Ελλείψεις φαρμάκων στην Ευρώπη: η αντίδραση της ΕΕ
Μάθετε πόσο σοβαρές είναι οι ελλείψεις φαρμάκων στην Ευρώπη, τις αιτίες και τα μέτρα που λαμβάνει η ΕΕ για την πρόληψη, ιδίως για τα φάρμακα κρίσιμης σημασίας.
Πίνακας Περιεχομένων
- Τι είναι η έλλειψη φαρμάκων;
- Ποιες είναι οι βασικές αιτίες για τις ελλείψεις φαρμάκων στην Ευρώπη;
- Πώς παρακολουθούνται οι ελλείψεις φαρμάκων στην ΕΕ;
- Γενικά μέτρα που λαμβάνει η ΕΕ για να αποτρέψει τις ελλείψεις φαρμάκων
- Συγκεκριμένα μέτρα της ΕΕ για να αποτρέψει ελλείψεις φαρμάκων κρίσιμης σημασίας
Όταν δεν υπάρχουν αρκετά φάρμακα, μπορούν να κινδυνεύσουν ζωές ανθρώπων, γεγονός που επιβαρύνει σημαντικά τα συστήματα υγείας μας.
Αν και οι ελλείψεις φαρμάκων αποτελούν συχνό πρόβλημα σε όλη την Ευρωπαϊκή Ένωση (ΕΕ) εδώ και αρκετά χρόνια, το πρόβλημα αναδείχθηκε περισσότερο κατά τη διάρκεια της πανδημίας του κορονοϊού. Τα τελευταία χρόνια τα προβλήματα έλλειψης φαρμάκων επιδεινώνονται λόγω των αυξανόμενων γεωπολιτικών εντάσεων.
Στην ΕΕ, το 2023 και το 2024 καταγράφηκε ρεκόρ στις ελλείψεις φαρμάκων. Οι χώρες της ΕΕ είχαν σημαντική έλλειψη σε 136 φάρμακα από τον Ιανουάριο του 2022 έως τον Οκτώβριο του 2024.
Η ΕΕ παρακολουθεί ήδη τις ελλείψεις φαρμάκων στα κράτη μέλη. Αυτήν την περίοδο επεξεργάζεται νομοθετικούς κανόνες και ειδικά μέτρα, ώστε να προλαμβάνονται οι ελλείψεις φαρμάκων και να εξασφαλίζεται η διαθεσιμότητα σκευασμάτων που είναι απαραίτητα για τη θεραπεία παθήσεων που απειλούν τη ζωή.
Τι είναι η έλλειψη φαρμάκων;
Έλλειψη φαρμάκων έχουμε όταν δεν υπάρχει αρκετή διαθεσιμότητα από ένα συγκεκριμένο φάρμακο για τους ασθενείς όταν και όπου το χρειάζονται. Οι φαρμακοποιοί δεν μπορούν να υλοποιήσουν τις συνταγές, τα νοσοκομεία αντιμετωπίζουν σοβαρές ελλείψεις και οι ασθενείς ενδέχεται να πρέπει να περιμένουν περισσότερο, να βρουν εναλλακτικά φάρμακα ή απλώς να μην λάβουν φαρμακευτική θεραπεία.
Ποιες είναι οι βασικές αιτίες για τις ελλείψεις φαρμάκων στην Ευρώπη;
Οι αιτίες για τις ελλείψεις φαρμάκων είναι περίπλοκες, με πάνω από το 50% των αναφερόμενων ελλείψεων να προκαλούνται από προβλήματα στην παρασκευή. Τέτοια προβλήματα είναι η έλλειψη παραγωγικής ικανότητας σε περιστάσεις απροσδόκητων αυξήσεων στη ζήτηση, εμπορικές αποφάσεις που μπορούν να λάβουν οι φαρμακοβιομηχανίες, καθώς και ελλείψεις στη διαθεσιμότητα βασικών συστατικών, ειδικά όταν αυτά τα συστατικά προέρχονται από μικρό αριθμό προμηθευτών που έχουν την έδρα τους εκτός ΕΕ.
Μεταξύ των χωρών της ΕΕ υπάρχουν μεγάλες διαφορές αναφορικά με τη διαθεσιμότητα φαρμάκων. Κάθε χώρα είναι υπεύθυνη να προμηθεύεται φάρμακα σύμφωνα με τον προϋπολογισμό και τις ανάγκες της.
Το γεγονός ότι τα περισσότερα φάρμακα εγκρίνονται σε εθνικό επίπεδο και ότι αυτά που εγκρίνονται σε επίπεδο ΕΕ δεν είναι διαθέσιμα σε όλες τις χώρες από τους παρασκευαστές αυξάνει επίσης τον κίνδυνο να εμφανιστούν ελλείψεις.
Πώς παρακολουθούνται οι ελλείψεις φαρμάκων στην ΕΕ;
Ελλείψεις μπορούν να εμφανιστούν σε όλες τις κατηγορίες φαρμάκων και ιατροτεχνολογικών προϊόντων, όπως αντιβιοτικά, ινσουλίνη, θεραπείες κατά του καρκίνου και εμβόλια.
Εδώ και πολλά χρόνια, ο Ευρωπαϊκός Οργανισμός Φαρμάκων (EMA) είναι υπεύθυνος για να παρακολουθεί τα ζητήματα ελλείψεων και διαθεσιμότητας για φάρμακα που εγκρίνονται στην ΕΕ. Ο Ευρωπαϊκός Οργανισμός Φαρμάκων έχει μια ειδική πλατφόρμα για να συγκεντρώνει πληροφορίες από τις εθνικές αρχές σχετικά με τη διαθεσιμότητα των φαρμάκων, την προσφορά και τη ζήτηση. Διατηρεί έναν επικαιροποιημένο κατάλογο των τρεχουσών ελλείψεων και των περιπτώσεων που έχουν επιλυθεί.
Γενικά μέτρα που λαμβάνει η ΕΕ για να αποτρέψει τις ελλείψεις φαρμάκων
Η πανδημία του κορονοϊού την περίοδο 2020-2022 ανέδειξε την ανάγκη για αυξημένο συντονισμό των ευρωπαϊκών χωρών με στόχο την προστασία της υγείας των πολιτών. Για αυτόν τον λόγο, η ΕΕ ξεκίνησε τη δημιουργία μιας «Ένωσης Υγείας». Η Ένωση αυτή συγκεντρώνει στο ίδιο ενιαίο πλαίσιο ένα σύνολο βασικών μέτρων που έχουν σχεδιαστεί για να διασφαλιστεί ότι η ΕΕ και τα κράτη μέλη είναι καλύτερα προετοιμασμένοι να αντιμετωπίσουν απειλές στον τομέα της υγείας και ότι οι ιατρικές προμήθειες είναι διαθέσιμες.
Ο πιο σημαντικός πυλώνας της Ένωσης Υγείας της ΕΕ είναι η συνολική μεταρρύθμιση της φαρμακευτικής νομοθεσίας της ΕΕ.
Σύμφωνα με τους νέους κανόνες, οι οποίοι δεν έχουν τεθεί ακόμα σε ισχύ, οι ελλείψεις στα φάρμακα θα παρακολουθούνται και σε εθνικό επίπεδο και σε επίπεδο ΕΕ, και ο Ευρωπαϊκός Οργανισμός Φαρμάκων θα διατηρεί έναν κατάλογο φαρμάκων για τα οποία υπάρχουν σοβαρές ελλείψεις στην ΕΕ. Η ιδέα είναι οι χώρες να ζητούν βοήθεια από άλλες χώρες όταν δεν υπάρχει αρκετό απόθεμα, μέσω ενός «εθελοντικού μηχανισμού αλληλεγγύης».
Στο μεταξύ, οι φαρμακευτικές εταιρείες θα υποχρεώνονται να διασφαλίζουν κατάλληλο και συνεχόμενο εφοδιασμό των φαρμάκων που πωλούν στις διάφορες χώρες της ΕΕ και να ενημερώνουν τον Ευρωπαϊκό Οργανισμό Φαρμάκων για τυχόν προβλήματα στον εφοδιασμό το συντομότερο δυνατό. Απαιτείται, επίσης, να εφαρμόσουν και να επικαιροποιήσουν σχέδια πρόληψης ελλείψεων για μία ευρεία γκάμα φαρμάκων.
Συγκεκριμένα μέτρα της ΕΕ για να αποτρέψει ελλείψεις φαρμάκων κρίσιμης σημασίας
Φάρμακα κρίσιμης σημασίας θεωρούνται εκείνα που είναι απαραίτητα για τη θεραπεία σοβαρών ή απειλητικών για τη ζωή παθήσεων και για τα οποία υπάρχουν λίγες εναλλακτικές ή δεν υπάρχουν οι κατάλληλες εναλλακτικές. Ο αδιάλειπτος εφοδιασμός με τέτοια φάρμακα αποτελεί προτεραιότητα για την ΕΕ.
Κατάλογος των φαρμάκων κρίσιμης σημασίας στην ΕΕ
Ο πρώτος κατάλογος φαρμάκων κρίσιμης σημασίας της ΕΕ δημοσιεύτηκε τον Δεκέμβριο του 2023.
Αυτός ο κατάλογος ενημερώνεται τακτικά. Αν ένα φάρμακο βρίσκεται στον κατάλογο δεν σημαίνει ότι είναι πιθανό να έχει έλλειψη στο προσεχές μέλλον. Αντιθέτως, σημαίνει ότι είναι πολύ σημαντικό να αποτραπεί η έλλειψή του, ώστε να μη δημιουργηθεί σοβαρό πρόβλημα σε ασθενείς οι οποίοι δεν θα μπορούν πλέον να το λάβουν.
Σήμερα ο κατάλογος περιέχει περισσότερες από 270 ενεργές ουσίες, όπως αντιβιοτικά, ινσουλίνη, εμβόλια και φάρμακα για χρόνιες και σπάνιες νόσους.
Κανονισμός για τα φάρμακα κρίσιμης σημασίας: αύξηση της ικανότητας παρασκευής στην ΕΕ
Για να ενισχύσει τα υφιστάμενα μέτρα και να βελτιώσει τη διαθεσιμότητα των φαρμάκων κρίσιμης σημασίας στην ΕΕ, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή πρότεινε μία συγκεκριμένη νομοθετική πράξη τον Μάρτιο του 2025 —τον κανονισμό για τα φάρμακα κρίσιμης σημασίας.
Ο μελλοντικός αυτός νόμος έχει ως στόχο να ενισχύσει τις επενδύσεις στην ικανότητα παραγωγής φαρμάκων στην ΕΕ με «έργα στρατηγικής σημασίας» (βιομηχανικά έργα που θα μπορούσαν να επωφεληθούν από πιο εύκολη πρόσβαση σε χρηματοδότηση). Θα μπορούσε, επίσης, να προσφέρει ένα βελτιωμένο πλαίσιο, ώστε να δώσει τη δυνατότητα στις χώρες της ΕΕ να ενώσουν τις δυνάμεις τους και να αυξήσουν την αγοραστική τους δύναμη.
Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, ως πρωταγωνιστής στη θέσπιση νομοθετικών πράξεων της ΕΕ, βρίσκεται επί του παρόντος σε συζητήσεις με τις κυβερνήσεις των κρατών μελών της ΕΕ για το τι θα πρέπει να περιλαμβάνει ο κανονισμός για τα φάρμακα κρίσιμης σημασίας. Στη διαπραγματευτική τους θέση οι ευρωβουλευτές ζητούν:
- ένα ειδικό «ταμείο για την ασφάλεια των φαρμάκων κρίσιμης σημασίας» στον επόμενο προϋπολογισμό της ΕΕ,
- μια προσέγγιση ώστε να ενισχυθεί η αγορά φαρμάκων που παρασκευάζονται στην Ευρώπη. Αυτή η προσέγγιση θα επιτρέπει στις εθνικές αναθέτουσες αρχές να στηρίζουν παραγωγούς που παρασκευάζουν σημαντικό μέρος των φαρμάκων κρίσιμης σημασίας στην ΕΕ,
- τη δυνατότητα αναδιανομής των εθνικών αποθεμάτων σε χώρες της ΕΕ που έχουν ελλείψεις.
Μάθετε περισσότερα σχετικά το έργο της ΕΕ για την προστασία της υγείας:
Περισσότερα για το έργο της ΕΕ κατά των ελλείψεων φαρμάκων κρίσιμης σημασίας
-
Πληροφορίες για τον κανονισμό για τα φάρμακα κρίσιμης σημασίας
Ανοίγει σε νέο παράθυρο
- Περιγραφή νομοθετικής διαδικασίας του κανονισμού για τα φάρμακα κρίσιμης σημασίας
- Ενημερωτικό σημείωμα της Υπηρεσίας Έρευνας του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου: κανονισμός για τα φάρμακα κρίσιμης σημασίας
- Επιτροπή Δημόσιας Υγείας του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου
