του φύλου σε όλα τα επίπεδα της εν λόγω διαδικασίας και αναδιαρθρώνοντας τα έσοδα και τα έξοδα προκειμένου να προάγεται η ισότητα των φύλων·

2.   υπογραμμίζει ότι το gender budgeting δεν έχει στόχο την κατάρτιση χωριστών προϋπολογισμών για τις γυναίκες, αλλά μάλλον να επηρεάσει τους κρατικούς προϋπολογισμούς ώστε να μην είναι ουδέτεροι ως προς τη διάσταση του φύλου, δεδομένου ότι έχουν διαφορετικό αντίκτυπο στις γυναίκες και τους άνδρες, τόσο στο επίπεδο των εσόδων όσο και των δαπανών· υπό το πρίσμα αυτό, το gender budgeting προϋποθέτει ότι, σε όλα τα προγράμματα, τις δράσεις και τις δημοσιονομικές πολιτικές, τα έσοδα και τα έξοδα θα πρέπει να αξιολογούνται και να αναδιαρθρώνονται κατά τρόπον ώστε να διασφαλίζεται ότι οι προτεραιότητες και οι ανάγκες των γυναικών και των ανδρών λαμβάνονται υπόψη επί ίσοις όροις, με τελικό στόχο την επίτευξη της ισότητας μεταξύ ανδρών και γυναικών·

3.   τονίζει ότι, μέσω του ορισμού και της υλοποίησης των δημοσιονομικών πολιτικών, οι δημόσιες αρχές λαμβάνουν συγκεκριμένες πολιτικές αποφάσεις που επηρεάζουν την κοινωνία και την οικονομία, οι δε κρατικοί προϋπολογισμοί δεν είναι απλά χρηματοδοτικά και οικονομικά εργαλεία, αλλά το βασικό πλαίσιο εντός του οποίου διαμορφώνεται το μοντέλο κοινωνικοοικονομικής ανάπτυξης, ορίζονται τα κριτήρια ανακατανομής του εισοδήματος και προσδιορίζονται οι πολιτικοί στόχοι·

4.   υπενθυμίζει ότι οι στρατηγικές gender budgeting πρέπει να υλοποιηθούν σε ένα ευρύτερο μακροοικονομικό πλαίσιο που θα υποστηρίζει την ανάπτυξη των ανθρώπινων πόρων και του ανθρώπινου κεφαλαίου· σύμφωνα με τις αρχές και τους στόχους που ορίστηκαν στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο της Λισσαβόνας, η κοινωνική ανάπτυξη και η ανθρώπινη ανάπτυξη θα πρέπει να προωθηθούν ως μακροπρόθεσμη επένδυση στο πλαίσιο των ευρωπαϊκών πολιτικών για την απασχόληση και την οικονομική ανάπτυξη, προκειμένου να δημιουργηθεί μια ανταγωνιστική ευρωπαϊκή οικονομία που θα βασίζεται στη γνώση·

5.   υπογραμμίζει ότι για την επιτυχημένη υλοποίηση του gender budgeting απαιτείται πολιτική δέσμευση για την επίτευξη της ισότητας γυναικών και ανδρών· τούτο σημαίνει ότι όλοι οι αρμόδιοι για τον ορισμό κρατικών πολιτικών φορείς πρέπει να προωθήσουν την πολιτική και θεσμική εκπροσώπηση των γυναικών σε όλα τα επίπεδα, να υποστηρίξουν την ευρύτερη παρουσία των γυναικών σε όλες τις διαδικασίες λήψης αποφάσεων τόσο στο δημόσιο όσο και στον ιδιωτικό τομέα, να αναπτύξουν την ευαισθησία και να εντείνουν την προσοχή της κοινής γνώμης σχετικά με τις ίσες ευκαιρίες και την ανάπτυξη του ανθρώπινου κεφαλαίου·

6.   τονίζει ότι η μακροοικονομική πολιτική μπορεί να συμβάλει στη μείωση ή τη διεύρυνση του χάσματος των φύλων όσον αφορά τους οικονομικούς πόρους και την οικονομική ισχύ, την εκπαίδευση, την κατάρτιση και την υγεία· προάγοντας την ισότητα των φύλων και υλοποιώντας πολιτικές στο πλαίσιο του gender budgeting, οι κρατικοί προϋπολογισμοί μπορούν να επιτύχουν σημαντικούς πολιτικούς στόχους, όπως:

- ισότητα: ήτοι δίκαιες και ισορροπημένες δημοσιονομικές πολιτικές με απώτερο στόχο τον περιορισμό των ανισοτήτων και την προαγωγή ίσων ευκαιριών βάσει των διαφορετικών ρόλων γυναικών και ανδρών στην οικονομία και την κοινωνία,
- αποδοτικότητα: ήτοι αποτελεσματικότερη χρήση των πόρων, υψηλότερη ποιότητα και αποτελεσματικότητα των δημόσιων υπηρεσιών ανάλογα με τις διαφορετικές ανάγκες των πολιτών και των δύο φύλων,
- διαφάνεια: ήτοι καλύτερη κατανόηση των δημόσιων εσόδων και εξόδων από τους πολίτες, και επομένως μεγαλύτερη διαφάνεια και απόδοση ευθυνών όσον αφορά τις εθνικές και τοπικές κυβερνήσεις·

Εργαλεία και μέθοδοι του gender budgeting

7.   επαναλαμβάνει τη θέση του υπέρ της μεγαλύτερης αποδοτικότητας των δημόσιων δαπανών, τόσο σε επίπεδο ΕΕ όσο και σε επίπεδο επί μέρους κρατών· τονίζει την ανάγκη προώθησης της απασχόλησης, όπως ορίστηκε στη Σύνοδο Κορυφής της Λισσαβόνας, καλύτερης ενσωμάτωσης της διάστασης του φύλου σε όλες τις πολιτικές και προώθησης της συμμετοχής των γυναικών στη διαδικασία λήψης αποφάσεων· από την άποψη αυτή, το gender budgeting αποτελεί το μέσο για την αποτελεσματικότερη επίτευξη αυτών των στόχων, προάγοντας παράλληλα μια πιο ισότιμη κατανομή των δημοσιονομικών υποχρεώσεων και οφελών μεταξύ των πολιτών·

8.   επισημαίνει ότι η κατάρτιση ενός κρατικού προϋπολογισμού με γνώμονα το φύλο σημαίνει:

- προσδιορισμό του τρόπου με τον οποίο ο κάθε πολίτης επωφελείται από τις δημόσιες δαπάνες και συμβάλλει στα δημόσια έσοδα, διαφοροποιώντας τους άνδρες και τις γυναίκες με τη χρήση ποιοτικών και ποσοτικών δεδομένων και σημείων αναφοράς,
- αξιολόγηση των διαφορετικών επιπτώσεων που έχουν στους άνδρες και τις γυναίκες οι δημοσιονομικές πολιτικές και η ανακατανομή των πόρων όσον αφορά τα κονδύλια, τις υπηρεσίες, το χρόνο και την εργασία στο πλαίσιο της κοινωνικής και οικογενειακής πρόνοιας / κοινωνικής αναπαραγωγής,
- ανάλυση της επίδρασης της διάστασης του φύλου σε όλους τους τομείς δημόσιας παρέμβασης και προοδευτική εισαγωγή του gender budgeting σε όλες τις πολιτικές όπως η εκπαίδευση, η κοινωνική πρόνοια και οι κοινωνικές υπηρεσίες, η υγειονομική περίθαλψη, οι δράσεις και τα μέτρα υπέρ της απασχόλησης, οι μεταφορές, η στέγαση, κλπ.,
- υλοποίηση μιας διαδικασίας του προϋπολογισμού bottom-up (από τη βάση) και προώθηση της εμπλοκής και συμμετοχής όλων των πολιτών – ανδρών και γυναικών – και των ενδιαφερόμενων φορέων (συλλόγων και ΜΚΟ), με σκοπό τον προσδιορισμό των διαφορετικών ιδιαίτερων αναγκών και κατάλληλων πολιτικών και μέτρων που θα ανταποκρίνονται σε αυτές,
- επαλήθευση του ότι η κατανομή των πόρων ανταποκρίνεται κατά τρόπο κατάλληλο και ισότιμο στις διαφορετικές ανάγκες και απαιτήσεις των γυναικών και των ανδρών,
- διασφάλιση της πλήρους ενσωμάτωσης των αναλύσεων με βάση το φύλο και της αξιολόγησης των επιπτώσεων ως προς το φύλο σε όλες τις φάσεις της διαδικασίας του προϋπολογισμού, όπως ο σχεδιασμός, ο καθορισμός, η υλοποίηση, ο έλεγχος και η αξιολόγηση,
- χρήση του κρατικού προϋπολογισμού για τον ορισμό σημαντικών πολιτικών προτεραιοτήτων και τον προσδιορισμό συγκεκριμένων εργαλείων, μηχανισμών και δράσεων με σκοπό την επίτευξη της ισότητας γυναικών και ανδρών μέσω των δημόσιων πολιτικών,
- επαναπροσδιορισμό των προτεραιοτήτων και ανακατανομή των δημόσιων δαπανών, χωρίς όμως, απαραίτητα, αύξηση του συνολικού ύψους του κρατικού προϋπολογισμού,
- επαλήθευση και απολογισμός για την αποδοτικότητα και την αποτελεσματικότητα των δημόσιων δαπανών σε σχέση με τις προτεραιότητες και τις δεσμεύσεις που έχουν θεσπιστεί γενικά, και ειδικότερα όσον αφορά το σεβασμό των ίσων ευκαιριών μεταξύ γυναικών και ανδρών στην ανακατανομή των δημοσίων πόρων και υπηρεσιών·

9.   υπογραμμίζει ότι οι στρατηγικές του gender budgeting απαιτούν διυπουργικό συντονισμό μεταξύ των υπουργείων που είναι αρμόδια για τον προϋπολογισμό, την οικονομία και τα δημόσια οικονομικά, και του υπουργείου και/ή των υπηρεσιών και των οργανισμών που είναι αρμόδιοι για θέματα ισότητας ευκαιριών, με τη συμμετοχή όλων των υπευθύνων και των κατά τομείς υπαλλήλων που συνεργάζονται στην κατάρτιση του κρατικού προϋπολογισμού, προκειμένου η διάσταση του φύλου να ενσωματωθεί στον καθορισμό των εσόδων και των δαπανών όλων των δημοσιονομικών πολιτικών·

10.   υπογραμμίζει ότι οι στρατηγικές του gender budgeting στηρίζονται σε σύνθετες και διαφοροποιημένες μεθοδολογίες, οι οποίες περιλαμβάνουν στόχους, εργαλεία, δράσεις και μέτρα ειδικά για τον παράγοντα "φύλο" και το περιβάλλον υλοποίησης· τούτο σημαίνει ότι η μεθοδολογία του gender budgeting πρέπει να αντιμετωπίσει τις κοινωνικοοικονομικές ανισότητες μεταξύ γυναικών και ανδρών εκτιμώντας τις εκάστοτε πραγματικές συνθήκες σε τοπικό, περιφερειακό, εθνικό και ευρωπαϊκό επίπεδο, προκειμένου να αποδειχθεί καίρια και να κάνει πράξη την ισότητα των δύο φύλων·

11.   ζητεί από την Επιτροπή και τα κράτη μέλη να επεξεργασθούν και να αναπτύξουν ειδικά ανά φύλο δεδομένα για όλους τους τομείς της πολιτικής·

Στόχοι της έκθεσης σχετικά με το gender budgeting

12.   καλεί τα κράτη μέλη να παρακολουθήσουν και να αναλύσουν τον αντίκτυπο των πολιτικών μακροοικονομικής και οικονομικής μεταρρύθμισης στους άνδρες και τις γυναίκες, καθώς και την υλοποίηση των στρατηγικών, μηχανισμών και διορθωτικών μέτρων για την αντιμετώπιση των ανισοτήτων μεταξύ των φύλων σε βασικούς τομείς, με απώτερο στόχο τη δημιουργία ενός ευρύτερου οικονομικού και κοινωνικού πλαισίου στο οποίο θα είναι δυνατή η θετική υλοποίηση του gender budgeting·

13.   καλεί την Επιτροπή να προωθήσει τη δημιουργία ευρωπαϊκού δικτύου ασχολουμένων με το gender budgeting και εμπειρογνωμόνων/ διοικητικών στελεχών του τομέα, ιδίως γυναικών, και να συνδέσει το δίκτυο αυτό με το δίκτυο των κοινοβουλευτικών επιτροπών που ασχολούνται με την ισότητα ευκαιριών· το δίκτυο αυτό μπορεί να συμβάλει στην ανάπτυξη και τη διάδοση των γνώσεων όσον αφορά τις μεθόδους, τις διαδικασίες και τους μηχανισμούς του gender budgeting, στην προώθηση της ανταλλαγής των βέλτιστων πρακτικών και των θετικών εμπειριών, και να παράσχει στις κυβερνήσεις, τα κοινοβούλια και τις δημοσιονομικές αρχές πλαίσιο δράσης και στρατηγικές για πρακτικές εμπειρίες που θα επιτρέπουν την ενσωμάτωση του στόχου της ισότητας ανδρών και γυναικών σε όλα τα προγράμματα, τις πολιτικές και τις δημοσιονομικές δράσεις·

14.   καλεί την Επιτροπή, τα κράτη μέλη, τις τοπικές και περιφερειακές αρχές να θέσουν σε εφαρμογή το gender budgeting και τονίζει την ανάγκη "κοινοβουλευτικοποίησης" της στρατηγικής του gender budgeting εντός του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, των εθνικών, περιφερειακών και τοπικών κοινοβουλίων, όσον αφορά ειδικότερα τις υποψήφιες για ένταξη χώρες· προς τον σκοπό αυτό, υπογραμμίζει ότι οι κοινοβουλευτικές επιτροπές δικαιωμάτων των γυναικών πρέπει να διαδραματίσουν καίριο ρόλο·

15.   καλεί την Επιτροπή να εφαρμόσει στον προϋπολογισμό της ΕΕ τα πορίσματα και τις αρχές της ομάδας εργασίας της συμβουλευτικής επιτροπής της Επιτροπής·

16.   ζητεί από την Επιτροπή - με σκοπό τη διάδοση των γνώσεων αναφορικά με τις στρατηγικές και τις μεθοδολογίες του gender budgeting σε όλα τα θεσμικά όργανα σε ευρωπαϊκό, εθνικό, περιφερειακό και τοπικό επίπεδο - να φροντίσει για την έκδοση και την ευρεία διανομή φυλλαδίου για το gender budgeting που θα εκθέτει τα μέσα και τις μεθόδους ενσωμάτωσης της διάστασης του φύλου στους κρατικούς προϋπολογισμούς και να εφοδιάσει όλους όσους ενδέχεται να συμμετέχουν στις δημοσιονομικές διαδικασίες και πολιτικές – δηλ. τα θεσμικά όργανα, τις κυβερνήσεις, τις δημόσιες αρχές και διοικήσεις, τους συλλόγους και τις ΜΚΟ – με οδηγό που θα παρέχει πληροφορίες για τους σκοπούς, τις στρατηγικές, τους μηχανισμούς και τα εργαλεία του gender budgeting·

17.   ζητεί από τα κράτη μέλη να χρησιμοποιούν και να προωθούν την εφαρμογή των μέσων και των μεθόδων του gender budgeting (μαζί με ειδικές στατιστικές κατανεμημένες ανά φύλο, δείκτες και σημεία αναφοράς σχετικά με την ισότητα των φύλων) ούτως ώστε οι δημοσιονομικές πολιτικές για τα έσοδα και τις δαπάνες να διαρθρώνονται και να εφαρμόζονται με γνώμονα την προώθηση της ισότητας μεταξύ ανδρών και γυναικών·

18.   καλεί την Επιτροπή να δρομολογήσει ευρεία εκστρατεία ενημέρωσης της κοινής γνώμης, των κυβερνήσεων και των εθνικών και περιφερειακών κοινοβουλίων για το gender budgeting, μεριμνώντας για τη διανομή του σχετικού φυλλαδίου καθώς και για τη διάδοση των εμπειριών της ανάπτυξης και της εφαρμογής του gender budgeting, σύμφωνα με τα αποτελέσματα της έρευνας της ομάδας εργασίας για το gender budgeting, που συγκρότησε η Επιτροπή·

19.   ζητεί από την Επιτροπή να συντάξει, εντός δύο ετών, ανακοίνωση για το gender budgeting, και να καταρτίσει δείκτες και πρότυπα αναφοράς, λαμβάνοντας υπόψη τα αποτελέσματα των εργασιών της ομάδας εμπειρογνωμόνων για το gender budgeting, προκειμένου να παρουσιασθεί μια πλήρης εικόνα της διαδικασίας και να διαμορφωθεί μια στρατηγική δράσης για την ΕΕ και τα κράτη μέλη· ζητεί επίσης να συμπεριληφθεί, στο πλαίσιο υλοποίησης του δεύτερου μέρους του Πέμπτου Προγράμματος για την Ισότητα των Ευκαιριών, η πολιτική του gender budgeting στους στόχους, τα εργαλεία και το μηχανισμό της Κοινοτικής Στρατηγικής για την Ισότητα, μετά την ενδιάμεση αναθεώρηση η οποία έχει προγραμματιστεί για το Δεκέμβριο 2003·

20.   ζητεί από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, ιδίως δε από την επιτροπή που είναι αρμόδια για θέματα προϋπολογισμού, να εφαρμόσει το gender budgeting στη διαδικασία κατάρτισης του προϋπολογισμού της ΕΕ, προκειμένου να αναπτυχθεί μια κοινοτική δημοσιονομική πολιτική η οποία θα λαμβάνει δεόντως υπόψη τη διάσταση του φύλου· αναθέτει στην αρμόδια επιτροπή του την προώθηση και την παρακολούθηση της εφαρμογής του gender budgeting στον προϋπολογισμό της ΕΕ όσον αφορά τον καθορισμό, την ανάπτυξη, την υλοποίηση και την αξιολόγηση όλων των δημοσιονομικών πολιτικών της ΕΕ·

21.   αναθέτει στον Πρόεδρό του να διαβιβάσει το παρόν ψήφισμα στην Επιτροπή καθώς και στα κράτη μέλη.

(1)ΕΕ C 364, 18.2.2000, σ. 1.
(2)http://www.unifem.org
(3)http://www.unhchr.ch/huridocda/huridoca.nsf
(4)http://www.thecommonwealth.org/gender
(5)http://www.un.org/womenwatch
(6)ΕΕ C 59, 23.2.2001, σ. 258.
(7)ΕΕ C 65,14.3.2002, σ. 22.
(8)P5 ΤΑ-PROV(2003)0150


ΑΙΤΙΟΛΟΓΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ

Η έννοια και η μέθοδος του gender budgeting διαδόθηκαν και επιβλήθηκαν χάρη στην Bejing Platform for Action [Πρόγραμμα Δράσης του Πεκίνου], η οποία εκπονήθηκε με την ευκαιρία της Τέταρτης Παγκόσμιας Διάσκεψης για τις Γυναίκες που πραγματοποιήθηκε στο Πεκίνο το 1995. Πράγματι, στο πρόγραμμα γίνεται σαφής αναφορά στους "gender sensitiee budgets" και υποστηρίζεται η ανάγκη διενέργειας μιας στρατηγικής gender mainstreaming σε όλες τις πολιτικές με σκοπό την επιδίωξη της ισότητας μεταξύ ανδρών και γυναικών, ενώ προτείνονται ορισμένοι στρατηγικοί στόχοι για τις κυβερνήσεις, μεταξύ των οποίων οι εξής:

«αναδιάρθρωση και επαναπροσδιορισμός των δημοσίων δαπανών για την προώθηση των οικονομικών ευκαιριών των γυναικών και την πρόσβασή τους στις παραγωγικές πηγές, αναγνωρίζοντας τις βασικές τους ανάγκες στους τομείς των κοινωνικών παροχών, της επιμόρφωσης και της υγείας»,
«προώθηση, σε διάφορα επίπεδα, πιο διαφανών και δίκαιων διαδικασιών κατάρτισης του προϋπολογισμού οι οποίες, στον προγραμματισμό και τις πολιτικές προϋπολογισμού και χρηματοδότησης των προγραμμάτων για ισότητα ευκαιριών μεταξύ ανδρών και γυναικών, θα λαμβάνουν υπόψη τον παράγοντα ‘φύλο’».

Σε παγκόσμιο επίπεδο έχουν υπογραφεί διάφορες συμφωνίες για την ισότητα των φύλων, από τις οποίες θυμίζουμε :

τη Σύμβαση για την Εξάλειψη των Διακρίσεων κατά των Γυναικών (CEDAW Convention on the Elimination of All Forms of Discrimination Against Women - 1979),
τη Διακήρυξη της Βιέννης για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου (1993)
την Παγκόσμια Διάσκεψη για τον Πληθυσμό και την Ανάπτυξη, Κάιρο (1994),
το Σχέδιο Δράσης για την Ανάπτυξη βάσει του Παράγοντα ‘Φύλο’ στην Κοινοπολιτεία (Plan of Action on Gender and Develoment - 1995),
την Πλατφόρμα Δράσης του Πεκίνου (Bejing Platform for Action και Regional platform for Action - 1995).

Η Αυστραλία και η Νότιος Αφρική υπήρξαν πρωτοπόρες στην εισαγωγή του Gender Budget Auditing και των gender budgets, στην πρώτη περίπτωση ήδη από το 1984 και στη δεύτερη από το 1994. Έκτοτε, οι πρωτοβουλίες του gender budgeting εξαπλώθηκαν λίγο πολύ σε όλους τους τομείς, και σε επίπεδο κεντρικών κυβερνήσεων και σε επίπεδο τοπικής αυτοδιοίκησης, τόσο σε οικονομικά αναπτυγμένες περιοχές του κόσμου (ειδικά στον Καναδά, τη Μεγάλη Βρετανία, τη Γαλλία, τη Σουηδία, την Ιταλία και την Ελβετία) όσο και σε πολλές αναπτυσσόμενες χώρες.

Στο Συμβούλιο της Ευρώπης, στο πλαίσιο της Γενικής Διεύθυνσης Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων, η επιτροπή για την ισότητα γυναικών και ανδρών συγκρότησε μια ομάδα εργασίας εμπειρογνωμόνων ειδικών στο gender budgeting, η οποία διεξήγαγε μια έρευνα και κατάρτισε μια προκαταρκτική μελέτη(1).

Η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει θέσει ως στόχο την επίτευξη της ισότητας μεταξύ γυναικών και ανδρών (αριθ. 2 της Συνθήκης) και έχει θέσει μεταξύ των στόχων της δικής της δράσης την εξάλειψη των ανισοτήτων και την προώθηση της ισότητας των φύλων (αριθ. 3.2 της Συνθήκης). Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εφαρμόζει – και μέσω της Κοινοτικής Στρατηγικής για την ισότητα μεταξύ ανδρών και γυναικών και το σχετικό πρόγραμμα πλαίσιο – μια στρατηγική gender mainstreaming, η οποία απέδωσε θετικά αποτελέσματα σε διάφορες τομεακές πολιτικές – από την ευρωπαϊκή στρατηγική για την απασχόληση μέχρι την στρατηγική για την κοινωνική ένταξη, τη χρήση των διαρθρωτικών ταμείων, ακόμα και στο πλαίσιο των εξωτερικών σχέσεων στον τομέα της συνεργασίας για την ανάπτυξη.

Στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή, το ζήτημα των gender sensitive budgets τέθηκε για πρώτη φορά επί τη ευκαιρία ενός σεμιναρίου σχετικά με το gender mainstreaming στα πλαίσια των μακροοικονομικών κατευθυντήριων οδηγιών τον Οκτώβριο 2001. Ειδικότερα, η Βελγική Προεδρία οργάνωσε Διάσκεψη με θέμα "Gender responsive budgeting: a global vision to strengthen economic and financial governance" σε συνεργασία με τον ΟΟΣΑ, το ΤΑΗΕΓ και το Συμβούλιο Υπουργών των Σκανδιναβικών χωρών, η οποία εισήγαγε συζήτηση σε επίπεδο Ευρωπαϊκής Ένωσης με θέμα τις δημόσιες δαπάνες και τον παράγοντα ‘φύλο’. Πιο συγκεκριμένα, σε ότι αφορά το gender budgeting, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή συγκρότησε μια ομάδα εργασίας αποτελούμενη από εμπειρογνώμονες των κρατών μελών σε θέματα Gender budgeting στους κόλπους της Συμβουλευτικής Επιτροπής για την Ισότητα Ευκαιριών με σκοπό την εκπόνηση ενός κειμένου που θα συγκεντρώνει τις σημαντικότερες εμπειρίες επί του θέματος, θα παρέχει μεθοδολογικές ενδείξεις και θα εντοπίζει τις απαιτούμενες θεσμικές μεταβατικές αλλαγές για την υλοποίησή του σε κοινοτικό επίπεδο και στο εσωτερικό των κρατών μελών. Αυτή η ομάδα εργασίας που αποτελείται από εμπειρογνώμονες των κρατών μελών σε θέματα gender budgeting έπρεπε να εκπονήσει βραχυπρόθεσμα ένα έγγραφο ανάλυσης και καθοδήγησης.

ΟΡΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΣΤΟΧΟΙ

Σύμφωνα με έναν ορισμό που εισήχθη πρόσφατα ακόμα και στους κόλπους διεθνών οργανισμών όπως το Συμβούλιο της Ευρώπης και η Κοινοπολιτεία, το gender budgeting είναι η εφαρμογή της αρχής του gender mainstreaming(2) στη διαδικασία κατάρτισης του προϋπολογισμού. Το τελευταίο συνίσταται στην αποδοχή της αξιολόγησης των επιπτώσεων των πολιτικών προϋπολογισμού ως προς τα φύλα, ενσωματώνοντας τον παράγοντα ‘φύλο’ σε όλα τα επίπεδα της διαδικασίας κατάρτισης του προϋπολογισμού και αναδιαρθρώνοντας τα έσοδα και τα έξοδα με σκοπό την προώθηση της ισότητας μεταξύ γυναικών και ανδρών.

Η ανάγκη ανάλυσης και κατάρτισης κρατικών προϋπολογισμών που να λαμβάνει υπόψη τον παράγοντα ‘φύλο’ - με τελικό σκοπό την ουσιαστική πραγμάτωση της ισότητας μεταξύ γυναικών και ανδρών - προκύπτει από το γεγονός ότι ο προϋπολογισμός δεν είναι ένα ουδέτερο μέτρο αλλά αντικατοπτρίζει την κατανομή των υπαρχόντων εξουσιών στην κοινωνία.. Για να καθορίσουν τις πολιτικές εσόδων και εξόδων, οι κρατικές αρμόδιες επί του προϋπολογισμού αρχές σε όλα τα επίπεδα πραγματοποιούν πολιτικές επιλογές. Ο προϋπολογισμός δεν είναι ένα απλό οικονομικό όργανο αλλά, αντιθέτως, ένα όργανο-κλειδί με το οποίο η πολιτική εξουσία καθορίζει το πρότυπο κοινωνικοοικονομικής ανάπτυξης και τα κριτήρια αναδιανομής στο εσωτερικό της κοινωνίας και επιλέγει τις προτεραιότητες παρέμβασης σύμφωνα με τις πολιτικές και τις ανάγκες των ίδιων των πολιτών, προκαλώντας, όσον αφορά τους τελευταίους, διαφορετικές επιπτώσεις και αποτελέσματα ανάλογα με το φύλο τους.

Η ευθύνη των δημοσίων αρχών –και των αρμοδίων επί του προϋπολογισμού αρχών στο εσωτερικό των πρώτων– συνίσταται ακριβώς στον καθορισμό των γενικών κατευθύνσεων και στην πραγματοποίηση συγκεκριμένων επιλογών στα πλαίσια των πολιτικών του κράτους, και όχι τόσο στη διαχείριση των τελευταίων. Στις επιλογές του, ο κάθε δημόσιος φορέας είναι υπεύθυνος για την προώθηση της ευημερίας της κοινότητάς του και των κατοίκων της οι οποίοι, τόσο οι άνδρες όσο και οι γυναίκες, έχουν συγκεκριμένες ανάγκες ανάλογα με το ρόλο τους στην πολιτική, οικονομική, κοινωνική ζωή, στη ζωή της κοινότητας και της οικογένειας.

Ο τρόπος με τον οποίο καταρτίζονται συνήθως οι κρατικοί προϋπολογισμοί αγνοεί την διαφορετικότητα –λόγω ρόλου, ευθυνών και ικανοτήτων– μεταξύ ανδρών και γυναικών και, στις περισσότερες περιπτώσεις, οι δείκτες και τα δεδομένα που χρησιμοποιούνται δεν κάνουν διαχωρισμούς λόγω φύλου· παρότι παρουσιάζεται ως ένα ουδέτερο οικονομικό όργανο, στην πραγματικότητα ο κρατικός προϋπολογισμός αντικατοπτρίζει και αναπαράγει με αυτόν τον τρόπο τις κοινωνικοοικονομικές ανισότητες που ήδη υφίστανται σε μία κοινότητα.. Η ανάλυση των πολιτικών του προϋπολογισμού βάσει των διαφοροποιημένων επιπτώσεων που αυτοί προκαλούν στα δύο φύλα χρησιμεύει στην απομυθοποίηση της λεγόμενης ουδετερότητας των κρατικών προϋπολογισμών και, κυρίως, συμβάλει ούτως ώστε αυτοί να ανταποκρίνονται στις απαιτήσεις ισότητας, οικονομικότητας και αποτελεσματικότητας –οι δημόσιες δαπάνες είναι αποτελεσματικές, εκτός από δίκαιες, όταν είναι σε θέση να προωθήσουν την ανάπτυξη και να αξιοποιήσουν το σύνολο των δυνατοτήτων όλων των μελών της κοινωνίας.

Συνεπώς, πρόκειται για την υιοθέτηση μιας οικονομικής και κοινωνικής φιλοσοφίας βάσει της οποίας –ακόμα και στους κόλπους μιας ανοιχτής και παγκοσμιοποιημένης οικονομίας της αγοράς– η οικονομική και η κοινωνική ανάπτυξη είναι αδιάρρηκτα συνδεδεμένες και αλληλοσυντηρούμενες. Μια οικονομία δεν μπορεί να είναι ανταγωνιστική, δυναμική και υγιής στο χρόνο εάν στα πλαίσια των παραγωγικών, εμπορικών και χρηματοοικονομικών διαδικασιών δεν υπάρχει μια κοινωνία που να χαρακτηρίζεται από σταθερότητα, συνοχή και δικαιοσύνη, στην οποία τα ανθρώπινα δικαιώματα, οι πόροι και οι ικανότητες αναπτύσσονται στο έπακρο. Η ενίσχυση, ο εκσυγχρονισμός και η αναδιοργάνωση των κρατικών ενισχύσεων (και κατά συνέπεια των πολιτικών προϋπολογισμού) για την κοινωνική ανάπτυξη είναι, στην πραγματικότητα, μια άυλη επένδυση –ικανοτήτων, empowerment, δημιουργίας πόρων και ευκαιριών- απολύτως απαραίτητη για τις οικονομίες που θέλουν να είναι δυναμικές και ανταγωνιστικές εφόσον στηρίζονται στη γνώση (όπως έθεσε ως στόχο το Συμβούλιο της Ευρώπης στη Λισσαβόνα).

Το gender mainstreaming και το gender budgeting είναι στρατηγικές που αποσκοπούν στην εισαγωγή της ισότητας, της αποδοτικότητας και της διαφάνειας στις κρατικές πολιτικές. Για την επιδίωξη της αρχής της ισότητας, οι κρατικές κυβερνήσεις και οι κεντρικές αρχές αυτοδιοίκησης πρέπει να ασχοληθούν με τα ζητήματα που σχετίζονται με το φύλο και να περιορίσουν τις ανισότητες μεταξύ ανδρών και γυναικών, λαμβάνοντας υπόψη ότι οι άνδρες και οι γυναίκες διαδραματίζουν διαφορετικούς ρόλους στην κοινωνία και στην οικονομία και ότι, κατά συνέπεια, τα αποτελέσματα των οικονομικών πολιτικών έχουν διαφορετική επίδραση σ’ αυτούς. Για την ουσιαστική επιδίωξη της αρχής της αποδοτικότητας σε σχέση με τη λειτουργία της οικονομίας και της κοινωνίας, οι αρμόδιες επί του προϋπολογισμού αρχές, προκειμένου να καθορίσουν το σύνολο των εσόδων και εξόδων, θα πρέπει επίσης να λάβουν υπόψη και την μη αμειβόμενη οικονομία (της οικιακής εργασίας και περίθαλψης) και, κατά συνέπεια, τις επιπτώσεις των κρατικών πολιτικών και του προϋπολογισμού στις διάφορες λειτουργίες και ευθύνες, καθώς και χρονικούς περιορισμούς γυναικών και ανδρών. Ενημέρωση των πολιτών σχετικά με τα αποτελέσματα της εφαρμογής των πολιτικών του προϋπολογισμού (ποιες επιπτώσεις έχουν οι πολιτικές του προϋπολογισμού; Ποια κατηγορία ευνοείται; Ποιες είναι οι εναλλακτικές για τη διανομή των δεδομένων πόρων; Πώς δικαιολογείται το κόστος συγκεκριμένων επιλογών;) σημαίνει επίσης επιδίωξη της αρχής της διαφάνειας και απόδοση ουσιαστικού περιεχομένου στις δημοκρατικές μεθόδους όλων των επιπέδων διακυβέρνησης (κεντρικής ή τοπικής).

Για την υλοποίηση του gender budgeting, είναι απαραίτητο να πραγματοποιηθεί παράλληλα ένα ευρύτερο έργο gender mainstreaming βασισμένο σε διαφορετικές και συμπληρωματικές δράσεις:

προώθηση σε όλα τα επίπεδα της πολιτικής βούλησης για επίτευξη ισότητας μεταξύ ανδρών και γυναικών,
αύξηση της παρουσίας των γυναικών στα κέντρα λήψης αποφάσεων σε όλα τα επίπεδα, στον δημόσιο και στον ιδιωτικό τομέα,
εισαγωγή του παράγοντα ‘φύλο’ στον καθορισμό των πολιτικών, προγραμμάτων και δράσεων των κυβερνήσεων και των αρχών τοπικής αυτοδιοίκησης στις φάσεις σχεδιασμού, ανάπτυξης, εφαρμογής, ελέγχου και αξιολόγησης,
επεξεργασία χωριστών στοιχείων και στατιστικών ανά φύλο κατά τρόπο ώστε να είναι εφικτός ο διαχωρισμός των λειτουργικών δεικτών με τους οποίους μετράται η επίδραση και η αποτελεσματικότητα των κρατικών πολιτικών και των πολιτικών προϋπολογισμού.

Όσον αφορά την Ευρωπαϊκή Ένωση, δεν υπάρχει ακόμα στρατηγική gender budgeting και, παρότι το Πέμπτο Πρόγραμμα Πλαίσιο για την Ισότητα των Ευκαιριών μεταξύ γυναικών και ανδρών αφιερώνει μεγάλο τμήμα της στρατηγικής για την ισότητα των φύλων στον στόχο της ίσης συμμετοχής στην οικονομική και κοινωνική ζωή, στο τμήμα που σχετίζεται με τους μηχανισμούς και τα όργανα εκτέλεσης δεν προβλέπει, με τρόπο συγκεκριμένο, το όργανο κατάρτισης των κρατικών προϋπολογισμών -ευρωπαϊκού, εθνικών και τοπικών– λαμβάνοντας υπόψη τον παράγοντα ‘φύλο’. Ως προς αυτό θα πρέπει να θυμίσουμε ότι ο προϋπολογισμός της Ευρωπαϊκής Ένωσης, σε αντίθεση με τους κρατικούς και τοπικούς προϋπολογισμούς των κρατών μελών, χαρακτηρίζεται μόνο από πολιτικές δαπανών, δεδομένου ότι τα έσοδα είναι συγκεκριμένα και αμετάβλητα εκτός από την περίπτωση διοργανικών συμφωνιών. Στην περίπτωση αυτή, μια στρατηγική gender budgeting θα έπρεπε να επικεντρώνεται μόνο στα έξοδα, δηλαδή στην κατανομή πόρων βάσει των τομεακών πολιτικών προϋπολογισμού.

Εντούτοις, θα πρέπει να σημειωθεί ότι, ελλείψει δικής της πολιτικής gender budgeting, η Ευρωπαϊκή Ένωση εφαρμόζει σε ορισμένους τομείς παρέμβασης των δικών της πολιτικών μια προσέγγιση gender mainstreaming σύμφωνα με προγράμματα και χρηματοδοτήσεις που προορίζονται για τα κράτη μέλη και την επικράτεια. Τα πιο ενδιαφέροντα και σημαντικά παραδείγματα οριζόντιας ολοκλήρωσης της πολιτικής ίσων ευκαιριών μεταξύ γυναικών και ανδρών στη χρήση των πόρων που διατίθενται από την ΕΕ τα συναντούμε στο εσωτερικό των προγραμμάτων και των πόρων των Διαρθρωτικών Ταμείων(3), της Ευρωπαϊκής Στρατηγικής Απασχόλησης (ειδικότερα μέσω του τέταρτου πυλώνα, των ετήσιων προσανατολισμών και των PAN (Εθνικά Σχέδια Δράσης για την Απασχόληση)) και, για να αναφερθούμε και στον τομέα εξωτερικών δράσεων, το πρόγραμμα MEDA στο πλαίσιο της Ευρω-Μεσογειακής Εταιρικής Σχέσης. Ειδικότερα, όσον αφορά τον προϋπολογισμό της Ευρωπαϊκής Ένωσης, η ενσωμάτωση του παράγοντα ‘φύλο’ γινόταν μέχρι τώρα μέσω ενισχύσεων σε συγκεκριμένες γραμμές προϋπολογισμού και μέσω της ενσωμάτωσης των στόχων ισότητας μεταξύ ανδρών και γυναικών στα σχόλια των γραμμών προϋπολογισμού.

Όσον αφορά τους επιμέρους στόχους αυτής της έρευνας με θέμα το gender budgeting –η κατάρτιση κρατικών προϋπολογισμών που λαμβάνουν υπόψη τον παράγοντα ‘φύλο’– η εισηγήτρια θεωρεί πρωταρχικής σημασίας το γεγονός ότι η συγκεκριμένη έρευνα της Επιτροπής Ίσων Ευκαιριών και Δικαιωμάτων της γυναίκας (μέσω της έγκρισής της από την ολομέλεια) θα αποσκοπεί στο να:

δημιουργήσει και να συμβάλει στην προβολή μιας πολιτικής βούλησης στο εσωτερικό της πολιτικο-θεσμικής κρατικής πραγματικότητας, που θα επιφορτιστεί με τον καθορισμό του κρατικού προϋπολογισμού σε κάθε επίπεδο – επικράτειας, ευρωπαϊκό, εθνικό, περιφερειακό και τοπικό,
ευαισθητοποιήσει την κοινή γνώμη και τους πολιτικούς και οικονομικούς παράγοντες σε επίπεδο ευρωπαϊκό, εθνικό και τοπικό σχετικά με την ισότητα μεταξύ των φύλων και σχετικά με τον στόχο της ενσωμάτωσης των ίσων ευκαιριών σε όλες τις κρατικές επιλογές και πολιτικές,
διαδώσει τη γνώση της στρατηγικής και της μεθόδου του gender budgeting σε επίπεδο θεσμών της Ευρωπαϊκής Ένωσης και των κρατών μελών, σε όλα τα επίπεδα διοίκησης, εθνικό, περιφερειακό και τοπικό,
ζητήσει από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή(4) την κατάρτιση και ευρεία διάδοση ενός πληροφοριακού εντύπου σχετικά με το gender budgeting που θα χρησιμεύει ως οδηγός, και την παροχή εργαλείων δράσης σε όλα τα πρόσωπα που είναι επιφορτισμένα με τον καθορισμό των πολιτικών προϋπολογισμού στους κόλπους της Ευρωπαϊκής Ένωσης και των κρατών μελών,
ζητήσει από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή και τα κράτη μέλη –τόσο σε επίπεδο εθνικών κυβερνήσεων όσο και σε επίπεδο περιφερειακής και τοπικής αυτοδιοίκησης– την εισαγωγή της στρατηγικής του gender budgeting στις αντίστοιχες κρατικές πολιτικές και πολιτικές προϋπολογισμού,
ζητήσει από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να λάβει μέριμνα -στην περίπτωση μεσοπρόθεσμης αξιολόγησης του Πέμπτου Προγράμματος Πλαισίου για την Ισότητα Ευκαιριών που προβλέπεται για τον Δεκέμβριο του 2003– ώστε το δεύτερο τμήμα της εφαρμογής της Στρατηγικής Πλαίσιο για την Ισότητα να εισαγάγει συγκεκριμένα την πολιτική του gender budgeting τόσο στο πλαίσιο των στόχων όσο και των εργαλείων και των μηχανισμών,
ζητήσει από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή την εκπόνηση εντός των επομένων 2 ετών μιας ανακοίνωσης σχετικά με το Gender Budgeting, η οποία θα λαμβάνει υπόψη τα αποτελέσματα των ερευνών της ομάδας εργασίας των εμπειρογνωμόνων και θα παρέχει μια αξιολόγηση του φαινομένου στο πλαίσιο της πραγματικότητας της Ευρωπαϊκής Ένωσης και του κάθε κράτους μέλους προτείνοντας μια στρατηγική δράσης για το μέλλον,
ζητήσει από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή και από τα κράτη μέλη να καταβάλλουν προσπάθειες προκειμένου για τη δημιουργία ενός δικτύου διάδοσης και αναπαραγωγής των βέλτιστων πρακτικών στον τομέα του gender budgeting, κατά τρόπο ώστε να συγκεντρωθούν και να μεταδοθούν οι υφιστάμενες εμπειρίες στον συγκεκριμένο τομέα, με ιδιαίτερη έμφαση στο τοπικό επίπεδο,
ζητήσει από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο να ενεργήσει βάσει του ορισμού του Προϋπολογισμού της Ευρωπαϊκής Ένωσης προκειμένου η πολιτική του προϋπολογισμού της Ευρωπαϊκής Κοινότητας να είναι gender responsive και να αναθέσει στην Επιτροπή Δικαιωμάτων των Γυναικών και Ίσων Ευκαιριών του ΕΚ το ρόλο ελεγκτή της εφαρμογής του gender budgeting στο εσωτερικό του προϋπολογισμού της ΕΕ, τόσο στη φάση του προγραμματισμού όσο και της εφαρμογής,
παράσχει συγκεκριμένα εργαλεία, ενδείξεις και υποδείξεις σχετικά με τη μέθοδο και τις δράσεις που πρέπει να υιοθετηθούν για τον καθορισμό, την υλοποίηση και την αξιολόγηση των πολιτικών gender budgeting στους παράγοντες και φορείς λήψης αποφάσεων που εμπλέκονται στις πολιτικές προϋπολογισμού σε όλα τα επίπεδα –με ιδιαίτερη έμφαση στην ιδιαιτερότητα και την πολυμορφία των πραγματικών συνθηκών σε τοπικό και κοινωνικοοικονομικό επίπεδο στην οποία ζουν οι πολίτες της ΕΕ και των δύο φύλων,
υποδείξει ένα πλαίσιο δράσης για την υλοποίηση του gender budgeting το οποίο να προβλέπει τη δημοκρατική συμμετοχή από τη βάση και την εμπλοκή των οργανωμένων ατόμων, των ΜΚΟ και των οργανώσεων των γυναικών που δραστηριοποιούνται στην επικράτεια της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

ΜΕΘΟΔΟΣ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΑ

Κάθε μέθοδος αξιολόγησης των κρατικών πολιτικών θα πρέπει να εμπεριέχει μια οπτική που να λαμβάνει συστηματικά υπόψη τις κοινωνικοοικονομικές ανισότητες μεταξύ ανδρών και γυναικών και την άνιση κατανομή εξουσιών διαχείρισης και κατανομής κρατικών πόρων. Το ζήτημα της ανισότητας μεταξύ των φύλων θα πρέπει να ενταχθεί καταλλήλως στο πλαίσιο του γενικότερου ζητήματος των συνθηκών διαβίωσης του πληθυσμού και να συμπεριληφθεί στη σύλληψη/καθορισμό του οικονομικού συστήματος με την ευρύτερη έννοια. Μια προσέγγιση επικεντρωμένη στην ποιότητα ζωής επιτρέπει την τοποθέτηση του ζητήματος της αξιολόγησης των κρατικών προϋπολογισμών σε ένα ευρύτερο και γενικότερο πλαίσιο, όπου η πείρα και η συμβολή των γυναικών έχουν κεντρικό ρόλο.

Συνεπώς, κατά την ανάλυση των επιπτώσεων των οικονομικών πολιτικών και των πολιτικών προϋπολογισμού στα δύο φύλα –στη ζωή ανδρών και γυναικών– είναι χρήσιμο να λαμβάνεται υπόψη το οικονομικό πλαίσιο όχι απλά σε νομισματικό επίπεδο, αλλά επίσης σε επίπεδο ποιότητας ζωής(5). Ο ρόλος και η συμβολή του μη αμειβομένου κοινωνικού έργου (οικιακή εργασία και περίθαλψη) θα πρέπει να ενσωματωθεί στα αντίστοιχα της αμειβόμενης εργασίας προκειμένου να γίνει η οικονομική ανάλυση των πολιτικών επιλογών και αποφάσεων στο συνολικό πλαίσιο ανάληψης κρατικών ευθυνών εκ μέρους των κυβερνήσεων και των αρχών τοπικής αυτοδιοίκησης.

Ειδικότερα, όταν προβαίνουμε σε μια διαδικασία gender budgeting – όταν επιθυμούμε να καταρτίσουμε έναν κρατικό προϋπολογισμό που θα ενσωματώνει τον παράγοντα ‘φύλο’– είναι απαραίτητο να δράσουμε σε ορισμένα θεμελιώδη σημεία, με άλλα λόγια πρέπει να:

-   προσδιορίσουμε ποιος επωφελείται από τα έξοδα και ποιος συμβάλει στα έσοδα,

-   κατανοήσουμε πως κατανέμονται τα έσοδα και τα έξοδα συγκριτικά σε άνδρες και γυναίκες,

-   αξιολογήσουμε ποια είναι η επίδραση που προκαλούν σε άνδρες και γυναίκες οι πολιτικές προϋπολογισμού και η κατανομή των πόρων σε επίπεδο οικονομικό, χρόνου καθώς και σε σύγκριση με την μη αμειβόμενη εργασία,

-   εξακριβώσουμε ότι η κατανομή των πόρων ανταποκρίνεται εύλογα και επαρκώς στις διαφορετικές ανάγκες ανδρών και γυναικών,

-   διαπιστώσουμε ότι η διαφορά μεταξύ των φύλων λαμβάνεται αρκούντως υπόψη στις διάφορες φάσεις σχεδιασμού, καθορισμού και εφαρμογής του προϋπολογισμού,

-   προσδιορίσουμε προτεραιότητες και συγκεκριμένες δράσεις για τον περιορισμό των ανισοτήτων μεταξύ γυναικών και ανδρών μέσω του προϋπολογισμού.

Ουσιαστικά, η υλοποίηση του gender budgeting σημαίνει ότι είμαστε σε θέση να διαπιστώσουμε την αποδοτικότητα και την αποτελεσματικότητα των εξόδων του προϋπολογισμού σε σχέση με τους προβλεπόμενους στόχους και, ειδικότερα, όσον αφορά την κατανομή πόρων και υπηρεσιών με αποδέκτες άνδρες και γυναίκες. Είναι απαραίτητο να εξακριβώσουμε εάν οι ανάγκες των γυναικών ικανοποιούνται και επιλύονται χάρη στις ενισχύσεις των κρατικών εξόδων, εάν οι παρεχόμενες υπηρεσίες είναι επαρκείς και εάν οι ασυμμετρίες των φύλων αντιμετωπίζονται θετικά.

Όλα τα παραπάνω θα πρέπει να διασαφηνίζουν ότι το gender budgeting και το gender auditing δεν θα πρέπει να συνίστανται μόνο στην κατάρτιση ενός χωριστού προϋπολογισμού για τον καθορισμό των ενισχύσεων και των δράσεων προς όφελος ενός φύλου. το ζητούμενο δεν είναι η κατάρτιση χωριστών προϋπολογισμών για άνδρες και γυναίκες.

Ο στόχος του gender budgeting για μείωση των κοινωνικοοικονομικών ανισοτήτων μεταξύ γυναικών και ανδρών πραγματοποιείται και παίρνει σάρκα και οστά μέσω μιας διαφοροποιημένης και πολύπλοκης μεθόδου, η οποία θα πρέπει να προβλέπει συγκεκριμένες μεθόδους, δράσεις και μέτρα. Μια τέτοια μέθοδος προωθεί την αξιολόγηση των πτυχών του φύλου (και της επίδρασης του φύλου) σε σχέση με κάθε κρατική πολιτική και ειδικότερα με κάθε πολιτική προϋπολογισμού. ζητά το συνεχή έλεγχο των αποτελεσμάτων των κρατικών πολιτικών βάσει του παράγοντα ‘φύλο’. συνεπάγεται την ανάμιξη και την ενεργή συμμετοχή των γυναικών όσον αφορά τον εντοπισμό των αναγκών τους και τον καθορισμό συγκεκριμένων μέτρων· καθορίζει μια αποδοτικότερη, αποτελεσματικότερη και πιο διαφανή χρήση των κρατικών πόρων. επιβάλλει κυρίως τον προσδιορισμό ξεκάθαρων προτεραιοτήτων (πολιτικών επιλογών και κρατικών ευθυνών των πολιτικών αρχών) παρά την αύξηση των εξόδων στα διάφορα κονδύλια του προϋπολογισμού. υπογραμμίζει κυρίως την αναγκαιότητα αναδιάρθρωσης και επαναπροσδιορισμού των κρατικών δαπανών παρά την τροποποίηση του γενικού συνόλου του προϋπολογισμού. Εξάλλου, η υλοποίηση του gender budgeting συνεπάγεται τη συμμετοχή και την εμπλοκή των γυναικών, των γυναικείων οργανώσεων και των ΜΚΟ βάσει μιας προσέγγισης bottom-up [από τη βάση].

Ως προς το ζήτημα της μεθόδου και των μέσων που θα χρησιμοποιηθούν, θα ήταν χρήσιμο να διευκρινίσουμε ότι διάφορες μελέτες και πρακτικές του gender budgeting προτείνουν την ανάλυση των δαπανών των κρατικών προϋπολογισμών κατανέμοντάς τες σε πρώτη φάση με βάση ορισμένες βασικές κατηγορίες:

-   δαπάνες που δεν συνδέονται άμεσα με το φύλο,

-   δαπάνες διαφοροποιημένες που απευθύνονται σε άνδρες και γυναίκες,

-   δαπάνες που αφορούν συγκεκριμένα τα προγράμματα και μέτρα για την ισότητα ευκαιριών.

Είναι σαφές ότι η πλειοψηφία των δαπανών του προϋπολογισμού εμπίπτουν στην πρώτη κατηγορία και ότι η ανάλυση του προϋπολογισμού βάσει του παράγοντα ‘φύλο’ θα πρέπει να εστιάζει ειδικά σ’ αυτές.

Στο σημείο αυτό είναι απαραίτητη η υιοθέτηση συγκεκριμένων μέσων για την υλοποίηση του gender budgeting βάσει πρόσφατων μελετών και πρακτικών που έχουν ριζώσει σε χώρες οι οποίες δραστηριοποιούνται ήδη προς αυτή την κατεύθυνση, και μπορεί να αποδειχθεί χρήσιμη η υπόδειξη μιας σειράς μέτρων μέσω των οποίων θα δράσουμε:

η επιμέρους αξιολόγηση ανά φύλο των προτεραιοτήτων του προϋπολογισμού και της διάθεσης εκτάκτων πόρων από τις δημόσιες υπηρεσίες (κατ’ αυτόν τον τρόπο διαπιστώνουμε εάν οι δαπάνες ικανοποιούν τις πρωταρχικές ανάγκες των πολιτών, καταφεύγοντας στη συλλογή δεδομένων και στην ανάλυση της άποψης των πολιτών με την τεχνική των ερευνών οι οποίες λαμβάνουν υπόψη ποσοτικούς και ποιοτικούς στόχους στον τομέα, παραδείγματος χάριν, των μεταφορών όπως και σε εκείνον της εκπαίδευσης),
η επιμέρους ανάλυση ανά φύλο της κατανομής του οφέλους των δαπανών (για να αποκαλυφθεί ποιος επωφελείται ουσιαστικά από τις δημόσιες δαπάνες, για να εξακριβωθεί εάν οι δημόσιες δαπάνες χαρακτηρίζονται από ισότητα και διαφάνεια, υπολογίζοντας, για παράδειγμα, το συνολικό κόστος της παροχής μιας υπηρεσίας και εξακριβώνοντας τη χρήση της ανάλογα με το φύλο),
η αξιολόγηση βάσει φύλου των δαπανών για τις διάφορες πολιτικές του τομέα στο πλαίσιο του προϋπολογισμού (αναλύονται τομείς όπως οι μεταφορές, η εκπαίδευση, η υγεία, οι ενισχύσεις κοινωνικών παροχών και η απασχόληση εξακριβώνοντας τις επιπτώσεις σε άνδρες και γυναίκες και εγκαινιάζεται μια διαδικασία αξιολόγησης που θα εμπλέκει τα διάφορα υπουργεία, τις διευθύνσεις, τις επιθεωρήσεις δαπανών όπως και τα ινστιτούτα ερευνών, τους ΜΚΟ και τους οργανωμένους φορείς κάθε επικράτειας),
η συνολική ανάλυση του προϋπολογισμού βάσει του παράγοντα ‘φύλο’ και η αξιολόγησή του ως συνολική και τομεακή δημόσια δαπάνη ανταποκρίνεται στην αναγκαιότητα άμβλυνσης των ανισοτήτων μεταξύ των φύλων (στην πραγματικότητα, αυτό μπορεί να συνίσταται ακόμα και σε ένα γενικό και συνολικό έγγραφο που θα ενέχει θέση πιθανής εναλλακτικής στον επίσημο προϋπολογισμό και που θα παρέχει μια χωριστή αξιολόγηση από την πλευρά των γυναικών και το οποίο θα καλύπτει ένα σημαντικό χρονικό διάστημα, διάρκειας από τρία έως πέντε έτη),
η ενσωμάτωση του παράγοντα ‘φύλο’ στον καθορισμό μεσοπρόθεσμων και μακροπρόθεσμων οικονομικών πολιτικών και πολιτικών απασχόλησης (μέσω μιας προσέγγισης συνδυασμού πολιτικών (policy mix)) (οι πολιτικές του προϋπολογισμού εισάγονται στο ευρύτερο πλαίσιο των οικονομικών πολιτικών για τις οποίες είναι απαραίτητη η διενέργεια επιμέρους ανάλυσης ανά φύλο με αντικείμενο τις μακροοικονομικές μεταβλητές όπως η ανάπτυξη, το ποσοστό απασχόλησης, το ποσοστό ανεργίας, το επίπεδο των κρατικών επενδύσεων, ο πληθωρισμός, το έλλειμμα του κρατικού προϋπολογισμού, λαμβάνοντας παράλληλα υπόψη την αμειβόμενη και τη μη αμειβόμενη οικονομία),
η ανάλυση της επίδρασης των παρεμβάσεων κρατικής χρηματοδότησης στη διευθέτηση του χρόνου (θα ληφθούν υπόψη οι επιπτώσεις των πολιτικών του προϋπολογισμού στη μη αμειβόμενη εργασία, στην κοινωνική εργασία, στην οικιακή εργασία, στην εργασία στο πλαίσιο της οικογένειας, στην κοινοτική εργασία κ.λπ., για τις οποίες θα πρέπει να ανατρέξουμε στους "προϋπολογισμούς του χρόνου", οι οποίοι επιτρέπουν την αξιολόγηση των πραγματικών συνθηκών διαβίωσης των πολιτών και των οικογενειών ώστε να δώσουμε τις κατάλληλες απαντήσεις σε θέματα πόρων και υπηρεσιών που πρέπει να διατεθούν μέσω των πολιτικών του προϋπολογισμού).

ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ

Οι αιτιολογικές αυτές προτάσεις συνιστούν τον εννοιολογικό και μεθοδολογικό πυρήνα και υποδεικνύουν τους πρωταρχικούς στόχους της έκθεσης πρωτοβουλίας με αντικείμενο το gender budgeting, την οποία παρουσιάζει η εισηγήτρια στην Επιτροπή Δικαιωμάτων των Γυναικών και Ίσων Ευκαιριών.

Τελικός σκοπός αυτού του κειμένου είναι να πυροδοτήσει μια συζήτηση με θέμα το gender budgeting, προκειμένου για τη συλλογή απόψεων και προτάσεων που θα αποβούν χρήσιμες στη σύνταξη της τελικής έκθεσης και της αιτιολογικής έκθεσης που τη συνοδεύει.

(1)Πρόκειται για το κείμενο του K. Bellamy, "Gender Budgeting. A Background paper for the Council of Europe's Informal Network of Experts on Gender Budgeting" Νοέμβριος 2002, Συμβούλιο της Ευρώπης.
(2)Το gender mainstreaming συνίσταται στην αναδιοργάνωση, ανάπτυξη, υλοποίηση και αξιολόγηση των πολιτικών διαδικασιών (και εξ ορισμού των πολιτικών) με στόχο την ενσωμάτωση της προοπτικής της ισότητας των φύλων σε όλες τις φάσεις και σε όλα τα επίπεδα κρατικής πολιτικής από πλευράς όλων των παραγόντων που εμπλέκονται στις διαδικασίες λήψης αποφάσεων.
(3)Υπενθυμίζεται ότι το EΚ ενέκρινε στη σύνοδο της 13/03/03 την έκθεση του κ. Aviles Perea σχετικά με τους στόχους της ισότητας ευκαιριών μεταξύ γυναικών και ανδρών στη χρήση των Διαρθρωτικών Ταμείων.
(4)Σύμφωνα και με τις παρατηρήσεις της Επιτρόπου σε θέματα Προϋπολογισμού της ΕΕ, κας Schreyer, με την ευκαιρία της ακρόασης με αντικείμενο το gender budgeting που οργανώθηκε στο ΕΚ από την Επιτροπή Ίσων Ευκαιριών και Δικαιωμάτων της Γυναίκας στις 23/01/2003.
(5)Γίνεται αναφορά σε μια προσέγγιση κοινωνικοοικονομικής αξιολόγησης που λαμβάνει υπόψη την ατομική και κοινωνική ανάπτυξη όπως στην περίπτωση του σύνθετου δείκτη του H.D.I. (Human Development Index) που χρησιμοποιείται από τα Ηνωμένα Έθνη και από τον ΟΟΣΑ/ΟΑΣΕ για την κατάταξη των κρατών σε έναν συγκριτικό πίνακα ανάπτυξης.

Τελευταία ενημέρωση: 27 Ιουνίου 2003Ανακοίνωση νομικού περιεχομένου