Toespraak
van de Voorzitter van het Europees Parlement
Klaus Hänsch
tot de Europese Raad
op vrijdag 9 en
zaterdag 10 december 1994
in Essen

Het gesproken woord geldt

Mijnheer de voorzitter van de Europese Raad,

dames en heren,

verwacht u van mij nu geen opsomming van de eisen van het Europees Parlement. Verwacht geen klachten over de gebrekkige rechten van het Europees Parlement. Ik ben dankbaar voor de gelegenheid die u mij geeft, om u de standpunten uiteen te zetten van de meerderheid in een instelling van de Unie die net als u via verkiezingen democratisch gelegitimeerd is.

I.

Het Verdrag van Maastricht is nu een jaar van kracht. Op een aantal punten is gebleken dat het beter is dan men wil doen geloven. Het Europees Parlement heeft dankzij dit Verdrag medebeslissingsrechten verkregen. Het moet nu gebruik maken van en inhoud geven aan deze nieuwe rechten, als het deze in 1996 uitgebreid wil zien. Het Parlement is daarom onmiddellijk na de verkiezingen begonnen met een aanpassing die tot doel heeft de eigen werkzaamheden doeltreffender en transparanter te maken. Wij hebben niet alleen de procedures gestroomlijnd en de presentie verbeterd, wij hebben prioriteit toegekend aan de benutting van onze medebeslissingsrechten (op grond van artikel 189B van het Unieverdrag) in het wetgevende werk van de Gemeenschap. Volgens deze procedure zijn al 20 besluiten vastgesteld (slechts in 6 gevallen moest een bemiddelingsprocedure tussen Raad en Parlement worden gevolgd). Ten aanzien van maar liefst 56 van de 98 overige voorstellen heeft de Raad nog geen gemeenschappelijk standpunt geformuleerd. Het Parlement is bereid en in staat tot 1996 zo met de gecompliceerde procedure van artikel 189B om te gaan dat de in het Verdrag verankerde parlementaire inspraak tot zijn recht komt en de besluitvaardigheid van de Unie niet wordt aangetast - in elk geval niet door het Parlement.

Het overleg over de benoeming van de voorzitter van de Commissie heeft het Parlement op zodanige wijze gevoerd dat het - vooral na de irritaties bij de voordracht van de kandidaat - een veel groter politiek gewicht gekregen heeft dan bij een eenvoudige raadpleging het geval zou zijn.

De stemming ter goedkeuring van de gehele Commissie zal worden voorafgegaan door openbare vergaderingen van de parlementaire commissies waarop de diverse kandidaten zullen worden gehoord. Dit zal de maatstaf worden voor de toekomst.

Het is heel duidelijk dat de nieuwe procedure een nieuwe onderlinge verhouding tussen Commissie en Parlement zal scheppen.

Op deze plaats zou ik u en voorzitter Delors dank willen zeggen voor het feit dat u - na aanvankelijke aarzeling - mijn besluit heeft aanvaard om niet in december, maar pas in januari het vertrouwen in de nieuwe Commissie uit te spreken en de ambtsperiode van de oude Commissie met twee weken te verlengen. Zo heeft het Parlement de mogelijkheid de nieuwe collega's uit Oostenrijk, Finland en Zweden met volledige rechten te laten deelnemen aan de stemming over de nieuwe Commissie.

Ten aanzien van de nadere uitwerking van het Verdrag van Maastricht moet ik er echter aan herinneren dat wij nog een reeks interinstitutionele akkoorden moeten sluiten, en wij hopen dat enkele daarvan nog tijdens het Duitse Raadsvoorzitterschap kunnen worden afgerond.

Onze eerste ervaringen met het Verdrag van Maastricht zijn niet negatief. Maar alleen bij de eerste pijler is ondanks enkele tekortkomingen duidelijke vooruitgang geboekt. Bij het gemeenschappelijk buitenlands en veiligheidsbeleid en vooral bij het binnenlands en justitieel beleid kan van vooruitgang geen sprake zijn.

Het Parlement is erover bezorgd dat de Unie juist bij de interne veiligheid faalt, een beleidsterrein dat voor de burger terecht zo belangrijk is. Intergouvernementele samenwerking blijkt dus toch geen beter instrument te zijn om tot gemeenschappelijke beslissingen te komen. Het Parlement dringt aan op een conventie voor Europol en verwacht eveneens dat het vrije verkeer van personen in de Unie overeenkomstig de verplichtingen die de lid-staten zijn aangegaan, eindelijk volledig wordt gerealiseerd.

Maar ik wil ook het positieve niet verzwijgen: het Europees Parlement wenst al vele jaren dat racisme en vreemdelingenhaat ook op het niveau van de Unie worden bestreden. Met de oprichting van de raadgevende commissie tegen racisme en vreemdelingenhaat heeft u een eerste belangrijke stap gedaan. Laten wij nu de tweede doen. Wij verzoeken u het groene licht te geven voor de door de Commissie voorgestelde Uniewetgeving om gecoördineerd en doeltreffend op te kunnen treden tegen racisme en vreemdelingenhaat in de lid-staten.

Een efficiënte Europese Unie moet haar middelen doelgericht gebruiken en dit gebruik terdege controleren. Ook moet de Unie een einde maken aan allerlei vormen van fraude waarmee communautaire gelden illegaal worden binnengehaald. Ik herinner eraan dat, naast de traditionele controlemethoden, nu ook de mogelijkheid bestaat door het Hof van Justitie forfaitaire sommen of dwangsommen te laten opleggen.

De uitgaven van de Europese Unie worden overwegend gedaan door de nationale instanties. Dus worden in de meeste gevallen ook de nationale overheden bedrogen. Daarom is er bij de fraudebestrijding dringend behoefte aan nauwe samenwerking tussen de Unie en de lid-staten.

Ik stel voor dat wij een conferentie - Europese assisen - beleggen waar wij de deskundigen van de verschillende niveaus bij elkaar brengen om hun werk beter te kunnen coördineren en zodoende te zorgen voor een werkelijk gemeenschappelijke bestrijding van fraude bij het gebruik van EU-gelden op alle niveaus.

II.

Sinds de oprichting staat de Gemeenschap voor verhoging van de welvaart.

Niet alleen, maar mede om die reden heeft zij drie decennia lang de steun gekregen van de grote meerderheid van de burgers van de lid-staten van de Unie. Thans moet zij een weg uit de structurele werkloosheid aangeven en het scheppen van werkgelegenheid in haar optreden centraal stellen, wil zij deze steun behouden.

Minstens 18 miljoen werkloze vrouwen en mannen in onze Unie zijn niet alleen 18 miljoen gevallen van armoede, uitsluiting en persoonlijke en familiaire vernedering. Duurzame werkloosheid ondergraaft ook het vertrouwen in gerechtigheid en democratie en tast daarmee de stabiliteit van onze samenlevingen aan.

In 1993 hebt u in Kopenhagen de hoogste prioriteit toegekend aan een gecoördineerd optreden van de Unie en de lid-staten bij de bestrijding van de werkloosheid. Het welslagen van het werkgelegenheidsbeleid is daarmee bepalend voor het aanzien van de Unie. U hebt verwachtingen gewekt die u niet mag beschamen.

Het Witboek van de Commissie over "groei, concurrentievermogen en werkgelegenheid" laat zien welke bijdrage de Europese Unie kan leveren aan de bestrijding van de werkloosheid, en heeft tegelijkertijd duidelijk gemaakt dat de lasten voornamelijk op de schouders van de lid-staten rusten.

Niemand zal ontkennen dat het moeilijk wordt om tot het jaar 2000 15 miljoen nieuwe banen te creëren, maar als wij in 1996 niet tenminste met eerste successen voor de dag kunnen komen, hoeven wij ons helemaal niet met de resultaten van de Intergouvernementele Conferentie tot de burgers te wenden. Want dan zal het hen koud laten wat voor fraaie doelstellingen, integratiemodellen en institutionele constructies wij voorstellen voor de toekomstige Unie.

Het is zeker waar dat Europa een economisch herstel doormaakt dat sterker is dan nog begin dit jaar kon worden verwacht. Maar de werkloosheid is ondraaglijk hoog gebleven en niets wijst erop dat deze alleen dankzij een goede conjunctuur noemenswaardig zal afnemen.

De belangrijkste Europese hulpbronnen, namelijk de werkwilligheid en het arbeidsvermogen van de mensen, blijven onderbenut.

Het economisch herstel stoelt nog steeds te weinig op eigen inspanningen en teveel op een toegenomen vraag naar Europese goederen en diensten, vooral uit de zich ontwikkelende landen uit Azië, Midden- en Oost-Europa en Latijns-Amerika. Wij weten dat wij niet op deze externe stimulans mogen vertrouwen, en dat dit onvoldoende is om ons concurrentievermogen op de wereldmarkt duurzaam in stand te houden.

Als meer dan 90% van de door ons geproduceerde goederen en diensten op de Europese markt wordt afgezet, moeten wij in eerste instantie deze mogelijkheden voor groei en werkgelegenheid versterken en benutten.

Het Europees Parlement wenst beslist dat de maatregelen die de Commissie in het Witboek en het actieplan heeft voorgesteld, ook werkelijk worden uitgevoerd. Dit is ons meest dringende appel aan u. Wij mogen ons door de aantrekkende conjunctuur niet laten verblinden. Wij mogen de herstructurering van de Europese economie, waarvan de noodzaak ten tijde van de crisis werd ingezien, niet uit het oog verliezen.

Ten eerste moet op de voortdurend toenemende vraag naar zeer gekwalificeerd werk worden gereageerd door de capaciteiten voor onderwijs en bijscholing in de lid-staten uit te breiden.

Ten tweede is het noodzakelijk het spaaroverschot in de particuliere sector - 5 à 6% van het bruto nationaal produkt - voor investeringen in nieuwe banen te mobiliseren. Daarmee zouden wij miljoenen mensen veranderen van uitkeringsontvangers in marktdeelnemers.

Tegelijkertijd zou dit niet alleen helpen bij het terugdringen van de overheidstekorten, maar het zou ten derde ook de politieke voorwaarden voor verdere renteverlagingen scheppen en op die manier verdere investingen in de modernisering van het Europese produktie-apparaat mogelijk maken.

Het Europees Parlement gaat het niet - zoals sommigen wellicht menen - om een neokeynesiaanse strategie ter stimulering van de conjuncturele ontwikkeling. Ons gaat het erom door middel van het beleid van de Unie de investeringen te stimuleren in sectoren die de concurrentiepositie van het Europese bedrijfsleven versterken.

Wij hebben het hier over een serie grote projecten voor de 21ste-eeuwse samenleving, die onze eigen toekomst en die van onze kinderen moeten veiligstellen. Als de mensen in de lid-staten de Europese Unie in verbinding gaan brengen met dergelijke projecten, zullen we hen ook weer kunnen winnen voor het Europese eenwordingswerk.

Daarom steunt het Europees Parlement het actieplan van de Commissie en steunt het de voorgestelde financiering van de transeuropese netwerken, ook als die afwijkt van het geijkte patroon van de communautaire begroting.

Wij beseffen dat we niet alles kunnen financieren en ook niet alles moeten financieren, maar althans hiervoor moeten wij financiële middelen vrijmaken.

Het voorbereidende werk van de groep-Christophersen moet onverwijld uitmonden in een normale wetgevingsprocedure, zodat de organen van de Unie hierover een vrijmoedig debat kunnen voeren, een besluit kunnen nemen en de financiering kunnen regelen.

Als wij al investeren in de vernieuwing van onze economische structuren, moeten we dat zo doen dat we daarbij ook onze milieubalans verbeteren.

Wat belet ons om de fascinerende vooruitzichten die de grote projecten op het gebied van vervoer, energieopwekking en telecommunicatie bieden, te koppelen aan de ecologische vernieuwing?

Alleen gezamenlijk kunnen wij onze belastingstelsels zo wijzigen dat de belasting- en premiedruk op arbeid wordt verminderd en het verbruik van energie en milieu wordt belast. Het Europees Parlement verlangt de invoering van een CO2-belasting in de hele Gemeenschap. Wij verzoeken u het pad daarvoor te effenen. En laten wij de schoonmaak van onze zeeën ter hand nemen, de Oostzee, de Noordzee en de Middellandse Zee - een groot project waarbij het minder op de financiële middelen aankomt dan op de coördinatie en de gezamenlijke politieke wil.

Samen hebben wij meer armslag dan soms wordt aangenomen. Onze ondernemingen zijn veel sterker op de Europese dan op de wereldmarkt gericht. Dat biedt ons de mogelijkheid gezamenlijk een actief werkgelegenheidsbeleid te voeren en gezamenlijk betere milieunormen vast te stellen.

Natuurlijk moeten wij erop letten dat wij ons dit ook kunnen veroorloven. Natuurlijk mogen Europese produkten niet zo duur worden dat zij door concurrenten met lagere normen van de markt worden verdrongen. Maar deze concurrenten moeten zich ook op onze markt staande zien te houden, waar zij onze gemeenschappelijke normen moeten naleven. En door scherpere milieunormen vast te stellen, creëren wij nieuwe markten waarop Europese ondernemingen een koppositie kunnen innemen.

III.

De referenda in Oostenrijk, Finland en Zweden hebben op indrukwekkende wijze de aantrekkelijkheid van de Unie bevestigd. Verder naar het Oosten en naar het Zuiden heeft de Unie nog niets van haar aantrekkelijkheid ingeboet.

Over de toetredingsverzoeken van Cyprus en Malta heeft de Commissie een positief advies uitgebracht en ook het Parlement steunt deze. De Europese Raad heeft in 1993 in Kopenhagen de geassocieerde landen in Midden- en Oost-Europa uitzicht op toetreding gegeven. Dus luidt de vraag helemaal niet meer of wij de Unie willen "verdiepen of verbreden". Wij hebben onszelf voor de keuze geplaatst of wij de Unie willen verdiepen of uiteen laten vallen tot niet meer dan een vrijhandelszone. Als verzwakking of zelfs het uiteenvallen van de bestaande Unie de prijs zou zijn voor uitbreiding, mag die niet worden betaald. Deze prijs is te hoog - niet alleen voor de huidige lid-staten, maar ook voor de landen die willen toetreden. Want juist zij willen toch toetreden tot een goed functionerende Unie. Juist zij hebben behoefte aan een solidaire Unie.

Daarom moeten niet alleen de Midden- en Oosteuropese landen zich klaarmaken voor hun toetreding, maar ook de Unie zelf moet zich op de uitbreiding voorbereiden. Dit vergt een stroomlijning van onze besluitvormingsprocedures, een flexibilisering van het communautaire beleid, een preciezere omschrijving en toepassing van het subsidiariteitsbeginsel en een verbreding van de parlementaire legitimatie voor het beleid van de Unie.

Ook is een hervorming van het gemeenschappelijk landbouwbeleid en de structuurfondsen geboden, want de financiering daarvan kan niet worden gegarandeerd als wij het beleid op deze terreinen in een grotere Unie eenvoudig ongewijzigd voortzetten.

Het Parlement beschouwt de uitbreiding van de Unie als wenselijk en onvermijdelijk. Daarbij beseffen wij wel dat wij tijd nodig hebben totdat nieuwe Europese landen volwaardig lid kunnen worden, en dat er diverse etappes moeten worden doorlopen.

Wij kunnen uitgaan van de reeds bestaande verbindingen en deze verder ontwikkelen. Het Europees Parlement bepleit een gestructureerde dialoog en de totstandbrenging van een steeds fijnmaziger net van bilaterale verdragen. Wij moeten alles in het werk stellen om onze betrekkingen met de ons omringende regio's zo zorgvuldig mogelijk, maar ook zo dynamisch mogelijk uit te breiden en te verdiepen. Dat geldt niet alleen voor Midden- en Oost-Europa, maar met name ook voor het gehele Middellandse-Zeegebied.

Ten aanzien van de betrekkingen met de Midden- en Oosteuropese landen wil ik met het oog op de uitbreiding twee voorstellen doen. Volgend jaar wil ik met de voorzitters van de parlementen van de Midden- en Oosteuropese landen nagaan hoe wij de parlementaire samenwerking, die met onze gemengde parlementaire commissies al is begonnen, in een vast gemeenschappelijk kader kunnen plaatsen en hoe de bestaande contacten kunnen worden uitgebreid.

En in 1996 zou de Unie nog een signaal kunnen geven dat onmiddellijk effect sorteert: momenteel biedt het Verdrag van Maastricht alleen de mogelijkheid van associatie van derde landen met het EG-Verdrag, d.w.z. een economische associatie. Via een kleine wijziging in het Unieverdrag kan ook associatie met de Europese Unie en daarmee met het gemeenschappelijk buitenlands en veiligheidsbeleid en de samenwerking op het gebied van binnenlandse zaken en justitie mogelijk worden gemaakt.

Tot slot wil ik het voorzitterschap van de Raad, bondskanselier Kohl en minister van Buitenlandse Zaken Kinkel en al hun medewerkers dank zeggen voor hun inspanningen om de betrekkingen van de Raad met het Europees Parlement in een coöperatieve sfeer te versterken. Wij rekenen erop dat wij deze betrekkingen tijdens het Franse Raadsvoorzitterschap verder kunnen ontwikkelen met wederzijds respect voor de verschillende taken die wij in de Unie moeten vervullen.


© Europees Parlement: 1998