REDEVOERING
van mevrouw FONTAINE
Voorzitter van het Europees Parlement

Europese Raad van 7 december 2000
Nice


Mijnheer de President van de Republiek en fungerend voorzitter van de Raad,
Dames en Heren staatshoofden en regeringsleiders,
Mijnheer de Voorzitter van de Commissie,
Mijnheer de Hoge Vertegenwoordiger voor het GBVB,
Dames en heren ministers,

Staat u mij toe mijn toespraak te beginnen met een oprecht en warm woord van hulde aan Portugal en Frankrijk, die de gangmakers zijn geweest van dit hele jaar van denkwerk en onderhandelingen, waarvan Nice binnen enkele uren het sluitstuk zal zijn. Ik wil bij dit woord van hulde ook Finland betrekken, dat de Intergouvernementele Conferentie op gang heeft gebracht.

Er is al heel wat vooruitgang geboekt en ik ben ervan overtuigd dat ook de laatste hinderpalen zullen kunnen worden weggewerkt en dat de Europese Unie in staat zal zijn om met één stem aan alle staten en alle volkeren die er deel van uitmaken, de boodschap van dynamisme en duidelijkheid over te brengen, die zij van een zo historische top verwachten.

Van Nice een succes maken betekent de deur openen voor een uitbreiding waar iedereen baat bij heeft. Wij zullen er immers in geslaagd zijn enkele van onze nationale tegenstellingen te overwinnen om onze instellingen te hervormen en doeltreffender en democratischer te maken.

Van Nice een succes maken betekent ook aan onze medeburgers tonen dat de Unie gegrondvest is op waarden, die vastgelegd zijn in een handvest, dat zal gelden voor alle mannen en vrouwen die op het grondgebied van de Europese Unie leven. Dit handvest hebben wij zopas ondertekend.

Op de Top van Nice moeten knopen worden doorgehakt. Het is dan ook de top van de waarheid.

Wat de meest gevoelige kwesties van de intergouvernementele conferentie betreft, wil ik mij voor het begin van deze top, die van fundamenteel belang is voor de toekomst van de Unie, ertoe beperken het standpunt weer te geven dat het Parlement enkele dagen geleden in zijn plenaire vergadering heeft herhaald.

De uiteindelijke betekenis van de uitbreiding is veel ruimer: het is de bedoeling op termijn de hele Europese familie opnieuw te verenigen in een gemeenschappelijke democratische, economische, sociale en culturele context. Het was vanmorgen dan ook een zeer aangrijpend moment.

Op minder dan een jaar tijd is het politieke landschap in Europa geheel hertekend door de veranderingen op de Balkan en de recente Top van Zagreb is daarvan het bewijs. Heel Europa kent nu vrede, ook al blijven er nog enkele brandhaarden over. Gisteren waren deze landen nog verscheurd en vandaag zijn zij nog steeds kwetsbaar, maar zij zijn de weg van de democratie opgegaan en wensen ooit tot de Unie te kunnen toetreden. Wij moeten dit beslist voor ogen houden.

Het Parlement vraagt u met klem de fundamentele waarden waarop de Unie gevestigd is, in ons gemeenschappelijk rechtsbestel te verankeren. De afkondiging van het Handvest van de grondrechten zal daarbij een stap van kapitaal belang zijn. Het handvest heeft niet alleen tot doel de burgers tegen eventuele ontsporingen van de Europese instellingen te beschermen. Het heeft ook tot doel de staten er tegen te beschermen dat zij terugkeren naar een verleden dat niet te verenigen valt met de gemeenschappelijke waarden die wij uitdragen. Door aan dit handvest juridische waarde te geven zeggen wij dat wij allen, zowel lidstaten als kandidaat-landen, door deze waarden gebonden zijn en dat zij voor ons onaantastbaar zijn. Zoals u weet, wenst het Europees Parlement daarom dat de lidstaten het handvest in het Verdrag rechtskracht geven om het handvest op die manier geloofwaardig en doeltreffend te maken, door er op zijn minst naar te verwijzen in artikel 6 en onmiddellijk na Nice in een nieuwe preambule bij wat de toekomstige grondwet van de Unie zal zijn. Ik kan u zeggen dat het handvest voor het Parlement kracht van wet zal hebben, wat ik met de ondertekening vandaag heb willen bevestigen.

In het verlengde hiervan is het Parlement ingenomen met het feit dat de Intergouvernementele Conferentie u voorstelt een preventiemechanisme op te nemen om te kunnen optreden tegen mogelijke schendingen van de democratische beginselen waarop de Unie steunt.

Waarden en beleidsmaatregelen kunnen echter enkel door efficiënte instellingen worden verdedigd en in werkelijkheid worden omgezet. Dat is het eigenlijke doel van de institutionele hervorming. Achter voor het grote publiek helaas vaak duistere zaken zoals de weging van de stemmen in de Raad en de samenstelling van de Commissie gaat de belangrijkste kwestie schuil: de nationale soevereiniteit. Het is beslist niet makkelijk om bepaalde onderdelen van de soevereiniteit samen te voegen omdat dit rechtstreeks te maken heeft met onze verschillen in cultuur en met de wijze waarop op nationaal en Europees vlak macht wordt uitgeoefend. Maar ik vraag u de moed op te brengen om te accepteren wat volgens mij onontkoombaar is, zeker wanneer de Unie dertig of meer lidstaten telt: de handhaving van het vetorecht van een staat voor elke andere dan een constitutionele kwestie zal op den duur niet kunnen standhouden. De druk van de realiteit en van de verwachtingen van de burgers zullen te groot zijn.

Wie kan in ernst volhouden, om slechts enkele zeer actuele voorbeelden te noemen, dat welke staat ook, die geconfronteerd wordt met de rampzalige gevolgen van de gekkekoeienziekte of de verwoestingen van zee- en natuurrampen, in staat is om alleen een doeltreffend antwoord te bieden dat aan de legitieme verwachtingen van onze medeburgers tegemoetkomt? De Europeanen zijn zich hiervan niet alleen bewust, maar zij verwachten van ons dat Europa ook zijn verantwoordelijkheid neemt. Het gaat hier beslist niet om een randverschijnsel, maar om een geheel nieuw gegeven. Zij vertolken de steeds toenemende bewustwording onder de volkeren van de Unie.

Nu al heeft de Unie zwaar te lijden onder de unanimiteitsregel. En met een Unie met 27 of zelfs 28 lidstaten zal dat nog meer het geval zijn. Het is dan ook van essentieel belang dat stemming met gekwalificeerde meerderheid de regel wordt. Ik wil er u op wijzen dat het Parlement de resultaten van de Europese Raad op dit punt niet alleen in kwantitatieve, maar vooral in kwalitatieve termen zal meten. De gebieden die nog steeds moeilijk liggen, zijn juist de gebieden waaruit zal blijken of de Europese Raad van Nice al dan niet een dynamiek van efficiency en integratie op gang zal hebben gebracht. Het Parlement vindt dat stemming met gekwalificeerde meerderheid nodig is op fiscaal gebied, voor het sociaal beleid en het cohesiebeleid, voor het handelsbeleid, voor internationale economische akkoorden en voor het asiel- en visumbeleid. Niet alleen gaat het hier om gebieden die rechtstreeks van invloed zijn voor de goede werking van de economische en monetaire ruimte, maar de Unie moet ook een ruimte van solidariteit zijn. Zij moet een ruimte zijn waar de burgers werkelijk ongehinderd kunnen reizen en zich kunnen vestigen, wat momenteel in de praktijk nog niet het geval is. Zij moet een ruimte zijn die in de ogen van de wereld duidelijke en vastomlijnde regels heeft voor het ontvangen van vreemdelingen.

Sommigen aarzelen nog om deze stap te zetten, maar zij zouden zich er op zijn minst toe moeten verbinden om een tijdschema vast te stellen voor de automatische overgang naar de gekwalificeerde meerderheid, gespreid over twee, drie of zelfs vier jaar na de inwerkingtreding van het Verdrag van Nice. Wij zouden de Europese publieke opinie dan kunnen voorhouden dat het doel op termijn zal worden bereikt, want zij zou nooit accepteren dat wij er zo maar van afzien. Wij hebben van Europa het natuurlijke leefmilieu van de nieuwe generaties gemaakt. De verschillen die zij nog zien en die niets te maken hebben met de nationale eigenheid die de rijkdom van onze landen vormt, zullen steeds minder worden geaccepteerd.

Even fundamenteel volgens ons is er voor zorgen dat de Unie optimaal democratisch functioneert. Er is heel wat weg afgelegd sinds het Verdrag van Maastricht, dat de medebeslissing heeft ingevoerd. De instellingen van de Unie steunen op een dubbele wetgevende legitimiteit: enerzijds, de Raad, die de staten vertegenwoordigt en, anderzijds, het Parlement dat de rechtstreekse vertegenwoordiger is van de burgers. De medebeslissing heeft haar deugdelijkheid al bewezen en staat garant voor het evenwicht tussen deze beide vormen van legitimiteit. Het Parlement is echter van oordeel dat de medebeslissing geheel vanzelfsprekend moet worden uitgebreid tot alle gebieden waarop voortaan met gekwalificeerde meerderheid zal worden beslist.

Een andere sleutelfactor in de dynamiek van integratie heeft te maken met de rol die in het kader van de herziening van de samenstelling van de Commissie zal worden toebedeeld aan de Commissievoorzitter. Door diens rol te versterken en ook die van het college in zijn geheel zult u zijn rol als gangmaker van het integratieproces bevestigen, een rol die in een uitgebreid Europa meer dan ooit van doorslaggevend belang zal zijn.

Om dit integratieproces in deze uitgebreide Unie niet af te remmen erkennen wij de noodzaak van versterkte samenwerking, waarbij wij ons volkomen bewust zijn van de moeilijkheden om deze op gang te brengen. Om een democratisch tekort te vermijden moet u accepteren dat het Europees Parlement zijn instemming geeft vooraleer er uitvoering kan worden gegeven aan dergelijke vormen van versterkte samenwerking.

Zoals u weet is het Parlement er zeer aan gehecht dat het beleid van de Unie concreet en zichtbaar is en zodoende dichter bij de burger staat.

Door de beslissende stap te zetten voor de oprichting van een Europese autoriteit voor voedselveiligheid zullen wij onze medeburgers, die zich op dit moment grote zorgen maken over de onveiligheid van ons voedsel, althans voor een deel geruststellen.

Het Parlement wenst dat de Top van Nice door concrete invulling te geven aan de sociale agenda en een tijdschema vast te stellen voor de inwerkingtreding van de zes richtsnoeren die de agenda bevat, bevestigt dat deze sociale agenda wel degelijk de uiting is van een grote ambitie en dat de Unie erkent dat sociaal beleid, economisch beleid en werkgelegenheidsbeleid nauw met elkaar verweven zijn en een evenwaardige rol vervullen bij de verbetering van de sociale kwaliteit van het leven van onze medeburgers.

Door een Europese defensie gestalte te geven hebben vrijwel alle lidstaten blijk gegeven van hun wil om er samen voor te zorgen dat Europa een hoofdrol op het internationale forum krijgt.

Het Parlement wenst ten slotte in het bijzonder dat de Europese Raad van Nice alle knopen doorhakt en resoluut een proces van reflectie over de kwalitatieve aspecten van de Unie op gang brengt, uitgaande van de communautaire methode waardoor ook de conventie die het handvest heeft opgesteld, zich heeft laten leiden. De centrale doelstellingen daarbij dienen te zijn het vereenvoudigen van de verdragen, het herdefiniëren van de bevoegdheden van het communautaire niveau, het niveau van de staten en het niveau van de regio's en het schrijven van een grondwet voor Europa, waarvan het handvest dat wij vandaag hebben afgekondigd, de grondsteen kan vormen. Deze reflectie moet echter ook boven de louter institutionele aspecten uitstijgen.

Ik dank u.


© Europees Parlement: 07/12/2000