Irreguliere migratie aanpakken: beter EU-grensbeheer

De instroom van migranten en de veiligheid van de buitengrenzen stellen Europa voor een uitdaging. Lees hier hoe het Parlement met deze situatie omgaat.

 Migranten en vluchtelingen wachten bij de haven van  Catania voor identificatie door de autoriteiten.
Migranten en vluchtelingen wachten bij de haven van Catania voor identificatie door de autoriteiten.

Om irreguliere migratie tegen te gaan, versterkt de EU de grenscontroles, verbetert ze het beheer van nieuwkomers en maakt ze de terugkeer van irreguliere migranten efficiënter. De EU werkt ook aan het versterken van legale arbeidsmigratie en het efficiënter behandelen van asielaanvragen.

Wat is irreguliere migratie?


Irreguliere migratie is het verkeer van mensen uit niet-EU-landen over de EU-grenzen zonder te voldoen aan de wettelijke vereisten van aankomst, verblijf of vestiging in één of meer EU-landen.

Aantal illegale grensoverschrijdingen naar Europa


In 2015 is het aantal illegale grensovergangen naar de EU aanzienlijk toegenomen. Volgens gegevens van Frontex, het EU-grensagentschap, waren er meer dan 1,8 miljoen illegale grensovergangen, het hoogste aantal ooit. Sindsdien is het aantal illegale grensoverschrijdingen aanzienlijk gedaald.

In 2023 kwamen ongeveer 355.300 mensen irregulier de EU binnen, het hoogste aantal sinds 2016.

Verscherping van de controles aan de buitengrenzen van de EU 


In het Schengengebied vinden geen interne grenscontroles plaats. Daarom zijn compensatiemaatregelen ter versterking van de buitengrenzen noodzakelijk. In april 2016 hebben Europarlementariërs in een resolutie onderstreept hoe ernstig de situatie is.



Systematische controles voor iedereen aan de EU- en Schengenbuitengrenzen


In april 2017 zijn systematische controles aan de buitengrenzen van de EU ingevoerd waaraan iedereen die de Unie binnenkomt – ook EU-burgers – onderworpen worden. In oktober 2017 heeft het Parlement zijn steun uitgesproken voor een gemeenschappelijk elektronisch systeem waarmee de controles aan de buitengrenzen van het Schengengebied sneller doorgevoerd kunnen worden en alle reizigers van buiten de EU worden geregistreerd.



Toestemming voor reizigers van buiten de EU die zijn vrijgesteld van de visumplicht 


Het Europees reisinformatie- en vergunningssysteem is een elektronisch visumvrijstellingsprogramma waarbij reizigers uit landen waarvoor geen visumplicht geldt, een elektronische reisvergunning moeten aanvragen voordat ze naar de EU reizen. De vergunning is drie jaar geldig, of totdat het paspoort verloopt, en maakt meerdere toegangen tot het Schengengebied mogelijk voor een verblijf van maximaal 90 dagen binnen een periode van zes maanden.

De lancering wordt verwacht in 2024.



Screening van migranten aan en binnen de EU-buitengrenzen


In februari 2024 heeft de commissie burgerlijke vrijheden van het Parlement ingestemd met een overeenkomst om de regels voor het controleren van personen aan de EU-buitengrenzen (Engels) te herzien, na overleg met nationale regeringen. Deze regels zijn van toepassing wanneer personen die niet voldoen aan de toegangsvoorwaarden van een EU-lidstaat, op irreguliere wijze een grens oversteken, gered worden op zee, of internationale bescherming aanvragen bij een buitengrensovergang.

Als niet-EU-burgers zich in de EU bevinden zonder de juiste toestemming na het ontwijken van controles aan de buitengrenzen, moeten zij ook worden gescreend.

De controles omvatten identificatie, vingerafdrukken nemen, veiligheidscontroles, en een voorlopige beoordeling van de gezondheid en kwetsbaarheid. De screeningsprocedure mag maximaal zeven dagen duren.

In onderhandelingen met de EU-regeringen hebben Europarlementariërs een sterk, onafhankelijk monitoringmechanisme in elk EU-land veiliggesteld om de fundamentele rechten van personen die gescreend worden te beschermen.

De uiteindelijke goedkeuring van de verordening als onderdeel van het nieuwe pact over migratie en asiel wordt verwacht tegen april 2024.



Snellere asielbeslissingen aan de EU-buitengrenzen


Ook in februari 2024 hebben het Parlement en de Raad een overeenkomst bereikt over een nieuwe grensprocedure die direct na de screening moet worden uitgevoerd voor degenen die asiel aanvragen aan de buitengrenzen van de EU, worden opgepakt in verband met een irreguliere grensoverschrijding, of na een redding op zee. Het doel is om snel te beoordelen aan de EU-buitengrenzen of asielaanvragen ongegrond of ontoelaatbaar zijn.

De procedure is verplicht als de aanvrager een gevaar vormt voor de nationale veiligheid of openbare orde, als ze de autoriteiten hebben misleid, of als de aanvrager afkomstig is uit een land waar doorgaans minder dan 20% van de asielaanvragen wordt goedgekeurd.

De procedure moet binnen 12 weken zijn afgerond, inclusief beroepsprocedures. In geval van afwijzing of verwerping van een claim, moet de afgewezen aanvrager binnen 12 weken worden teruggestuurd. Terwijl asielzoekers de grensprocedure ondergaan, mogen ze het EU-land niet binnenkomen.

Tijdens de onderhandelingen hebben Europarlementariërs gepleit om:

  • gratis juridisch advies te garanderen voor aanvragers in alle administratieve procedures;

  • ervoor te zorgen dat niet-begeleide minderjarigen niet te maken krijgen met grensprocedures, tenzij ze een veiligheidsrisico vormen;

  • ervoor te zorgen dat gezinnen met kinderen passende opvangomstandigheden krijgen.


De Europese Commissie zal het maximale aantal asielaanvragen vaststellen dat elk EU-land aan zijn grenzen moet afhandelen.



Terugverwijzen van asielzoekers naar veilige landen buiten de EU


Onder de asielprocedureverordening kunnen nationale autoriteiten besluiten dat een asielaanvraag onontvankelijk is als de aanvrager uit een veilig land buiten de EU komt. Dit zou een land zijn dat asielzoekers behandelt volgens aanvaarde internationale normen. De asielzoekers moeten een echte band hebben met dat land die hen in staat stelt om naar dat land te gaan.

Hoewel EU-landen nog steeds zullen vertrouwen op hun eigen lijsten van veilige landen, voorzien de regels uiteindelijk in een samenkomen naar een EU-lijst van veilige landen buiten de EU en veilige landen van herkomst.



Europees agentschap voor de grensbewaking en de kustwacht


In december 2015 kwam de Europese Commissie met een voorstel voor de oprichting van een Europese grens- en kustwacht om het beheer en de veiligheid van de buitengrenzen van de EU te versterken en de nationale grenswachten te ondersteunen.

Het nieuwe agentschap, dat in oktober 2016 van start ging, verenigt Frontex en de nationale autoriteiten die verantwoordelijk zijn voor het grensbeheer. Er zijn plannen om het agentschap tegen 2027 een permanent korps van 10.000 grenswachten te geven. Het agentschap heeft ook een sterker mandaat op het gebied van terugkeer en werkt nauwer samen met niet-EU-landen.



Fonds voor geïntegreerd grensbeheer


In een resolutie die in juli 2021 werd aangenomen, keurde het Parlement het vernieuwde fonds voor geïntegreerd grensbeheer goed en stemde ermee in er €6,24 miljard aan toe te wijzen. Het nieuwe fonds (Engels) moet helpen om de capaciteiten van de lidstaten op het gebied van buitengrensbeheer te versterken en tegelijkertijd ervoor te zorgen dat de grondrechten worden gerespecteerd. Het zal ook bijdragen tot een gemeenschappelijk, geharmoniseerd visumbeleid en beschermende maatregelen invoeren voor kwetsbare mensen die in Europa aankomen, met name niet-begeleide kinderen.

Het fonds zal nauw samenwerken met het nieuwe fonds voor interne veiligheid, dat zich richt op de aanpak van grensoverschrijdende dreigingen, zoals terrorisme, georganiseerde misdaad en cybercriminaliteit. Het ISF werd in juli 2021 ook goedgekeurd door het parlement met een budget van 1,9 miljard euro.

Controles aan de binnengrenzen


EU-landen hebben de afgelopen jaren opnieuw grenscontroles ingevoerd binnen het Schengengebied, en deze controles duren vaak lang. Om het vrije verkeer te behouden en tegelijkertijd echte veiligheidsrisico's aan te pakken, heeft de Commissie in 2021 een voorstel ingediend.

In oktober 2023 bereikte het Parlement overeenstemming over zijn standpunt en stemde het voor onderhandelingen met de Raad.

Als alternatief voor controles aan de binnengrenzen bevorderen de nieuwe regels politiesamenwerking in grensregio's om ongeoorloofd verkeer binnen het Schengengebied aan te pakken. Aangehouden niet-EU-burgers met een onregelmatige status komen vaak uit een ander EU-land, dus als de twee landen gezamenlijke patrouilles houden, kunnen de onregelmatige migranten worden teruggestuurd naar het eerste EU-land. Europarlementariërs willen verschillende categorieën, waaronder niet-begeleide minderjarigen, uitsluiten van deze terugkeer.

Europarlementariërs stellen ook duidelijke criteria voor om interne grenscontroles op te leggen als reactie op ernstige dreigingen. Een gerechtvaardigde reden, zoals een vastgestelde en onmiddellijke dreiging van terrorisme, is vereist voordat interne grenscontroles kunnen worden ingevoerd, en dergelijke controles zouden een tijdslimiet hebben van maximaal achttien maanden. Als de dreiging aanhoudt, kan de Raad bij besluit meer grenscontroles toestaan.

Het voorstel maakt het ook mogelijk om voor een periode van maximaal twee jaar in verschillende landen opnieuw grenscontroles in te voeren wanneer de Commissie kennis krijgt van een bijzonder ernstige dreiging die vele landen tegelijk treft.

Een efficiëntere terugkeer van irreguliere migranten

Europees reisdocument voor de terugkeer van irreguliere migranten


In september 2016 heeft het Parlement een voorstel van de Commissie goedgekeurd voor een standaardreisdocument van de EU met het oog op een snellere terugkeer van niet-EU-burgers die zonder geldig paspoort of identiteitsdocument irregulier in de EU verblijven. De verordening is sinds april 2017 van toepassing.


Het Schengeninformatiesysteem


Het Schengeninformatiesysteem werd in novermber 2018 versterkt om EU-landen te ondersteunen bij de terugkeer van illegaal verblijvende niet-EU-burgers naar hun herkomstlanden.

Het schengeninformatiesysteem bevat nu:

  • waarschuwingen over terugkeerbesluiten van EU-landen

  • toegang tot schengeninformatiesysteem-gegevens voor nationale autoriteiten die verantwoordelijk zijn voor het uitvaardigen van terugkeerbesluiten

  • waarborgen ter bescherming van de grondrechten van migranten

EU-terugkeerrichtlijn


De EU-terugkeerrichtlijn is het belangrijkste stuk wetgeving waarin de procedures en criteria zijn vastgelegd die EU-landen moeten toepassen bij de terugkeer van irregulier verblijvende burgers van derde landen.

Sinds september 2018 werkt de EU aan de herziening van de EU-terugkeerrichtlijn (Engels), met als doel de duur van terugkeerprocedures te verkorten, een betere koppeling tussen asiel- en terugkeerprocedures te waarborgen en onderduiken te voorkomen.

De nieuwe bepalingen zijn bedoeld om het risico op onderduiken vast te stellen, d.w.z. het risico dat een migrant zich voor de autoriteiten probeert te verbergen terwijl er een beslissing over zijn status wordt genomen. De gewijzigde regels verplichten migranten om met de autoriteiten samen te werken. Ze verplichten de EU-landen ook om een terugkeerbeheersysteem op te zetten.

In een rapport dat in december 2020 werd aangenomen, riepen de leden van het Europees Parlement op tot een betere implementatie van de EU-terugkeerrichtlijn (Engels), waarbij de lidstaten werden opgeroepen om de grondrechten en procedurele waarborgen te respecteren bij het toepassen van EU-wetgeving inzake terugkeer, en om prioriteit te geven aan vrijwillige terugkeer.


Irreguliere migratie voorkomen door de dieperliggende oorzaken van migratie aanpakken


Conflicten, vervolging, etnische zuiveringen, extreme armoede en natuurrampen kunnen allemaal aan migratie ten grondslag liggen. In juli 2015 hebben Europarlementariërs erop aangedrongen dat de EU een langetermijnstrategie vaststelt om tegenwicht te kunnen bieden aan deze factoren.

Om de dieperliggende oorzaken van migratie aan te pakken, hebben de EP-leden op 6 juli 2017 hun steun uitgesproken voor een EU-regeling met het doel 44 miljard EUR aan particuliere investeringen in buurlanden en in Afrika vrij te maken. Het plan is sinds september 2017 actief.

Het nieuwe EU-Agentschap voor Asiel en asiel, migratie en integratiefonds


Het EU-agentschap voor asielzaken, het vroegere EASO, is verantwoordelijk voor het ondersteunen van EU-landen bij de uitvoering van asielregels, met als doel het beheer van migratie in de EU effectiever en duurzamer te maken.

Het fonds voor asiel, migratie en integratie is een financieel instrument dat de inspanningen van de EU op het gebied van migratiebeheer ondersteunt.

In december 2021 keurde het Parlement de vernieuwde begroting van het fonds voor asier, migratie en integratie voor 2021-2027 goed, die zal stijgen tot €9,88 miljard.

10.000 functionarissen voor het Europees grens- en kustwachtagentschap

Overeenkomst EU-Turkije


De overeenkomst tussen de EU en Turkije is in maart 2016 ondertekend als reactie op het toegenomen aantal irreguliere migranten en vluchtelingen die na de burgeroorlog in Syrië via Turkije de EU zijn binnengekomen. Beide partijen hebben ermee ingestemd de opvangvoorzieningen voor vluchtelingen in Turkije te verbeteren en voor Syrische vluchtelingen veilige en legale kanalen naar Europa te openen.

Volgens de overeenkomst (Engels) heeft Turkije ermee ingestemd alle irreguliere migranten en vluchtelingen die na 20 maart 2016 vanuit Turkije in Griekenland zijn aangekomen, terug te nemen. In ruil daarvoor heeft de EU ermee ingestemd Turkije financiële steun te verlenen voor de opvang van vluchtelingen in Turkije, het toetredingsproces van Turkije tot de EU te versnellen en het visumbeleid voor Turkse burgers die naar de EU reizen te versoepelen.

In een op 19 mei 2021 aangenomen rapport onderstreepten de leden van het Europees Parlement de belangrijke rol van Turkije als gastheer voor bijna 4 miljoen vluchtelingen, en merkten op dat de uitdagingen bij het aanpakken van deze crisis zijn toegenomen als gevolg van de COVID-19-pandemie. Ze veroordeelden echter het gebruik van migratiedruk als politiek hefboomeffect na berichten dat de autoriteiten van het land migranten en asielzoekers aanmoedigden met misleidende informatie om via Griekenland de landroute naar Europa te nemen.