Μεταρρυθμίσεις για ένα σύγχρονο και αποτελεσματικό Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο
Το Κοινοβούλιο έχει δρομολογήσει σειρά μεταρρυθμίσεων για να ενισχύσει την ακεραιότητα και τη λογοδοσία του και για να εκσυγχρονίσει τις μεθόδους εργασίας και τις διαδικασίες του.
Οι εν εξελίξει μεταρρυθμίσεις θεσπίστηκαν μέσω μιας σειράς προτάσεων που έχει υποβάλει η Πρόεδρος του Κοινοβουλίου Roberta Metsola από το 2022.
Η Πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου Roberta Metsola δήλωσε: «Οι μεταρρυθμίσεις που έχουμε θέσει σε εφαρμογή ενισχύουν την ακεραιότητα των συστημάτων του Κοινοβουλίου, κάνουν τη λήψη αποφάσεων πιο γρήγορη, αποτελεσματική και διαφανή, ενισχύοντας παράλληλα το Κοινοβούλιο στο σύνολό του. Θέλουμε να επιβεβαιώσουμε εκ νέου ότι το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο είναι ένα ανοικτό, αποτελεσματικό και σύγχρονο θεσμικό όργανο.»
Εκσυγχρονισμός των τρόπων εργασίας του Κοινοβουλίου
Στις αρχές του 2023 ξεκίνησε μια ευρύτερη επικαιροποίηση των μεθόδων εργασίας του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, η οποία κάλυπτε τις νομοθετικές, δημοσιονομικές, ελεγκτικές, και εξωτερικές δραστηριότητές του, καθώς και τις δραστηριότητές του που σχετίζονται με την ολομέλεια.
Στις 16 Ιουλίου 2024 η Διάσκεψη των Προέδρων συμφώνησε ως προς μία δέσμη μεταρρυθμίσεων που εισήγαγε αλλαγές στον Κανονισμό του Κοινοβουλίου από την έναρξη της κοινοβουλευτικής περιόδου 2024-2029.
Οι μεταρρυθμίσεις απλουστεύουν τον τρόπο με τον οποίο ανατίθενται οι προτάσεις της Επιτροπής στις επιτροπές, επιτρέποντας την απευθείας αποστολή φακέλων σε μία επιτροπή ή σε μια μικρή ομάδα με έως και τρεις βουλευτές, μειώνοντας τις διαφορές και επιτρέποντας την έναρξη των εργασιών νωρίτερα.
Για φακέλους ευρείας θεματολογίας ή πολύπλοκους φακέλους, το Κοινοβούλιο μπορεί πλέον να συγκροτεί προσωρινές νομοθετικές επιτροπές, ενώ μπορούν να χρησιμοποιούνται ταχύτερες διαδικασίες για να δοθεί προτεραιότητα σε συγκεκριμένους φακέλους.
Οι σαφέστεροι κανόνες για την επίλυση των συγκρούσεων σχετικά με το ποια επιτροπή θα πρέπει να ασχοληθεί με μια νομοθετική πράξη αποσκοπούν στην πρόληψη των καθυστερήσεων που προκαλούνται από αλληλεπικαλυπτόμενες αρμοδιότητες, στον εξορθολογισμό των εσωτερικών ροών εργασίας και στην ενίσχυση του ελέγχου στο πλαίσιο της δημοκρατικής διαδικασίας της ΕΕ.
Συνεργασία μεταξύ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και της Ευρωπαϊκής Επιτροπής
Τον Σεπτέμβριο του 2025 το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και η Ευρωπαϊκή Επιτροπή κατέληξαν σε προσωρινή συμφωνία σχετικά με μια ανανεωμένη συμφωνία-πλαίσιο για την ενίσχυση της συνεργασίας, της εμπιστοσύνης, της διαφάνειας και του διαλόγου μεταξύ τους.
Η συμφωνία βασίζεται στις εννέα πολιτικές αρχές που συμφωνήθηκαν από την Πρόεδρο του Κοινοβουλίου Roberta Metsola και την Πρόεδρο της Επιτροπής Ursula von der Leyen τον Οκτώβριο του 2024. Ενισχύει την αρχή της ίσης μεταχείρισης του Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, αποσαφηνίζει τον ρόλο της Επιτροπής ως έντιμου διαμεσολαβητή και διασφαλίζει ότι το Κοινοβούλιο λαμβάνει πλήρεις και έγκαιρες πληροφορίες για την εκτέλεση των νομοθετικών, δημοσιονομικών και ελεγκτικών καθηκόντων του.
Το σχέδιο εισάγει επίσης αυστηρότερες δεσμεύσεις για τους Επιτρόπους να παρίστανται στις συνεδριάσεις της ολομέλειας και των επιτροπών, όταν κρίνεται απαραίτητο, και να συμμετέχουν πιο τακτικά στο ευρύτερο κοινοβουλευτικό έργο, στηρίζοντας παράλληλα τις προσπάθειες του Κοινοβουλίου για τη βελτίωση της παρουσίας των βουλευτών κατά τη διάρκεια της ολομέλειας.
Η επικαιροποιημένη συμφωνία θα τεθεί σε ισχύ μόλις εγκριθεί από την Επιτροπή Συνταγματικών Υποθέσεων και στη συνέχεια από το ΕΚ στο σύνολό του κατά τη διάρκεια συνόδου ολομέλειας και υπογραφεί και από τις δύο Προέδρους.
Κάλυψη των κενών και αύξηση της διαφάνειας
Σε συνέχεια των ψηφισμάτων του Κοινοβουλίου που ζητούσαν μεγαλύτερη διαφάνεια και λογοδοσία, καθώς και ισχυρότερη νοοτροπία ασφάλειας όσον αφορά τις απόπειρες εξωτερικών παρεμβάσεων, ελήφθησαν μέτρα σε διάφορους τομείς.
Το Προεδρείο του Κοινοβουλίου, το οποίο λαμβάνει αποφάσεις σχετικά με διοικητικά και οργανωτικά θέματα, καθώς και θέματα προσωπικού, ενέκρινε αναθεωρημένους κανόνες για τους πρώην βουλευτές (νέα πολιτική για τη μεταπήδηση στον ιδιωτικό τομέα), νέους κανόνες για την πρόσβαση στο Κοινοβούλιο και υποχρεώσεις διαφάνειας σχετικά με τη συμμετοχή εκπροσώπων συμφερόντων σε εκδηλώσεις που πραγματοποιούνται στους χώρους του Κοινοβουλίου.
Το Κοινοβούλιο ενέκρινε περαιτέρω αλλαγές στον Κανονισμό του , μεταξύ των οποίων:
- αυστηρότερους κανόνες για όλες τις δραστηριότητες των βουλευτών του ΕΚ που θα συνιστούσαν άσκηση πίεσης ή επιρροής από ομάδες συμφερόντων·
- μεγαλύτερη διαφάνεια όσον αφορά τη συμβολή εξωτερικών παραγόντων·
- αυστηρότερες κυρώσεις για παραβάσεις του κώδικα δεοντολογίας·
- ευρύτερο πεδίο εφαρμογής για υποχρεωτικές δηλώσεις των βουλευτών του ΕΚ σχετικά με συναντήσεις με τρίτα μέρη·
- σαφέστερους κανόνες για την αποφυγή συγκρούσεων συμφερόντων·
- απαίτηση περισσότερων λεπτομερειών στις δηλώσεις ιδιωτικών συμφερόντων των βουλευτών·
- υποχρεωτικές δηλώσεις περιουσιακών στοιχείων κατά την έναρξη και τη λήξη κάθε θητείας.
Ενισχύθηκαν επίσης οι κανόνες σχετικά με την αποδοχή δώρων από τους βουλευτές του ΕΚ και τη δήλωση εξόδων ταξιδίου και διαμονής για τρίτους, καθώς και σχετικά με την απαγόρευση της συνεργασίας με πρώην βουλευτές του ΕΚ εντός έξι μηνών από την αποχώρησή τους από το Κοινοβούλιο. Ο ρόλος της συμβουλευτικής επιτροπής δεοντολογίας των βουλευτών ενισχύθηκε και η σύνθεσή της διευρύνθηκε.
Το Κοινοβούλιο ενίσχυσε επίσης τη συνεργασία του με τις εθνικές δικαστικές αρχές και τις αρχές επιβολής του νόμου.
Οι αρχηγοί των πολιτικών ομάδων αποσαφήνισαν τους κανόνες σχετικά με τις συζητήσεις με διαδικασία κατεπείγοντος για τα ανθρώπινα δικαιώματα στην ολομέλεια προκειμένου να προστατεύσουν τη διαδικασία από αδικαιολόγητες παρεμβάσεις.
Οι βουλευτές του ΕΚ και τα διευθυντικά στελέχη της διοίκησης του Κοινοβουλίου υποχρεούνται να δημοσιοποιούν τις συναντήσεις τους με εκπροσώπους ομάδων συμφερόντων και εκπροσώπους δημόσιων αρχών τρίτων χωρών.
Ψηφοφορία διά πληρεξουσίου κατά τη διάρκεια της προχωρημένης κύησης και μετά τον τοκετό
Το Κοινοβούλιο πρότεινε επικαιροποίηση της εκλογικής πράξης της ΕΕ τον Νοέμβριο του 2025, η οποία θα επιτρέπει στις γυναίκες βουλευτές του ΕΚ να ψηφίζουν διά πληρεξουσίου κατά τη διάρκεια της προχωρημένης κύησης και κατά τους πρώτους έξι μήνες μετά τον τοκετό. Η μεταρρύθμιση αυτή θα επιτρέψει στις γυναίκες βουλευτές του ΕΚ να ασκούν πλήρως την εντολή τους χωρίς να χρειάζεται να επιλέγουν μεταξύ επαγγελματικών καθηκόντων και μητρότητας.
Πληροφοριοδότες δημοσίου συμφέροντος
Το Προεδρείο ενέκρινε επικαιροποιημένους εσωτερικούς κανόνες για τους πληροφοριοδότες δημοσίου συμφέροντος. Οι κανόνες αποσαφηνίζουν τον τρόπο με τον οποίο κάποιος που εργάζεται στο Κοινοβούλιο μπορεί να αναφέρει σοβαρές παρατυπίες (μεταξύ άλλων ανώνυμα). Οι κανόνες διευκρινίζουν τι θα πρέπει να κάνουν οι δυνητικοί πληροφοριοδότες δημοσίου συμφέροντος, τι μπορούν να αναμένουν ότι θα συμβεί μετά την κοινοποίηση πληροφοριών και ποιες πληροφορίες θα πρέπει να αναμένουν ότι θα λάβουν.
Καθιερώθηκε υποχρεωτική κατάρτιση σχετικά με την καταγγελία δυσλειτουργιών για το διοικητικό προσωπικό, με προτάσεις για την επέκταση της κατάρτισης στους διαπιστευμένους βοηθούς.
Πρόοδος στις πολιτικές κατά της παρενόχλησης
Το Προεδρείο αποφάσισε να συστήσει υπηρεσία διαμεσολάβησης και έδωσε την πολιτική του στήριξη στην καθιέρωση υποχρεωτικής κατάρτισης για τους βουλευτές του ΕΚ. Συμφώνησε επίσης να βελτιώσει τις υφιστάμενες διαδικασίες που χρησιμοποιεί η συμβουλευτική επιτροπή για την εξέταση καταγγελιών παρενόχλησης που αφορούν βουλευτές του ΕΚ. Οι νέοι κανόνες αποσκοπούν στον εξορθολογισμό και τη συντόμευση των διαδικασιών, καθώς και στην προστασία των καταγγελλόντων.
Ευαισθητοποίηση και κατάρτιση
Για να διασφαλιστεί η ορθή εφαρμογή όλων των αλλαγών, το Κοινοβούλιο διεξάγει τακτικές εκστρατείες ευαισθητοποίησης. Παρέχει ειδική κατάρτιση στο προσωπικό και τους βουλευτές σχετικά με τις απαιτήσεις δεοντολογίας, διαφάνειας και λογοδοσίας.
Εύκολα προσβάσιμη πληροφόρηση
Ο ιστότοπος του Κοινοβουλίου έχει επικαιροποιηθεί ώστε να παρέχει κεντρικές και εύκολα προσβάσιμες πληροφορίες σχετικά με την ακεραιότητα του κοινοβουλευτικού έργου στο πλαίσιο μιας νέας καρτέλας με τίτλο «Διαφάνεια και δεοντολογία».
Περαιτέρω συστάσεις και δράσεις
Το 2024 επιτεύχθηκε συμφωνία μεταξύ των θεσμικών και των συμβουλευτικών οργάνων της ΕΕ για τη σύσταση ανεξάρτητου φορέα δεοντολογίας της ΕΕ, στον οποίο ανατέθηκε η θέσπιση κοινών προτύπων δεοντολογίας.
Η ειδική επιτροπή έχει προτείνει άλλες μεσοπρόθεσμες και μακροπρόθεσμες συστάσεις για τις εξωτερικές παρεμβάσεις, συμπεριλαμβανομένης της παραπληροφόρησης, σε όλες τις δημοκρατικές διαδικασίες στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Οι συστάσεις αυτές συζητήθηκαν και εγκρίθηκαν τον Ιούλιο του 2023. Τον Δεκέμβριο του 2024 το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο συγκρότησε ειδική επιτροπή για την Ευρωπαϊκή Ασπίδα Δημοκρατίας με σκοπό την αξιολόγηση και την ανάπτυξη περαιτέρω προτάσεων σχετικά με τον τρόπο με τον οποίο η ΕΕ μπορεί να αντιμετωπίσει κακόβουλες παρεμβάσεις από ξένους παράγοντες.
