Ξένη παρέμβαση: πώς το Κοινοβούλιο καταπολεμά την απειλή για τη δημοκρατία της ΕΕ

Ξένες δυνάμεις χρησιμοποιούν παραπληροφόρηση και επιθέσεις στον κυβερνοχώρο για να προσπαθήσουν να διαμορφώσουν την κοινή γνώμη της ΕΕ προς το συμφέρον τους. Μάθετε πώς αντεπιτίθεται η ΕΕ.

Με την ταχεία ανάπτυξη των μέσων κοινωνικής δικτύωσης και την άνοδο των γεωπολιτικών εντάσεων, η ΕΕ αντιμετωπίζει περισσότερους κινδύνους από ξένους παράγοντες που προσπαθούν να διαταράξουν τις εκλογές και τις δημοκρατικές διαδικασίες σε ολόκληρη την ΕΕ.

Κακόβουλοι παράγοντες μπορεί να προσπαθήσουν να το εκμεταλλευτούν και να υπονομεύσουν την εμπιστοσύνη στις εκλογές ή στο δημοκρατικό σύστημα.

Αν και η εικόνα της ΕΕ μεταξύ των ευρωπαίων πολιτών παραμένει θετική, δεν είναι απρόσβλητη από απόπειρες χειραγώγησης πληροφοριών και παρέμβασης. Για το λόγο αυτό, η ΕΕ έχει λάβει συγκεκριμένα μέτρα για να ενισχύσει την άμυνά της έναντι της παραπληροφόρησης, υιοθετώντας νέους νόμους και αναζητώντας άλλους τρόπους για την ενίσχυση της ανθεκτικότητας και τη διασφάλιση της δημοκρατίας.

Η δημοκρατία της ΕΕ υπό πίεση

Στις αρχές της κοινοβουλευτικής περιόδου 2024-2029, οι ευρωβουλευτές δημιούργησαν μια νέα ειδική επιτροπή για την Ευρωπαϊκή Ασπίδα για τη Δημοκρατία, στην οποία δόθηκε προθεσμία 12 μηνών για να προτείνει μέτρα για την ενίσχυση της δημοκρατικής ανθεκτικότητας της ΕΕ έναντι ξένων παρεμβάσεων και παραπληροφόρησης.

Για να γίνει αυτό, η επιτροπή εξετάζει τον αντίκτυπο της υπάρχουσας και σχεδιαζόμενης νομοθεσίας για να εντοπίσει πιθανά κενά που θα μπορούσαν να αξιοποιηθούν για κακόβουλη δημοκρατική παρέμβαση. Η επιτροπή θα επικεντρωθεί στις παρεμβάσεις μέσω διαδικτυακών πλατφορμών και στον αντίκτυπό τους στη δημοκρατία, σε επιθέσεις σε υποδομές ζωτικής σημασίας και σε κυβερνοεπιθέσεις.

Θα επικεντρωθεί επίσης σε περιεχόμενο που είναι προϊόν τεχνητής νοημοσύνης και deep fakes που στοχεύουν σε ξένες παρεμβάσεις και χειραγώγηση πληροφοριών, σε εγχώριες υβριδικές απειλές, καθώς και στον ρόλο των κακόβουλων κρατικών ή μη παραγόντων. Το έργο της επιτροπής θα συμβάλει στην επικείμενη πρωτοβουλία της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Ευρωπαϊκή Ασπίδα για τη Δημοκρατία, η οποία θα αντιμετωπίσει τους σοβαρότερους κινδύνους για τη δημοκρατία της ΕΕ.

Συνέχιση της εργασίας από την προηγούμενη περίοδο

Κατά την προηγούμενη περίοδο 2019-2024, το Κοινοβούλιο σήμανε τον κώδωνα του κινδύνου για συστηματικές προσπάθειες ξένων παραγόντων να παρέμβουν στις εκλογές και σε άλλες δημοκρατικές διαδικασίες. Ήδη το 2019, οι ευρωβουλευτές παρατήρησαν μια απότομη αύξηση της ρωσικής προπαγάνδας και των προσπαθειών για παράκαμψη των περιορισμών στην ξένη χρηματοδότηση πολιτικών κομμάτων.

Δύο ειδικές κοινοβουλευτικές επιτροπές σχηματίστηκαν διαδοχικά για να εξετάσουν την ξένη παρέμβαση στις δημοκρατικές διαδικασίες της ΕΕ, πρώτα το 2020 και στη συνέχεια το 2022. Με βάση τα ευρήματά τους, οι ευρωβουλευτές κατέθεσαν συστάσεις για τη βελτίωση της ανθεκτικότητας της ΕΕ έναντι της παραπληροφόρησης και της ανάμειξης και την προστασία των ευρωπαϊκών εκλογών του 2024.

Οι ευρωβουλευτές εξέφρασαν ιδιαίτερη ανησυχία για τη ρωσική και την κινεζική παρέμβαση στις υποθέσεις της ΕΕ, αλλά προσπάθησαν επίσης να οικοδομήσουν την άμυνα της ΕΕ έναντι της παρέμβασης άλλων χωρών, όπως το Κατάρ και το Μαρόκο.

Τον Φεβρουάριο του 2024, οι ευρωβουλευτές εξέφρασαν τις ανησυχίες και την οργή τους μετά από περαιτέρω ισχυρισμούς ότι η Ρωσία προσπαθεί να στρατολογήσει ευρωβουλευτές ως παράγοντες επιρροής και παρέχει αφηγήσεις σε ακροδεξιά κόμματα και παράγοντες σε όλη την ΕΕ προκειμένου να υπονομεύσει την υποστήριξη προς την Ουκρανία.

Τον Απρίλιο του 2024, οι ευρωβουλευτές ζήτησαν περισσότερες κυρώσεις κατά της Ρωσίας, ως άμεση απάντηση στις αναφερόμενες προσπάθειες του Κρεμλίνου να διαδώσει παραπληροφόρηση κατά της ΕΕ, μέσω μέσων ενημέρωσης που υποστηρίζονται από το Κρεμλίνο. Οι ευρωβουλευτές καταδίκασαν επίσης την ανάμειξη του Κρεμλίνου στις υποθέσεις της ΕΕ κάνοντας πληρωμές σε ορισμένους ευρωβουλευτές και υποψηφίους στις ευρωπαϊκές εκλογές, προκειμένου να διαδοθεί η ρωσική προπαγάνδα.

Απευθυνόμενος στους επικεφαλής κρατών και κυβερνήσεων της ΕΕ τον Μάρτιο του 2024, η πρόεδρος του Κοινοβουλίου Roberta Metsola σημείωσε ότι οι ευρωπαϊκές εκλογές θα θέσουν σε δοκιμασία την ανθεκτικότητα των συστημάτων μας.

"Γνωρίζουμε πόσο μακριά θα φτάσουν οι άλλοι παράγοντες για να προσπαθήσουν να διαταράξουν τις δημοκρατικές μας διαδικασίες. Βλέπουμε προσπάθειες σε πολλά κράτη να προωθήσουν την παραπληροφόρηση, την παραπληροφόρηση και την προπαγάνδα, που προέρχονται από εχθρικούς παράγοντες προς το ευρωπαϊκό εγχείρημα. Δεν μπορούμε να επιτρέψουμε σε αυτή την καταστροφική αφήγηση, την προπαγάνδα και την παραπληροφόρηση να διαδοθεί χωρίς να την αντιμετωπίσουμε", είπε.

Τεχνικές και τακτικές παραπληροφόρησης

• Οι τακτικές χειραγώγησης στοχεύουν στη διάδοση ψευδών ή παραπλανητικών πληροφοριών με σκοπό να εξαπατήσουν την κοινή γνώμη και να δημιουργήσουν σύγχυση, ώστε η αλήθεια να μην μπορεί πλέον να διακρίνεται από το ψέμα.
• Η πόλωση ενισχύει τις πιο ακραίες απόψεις σε μια υπάρχουσα συζήτηση, προκειμένου να αποσιωπηθούν πιο μετριοπαθείς απόψεις και να καταστήσει δύσκολη ή αδύνατη τη δημοκρατική συζήτηση.
• Οι αβάσιμες αφηγήσεις που ισχυρίζονται απάτη, παρατυπίες και αναξιόπιστα θεσμικά όργανα, προσπαθούν να σπείρουν σύγχυση και χάος και να εμποδίσουν τη δημοκρατική συζήτηση.

• Δείτε τη σειρά βίντεο σχετικά με τον τρόπο λειτουργίας της παραπληροφόρησης.

Νομοθεσία για την προστασία της δημοκρατίας και την ενίσχυση των πολιτών

Οι ευρωβουλευτές έχουν εγκρίνει μια σειρά νομοθετικών πράξεων που αποσκοπούν στην προστασία των πολιτών και των κοινωνιών της ΕΕ από την παραπληροφόρηση και τις ξένες παρεμβάσεις.

Η Πράξη για τις Ψηφιακές Υπηρεσίες, περιλαμβάνει υποχρεώσεις για τις διαδικτυακές πλατφόρμες να καταπολεμούν τη διάδοση παράνομου περιεχομένου και να προστατεύουν τα θεμελιώδη δικαιώματα των χρηστών στο Διαδίκτυο, ιδίως την ελευθερία έκφρασης και πληροφόρησης. Παρέχει στους χρήστες περισσότερες πληροφορίες και το δικαίωμα να αμφισβητήσουν τις αποφάσεις κατάργησης περιεχομένου. Οι στοχευμένες διαφημίσεις που απευθύνονται σε ανηλίκους και χρησιμοποιούν ευαίσθητα προσωπικά δεδομένα απαγορεύονται. Οι μεγαλύτερες πλατφόρμες πρέπει να είναι πιο διαφανείς και να λάβουν μέτρα για να μειώσουν τον αρνητικό αντίκτυπο των υπηρεσιών τους στα θεμελιώδη δικαιώματα - συμπεριλαμβανομένης της καταστολής του λόγου - την ακεραιότητα των δημοκρατικών διαδικασιών και τη διάδοση της παραπληροφόρησης.

Νέοι κανόνες διαφάνειας για την πολιτική διαφήμιση, απαγορεύουν την χορηγία διαφημίσεων από χώρες εκτός ΕΕ τους τρεις μήνες πριν από τις εκλογές και διευκολύνουν τους πολίτες να εντοπίζουν τις χρηματοδοτούμενες πολιτικές διαφημίσεις και ποιος πληρώνει για αυτές.

Η πρώτη ολοκληρωμένη νομοθεσία στον κόσμο για την Τεχνητή Νοημοσύνη (AI) προστατεύει τα θεμελιώδη δικαιώματα στην ΕΕ και καταπολεμά την παραπληροφόρηση και της χειραγώγησης, εισάγοντας απαιτήσεις επισήμανσης για περιεχόμενο που δημιουργείται από αυτήν (AI).

Το Κοινοβούλιο ενέκρινε επίσης νέους κανόνες για την υπεράσπιση των δημοσιογράφων έναντι καταχρηστικών αγωγών και ενίσχυσε τις διατάξεις για την προστασία της ελευθερίας των μέσων ενημέρωσης από πολιτικές παρεμβάσεις.

Για την καλύτερη προστασία του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου από ξένους παράγοντες που επιδιώκουν να επηρεάσουν το έργο του, οι ευρωβουλευτές ενέκριναν μεταρρυθμίσεις που ενισχύουν την ακεραιότητα, την ανεξαρτησία και τις ευθύνες του θεσμικού οργάνου.

Άλλες δράσεις τις ΕΕ

Για να συμπληρώσει τους νέους νόμους, η ΕΕ εργάζεται για την ενίσχυση της συνεργασίας μεταξύ των εκλογικών αρχών, των ειδικών της δημόσιας παραπληροφόρησης, των Ευρωπαίων ελεγκτών στοιχείων και των ανεξάρτητων ειδικών της παραπληροφόρησης, και έχει αναπτύξει στενότερους δεσμούς με το ΝΑΤΟ, προκειμένου να εντείνει τις προσπάθειες για την καταπολέμηση της παραπληροφόρησης.

Μια ειδική ομάδα εργασίας στην Ευρωπαϊκή Υπηρεσία Εξωτερικής Δράσης εργάζεται για να αποκαλύψει και να αντιμετωπίσει τη χειραγώγηση πληροφοριών και την παραπληροφόρηση από ρωσικές πηγές, φιλικά διακείμενες προς το Κρεμλίνο. Επίσης, έχει εκπονήσει ειδική έκθεση με επίκεντρο τις επερχόμενες ευρωπαϊκές εκλογές.

Το Κοινοβούλιο έχει λάβει μέτρα για την ευαισθητοποίηση των πολιτών της ΕΕ σχετικά με την παραπληροφόρηση και έχει αναπτύξει μια εκπαιδευτική εργαλειοθήκη για τις ευρωπαϊκές εκλογές.

Μια σελίδα στον ιστότοπο των ευρωπαϊκών εκλογών παρέχει πληροφορίες σχετικά με τις προσπάθειες για τη διασφάλιση ελεύθερων και δίκαιων εκλογών.

Δείτε τη σειρά από βίντεο σχετικά με τον τρόπο λειτουργίας της παραπληροφόρησης.